Ingezonden Mededeelingen, {Voorwaarden plaatsing zie hoofd le Mad\ IEDERS WIL: I „NEVERILL" § | IS cent ner roll —*_e» [ EVIAN-CACHAT .NIET KOOLZUURHOUDEND en daardoor het Tafelwater VOOR lEDEREEN. J __T_T ii i _i_r 1 1 -i in_nii-H--i_—-__-_"i ■_iï~*^y Wessar_en's Havermout (in Pondspakken) Voedzaam. :—: Versterkend. , , ~ Tl Wessanen's Cacao (in Luxe bussen) Geurig. :—: Krachtig» _m——mamm^BMamaaawawmaawmmmwammaja^aaaa^aaTmmßaammaamavmaaa ingezonden Mededee ingen. \Voorwaarden plaatsing ei* hoofd 1» blad). --- Kunst. Concertgebouw. Be verschijning van Franz Schreker heeft 'flans reeds gedurende ongeveer vijftien jaar .6 muziekwereld in Oostenrijk en Duitsch- !a&d beziggehouden, zóó intensief, als alleen van meer dan gewone beteekenis het Een analoog geval als met Strauss, ,fX,_er,* Mahler, Debussy. Geestdriftige ver'^'ng aan den eenen, twijfel, verwerping y*ll den anderen kant. Men heeft hem met J\agner vergeleken: „die ere*- (Begabung) . Wagner, die ihm der Art nach verwant )?*> das gleiche Phanomen, nur in ganz an- 7fen Verkörporung", gelijk Paul Bekker l(k uitdrukt. Anderzijds heeft Schreker jo,i zijn oproerige theaterinoidenten erva- waarin vooral Weenen zoo sterk is. En ?fc benoeming tot leider aer „Hochschule" ie Berlijn had, om zijn muzikale persoonlijk'd, de beteekenis van een evenement, van j6q evolutie, om niet te zeggen revolutie in geest dier instelling. . Bn wij hoorden van Schreker pas twee Jaren geleden voor het eerst iets, toen Men-6©lberg hier zijn Eammersymphonie intro- en de avond van gisteren was feij^ijk een eerste nadere kennismaking. Dat |l]kt vreemd voor eén land, in musicalibus zoo „rjp to date" — doch vindt zijn Verklaring in de beschamend achterlijke •^Uziek-dramatische toestanden, die ten on- heersohen. Want Schreker is vóór en ?v«n alles muziek-dramatikus, en waar wij de gelegenheid kennis te maken et zijn opera's als Der feTne Kkmg, Der "chatzgraber, Die Gezeichneten? En naar het zoo schijnt, moet men die perken in een muziekdramatische opvoering leeren kennen, om een klaar inzicht te krijst'l! in het wezen van Schreker's kunst en in beteekenis als scheppend kunstenaar. "«* concert van gisteren kan derhalve alleen Selden als een voorloopige, vluchtige oriën- J^ng, welke tot eenigszins verder-strek*«fr-do conclusies geen recht geeft. Wie schreker's opstal „Meine mus_kdram*tif«che ld 6°", in het programma afgedrukt, leest, ial dit slechts kunnen beamen. „Restlo-e Jersc_jnel_ung der beiden Hauptfaktoren s** mueikalischen Dramas unter weitgehen?■* Heranriehung des malerischen Elemenf 3". En wij hebben zijn'muziek gehoord, **-ernaakt van het drama; in conoertvorm. f^endien enkel fragmenten, uit het grcot' gerukt. "'i Paarom gevm misschien alleen het Vor- fl^ zu einem Drama en de 'Suite Der Ge- der Infantin aanleiding tot het vorpl van een stelliger oordeel. Immers, het \£*Piel zu einem Drama is eigenlijk wel het o^-pel voor Die Gezeichneten, maar _erd Jrve*_o_k van Weingartner voor de Weent^f _ Philharmoniö nagecomponeerd; dit „ j* J's dus feitelijk als zelfstandig orkeststuk *j.s**<>ht. En door de muziek voor de panto- Der Geburtstag der Infantin met conj^rtdoeleinden voor groot orkest te bewer*«"'-, toont Schreker zich in confeaso, dat ?<*e muziek ook los van de handeling haar :I)eteeke>nis heeft. . Nu iq het evenwel het merkwaardige, dat jUist de fragmenten en speciaal de twee ?°enes uit Die Gezeichneten (Carlotta's ver"~aal aan Alviaho) en Der Schatzgraber vElschen'g Wiegenlied) mij de sterkste, S^afste indrukken hebben geschonken, ter"_.! ik van het overige zeer gemengde, heter°-ene impressies heb gekregen. Uit alles v~" do instrumentale fragmenten en de suite »cluis — voelt men ongetwijfeld terstond 611 kunstenaar van zeer bijzonder talent, b n buitengewone scheppingskracht, van j?