BINNENLAND. AMSTERDAM, Donderdag 4 Juni. Uit den Gemeenteraad. De agenda voor de Raadsvergadering van gisteren, de eerste sedert vier weken, doorsnuffelend, moest men wel tot de conclusie komen, dat de vergadering niet zeer belangrijk zou v/orden. En dat zou ook uitgekomen zijn, wanneer de heer Gerritsen niet verlof had gevraagd een vraag te richten tot B. en W. over de verbetering vau bet Noordzeekanaal. Door deze vraag is het mogelijk — mogelijk, zeker nog niet — dat de vergadering van gisteren nog eens mee zal tellen in de geschiedenis van Amsterdam. JJe heer Gerritsen wilde vragen of er technische bezwaren zijn tegen een vlugger uitvoering van de werken, die aan het iNoordzeokanaal worden gedaan — zooals men weet, door het Kijk, met deeling van de Gemeente voor 1/10 in de kosten — en zoo neen, of B. E.n Vv. willen trachten die vlugge uitvoering te verkrijgen. Een antwoord op do eerste vraag kon niet gegeven worden; daarvoor wilde de Burgemeester eerst bij de Regeering inlichtingen inwinnen. Maar de heer Gerritsen was tevreden met een antwoord in een volgende vergadering en intusschen lichtte hij do vraag too. Hij deed dat kort, zonder overbodige uitweidingen, maar zette de puntjes op de i. Herinnerende aan de nota van den heer ilubrecht, „den wakkeren strijder voor de handelsbelangen van Amsterdam," wees hij er op hoe noodig het is, dat Amsterdam de goederen waarvoor het nu nog stapelplaats is, zal kunneu blijven ontvangen uit de groote schepen, die voor de stad zullen moeten kunnen komen, omdat zij tegen de goedkoopste vrachten kunnen vervosren. Amsterdam blijft ongeveer stilstaan, wat aangaat de tonnenmaat der binnenkomende schepen. Dat, terwijl andere havenplaatsen zoo hard Toornit _an, wil voor Amsterdam zeggen achteruitgang. Kn Amsterdam, als het niet sfeer spoedig aan ecu goeden waterweg wordt geholpen, wordt achtergesteld bij Rotterdam, flat wel spoedig zijn weg naar zee heeft gekregen. 'Zijn er technische bezwaren tegen ■sneller uitvoering van het werk, dan is er niets aan te. doen, -Maar financieele moeten overwonnen worden, omdat het hier een ltjVfjiist^uaestie ge/Mt van. Ajwisjerdajn, Hier is geen woord te veel gezegd; en wij hopen dat men dat in Den Haag zal beseffen. Het is de oude quaestie, altijd dezelfde: een soort van onuitgesproken vijandigheid van het land tegen de hoofdstad, waar men ook wel eens noodeloos spreekt van ~de provincie". Maar als Amsterdam lijdt, dat wat zielental aangaat, wat opbrengst der belastingen betreft enz., zuik een groot deel is van .Nederland, dan zal het heele lichaam, dan zal het land mee lijden. En waarlijk, men weet het toch, Amsterdam is, gesteld men wilde het zelf meer laten betalen in de kosten op het oogenbiik niot in een positie om zelf meer aan het kanaal ten koste te leggen. Het kost moeite onze begrooting sluitend te krijgen; desniettegenstaande heeft de liaad, waar uitgaven voor de haven en andere handelsinrichtingen werden gevraagd, nooit geaarzeld wat waarlijk noodig was, toe te staan. Amsterdam tracht werkelijk niet zich van de schouders te schuiven wat het zelf zou moeten dragen. Het draagt wat het kan, en wat het vraagt is niet meer dan anderen zonder veel moeite hebben verkregen. Van de verdere punten, die behandeld zijn waaronder verschillende voordrachten tot overneming en ruil van groud, lokten slechts enkele discussie uit, Het meest de op 6 Mei aangehouden voordracht tot regeling der salarissen van de ambtenaren eu beambten der nieuwe vischhal. Men kende toen de bezwaren niet genoeg om te -weten of men tot deze definitieve regeling zou overgaan, werd er ge'.egi. Maar gisteren werd aangetoond dat de regeling reeds lang definitief is, ten minste wat aangaat het besluit om de -Nieuwmarkt voor den afslag to verlaten en een vischhal elders te stichten. Of de hal zou blijven op de thans ingenomen plaats, waartegen de heer No 11 in g, voor den tijd dat het weer slecht is, luid de bezwaren deed hooren, dat was niet bepaald. Maar in verband met de verlegging van de westelijke spoorwegviaduct zou de hal wel verplaatst moeten worden. Dat heeft evenwel geen invloed op de regeling der salarissen van de ambtenaren, die van andere diensten naar dezen overgegaan, recht hebben op een regeling hunner positie. .Bovendien bestreed de heer 8100 k e r, dat de exploitatie mislukt zou zijn; de cijfers wezen het tegendeel aan; en de neer Gerritsen wees er op dat het doel — niet verplaatsing haar hier van den groothandel in visch maar verschaffing van goede en goedkoope visch aan de burger jj — wel degelijk bereikt is. De voordracht werd goedgekeurd. Het zal ons benieuwen of wij nu van de regeling af zijn. Driemaal is de verordening verscherpt opdat de tusschenhandelaren, die hier het monopolie hadden, zouden kunnen worden gedwongen, de kleine koopers vrij te laten. üf er nu nog gaten in het net zouden zijn, waardoor zij heen kunnen sluipen? De Raad vereenigde zich met het afwijzend praeadvies van B. en W. op een adres van een