OUD-AMSTERDAM, DAT VERDWIJNT. JONKER- EN. RIDDERSTRAAT. Ten doode opgeschreven. De Gemeenteraad van Amsterdam heeft besloten m de Jonker- en Ridderstraten ruim twee honderd woningen onbewoonbaar te verklaren Ingewijden weten, wat dit zeggen wiL Het beteekent, dat de straten ziju voor bestemd om uit den plattegrond van onze stad te worden verweerd. Beide straten zuilen spoorloos verdwijnen. Dit gaf ons aanleiding om nog eens een wandeling door die oude straatjes te maliën tUnn%#eS? L .6nlS n°g eens nader te bekijken Want het moge zijn, dat zij nimmer een rol van beteekenis hebben "es-oeeld ruim dne eeuwen hebben zij dan ?och in het ■wel en wee van Amsterdam -edeeld Cornelis Anthonisz' omTtrS? fcfö t teekende, terwxjiPi?Jr VT #" loodT beide staatjes reed- „1.1 ?■ T * neeft Daartnoo l ls volgebouwd aan- Ijd valleT °6n m°efc dus aeDeshJ,8S!'ie Va- het stadskwartier, waarin ouder ___? **_ B^gen is veel en veel SJ *£frw*8 de Z-S- „Lastage" of „Las- T,ot ' eeds ln 1342 wordt genoemd! De i.astage was een stuk moerassig land, doorsneden door tellooze slooten, dat buiten de vestingwallen lag en dat diende, zooals Corn. Anthonisz kaart nog duidelijk laat zien, voor houtopslag en niet minder voor. den t>ouw van zeeschepen. Geen straatnaam' ■herinnert meer aan deze bedrijvigheid, maar wel houden de namen Recht- en Kromboomsloot, Kotterdammersloot, Zaksloot en Kleerensloot, die men in deze buurt aantreft de herinnering levendig aan den toestand van eenige eeuwen geleden. De Lastage was, buiten de veste als zij ™g, herhaaldelijk blootgesteld aan de aanvallen van de Gelderschen. Dit deed de Vroedschap in 1512 besluiten om ter plaatse, ■waar thans nog de Montelbaanstoren staat 'Pen blokhuis, het Huis te Montelbaan, te etichtèn. In 1516 werd daaraansluitende een aarden schans opgeworpen waarvan de herinnering nog in De Oude Schans voortleeft. De aanleg van de Jonker- en Kidderstraat Js verre van royaal. Het is evenwel met onwaarschijnlijk, dat de straatjes niet als woonstraten zijn opgezet geworden maar dat zij oorspronkelijk slechts paden tusschen de vroegere houtioodsen waren. Waaraan eerst hier en daar een huisje werd gebouwd en die, nadat zij in. 1583 binnen de nieuwe omwalling waren opgenomen, tot woonstraten werden gepromoveerd. De straatbreedte van 4 a 4l M. maakt dit o.i. wel aannemelijk. Ook de. geringe afstand tusschen de voorgevels van de huizen aan de Jonkerstraat en de Ridderstraat, niet meer dan ongeveer 15 M., is beter passend voor een houtloods dan voor twee woningen, de huizen zijn dan ook haast allen met de achtergevels tegen elkander geplaatst. De huizen van de oneven zijde van de Jonkerstraat schieten van achteren tegen de achterzijden van die aan de Oude Waal maar zijn daarvan toch weer gescheiden door een nu afgesloten gang, het „Kollegat" geheeten. Naar men meent was deze gang, met zijn aan heksen herinnerenden naam, vroeger ook een sloot. In ieder geval wijst ook dit Kollegat op een toevalligen aanleg en niet op een beredeneerden opzet van een woonwijk. Wat mag de vroede vaderen van de zestiende eeuw hebben bewogen om deze armoedige straatjes zulke weidsche namen te geven? Ter Gouw zoekt de verklaring daarin, dat in dien tijd vele Heerlijkheden uit handen vau den verarmden adel overgingen in die van de gegoede burgerij en dat een soort van praalzucht leidde tot het kiezen van die namen. Het valt evenwel moeilijk deze schamele straatjes als praalobjeot te denken. Heeft men niet eerder bedoeld den onlbemiddelden adel, satirisch, de plaats aan te wijzen waar hij krachtens zijn welstand wonen konT Kunnen' verschillende thans verarmde Amsterdamsche araten bogen op ecu grooter verleden, de Jonker- en Ridderstraten ■kunnen dit niet, de huizen'wijzen uit, dat het steeds de minder met aardsche goederen bedeelden waren, ' lede?l van de, „smalle gemeente" . die.. daar. hun. .woonsteden vonden. Enkele .uitzonderingen daargelaten is het de huizen aan te zien, dat ze uit bescheiden beurzen gebouwd zijn. 