°o> ernstig idealisme, den meester tevens ® zijn ongemeen rijk en persoonlijk kleurjLl. , Pl^ verbazingwekkend souvereine ïelrT7 beheerscht. Schreker is vooral een t_ azajTie kleurfantast, die uit het orkest beee ei?;ri wiens muzikaal sen"Va 6nt ern _"enoeg bezit, om' niet in het di£? ,te verloopen; het rhythmische en meloz[\ 6 zijn ook belangrijke elementen in B-Uziek. En zijn Duitsche bewonderaars leggen sterk den nadruk op het zuivermuzikale van zijn muziek. Maar toch heb ik het gevoel gekregen, dat Schreker in een enkel opzicht niet sterk staat, namelijk ten opzichte van de muzikale architektuur. Over het symphonisoh tusschenspel uit Der Schatzgrdber wil ik niet spreken, aangezien bij een opera-opvoering veel duidelijk kan zijn, wat bij een concert-uitvoering allicht verborgen blijft. Maar het Vorspiel zu einem Drama — het algemeene van den titel geeft een duidelijke aanwijzing — en de Suite moeten op zich zelf genietbaar en begrijpelijk zijn en in deze stukken voelt men toch wel een gemis van klaren, lngischen bouw, een onevenredigheid van inhoud en vorm, een ongemotiveerde breedsprakigheid. En voorts een bontheid van stijl, die ik vooralsnog niet goed verklaren kan en die sterke vermoedens wekken van een tweespalt in Schreker's natuur; een dobberen tusschen auderwetsche romantische melodiek en moderne harmoniek, tusschen twee contrasteerende begrippen van tonaliteit, tusschen klankexpansie en klankverfijning, zonder dat die tegenstellingen in een hoogere eenheid worden opgeheven. Kortom — een onmiskenbaar dualisme, het dualisme van een fanatieke» zoeker, „der immer strebend sich bemüht", maar de verlossing niet kan vinden. Die soms veel moois kan geven, maar zich niet altijd op dezelfde hoogte weet te handhaven; Schreker's fortissimi klinken wel, doch volstrek niet overtuigend en aangrijpend. En ik geloof nog niet recht aan de gelijkmatige diepte van zijn inspiratie. De Suite heeft zeker tal van fijne, mooie détails, doch is als geheel toch te verbrokkeld en daardoor niet boeiend. De vocale fragmenten lijken mij gaver, zuiverder. Daar heeft Schreker, psychisch en technisch, houvast aan het woord; daar zwerft hij niet doelloos rond. Men voelt zich meegesleept door de fijne, rake accenten, door de expressieve wendingen en nuanceeringen, door het gelukkig evenwicht tusschen het vocale en het instrumentale element. Ik vrees, dat eenige herhalingen van El-chen's Wiegelied spoedig het ietwat zoetelijke ervan zullen openbaren. Sterker en als zoodanig wel het meest overtuigend voor Schreker's beteekenis dunkt mij de „Sonnenaufgangserzahlung" (overigens geen gelukkige betiteling) uit Die Gezeichneten. Het enthousiast succes van de twee zangfragmenten was, naast de prachtige uitvoering der orkestrale partij, wei voornamelijk te danken aan den superieuren zang van Schreker's edhtgenocte, die inderdaad een sublieme zangeres is, die haar mooi, welluidend-en krachtig orgaan in alle nuance-ringen tot in het moeilijkst mezza voce weet te beheerschen en in elke schakeering innig expressief blijft; die zang was' inderdaad ontroerend, en een herhaling van het Wiegelied bleef dan ook niet uit. Voorts heeft het orkest weer welverdiende hulde geoogst met zijn onvergelijkelijke prestaties in de instrumentale werken; mij dunkt, het zal den colorist Schreker wel absoluut bevredigd zoo niet zijn verwachtingen overtroffen hebben. Als componist en als dirigent heef t men hem uitbundig gehuldigd en hij liet zijnerzijds zijn tevredenheid ondubbelzinnig merken. Na de pauzs kwam Mengelberg, bij zijn rentree bizonder hartelijk en met spontaan gejuich begroet. Uit de wijze, waarop hij Schreker's Suite ten doop. hield, mogen wij wel afleiden, dat zijn herstel volledig ia en hij weer over al zijn psychische en phvsieke energie kan beschikken. Schreker, gedurende het tweede deel van het concert hoerder, kwam na afloop op het podium en stond er, blijkbaar zeer getroffen, ep, m_t Mengelberg en het orkest d 9 hulde eerlijk te deeien, H. R. --- Leer om leer door E. Phillips Oppenhiem. — 10 .Volgenden morgen precies om elf uur <3_or rr. Dane Montague voor de tweede maal if^t-o zeer correo* kijkenden Dauneey het .. v6f Van JacoD binnengelaten. Ditmaal was ïnirjjj rSezeJd door een kleiner donkerder en "^-t / correct duplicaat van hemzelf, wien hij *aarri9 no°dige gewichtigheid als zijn zaak* Wmer' Mr. 'Sharpe, voorstelde. Toen hij Xooj. zag, nam Jacob zich onmiddellijk 'öakón001 onderhoud zoo kort mogelijk te WreTl i!l met deze B°bikking niet tegen • ik het benpofligde geld daarooor C'an vin 1 _. ,rente Tan zes percent voorschiet, de h'e]f+ niet me*?r dan bill>.jk, dat mij Mr Jan de winst afgMta»n wordt." bci,;l ' lonta3Ue was een en al inschjkke!*jk- flii"ri™f7 'tan 'k nl'ets tea-en hebben," zeide de an PeiT* "Jlr- Eittlchara en ik zullen dan* Hoe-h^S* hHft d»Wi; Ik kan u niet zeggen vO()r ej. ~lk hpt vind. dat deze zaak zoo gauw ik lif.v'\%'''' *pkomen is," „ing hij voort, „want »o?.don termi.in te verlengeh; In elk n?t m~ y\ bet6T om h,vt 7'p nipt te vragen. Zou tfi wiM^en?"