niet-Amsterdammer, die schadevergoeding, verlangde omdat hij was aangereden door de gemeentetram op een gevaarlijk punt in de Vijzelstraat (hoek Heerengrachtj. Vast stond dat de tramkoetsier geen scbuld had. Was er nu toch aanleiding schadevergoeding te geven, omdat de plaats nogal gevaarlijk is? Misschien meer omdat de getroffene een vreemdeling is? Wij gelooven het niet. Rechtsoverwegingen bestonden er niet. En het kan niet onbillijk heeten dat men iemand geen schadevergoeding geeft, wanneer hij een ongeluk krijgt op een plaats, die dagelijks zonder moeite en zonder schade door duizenden wordt gepasseerd. Dat een vreemdeling wat meer moet uitkijken dan een ander, spreekt wel van zelf: welke Amsterdammer doet dat te Parijs of Londen ook niet? Eindelijk een salarisregeling voor ambtenaren en beambten van het Armenhuis en het Wedawenhof. Hierbij deed zich een quaestie voor tusschen den tegenwoordigen wethouder voor het Armbestuur, die deze salarissen wèl, en den vorigen die ze niét bij verordening geregeld wilde zien. De heer Gerritsen had deze regeling indertijd niet gewild, voornamelijk in verband met de plannen om een gesticht buiten de stad te vestigen; de heer 8100 k e r wilde ze nu wel, omdat hij het onregelmatig vond, dat deze salarissen niet en die aan andere inrichtingen van weldadigheid wel geregeld waren en omdat hrj dat gesticht zoo spoedig nog niet zag, terwijl zelfs al kwam dat, nog niet zeker is dat bet Armenhuis zou worden opgeheven. Met deze laatste meening vereenigde zich bijna de geheele Kaad. Onder applaus der leden bracht de burgemeester hulde aan de kunde en de toewijding van den heer Van Waterschoot van der Gracht, die, zooals men weet, het lidmaatschap van den Raad heeft neergelegd. En in eerbiedige stilte hoorden de raadsleden de woorden van dank aan, die de voorzitter bracht aan hun overleden medelid, den heer Cool. H. M. de Koningin en H. M. de Koningin- Moeder bezochten gisteren omstreeks halfvijf Amersfoort, om den kei te bezichtigen. H. M. nam van uit haar rijtuig een photographie. (iV. Ji. C.) Naar men uit Sittard aan De Nieuwe Koerier schrijft, heeft de heer M. J. G. J. Arnoldts opgehouden lid vandenïweede Kamer voor het district Sittard te zijn, omdat hij niet meer voldoet aan de vereischten, door art. 126 van de Kieswet gevorderd. --- Een drijvend Sanatorium voor longlijders. Bij De Erven Bohn te Haarlem i» dezer dagen een klein vlugschrift verschenen van; de hand van dr. lianedoes van Almkcrk, vroeger geneesheer-directeur van de Inrichting tot herstel van drankzuchtigen te Hoog» Hullen, getiteld: „Over het behandelen van zieken op zee. De verzorging en behandeling van lijders aan tuberculose was gedurende do laatste jaren een punt dat voortdurend aan de orde is geweest, en dat onder meer geleid heeft tot de oprichting van herstellingsoorden voor minvermogende borstlijclers. Ik heb bij herhaling eenerzijds het maatschappelijk gevaar . der longtering, anderzijds-hare absoluut zekere geneeslijkheid betoogd, maar steeds ook de meening uitgesproken dat de beteekenis der Sanatoria als middel tot herstel erg overdreven pleegt te worden voorgesteld, en dat de voorwaarden tot genezing die in een landelijk sanatorium zijn gerealiseerd, feitelijk met eenigen goeden wil ongeveer in ieder goed ingericht ziekenhuis zijn tot stand te brengen. Indien het idee .van dr. Hane'does echter, fjeeonpmisch bes • vcrwezeulijking vatbaar is, zouden lijders aan tubercrß____ yopJ" __Ó188Ê.£9&9?-^-_finder bctero ype*,-. waarden komen, onder voorwaarden die geen landelijk sanatorium of ziekenhuis, hoe- goed overigens ook ingericht, hun kan verschaffen. Eeeds Plinius schrijft dat: voor tering niets beter is dan varen; Williams zag hij 53 % van alle teringlijders die eene groote zeereis moesten ondernemen _en verbetering optreden, en in Wilsons werk „The Ocean as a health resort" wordt van den invloed van zeelucht op de, patiënten eveneens veel goeds verteld. Di'. Hanedoes nu wil een drijvend sanatorium, een schip, bouwen dat, met het oog op tuberculoselijdera ingericht, dezen aller*eerst het voordeel verschaft van lucht in te ademen die in dien zin absoluut zuiver is dat er geen bacteriën of schadelijke bestanddeelen, met name ook geen stof, in voorkomt. Ik mag hier nog bijvoegen dat de zeelucht over het algemeen een zeer groote gelijkmatigheid van temperatuur vertoont. Afgezien echter van de zooeven vermelde zuiverheid heeft de zeelucht nog bovendien de eigenschap van steeds min cf meer. zouten met zich te voeren, en aldus voor vele lijders de meest ideale inhalatie-lucht te wezen die men zich met mogelijkheid maar kan denken. Eindelijk leert de ervaring voldoende dat de inademing van zeelucht voor zeer vele lijders het beste maagmiddel is dat bestaat, d. w' z. een kolossalen honger pleegt op te wekken. Of er dan geen bezwaren bestaan. Ongetwijfeld, doch ik geloof, met mijnen: geachteu "collega, dat deze werkelijk niet onoverkomelijk en van inderdaad ondergeschikte beteekenis zijn. Waar