^' °m dC"** T*ndaa« »«_ «f h;" ,s u uw contract vanmiddag om dVié nur orenet", 7/p.;f]e ,j.u.0b nisttjr, „dan zal ik u de cheque voor het genoemde bedrag geven." Mr. Sharpe greep onder den stoel naar zijn hoed. „Ja, ik kan het wel klaarspelen", zeide hij als antwoord op een vragenden blik van mr. Montague, „maar dan moet ik nu ook dadelijk weg." Dienselfden middag om kwart over drieën precies kreeg Jacob in ruil voor een cheque van twintigduizend pond een geteekend afschrift van het contract met de heeren Littleham en Montague. Toen de deur _ich achter zijn bezoekers gesloten had, bleef hij met een eigenaardigen trek op zijn gezicht voor zijn schrijftafel zitten, terwijl hij zachtjes voor zich heen floot. Een paar oogenblikken later kwam Dauneey binnen; met een angstig vragende uitdrukking in zijn oogen keek hij Jacob aan. „Mag ik het contract eens- doorlezen?", vroeg hij. Jacob gaf hot hem aan. Heel langzaam en heel nauwkeurig las hij het door. „Scheelt er iets aan?" vroeg Jacob. ~Ik weet niet wat het is", bekende Dauneey'hem. „Het contract is in orde, maar toch brn ik niet genist. Als je hun tronies gezien hndt, toen'ze de deur uitgingen ' Waar do f nut zit, weet ik niet, maar een eerlijke zaak is het niet. Geloof me, Jacob, die kerels voeren iets in hun schild." Jacob begon to lachen „Mksc'iièn- heb je gelijk. Dick", antwoordde hij or>7owekt. .„Maar voor het,oogenblik sluiten we alleen het contract m de safe weg en denken we ertverdrr niet over." --- Paul Grümmer. Dé Weensche violoncellist Paul Grümmer zal de volgende week zijn tournee door Nederland beginnen; te Amsterdam treedt hij op 30 October en 4 November. De pianist Hellmut Baerwald zal op deze avonden medewerken. --- Oscar Brückner. Ten gevolge van een hem overkomen ongeval zal de violoncellist Brückner zijn concerten te Amsterdam en Utrecht niet kunnen geven. --- Hollandsen Tooneel. Het Hollandsch Tooneel zal in den Hollandschen Schouwburg van Zaterdag 20 October af vier voorstellingen geven van Ghetto, op Woensdag 24 October de eerste vrjorstelling van Lady Windermere's Waaier. --- HOOFDSTUK IX. De volgende paaT maanden verliepen voor Jacob zoo kalm en genoeglijk, mogelijk. Hij nam meer dan tweo maagden zom die hij voor "t grootste g,t._r_)te in do Fransche mcdq-bidpl ; -.-.. het algemeen zagen zijp • op de golfvelden dan 's av< i -alen, maar na verloop van een hoe. het hem gelukt was, wist hij : genoot hij een zekere reputatie 01 trouwe beoefenaars van-deze Vide sport. Aan 't einde vnn de twi kwam hij gebruind en kemgwiipnd ii ! ten-,", maar nog stond-, , ivaanvordi_g, dat hem ' iel bra:;, dat er ren leemte in zijn leven tras, die steeds luider om a:invn"iug vroeg.' Van nature • i ,;, ofschoon h van ,},, ■ subouwbufgeTi voorbeeldig yrrigevis? was. kon hij zioh niet ertoe brengen, om de theater- en aanverwante Bohème kringen, waarvoor 'hij zulk een gewaardeerde aanwinst geweest 'zou zijn, meer 'dan zeer schaarsch en ongeregeld te bezoeken. Uit don aard der zaak 'kwam hij veel in aanraking met vooraanstaande beursmannen, die hem, na een korte 'kennismaking uitnoodigdon om hen thuis, eu familie, to komen opzoeken; maar ook dit w< 1 hem na een ot twee keer een groote teleurstelling. Als een doodgewone kerngezonde man hield hij veel van goed eten, wijn en sigaren,; .maar cm er echt van te genieten had hij een goede omgeving en bovenal prettige, eenvoudige vrienden noodig en hoe het kwam, wist hij zelf niet, maar het leek wel, of die Laatste, zeldzame categorie van menschen voor hem onvindbaar was. Dauincey was nog steeds zijn getrouwe metgezel, Dauneey, die een verjongingskuur had ondergaan, en die, tot groot genoegen van zijn patroon, er een zekeren drogen humor en een zeer origineelen kijk op menschen eh dingen op nahield. Natuurlijk waren er dozijnen menschen, die graag zijn vrienden hadden willen zijn, maar het leek.wel, of Jacobs aangeboren schranderheid in evenredigheid •• met de verbetering van zijn geldelijke omstandigheden grooter geworden was; zoo nu en dan was het hem bepaald tot een last, dat hij de aanbidding van het gouden kalf in zijn adspirant-vrienden zoo duidelijk zag. Hij was- lid geworden van een niet al te deftige club, waar hij den vriendsehap'polijken omgang met mannen vond, die, wat betreft de gewpne dagelijkscho dingen, niet ta zeer met hem van .meening verschilden, wanneer het verlangen naar menschen hem te sterk werd. Kij had' zijn Lo'ndenseli picd-a--terre ie'Milan Court en zijn Innclhuisie. in Mar. lingder" — dadelijk na' do verandering in zijn getólijke omstandigheden had hij het huisje V — met een uit rosarium en een ticht.il warme krissen, waarover Harr-is on Mrs. liarris tof. aljer, tevredenheid het dünpf-1 een twn seatér s bazit bij.door al ?.>'n keni sen benijd wer' en een dichten wagen van hél zelfde.fabrikaat. Hü was lid, „Dank u," zeide ze koel. „Ik vind het heel vriendelijk, maar ik zal niet van uw aaabod gebruik maken." , En dan nog iets," ging hij voort „U kun* natuurlijk op twee manieren te wenk gaan. TJ kunt 't land koopen en er door uw eigen ar. chite-b een huis op laten zetten, of u kunt het door Littleham laten doen, die er een kantoor in de buurt heeft. Ik zou u aanraden, naar Littleham te gaan. Hij1 kan u dadelijk vijf of zes verschillende typen van landhuizen laten zien en hij kan goedkoop bouwen, omdat hij al zijn materiaal... „Bc vind 't werkelijk heel vriendelijk va_ u",' viel ze hem op denzelfden koelen toon in de 'rede, „maar mijn moeder en ik hadden al besloten, om een van mr. Littleham's landhuisjes te nemen. Juist omdat we zijn ant. woorden, toen we hem naar het water en de electriciteit vroegen, wel wat vaag vonden, ben ik hierheen gekomen." . „Vaag, zegt u?" vroeg Jacob zonder haar aan te zien. „Ja. Hij vertelde ons wel, dat bet water en het ■ licht door een particuliere onderneming geleverd zouden worden, maar hij Boheen niet het minste idéé te hebben van den prijs, dien ze waarschijnlijk zouden vragen." Jacob keek haar van ter zijde aan. „Ik kan u de verzekering geven", zeide hij, „dat de prijs normaal zal zijn." Sybil Buttiwell trok haar 'landschoenen aan en nam haar tosch van de -oelmining „Ik vind 't prettig, dat u me op dat punt gerustgesteld hebt," zeide zij. „Dank u wel. Goeden morgen, mr. Pratt." (Wordt vervolgd.) --- Tentoonstelling op het gebied van den Stedebouw. De tentoonstelling op het gebied van den stedebouw^ die vanweg© het Nederlandsen Instituut • voor Volkshuisvesting en Stedebouw alhier wordt gehouden, zal duren, van 27 Oct. tot 14 Nov. a.s. De opening heeft plaats op 27 Oct., 's namiddags te 3 uur, in het Stedelijk Museum. Voor de leden der „Maatschappij Rembrandt" houdt prof. dr. W. Vogelsang op Woensdag 24 Oot., 's avonds 8 uur, in de groote zaal van Bellevue een' lezing met lichtbeelden over Leonirdo da Vind.. In d_n kunsthandel Fetter zijn, van Zaterdag a.s., 's middags 2 uur af, gedurende een week vijf werken te zien van Philip Smit. --- Haarlemsche Bach-Vereeniging. Na afloop van het met groot succes te Haarlem gegeven Bach-concert door de Nederlandsche Bach Vereenigiing, is de dirigent Johan Schoonderbeek tot eerelid der Haarlemsche Bach Vereeniging benoemd. --- Marcellus Emants. †. Zaterdagmiddag 2 uur zal op de algemeen© begraafplaats te 's-Gravenhage ter aarde worden besteld het stoffelijk'overschot van den in Zwitserland overleden schrijver Marcellus Emants. --- Een vijfenzeventigjarige. Het tijdschrift „Nederland", dat in 1848 werd opgericht, verschijnt met een feestnummer, dat tevens de gecombineerde October-November-aflevering is. Het artikel „Vijf-en-zeventig jaar literatuurgeschiedenis...." van den redacteur Johan Koning, houdt o.a. in een chronologie van hen, die in de opeenvolgende jaren met de redactie bekleed zijn geweest. Bij de oprichting — W. H. van Heyningen was de eerste uitgever van het lijdschrift — was ds. J. P, de Keyzer redacteur. Na hem zijn de bekende auteur H. J. Schimmel en mr. J. A. Molster met de leiding belast geweest en eerstgenoemde bleef in die functie, toen later H. Th. Boelen (ps. N. Donker) en A. G. C. van Duyl zijn mede-redacteuren werden. En nog later nam Schimmel opnieuw plaats in de redactie naast Jan ten Brink, die in het geheel 13 jaren lang aan het hoofd van „Nederland" heeft gestaan. Zijn opvolger Van Loghem (Fiore della Neve) heeft daarna langer dan eenig ander en alleen, van 1887 tot 1920, het tijdschrift geredigeerd. Verschillende portretten van redacteurs en uitgeve_s zijn in dit artikel opgenomen, dat verder laat opmerken, hoe tal van letterkundigen met klinkende namen of wier naam later een goeden klank hebben verkregen, aan „Nederland" meewerkten. Dit blijkt ook uit hetgeen een aantal litteraturen in het feestnummer schreven, blijkbaar in antwoord op de hun gestelde vraag, of derland" in een behoefte heeft voorzien. Van Deyssel brengt daarbij! in herinnering, dat het tijdschrift ruim 40 jaar geleden hem plaats bood voor zijn opstel over het drama „Torquemada" van Victor Hugo. Ein Anna van