zijn nu de financiers die dr. Hanedoes willen helpen zijn waarlijk in vele opzichten voortreffelijk en oorspronkelijk plan te helpen verwezenlijken? Daar het te vreezen is dat wellicht, nu er in den tegenwoordigen tijd zooveel gevraagd pleegt te worden voor landelijke Sanatoria voor longlijders, en dezo op dit oogenbiik zoon beetje het officieele mode-artikel zijn geworden, weinig aandacht geschonken zou worden aan een plan dat, zoo het financieel uitvoerbaar blijkt, bij de behandeling van lijders aan tuberculose veel betere resultaten zou kunnen ge-ven dan die verkregen in welk gewoon sanatorium of ziekenhuis ook, verdient het bovengenoemd boekje m. i. in ruimer kring bekend te worden, en het is daarom dat ik er hier de aandacht op wensch te vestigen. Dr. STEPHAN. Amsterdam, 1 Juni 1903. --- Prov. Staten van Gelderland. In de a. s. zomerzitting der Prov. Staten van Gelderland komen o. m. de volgende punten aan de or do. Naai- aanleiding van een adres der G. O. M. van Landbouw vinden Ged. Staten ook nu weder vrijheid voor te stellen over 1904 aan deze Mij. ten behoeve van het door haar te verstrekken zuivelonderwijs een subsidie tot een maximumbedrag van f 500 uit de provinciale fondsen te verleenen. Ged. St. stellen verder voor aan dezelfde Mij. een gevraagde subsidie tot een maximum van f 300 te verleenen voor het onderwijs in hoefbeslag. Door het dep. der Mij tot Nut van bet Alg. te Geldermalsen werd een adres gezonden om f 100 subsidie uit de prov. fondsen ten behoeve van do avondteekenschool voor ambachtslieden van het departement. Ged. Bt. stellen voor een subsidie van f 68 te verleenen zijnde 1/10 van de voor 1903 geraamde kosten over de jaren 1903, 1904 en 1905. Naar aanleiding van een daartoe ingekomen aanvrage stellen Ged. St. voor aan het dep. Barneveld van het Nut een subsidie van f 85 te verleenen ten behoeve van de door het departement op te richten avondteekenschool voor ambachtslieden gedurende 3 achtereenvolgende jaren. Ged. St. stellen voor af te w^zen een verzoek om f 500 subsidie van de Vereeniging Ambachtsschool voor Amersfoort en Omstreken. ZWOLLE, 3 Juni. In de gisteravond gehouden vergadering van de r.-k. kiesvereeniging Recht voor Allen is met algemeene stemmen voor de verkiezing van een lid der Provinciale Staten tot candidaat geproclameerd mr, A. J. M. Vos de Wael, lid van den Gemeenteraad en advocaat alhier. --- Water in de Nieuwe Kerk geschiedde. (Ingezonden.) Aan de Redactie. Beleefd verzoeken wij u plaatsing voor het volgende. Ons u bekend protest, aan „De- Nederlander" gezonden, werd in dat blad opgenomen, maar met een onderschrift, waarin de redactie ons verwijst „naar de verklaring van den heer De Savornin Lohman, die deze feiten ten stelligste ontkent". „Deze feiten", dus, de door ons in dat protest opgenoemde feiten. En die ontkenning houdt hij blijkbaar vol; anders had de redactie, waarvan hij zelf lid is, niet aldus geschreven. Maar die redactie heeft een ongeluk gehad niet haar woordenkeus, want zij laat den heer Lohman feiten ontkennen. Nu, in die door haar bij ongeluk gebezigde uitdrukking ligt juist, wat w ij beweren. De heer Lohman ontkent feiten. Telkens althans, • als hij over de bedoelde zaken zich uitlaat, wil kij kennelijk den argeloozen hoorder of lezer den indruk geven, dat feiten, als de door ons aangehaalde, niet voorgevallen zijn. En tegen dezen kunstgreep komen wij nog eens op, volhoudend, dat er in het door ons ovigenoeinde geen woord onwaar is. Kichten wij nu tot U het verzoek, deze verklaring te plaatsen, het is, omdat doo-r u indertijd van de gansche toedracht der zaak kennis is genomen, maar dan ook, omdat wij ons niet meer kunnen of willen wenden tot iemand, dio de vrijmoedigheid heeft, ons, alle acht, als leugenaars voor te stellen. Wat nu wellicht genoemde heer of genoemde redactie hierop nog zeggen moge, wij kiezen do waardigste partij en sluiten het deba-t-, en 't zal gesloten blijven. H. P. BEKLAGE. E. LAURILLARD. G. J. VOS Azn. H. A. J. LiiTGE. p. C. VAN DER HORST, P. DEETMAN. W. J. GESELSCHAP. A. E. VAN DER BUSSEN, --- Gemengde Berichten. De Noordkethelpolder droog gemalen. Men schrijft uit Schiedam aan het „N. v» - 3D-".ïl Op zeer enkele diepgelegen gedeelten weiland na is de polder nu geheel droog. Js'u het, overstroomde land zich thans wederom aan het oog vertoont-, leveren de vroeger .