Gogh—Kaulbach verklaart altijd in haar hart een warm plekje gehouden te hebben voor dit maandschrift, waarin zij zich 't eerst „gedrukt" zag. Zij schrijft ten besluite van haar getuigenis: „Mij dunkt, deze gastvrijheid aan beginnelingen heeft „Nederland" zijn aparte plaats gegeven en geeft het ook nu recht op die plaats." De als jubileumsnummer versohenen dubbele aflevering bevat verder een groot aantal belletristisohe bijdragen, met de portretten der auteurs. --- Jubileum mevr. De Boer—Van Rijk. Donderdagavond heeft mevrouw De Boer —Van Rijk gejubeld in het Flora-theater te Zaandam, dat geheel bezet was. Burgemeester Ter Laan hield namens een commissie uit de burgerij een toespraak, waarin hij de jubilaresse geluk wenschte met haar feest en haar dank bracht voor het vele, dat zij in het belang van de kunst heeft gedaan. --- Museum Boymans. Bij den gemeenteraad van Rotterdam is, volgens de N. •_?. Ct., een voorstel van B. en W. ingekomen om het tegenover het museum liggende gebouw, dat thans door' de gemeente-bibliotheek wordt vedaten, te bestemmen tot suocurzalo voor het zioh sterk uitbreidende Museum Boymans. In Gerbrands' Kunsthandel te Utrecht wordt van 20 Oct. tot 10 Nov. een tentoonstelling gehouden van werken door Jan van Herwijnen. --- De Hollandsche Molen. Men schrijft ons: De vereeniging „De Hollandsche molen" heeft haar eerste succes weten te boeken door haar met goed resultaat bekroonde pogingen tot behoud van den te Nederhorst-den-Berg staanden watermolen van den Stiobtsch- Ankeveensohen polder, welke molen daar ter plaatse zulk een schoon en karakteristiek beeld in het landschap vormt. Terwijl feitelijk reeds in principe besloten was dezen molen, die dringend reparatie behoefde, te vervangen door een benzinemotor of een windmotor, is het aan het bestuur van de vereeniging „De Hollandsche Molen", na nauwgezette deskundige studie gelukt aan te toonen, dat ook met inbegrip van de kosten van de noodzakelijke reparatie, de polderbemaling door middel van den windmolen goedkooper kon geschieden dan met benzine- of windmotor, zoodat het polderbestuur dan ook besloten heeft, den windmolen te' laten bestaan, en onder deskundige leiding van zijn architect, den heer Honders te Weesp, te laten herstellen. Dit feit is van te meer beteekenis, waar het voorbeeld van het behoud van dezen molen ongetwijfeld een antecedent vormt voor andere dergelijke gevallen. Men mag dan ook de hoop koesteren, dat andere polderbesturen het gelukkige voorbeeld van het polderbestuur van den Stichtsch-Ankeveenschen polder, — welk bestuur door zijn welwillende medewerking zooveel tot dit succes heeft bijgedragen, — zullen volgen, door vódr eventueel tot een aan-kant-zetten van de windmolens te besluiten, eveneens met hét bestuur van de vereeniging „De Hollandsche Molen" overleg te plegen. --- Tooneel te Berlijn. Deutsches Theater: „Anna Christie" van _ u g e n e ON e i 11. Een nieuwe man is r.e Berlijn gekomen, de, op het oogenblik meest gespeelde en bewonderde theaterschrijver van Amerika, die ons aangekondigd werd als een tweede Gerhart Hauptma_o... .Naar dit werk te' oordcelen, dan toch wel een Hauptmann van erg Amerikaansche allures, — die voor hier vrijwel afgedaan hebben. Maar wellicht is het noodig het oordeel over dezen, in de literatuur der overzeesche wereld „hoogst aangeslagene", op te schorten, tot we méér werk van hem kennen; — ook twee andere Berlijnsche tooneelgezelschappen bereiden namelijk stukken'van hem voor, als ik mij niet vergis o.a. het negerdrama „Keizer Jones", dat in. de laatstverschenen aflevering der „Neue Kundschau" werd opgenomen, en dat van tragische kracht schijnt blijk te geven. „Annie Christie" is misschien een werk uit een vroeger tijdperk van den schrijver; het moge in de Vereenigde Staten tot de repertoire stukken van dezen tijd behooren, — tot ons komt het stellig een halve eeuw te laat, ook al mislukt de overbekende sp<_ulatie op de gevoelszenuwen van een doel van het publiek ook hier niet. AVij zien het drama van 't ~gevallen" meisje, dat zioh door een liefde gelouterd voelt, doch wie 's werelds vooroordeel dan toch het pistool in de hand drukt. Een zeemansstuk, met iets van de zoetelijke sentimentaliteit er in, der welbekende dame met de camélia's. Haar vader is een kolenschipper, die niet vermoedt, dat zijn dochter in een huis verdwaald raakte, waarin Mrs. Warren'» bedrijf prospereert. Tot hem teruggekeerd, jong en toch reeds vol afkeer van