«oo weelderig van gras voorziene weilanden ecu Schouwspel op, dat niet alleen den belanghebhenden aldaar wenenden boer, maar. ook den bc-_ langstellenden bezoeker met weemoed vervult. Ruim 600 bunders land is over zijne geheele oppervlakte bedekt niet een© brijachtige massa, welke onze zinnen: het gezicht en den reuk, onaangenaam aandoet; — hier kam mem die massa denken bruin, daar zwart, elders kopergroen heeten en op andere plaatsen is de kleur niet te benamen; — een hoogst onaangename stank verspreidt zich in de omgeving. Op een enkel stukje —■ dat, dank zij zijn hoogere ligging, niet overstroomd is geweest — graast eenig vee —, hoogstens 4 stuks. Verder ziet mem over de geheele uitgestrektheid geen enkel stuk vee grazen, aangezien zulks, onder den treurigen toestand, gansch onmogelijk is. Doodsch is die aanblik. Wel ziet men eene tallooze menigte kokmeeuwen — vogels, die azen op de doode visch, die zich aldaar in die weekachtige massa in groote hoe-veelheid bevindt. De wegen, welke deu polder doorkruisen, hebben door het water veel geleden; bij de „Kandelaar" is de werg voor een gedeelte onberijdbaar. Het zal langen tijd duren, vóórdat het land wederom in bruikbaren toestand zal gebracht zijn; — op welke wijze men het lamd zal ontdoen van die brijachtige massa — die door den een ~groei" van 't water wordt geheeten en door den ander met den naam van „vilt" wordt bestempeld, is nog niet aangegeven of bepaald. Sommigen geven de voorkeur aan „omspitten" (omgooien); anderen achten het meer geschikt om die laag van het land ~te harken". Meer en meer blijkt, dat het geleden en nog te lijden verlies buitengewoon groot zal zijn ; een nog betrekkelijk klein bedrag aan giften is ingekomen — ruim 4 duizend gulden; dus slechts een vijftiende gedeelte van de Boon, waarop het verlies geschat wordt. Waarlijk, indien offervaardig» menschen zich wilden overtuigen van den allertreurigsten toestand waarin de polder verkeert, zij zouden alsdan ongetwijfeld hunne beurzen wijder openen, ten bate vam de vele slachtoffers dezer overstrooming. Vanwege de gemeente Schiedam wordt „Kethel en Spalamd van drinkwater voorzien. Verzekering tegen appendicitis. De algemeene bekendheid van het voorkomen van appendicitis, of ontsteking van het wormvormig aanhangsel van den blinden darm, en de vrees daarvoor, heeft een Engelsche Verzekeringsmaatschappij op hot denkbeeld gebracht de gelegenheid te openen tot een speciale verzekering tegen ziekte. Voor iedere jaarlijksche bijdrage van 5 shilling krijgt men een polis van £ 100, om zich tegen alle mogelijke onkosten van behandeling enz. te dekken. De premie kan echter verhoogd worden, omdat zekero gegevens tot vaststelling ontbraken. Het eenige wat men wist of dacht te weten, was dat in 1900 in het heele Koninkrijk 15,000 operaties voor appendicitis werden uitgevoerd, met 10 percent sterfte. lemand die in zijn familiegeschiedenis eenige vatbaarheid voor de kwaal toont, kan niet verzekerd worden, en als bij de operatie mocht blijken dat door den arts een verkeerde diagnose was gemaakt, en er dus een andere oorzaak voor het lijden bestond, krijgt men niets. Lepra en het eten van visch. Door eem Engelsch geneeskundige, Hutckinson, is in een rapport, door hem uitgebracht over een reis naar Indië tot onderzoek van de lepra, i de stelling veruedigd dat deze ziekte ontstond door het eten van bedorven, slecht gezouten visch. In de discussie was men het niet geheel met hem eens, en niet overtuigd dat zijn bewijzen afdoende waren, maar men achtte het toch zeer de moeite waard de zaak nader te onderzoeken. --- ZEE- EN LANDMACHT. Een nieuwe torpedoboot. Voor de marine der Vereenigde Staten van Noord-Amerika zal weldra met den bouw begonnen worden van een geheel nieuw type van torpedoboot, het midden houdende tusschen een gewone torpedoboot en een onderzeesche boot. De plannen zijn van den ingenieur Harger — volgens sommige berichten Burger. De romp dezer nieuwe vaartuigen is van staal vervaardigd en bestaat uit twee gedeelten; het onderste gedeelte heeft een sigaarvorm, is geheel onder water en is door een smal gedeelte verbonden met het bovenste deel, dat gedeeltelijk boven water uitsteekt en met cellulose gevuld is. Dat bovenste deel dient als drijver en heeft in het midden een tegen licht snelvurend geschut) gepantserden commandotoren, waardoorheen ook de luchtverversching plaats heeft van het ondergedompelde gedeelte. Het logies voor de bemanning en de kombuis bevinden zich in het bovenste deel, maar die compartimenten kunnen in oorlogstijd ook met cellulose gevuld worden, en dan wordt het logies naar het onderste deel overgebracht. In den commandotoren is de standplaats voor den commandant, dio daar zijn stuurrad en de telegrafen naar machinekamer en torpedolanceerinrichting bij de hand heeft. Het onderste deel dat volkomen tegen vijandelijk vuur beschermd is, bevat de gasolinemotor voor de voortbeweging, do 4 vischtorpedo's, waaruit de bewapening bestaat en de torpedolanceerinrichting. De vaart zal, volgens genomen proeven met een model in het bassin te Washington, 16 zeemijlen bedragen. Het eenige kwetsbare deel dezer booten is dus de kleine commandotoren, die evenwel alleen in gevaar gebracht kan worden door zwaarder geschut, waarvoor het slechts een zeer klein doel biedt. ' Wat de vaart betreft zijn zij in het voordeel boven do onderzeesche booten, die vooral ondergedompeld veel geringer vaart loopen. — Door den minister van marine is bepaald, dat personeel van 's Rijks werven niet mag behooren tot de marine-reserve of tot het reservekader ; bij uitzondering worde evenwel genoemd personeel, hetwelk eeue verbintenis bij de marine-reserve heeft aangegaan, vergund, te blijven doordienen totdat hun tegenwoordig dienstverband daarbij zal zijn geëindigd.' --- ONDERWIJS. jje heer K. H. Jonkers ia benoemd tot onderwijzer aan de bijsondere school van den heer Hasper, Kerkatraat 70 alhier. --- KERKNIEUWS. geroepen bij de Ned. Herv. kerk te Zwartsluis j# Bnenk te Vreeswijk. --- KUNST EN WETENSCHAPPEN. Gouden feest van Apollo. Het. was te verwachten dat do liedertafel (,Ap°ik" haar gouden jubilee op waardige wijze zou vieren. Geen wedstrijd, die maar al te vaak tot wanklanken aanleiding geeft — „Apollo" wilde der kunst het woord geven op haar festijn.— en het concert dat gisteravond de .ij der feestelijkheden opende, was reeds het bewijs dat de oude en toch zoo jeugdige vereeniging ook in de toekomst veel mag doen verwachten. We hebben dezer dagen een en ander uit de geschiedenis van „Apollo'' medegedeeld; de banier draagt de teekenen van menig_ met eero gewonnen prijskamp en alle mannen van j.aalu, op het gebied der toonkunst hebban fc<-t--zicli een eer geacht „Apollo" de uitvo-vitig hunner werken toe ie vertrouwen. Gisteravond was het volkscftncért in het Palei. voor Volksvlijt druk bezocht. Zelfs op de gaanderijen een aandachtig luisicrendo menigte. Het geheel strekt der feestvierende liedertaf el tot eer. Onder leiding van den heer Roeske erd het volgende programma ten gehoore gebraaht: 1. Jubel-Ouverture (aan 't slot Wilhelmus van Nassouwe), C. M. v. Weber; 2. In 't Wo.id, Richard Hol, voor koor, bariton-solo en ork. .r.; 3a. Bij 't ondergaan van 't Zunneke, Fred. J. Roeske, lied voor sopraan en orkest; o. Kinken-aria uit ~Lakmé", Leo Delibesj 4. „Euterpe", G. A. Heinzej voor koor met sopraau-soli en orkest. 5. Inleiding 3e Acte „Lohemgrin", Rich. Wagner; 6. Fantaisie over een Oud-Nederlandsch Lied, Joh. Wagenaar, voor koor en orkest; 7. Introductie et Adiagio Religioso, (D-moll Concert) voor viool, H. Vieuxtemps, met orkest en pianobegeleiding; Ba. Aria uit de „Vondel-Cantate", Rich. Hol, voor bariton; 6. Drie Kroningsliederen, Phil. Loots, voor bariton; 9a. Soldatenkoor de Heiligerlee-Cantate, _>. Matrozenlied uit de Vaderlandsehe legende „De Vliegende Hollander", Rich. JELoI, beide voor koor en orkest. Solisten waren mevr. Engelen—Sewing, de heeren Van _tunen en M. Wolters, terwijl de heer Doortmont de piano-begeleiding op zich genomen had. Reeds het eerste nummer, de Jubel-Ouverture, waarbij de zangers aan het slot met het oud- Wilhelmus invielen, maakte een machtigen indruk. Trouwens, het strijkorkest der schutterij, onder leiding van den heer Wolters, heeft gelegenheid gehad zich van de meest gunstige zijde te doen kennen. Zoowel in de orkestwerken als im de begeleiding toonde het zich opgewassen voor zijn moeilijke taak. Mevrouw Engelen—Sewing heeft ervaren hoezeer men haar gaven in Amsterdam waardeert en hoe noode men haar zal zien vertrekken, wanneer ze besluit elders een verbintenis aan te gaan. Ze heeft gisteravond glans aan het feest bijgezet. De heer Van Duinen had de welwillendheid gehad den heer Orelio, die eerst op het laatste oogenbiik te kennen had gegeven niet te kunnen optreden, te vervangen. En wat vooral in hem werd gewaardeerd, is dat hij het programma van den heer Orelio geheel overnam. De warme hulde, hem gisteravond gebracht, was een dankbare erkenning van het kunstgenoot dat hij schonk, doch ook een bewijs dat men zijn welwillendheid op hoogen prijs stelde. Door den heer M. Wolters hoorden we met zeer veel genoegen het werk van Vieuxtemps vertolken. Met zijn orkest heeft hij den toehoorders zeer veel genot bereid. Het koor van „Apollo" — maar het is onnoodig de goede quahteiten dezer koene zangers breed uit te meten. Zij waren als altijd opgewekt en correct. De heer Wagenaar, die met den heer Loots in de zaal aanwezig was, moest op het podium verschijnen en wist niet beter te doen dan de toejuichingen over te brengen op de zangers, die zoo uitnemend zijn Fantasie hadden ten gehoore gebracht. Allen hadden een groot succes, en ook vooral de heer Roeske, die een krachtige leider bleek, ook wat de orkestwerken betreft. Een feestgave is aan do jubileerende liedertafel aangeboden door den heer E. P. van Bommel, lid der vereeniging. Het is een bundel pracht-exemplaren van den feestwijzer, voor elk der leden een, in sierlijken band, rijk met goud getooid, waarin het programma van alle feestelijkheden met mooie letter is gedrukt. Den heer Röntgen, die uit waardeering voor hetgeen de liedertafel op kunstgebied praesteert, zijn medewerking heeft toegezegd voor het concert, Vrijdag in het Concertgebouw te geven, is het eere-lidmaatschap van de liedertafel aangeboden. In het gebouw „De Kroon", den zetel der Liedertafel, versierd met een vlaggentropee en geïllumineerd, hield, liet bestuur met de zangers receptie. Daar kwamen velen, zeer velen het bestuur gelukwenschen met dit heuglijk feest; daar werden de beste wenschen voor de komende feestdagen geuit; daar