het bittere leven, ontwaakt in haar de „reine" liefde voor den lerschen stoker haars vaders. In een groote effectrijke scène, bekent zij hem en haar vader haar verleden. In den ler komen eerst de brutale mannelijke instincten van weerzin boven; dan overwint hij die eenigszins en wil grootmoedig.vergeven en et „over heen zien te komen". Doch Annie Christie verlangt, méér dan naar vergeving, naar vertrouwen en geloof, en nu zij die niet vindt, zoekt zij het bekende einde, als oplossing van het probleem. Er is niets nieuws in de ontwikkeling of in de theses van dit drama te vinden. We hooren dezelfde aanklachten, dezelfde vragen over „schuld" en geen schuld, over den onrechtvaaTdigen maatstaf der menschelijko beoordeeliiig, die we kennen van Dumas Père tot aan Tbsen, over het probleem „vrouw" en haar plaats in de maatschappij. De meer moderne Duitsche^ tooneel schrijvers wierpen die vragen, met het begrip „schuld" en „gevallen-zijn", reeds lang over boord, — in waarheid blijven' ze echter in het leven steedbestaan en in zoover, voor een deel der menschheid, te allen tijde actueel. Doch op het tooneel doen zij al te zeer afgezaagd en „vieux jeu".j Het stuk op zichzelf zou dus geen zoo belangstellend gehoor behoeven te hebben; — indien desniettemin de avond tot een groot succes werd, dan was het, dank zij de reddende engeU Kathe Dorsoh. Alle warmte van 't hart dia O'Neill van zijn kant in zijn stuk had uitgestort, werd eerst gelouterd en veredeld door hare innigheid. Roerend was de lieve blonde meisjesfignur, zoo eenvoudig en natuurlijk voorgesteld, als slechts groote echte kunst dit vermag ; met hare vermoeide gedrukte hopeloosheid, met haar hangen blik, haar lieve, innig, stem.... En al die stellingen, die ons oor nauwelijks meer zouden treffen : haar toon verleent er eene pijndoende smart aan, die 't hart treft en de keel toeknijpt. Zoo aangrijpend was dit zachte stille spel van schuchtere nieuwe liefde, was de snikkende stem, die de woorden haast niet uit kan spreken, dat deze echt vrouwelijke groote kunstenares met haar warm hart en intuïtive genialiteit, hen, die diep bewogen naar haar luisterden, tot een storm van bijval bracht, die slechts voor een gering deel op rekening van den auteur kwam. Kathe Dorsen, heeft weer eens bewezen, dat zij tot een der allerbesten behoort onder de jongeren, in de groote kunst der menschuitbeelding. Zij werd uitstekend gesecondeerd door Max Gülstarff als vader, terwijl een nieuw jong acteur, van wien veel verwacht wordt, Walter Brandt, voor de minnaar-rol zijn herkules-gestalte en een goedklinkend orgaan bad. Schilderachtige decoraties . van Hermaan Kreh__ zorgden voor de vereischte stemming; zoo de goede soenerie van het kolenschip mot zijne bonte lantaarns en sohoorsteenen, die zich triest afteekenen in den donkeren nacht, met den Magenden wind en het verre melancholieke ge* klots van water , c. X. O, --- Wetenschap. Kon. Oudheidk. Genootschap. De hier gi-teravond tegen Maandag 22 Oct. aangekondigde lezing van prof. Brugmans gaat, wegens verhindering van den spreker, niet dcor. De bijeenkomst wordt verschoven , tot Maandag 29 October}' dien avond zal prof. jhr. dr. J« Six'twee onderwerpen inleiden: 10. „Da beeldjes van Jacob Girines en 20. ~I'Ordr» du baton noueux." --- West-Friesch Museum te Hoorn. In het jaarverslag over 1928 van het West- Friesch Museum te Hoorn wordt melding _ gemaakt van de herbenoeming, in de commissie van bestuur, van de aftredende leden L. de Goede, P. Noteboom en H. J. Olarion; in de bestaande vacature werd voorzien door de benoeming van den heer J. B. Becker. Evenals in vorige jaarverslagen meent de commissie er wederom op te moeten wijzen, dat de in gebruik zijnde ruimte te klein is voor de mooie verzameling, die het Museum bezit. Niettegenstaande de vele pogingen die_ zijn aangewend om mee-dere ruimte te verkrijgen, is hierin nog geen verandering gekomen. Het in hetzelfde gebouw gevestigde Kantongerecht kan geen lokaal missen. De Commissie hoopt, dat binnen niet al te langen tijd het gebouw, dat zoo uitstekend voor Museum geschikt is, geheel voor dit doel in gebruik kan worden genomen en dat voor het Kantongerecht een andere plaats wordt gevonden. Met het inventariseeren en op kaartsysteem brengen werd geregeld doorgegaan. De inventarisatie der Doekerij is, vooral ook door het werkzaam aandeel daarin van den heer W. Bisschop, zoover gevorderd, dat binnenkort een catalogus gedrukt kan worden. De