dronk men op den praeses, den heer H. de Roos, dien we eigenlijk in het begin van ons verslag hadden moeten herdenken, bij, de ziel der Vereeniging, die slechts leeft als hij voor „Apollo" werkzaam kan zijn. Op de receptie kwamen deputaties van Arti et Charitate uit Den Haag, Liedertafel Zanglust, Preciosco Amicitiae, Nationale Zangschool, Fidelio, Amsterdam, de. feestvierende vereeniging gelukwenschen. De voorzitter van Zanglust verklapte er een geheim, nl. dat „Apollo" op haar feestconeert op Vrijdagavond a. s. een ovatie wacht namens vele zangvereenigingen in den lande, leden der Liedertafel boden er do Vereeniging aan een Apollo-beeld op standaard en de heer Posthumus sloeg voor de liedertafel op speciaal gesneden matrijs een herinneringsmedaille. Onder de vele gelukwenschen in den vorm van kaartjes, brieven en telegrammen, mogen zeker genoemd worden die van de heeren Heinze en Rich. Hol en het Sangerchor des Lehrers Vereins te Frankfurt en de Kon. Liedertafel Zang en Vriendschap te Haarlem. Vrijdagavond feestconeert in het Concertgebouw, Zaterdagavond een buitenfeest aan het Tolhuis en Zondag op dezelfde plaats een matinee, waarbij telkens Wolters met zijn korps den toon zullen aangeven. Hartelijk hopen we dat het weer der liedertafel gunstig zij. Amsterdam is trotsch op deze Vereeniging en te recht. Naar wij vernemen, hebben de heer en mevrouw Van Leeuwen de toezegging gedaan, morgen (Vrijdag) avond het concert der liedertafel „Apollo" in het Concertgebouw bij te wonen, indiem ambtsbezigheden deu Burgemeester niet verhinderen. --- Kunsttijdschriften. Het „Jabrbucb. der Kón. Preussiscben Kunstsammlungen", met zijn zeer degelijke, soms voor den niet-deskundigen lezer wel eens wat veel detailleerende artikelen, bevat behalve hoogst interessante opstellen over Spaansch-Moorsch glanzend aardewerk uit de middeleeuwen en over zijdenstoffen uit Egypte in het Kaiser _lriedrich museum te Berlijn, een artikel van Gustav Ludwig en Wilhelm Bode over de altaarstukken van de kerk San Michele di Murano, dat is de kerk op het kleine eiland bij Venetië, dat tot kerkhof dient, en het schilderij met Christus'- opstanding, dat niet lang geleden in het Beriijnscb museum is opgenomen. D© schrijvers deelen uit stukken in het Venetiaansche staatsarchief de geschiedenis mede van de stichting van een „Opstandingskapel" bij het klooster der Canialdulen op het eiland. In deze kapel was een schilderij voorstellende Christus' opstanding. In S'ansovino's beschrijving van Venetië wordt vermeld dat die schilderij het werk was van Gian Bellini. In latere werken werd zij aan anderen toegeschreven, aan Cima da Conegliano, aan Previtali en anderen. Ludwig en Bode meenen echter dat dit stuk, nu te Berlijn, wel degelijk het werk is van Giovanm Bellini, en beroepen zich om dit te bewijzen op andere werken van den meesteren 0p werken zijner leerlingen, o.a. van Tiziaan, die hier ook zijn afgebeeld. Ook een tweede stuk van Bellini in een kapel van de kerk van San Michele, een triptiek van een Madonna met heiligen en apostelen wordt hier besproken; het "is het stuk in het museum te Dusseldorf. Voor ons van meer belang is hefc artikel van. Wilhelm Bode over Hercules Seghers als schilder. Meu weet- dat vau Hercules Seghers slechts zeer weinige schilderijen bekend zijn, een bekend landschap in de Uffi-_tf te Florence, vroeger aan Eembrandt toegat schieven, een paar te Berlijn in het museum* een te Edinburg enz. Dl-. Bode komt de eeï toe deze stukken aan hun waren vervaard» ger te hebben toegewezen. De schrijver wijs* er op, dat Seghers in zijn tijd heek-maal miei geacht was: hij was zijn tijd zoover vooruit. Alleen Eembrandt heeft hem blijkbaar b_ grepen en gewaardeerd; door Seghers i< Eembrandt er toe gekomen zijn aandacht tt schenken aan het zuivere landschap. Wij hebben, zoover bekend is, geen schilderij van Seghers hier in het land, wel i__(j het Prentenkabinet vele van zijn merkwaar»; dige etsen, over de wijze van ontstaan waai-»; van men niet heekmaal zeker is, die in elk! geval dikwijls met de hand zijn opgewerkt na den druk. Bode deelt mede, dab spoedig een uitgave is te wachten van prof. Jar-*( Springer, waarin Seghers' etsen zullen woi-'1 den gereproduceerd. In de „Zeitsehrift für bildende Kunst*s vinden wij een zeer uitvoerige en buitenge* woon waardeerende beschouwing van August Marguillier over Eugène Carrière en zijl» merkwaardig werk, waarvan hier een aantal belangrijke stukken goed zijn afgebeeld. Ver-r der een zeer gedetailleerde studio van Ar* tur Seemami over een aan Holbein toegeschreven stuk, „De bron des levens" in het bezit van den koning van Portugal, waarvan' een gekleurde afbeelding bij het opstel iaf gevoegd. De schrijver gaat zeer nauwkeurig na wat er omtrent de geschiedenis der dria- Holbein's bekend is, om dan tot de conclusie te komen dat Hans de jongere het Lissa* bonsche stuk heeft geschilderd. De „Zeitsehrift" laat ons verder kennismaken met een schilderpaar, Karl Mediz, en zijn vrouw Emilie Mediz—Pelikan, die, behooren tot de zgn. nieuw-idealistischë richting. In de „Studio" maken wij kennis met een. niet lang geleden gestorven Italiaanschen schilder. Giovanni Costa, die vooral in Engeland goed bekend schijnt te zijn. Costa waa in 1826 geboren; hij was een groot voorvechter van de eenheid van Italië, die dapper heeft gevochten voor dit ideaal, en als er niet te vechten viel ijverig weer aan het schilderen ging, op een zeer persoonlijke, onconventioneek manier, die van grooten invloed schijnt te zijn geweest op jongere Italianen. Een aantal landschappen is bij het stuk gereproduceerd. In een artikel van dr. Hans W. Siuger wordt besproken de Duitscher Jakob Christoffel te Blon, in 1667 te Frankfort geboren, die de uitvinder is geweest van den driekleurendruk, welke echter zeer spoedig na hem weer verdween om eerst in onzen tijd te herleven. --- De Kruppsche leesinrichting. Wij kregen dezer dagen inzage van het jongste jaarverslag van de, leesinrichting, welke ten dienste van het personeel cler werkplaatsen door de firma Krupp te Essen is gesticht. Eenige cijfers en beschouwingen uit dat verslag zijn wel der vermelding waard. De leesinrichting is nu in haar vijfde jaar. Zij begon met 7300 boeken en heeft er nu 34,000, waarvan een derde duplicaat. In omloop waren het eerste jaar 94,305, het tweede jaar 140,938, het derde jaar 208,793, het vierde jaar 248,796. Het meest wordt er gelezen in November, Januari en Februari, het minst in Juli en Augustus. De percentsgewijzo verdeeüug der uitgeleende boeken naar de vakken geeft de volgende verhoudingsgetallen : Derde jaar. percentaga Boeken. V/h totaal der uitl. 1. Algemeene onderwerpen (periodieken en vlugschriften) '. 19,567 0 3 2. Fraaie letteren 112,089 53.7 3. Letterkundige geschiedenis 886 0.42 4. Geschiedenis 7484 :i.7 5. Levensbeschrijvingen ... 2320 1.11 6. Aardrijkskunde, reizen 70-13 3.37 7. Natuurkunde 3800 1.87 8. Kunst 2803 1.4 9. Beschavingsgeschiedenis 3939 1.87 10. Rechts- en Staatswetenschappen 512 0.24 11. "Wijsbegeerte en godsdienst 1447 0.7 12. Handel, Nijverheid, Staathuishoudkunde en---. 3596 1.7 13. Locale geschriften 1871 0.9 14. Buitenlandsche boeken 2060 0.09 15. Kinderboeken 39,370 18.8 _. .—, , , _. Totaal 208,793 100.— Het mee:.t gevraagd zijn dus romans en kinderboeken. Men vraagt aan de boeken ontspanning en vleugelen voor de verbeelding. Tot de kinderboeken worden ook gerekend de jongensboeken van Jules Veine èn dergelijke zeer gezochte lectuur ook vcor de minder ontwikkelde ouderen. Het aantal aanvragen voor kinderboeken steeg van 7061 tot 38,000 in vier jaren. Kinderboeken behooren tot het besto middel om tot lezen op te wekken. Wie door kinderboeken het genot van lezen heeft geleerd, blijft ook op lateren leeftijd een gebruiker der boekerij. Men heeft ook nagegaan welke schrijver onder de 100 uitleeningen aan arbeiders het meest voorkwam. Schiller Ï& HaufE 54 Lessing 75 Heyse si Kleist 66 ibsen 42 Hoffmaun, Hans» . .61 Ganghofer 41 Gotthelf 63 Raabe 10 Dickens ...'••«. 68 Ludwig, Otto 38 Hofiraan E. T. A.. . .«2 Marlitt , . .37 Scott ü'J Keiler 36 Goetbe .57 Hauptrnann . . . . .33 Aazengrubber 57 ï'reytag 2.» etorm • . .50 Zola , .2U Bosegger . .56 Schelle! 2S Wolrï , , ,66 Suderniann 2i> Meyer, K.F 55 Hebbel IJ Deze opvolging is, in do drie jaren, Waarover de statistiek loopt, vrijwel 'gelijk gebleven. Opvallend verminderd is de belangstelling voor Bebbel, Zola, Freytag, Hauptrnann, Ludwig, Raabe'en Ibsen. Om slechts een voerbeeld te noemen, werd Zola in liet eerste jaar op dr' ll'O uitleeningen 49 gevraagd on in het derde jaar 21) maal. Hauptrnann, daalde terzelfder tijd van 55 op 33 Boor het meer ontwikkelde personeel werden daarentegen Freytag, Ludwig, Raabe eh Scott meer gevraagd dan in lu-t eerste jaar. De eerste klom zelfs van 42 tot 65 Góttfried Keiler is dr' schrijver, die aan allo smaken schijnt te voldoen. Onder de 160 personen, die naar zijn werken vroegen, kwamen voor: 36 arbeiders, 44 iniddelbére en 20 lagere ambtenaren. Socialistische lectuur wordt blijkbaar niet verstrekt. Onder de periodieken komt de Vorwiiits niet voor en onder de staathuisboudkundige werken staan .Marx en Lasalle niet vernield. Br zijn op het oogenbiik 24,000 personen, dia in de termen vallen van de Kruppsche leesinrichting gebruik te niaken. Daaronder zijn reeds 9800 lezers. Dal er niet nog meer jsijii de groote afstanden. Het voornemen bestaat mi om filialen te maken, ten einde het ook deü l-èraf-wonenden gemakkelijk te maken zich lectuur te verschaffen. Een van de grondstellingen der Kruppsche leesinrichting is deze, dat elke gebruiker de inrichting vodlaan verlaat. Als iemand ontevreden weggaat, wordt dit beschouwd als een tekortkoming van do beambten. Zij moeten zoeken, hoe zij de uitgesproken wenschen zullen bevredigen. Onvervulbare wenschen komen eigenlijk in deze inrichting niet voor. Is het boek flat verlangd wordt, niet aanwezig, dan wordt ■laarvan aanteekening gebonden, en als het een