Commissie hoopt, dat Bpoedig de inventarisatie der schilderijen, munten en meubelen zoover gevorderd is, dat ook van deze onderdeelen catalogi gedrukt kunnen worden. De bestaande catalogus, die trouwens ook uitverkocht is, is reeds verscheidene jaren geleden gedrukt en thans,"door de vele aaawin- Sten, zeer onvolledig. "^-o- Het Museum werd in 1922 bezocht door 7_o personen. Ten slotte bevat het Verslag een welgevulde lijst van geschenken, bruikleenen en aankoopen. --- Hollanders te Parijs. Onze Parijsche correspondent sdhrjjft: De schilderes Dorine van Oyen heeft een reis door Spanje gemaakt, en er blijkbaar hard gewerkt. Een dertigtal schilderijen stelt ze als „r-isherinneringon" bij Georges Petit in de Rue de Sèze ten toon. In die qualificatie is een bescheidenheid, die aangenaam aandoet, en schijnt te zeggen: het zijn slechts wat toeri-tieke indrukken, die ik 1_ laat'kijken; verwacht er niet te veel van. Nu is er zeker in al deze -werken niet evenveel diepte, en wel eens wat al te veel handigheid, maar ever het geheel is het toch een interessante oogst dien de schilderes heeft meegebracht. Ze is sterk onder den indruk gekomen van het wondere Spaansche licht, en den haast meedoogenloozen feilen zonnebrand wa_rrnee ze er heeft kennisgemaakt, weet zij met kracht tot uiting te brengen. Men vindt in dit werk diezelfde sterke plastiek, de forsohe lijnen en tegenstellingen, die zulk een karakteristiek verschijnsel zijn van de jongeren Spanjaarden, van wie we hier zoo nu en dan iets te zien krijgen. _>e groote zekerheid 'waarmee deze schilderes mot breede vegen en met een dunheid van schildering die de spontaniteit ler schepping aanduidt, haar doorgaans groote doeken vult, komt wel het best uit in de vreemde gitana-figmir, zittend op een tafeltje met een bloem in het haar, waaruit een sterk leven spreekt, en dat ook door de frissche, kleurige harmonie van het geheel indruk maakt. Dezelfde sterke uitdrukkingskracht vindt men weer in een portret van een Andalusische, in den vreemd-gevormden, donker-oogigen kop van een zigeuner-jongen, in een groote vissebers-figuur aan het strand. Soms lijkt de zucht tot detailleering wat te veel te over heersohen; schilderijen als de „Blinde guitaarspeler" en de „Pottenfabriek te Granada" krijgen er iets plaatjesachtigs door. Maar het valt voor iemand die Spanje niet kent moeilijk te zeggen in hoeverre een belichting, die elk detail in het oog springend doet uitkomen, daartoe niet als onwillekeurig heeft aanleiding gegeven. Enkele veld-gezichten uit de buurt van Fontainebleau, waaronder een groot, alweer fel-zonnig doek van een rustende moeder met kinderen in het stroo, voltooien, met eén zilverig gezicht op de Place de la Concorde en eenige bloemstukken, het aantrekkelijke, knappe geheel. Bij Artes in de Rue Frouchet houdt de schilder Bas Veth een tentoonstelling van pastels die blijkbaar uit verschillende tijdperken dateeren. Men vindt er werk uit een vroegere periode, uit Holland (strandgezichten te Scheveningen, gezichten op Dordrecht) en haven- en brugge-gezichten uit Parijs, Diepe, Rouaan. Het minst gelukkig uit een artistiek oogpunt lijken de historische zeestukken, waarop de schilder volgens een wel zeer verouderde formule maar met respectabele eruditie, die van nauwlettende bronnen-studie getuigt, episoden uit onze geschiedenis op zee heeft weergegeven: den vierdaag-ohe zeeslag en den overtocht van Prins Willem 111 naar Engeland. In de direct naar de natuur geteekende werkjes doen die waar de artist gestreefd heeft naar het weergeven van kalme, vriendelijke ochtend-temmingen het aangenaamst aan. --- Nieuwe Uitgaven. De Wetenschappelijke Beteekenis van de veredeling der Holland-» sche Bioembolgewassen" door dr. W. E. de Mol. Eerste Deel", Amsterdam — S. L. van Looy,: „Anomalien, ontstaan door somatischa variatie, kruising en modificatie, als uitgangspunt van onderzoekingen naar de morphologw sche beteekenis, de erfelijke eigenschappen ca dé veredeling van de paracorolla der Nam cissen." Met deze woorden is het onderwerp, waar» over het thans verschenen le deel van dr. Dei Moll's werk handelt, aangegeven. Met de waarnemingen daartoe begon hij in 1908; het in-i stellen van kruisingsproeven en het vegetatief vermeerderen van de op een of andere wijze afwijkende planten dagteekent van 1915 en het cytologisch onderzoek van 1918. Een belangrijk gedeelten der onderzoekingen is verricht op het laboratorium van wijlen professor