Veelgevraagd beek is, een nieuw exemplaar aangeschaft. Meestal is cle aanvrager echter ook tevreden te stellen met een boek, dat in den•tclfden geest is geschreven. Komt het gevraagde beek niet in den catalogus voor, dan wordt het meestal aangekocht, ten minste als daar-» tegen niet zeer bijzondere redenen bestaan. Gok wordt het wel eens uit een andere boekerij Aangevraagd. Volgens den bibliothecaris-verslaggever beantwoordt eene leesinrichting eerst dan volkomen aan haar doel, wanneer do algemeene Opinio van haar getuigt: „als ik er kom, word Ik geholpen en vriendelijk geholpen, geen der .beambten kijkt mij er aan met oogen van wat(itoor-ie-me ■ integendeel, hoewel ik zie dat inj bet vol handig heeft, schijnt het. dat hij speciaal voor mij daar is aangesteld." -.._.„ Het is niet onmogelijk, laat de schrijver er op volgen, dat juist op dit punt vele volksilo oker ij e n zondigen. Dikwijls _ wordt de ■flienst daar opgedragen aan jongelui die pas Hr an de academie komen en zich veel te hoog fen te knap rekenen, om de eenvoudige menschen aan goede lectuur te helpen Daarom, (zegt hij, moet do dienst in openbare leesmncntincten alleen worden opgedragen aan personen" die hun geleerde allures hebben afgelegd ten doordrongen zijn van het besef, dat een bibliothecaris dienaar moet zijn van het publiek, en dat zijn arbeid to vruchtdragende!- is 'liaarniate hij hem op bescheidener wijze opvat. Met zekere voldoening wordt er bijgevoegd „Unter dem Persoual der Kruppschen Bucher- Ihalle befindet sich kein einziger Akademikei . Do catalogi en jaarverslagen dezer instelling maken een bijzonder gunstigen mdruk. Gedrukt ep mooi papier, keurig gebonden, voorzien van Uitvoerige statische tabellen, doen zij vermoe- Hen, dat de dirieeerende bibliothecaris nooit de financieele bezwaren heeft gekend, verbonden nan het verwezenlijken van allo wenschen. Hij kan gemakkelijk zeggen, dat een boekerij op don duur niet aan haar deel beantwoordt, indien zij niet voortdurend met hot nieuwste en beste wordt aangevuld. Want, gelijk hij op een endere bladzijde van een vorige uitbreiding getuigt: ~<■-. bednrfte nur eijjer kurzen sachliohen Darlegung gegenüber der Firma Krupp urn weitere Mittel für die Bibliothek zu erhaltcn". Do bibliothecaris is een benijdenswaardig man. Niet alleen door den steun, dien do firma hem schenkt bij het verwezenlijken zijner plannen, maar ook om de opgewektheid en toewijding voor zijn vak, die uit zijn verslagen spreken. Het Nederrijnsc-h Muziekfeest te Aken heeft groot succes gehad. Onder leiding van Sch-wickeratli werd de „Messa Solemms" ••an Beethoven en onder dio van Wemgar. Ne-r de „Zevende Symphonic" uitgevoerd. Deze eerste avond, (geheel een Beethovenavond), maakte grooten indruk, waarbij, onder de solisten, Messchae-rt weer boven allen uitblonk. Op den tweeden dag, die geheel aan Berlioz was gewijd, werden diens „Symphonie Fantastique" en „Faust's Verdammung" (bet eerste werk onder Schwickerath en het tweede onder Weingartner) ten gehoore gebracht. De symphonie maakte een zeer grooten indruk, Ook de „Damnation" wat het koor en do vertolkingen van Marcella Pregi (Marguerite) cm Messcbaert (Mephisto) betreft ; Forchh.a_.mer was -voor de Faust- Jartij echter te weinig lyrisch. Den derden dag (het z.g. kunstenaars-confcert) had Messchaert een buitengewoon suctes door do voordracht van liederen van Bchubert en Busoni met Weber's „Concerb- Kfcück" voor piano. Ook Weingartner's „Getilde der Seligen" en vooral de „Fest und Bedenksprüche'' voor 8-stemmig koor (a cap- Jella) van Brahms werden lui-Jö^oe-ge juicht. Pierre Laloi citeert in „La Temps" een be- Iricht over de „Damnation de Faust" verschenen in de „Illustratiom" van 24 Nov. 1846, waaruit blijkt dat deze meester dit ,werk bepaald voor do concertzaal heeft Ve- Stemd en het geheel ongeschikt voor een .-ooneelo'pvoering oordeelde. Heb lijk van Theodor E.eichmann is te Ber- Hjn op het Jerusalem-kerkhof in de Belle Mliance-straat bijgezet. Een menigte kostbare bloemen dekte de baar. De deelneming -,«vas zeer groot. Do bladen te Budapest spreken met veel Jof over de vertolking van Orelio, die aldaar (le partij van Hans Sachs in de Nederland- Hche taal zong. Ook Desider Markus die dit iwerk dirigeerde, wordt zeer geroemd. Ove^ Ifigens schijnt deze opvoering niet schitterend geweest te zijn, daar de vertolker van FOgner zoo heesch was, dat hij bijna geen Klank kon geven, cm zijn groote toespraak jjoor een ander liet zingen, die dit fragment ..op goed mogelijk van het blad zong, 'Concert Vondelparlc. Morgen (Vrijdag)avond weder concert ïn het !)Fondelpark. Het volgende programma zal dan Worden uitgevoerd: 1. „The Stars and Stripes Forever", marsch, jßousa; 2. Ouverture „Stradella", VonFlotow; (ff. Gavotte a. d. Operette „Der Gascogner", IJSuppé; 4. Fantaisie „Méphistophélès", Boïto; It. Ouverture „Les Dragons de Villars", Maillot; 6. „Goldene Stunden", walzer, Ivanovici; f. Selection from Musical Comedy ~The Burgo- Jtoaster", Lüders. ---