Verschaffelt, waar dr. De Moll gedurende drie jaar in de gelegenheid was te werken. De onderzoeker had bij zija onderzoek het tweeledig doel om zijn werk zoowel aan de plantkunde als aan de bloembollencultuur dienstbaar te maken. Zijn boek droeg hij dan ook op aan de Maatschappij voor Tuinbouw en Plantkunde bij haar 50-jarig bestaan. Een bijzondere vermelding verdient nog de illustratie van hot werk, waaraan buitengewoon veel zorg is besteed. Zoowel de vierkleurdrukken ais de talrijke ongekleurde reproducties naar photografieën laten den daaraan ten koste gelegden arbeid ten volle tot zijn recht komen. Rinke Tolman heeft onder den titel: „Onder Hollands hemelen" — uitgavo van W. Leydeuroth van Boekhoven te Utrecht — een aantal schetsen vereenigd over allerlei onderwerpen van de levende natuur. Zelfs aan de Amsterdamsehe grachten zag hij de natuur; de door den wind voortgejaagde iepeblaren, de in den winter vocJsel-bedelende musschen, de meeuwen in hun vlucht. De bijbehoorende natuuropnamen zijn van K. Tepe, die do aardige klcino vogeis en de ronde nesten met eieren met oen zoo groot geduld heeft. Fc spied en op het goede oogenblik heeft gekiekt. Rinke Tolman bewerkte en leidde in: Konrad Günther's „Het leven der dieren". Zijn vertiling verscheen bij de Mij- voor goede en goedkoope lectuur. Professor Gunther te Freiburg i/Br. is een man van beteekenis in Duitschland op het gebied van natuurbescherming, waaraan een volk dat zijn wezenlijke belangen begrijpt zich z. i. ten volle moet wijden. In „Tierleben" vindt de !c-er hoofdstukken over de natuur als organisme en kunstwerk, de dieren in den loop der tijden, verstand en instinct, kleur en stem, den trek der dioren. Het boekje is geïllustreerd met penteekeningen en foto's. De laatste zijn vervaardigd door den Duitschen dierenkenner Rudolf Zimmermann te Dresden. No. 4 en 5 van deel 27 der Mededeelingen van do Landbouwhoogesohool — H. Veenman <$s Zonen, Wageningen — bevatten: „Fusarium Blight of the cereal crops" door D. Atanasoff, M. 6., Ph. D. en ~De wetenschappelijke namen onzer houtgewassen volgens de jongste internationale regels der nomenclatuur" door dr. J. Valckenier Suringar, ■ Als uitgaven van do Vereeniging tot bevordering van wetenschappelijke teelt — (Haarlem — H. D. Tjeenk Willink & Zoon) — verschenen de Mededeelingen No. 16 en 17: , De ontwikkeling der lichaamsvormen tijdens de jeugd bij zwartbent Friesch-Hollandsch Vee" door J. H. W. Th. R-iniers. hoogleeraar te Stellenboech (Z.-Afr.) en „De grondslagen voor de veredeling en het winnen van nieuwe rasson van boonen'' door dr. H. N. Kooiman. bij Hoenders" door R. C .Punnett, uit het Engelsch vertaald door dr. J. P. Lotey. 's-Gravenhage — G. Naeff. De vertaler vestigt in een voorbericht de aandacht op da belangrijkheid van professor Punnett's onderzoekingen, waarvan deze het •resultaat in ~Heredity in Poultry" heeft samengevat. En hij meent dat er alleszins reden wu dit boek al degenen, dio bij kippenfokkerij of -houderij betrokken zijn en die geen Engelsch verstaan, toegankelijk te maken door het te vertalen. Immers betrouwbare inlichtingen aangaande erfelijkheidsverschijnselen zijn niet zoo gemakkelijk te verkrijgen. Wie vertelt den belangstellende dat de hen van Zilver Sebright krielen „goud ' aan haar dochters' en „zilver" ean haar zonen geeft? Dat de Patrijs leghorn hen iets aan haar zonen geeft, dat de kleurstof-vorming in den poot belet en dit aan haar dochters onthoudt? Dat een goede lagster den hoofdfactor voor eierproductio niet aan haar dochters, maar wel aan haar zonen geeft? Wie kan \em mededeclen hoe hij, in vele gevallen, het geslacht zijner kuikens reeds bij het uitkomen bepalen kan en welke middelen hem ten dienste staan om to bepalen of zijn hanen den hoofdfnetor voor legvermogen in dubbele cf enkele dosis bezitten? Ziehier eenige vragen, waarop professor Punneti's boek blijkbaar het antwoord niet schuldig blijft. De tekst is met verschillende goedgeslaagde afbeeldingen toegelicht. In de serie „Weten en Kunnen", welke wordt uitgegeven door de U. M. Koeroos te Amsterdam en de U. M. v/h. firma W. v. Gorcum to Assen zijn in de afdeeling Kleinveeteelt eeïllustreerde deeltjes verschenen over ~De BarreTclders", ~'De Leghorns", „Hoenders in stadstuinen", ~Onze dniven", ~Reuzenkonijnenrassen"; en m de afdeeling: „Plant, bloom en vruoht" o.a deeltjes over rotsplinten in kleine tuinen, eenjarige sieren fmijbloemen, narcissen, tulpen, de boomgaard. ---