't Zijn zoo van die huisjes, die opgetrokken werden uit een zuinig bij elkaar gespaard kapitaaltje, dat daarmede rendabel werd gemaakt. Eigendommetjes, die werden gekocht van spaarduitjes en die den eigenaar in staat stelden om zijn levensavond te slijten als bescheiden renteniertje. Die werden nagelaten aan weduwe of kinderen in stede van. de verzekering, die de zorgzame onbemiddelde vader thans sluit. Huisjes waarvan de opbrengst zoo groot mogelijk moest zijn, waarvan een maximale huur moest worden getrokken, waaraan zoo min mogelijk onderhoud werd gegeven. Veel moois gaat er met het verdwijnen van deze straatjes niet verloren. Een enkele gevelsteen hier en daar, een rest vau een oude pui, wat voluten en een enkele trapen halsgevel. Niets waarvan we in onze oude stad niet veel meer en veel beter overhouden. Wij kunnen niet treuren om het verlies van de Jonker- en Ridderstraat. Schilderachtig zijn ze en het valt niet te ontkennen, dat er een zekere bekoring van ze uitgaat. Maar wie een blik slaat in de meestal openstaande deuren, meer nog wie eens een der donkere trappen opklimt, dien wordt het duidelijk, dat ze hun tijd hebben gehad. Dit zijn geen menschwaarddge woningen meer. En de enkele minder slechte woningen kunnen de handhaving van de vele krotten niet rechtvaardigen. Zij behooren historie te worden. De huizen van de Jonker- en Ridderd w ai' 3 straat .. zijn mede ten doode opgeselueven, maar deze straatjes zei ven blijven, zij het dan ook verbreed, bestaan. De vraag dringt zich op, welke namen die dwarsstraten in de toekomst zullen moeten dragen. Zijn „Nieuwe Jonkerstraat" en „Nieuive Ridderstraat" goede namen of zullen ze de namen dragen van hen, die tot de saneering van dit kwartier den stoot hebben gegevenl O. VISSER. Een gedeelte van de kaart van Cornelis Anthonisz (1544), waarop de houten loodsen, in het artikel vermeld. De Ridder- en Jonkerstraten, nu geheel volgebouwd, volgens de kaart van Bast van 1606. --- LETTERKUNDIGE KRONIEK door MAURITS UYLDERT. LXXIX. , I „De nar uit de Maremmen I" door C. en M. Scharten- Ant-ink; — Amsteirdarn1, Mij voor goede en goedkoope lectuur Dit eerste deel, dat „Massano" heet is geen afgerond geheel, niet veel mem dan schriiver» t_ , 00Smerken der 1161^ *** en 6» mogelijk is IW + ?Pft en °°mPo^ niet «eelt nog^eenW — Ve™ SePub^eerde lijke 1 g geen omtrent de eigeniViw a ?at de kera van de» idee en bel rll m het onzere ■AMeroe-m reling betrefth*t lotgeval vaTrU W\b*end «mdalkt met di„ een reeds vüfeo "^ Renato F«^-die in de *mmS__A?*tla?1* kunstenaar, bergstadje Massano "™ ,het T<>seaansche dagen. 'Hij genieWanT ¥**.«*» ** woeste Maremnien-sWi! f?h(?0I1heid die de het schilderachtige sUdil if' Cn oolk van al van het uitzicht, uit ziin h maar bovendeheuvelklingen en de r.-™°?S at6liw' OV6r Maremmen. Hy geniet ervar!ttf^t^ ** van. Want voor hem geeft L+ -^ leeffc er" natuur, het kijken naar licht eT" Z*_ de warmte en waarde aan het leve? u° .w' m hem de liefde die hem tot *£*£*$? Dat uit warme en eenvoudige W„, rïT" gegroeide werk is zijn geluk £ j' danks voelt hij smartelijk zijn een'aamhSd" ■Na een kort, gelukkig huwelijk - ziir,T * wouw stierf na de • geboorte van den t^ den zoon - heeft hij zijn leven als een ZZ ver veelal in ontbering, voortgezet en Zll~ beide fanderen door verwanten van H* vrouw moeten laten grootbrengen. Zij ziuf m dm met zijn aard strijdige omgeving van hem vervreemd. Zij zijn opgevoed in een Wburgerlijk miiieu en in een geest van bekrompen vooroordeel. En die vwvreeS ovï de Somen to6n de Vad 6r' re*ds ™' me.__ I}iU?' «en tweede huwelijk sloot ****So«lrt gdader'agen'di« *<>« Be*oMwd' dl« hem di^baai geworden was door haar. gulle hartelijkheid en toegewijde, dienende liefde. „De ronde, rustieke schoonheid dier veertigjarige zwerfster had hem, dien anderen zwerver in het leven, beroerd met een ervaren als het houtvuur geeft: koestering van stralende warmte, die tegelijk, een veilig thuisgevoel beteekent." Maar ook zij is gestorven. Nu leeft de schilder, alleen met zijn herinneiringen en zijm werk in zijn bergwoning, cri als zijn beide volwassen zoons hem te Massano komen bezoeken — kwasterige, verwijfde, ingebeelde en bekrompen stedelingen — lijdt hij smartelijk door het ontbreken van elk. contact, elk meegevoel. Het door hem langverbeide bezoek van zijn. zoons wordt een bittere teleurstelling, die hij moeilijk verkroppen kan. Zij begrijpen zijn gevoelsleven niet en hij kan hun geaardheid moeilijk waardeeren. Hun bezoek laat hem nog- eenzamer achter dan hij vóór hun komst reeds, was. Met het tweede hoofdstuk neemt het verhaal een wending. De schilder gaat, na het vertrek van zijn zoons, de wildernis in. Hij zal een 'veestempeling bijwonen op een' landgoed in de' Marertimen, en wij krijgen een levendige beschrijving van een reis te paard door het Maremrnen-land, waar de onafzienbare ku'dderi wilde buffels gelegerd zijn en de horden wilde paarden zwerven. Daarna een beschrijving van de actie bij de stempeling der runderen, de worsteling dezer Italiaansche „eow-boys" met de wilde stieren, die zich in woede verzetten maar dank zij de vaardigheid der drijvers overwonnen worden. In het vierde hoofdstuk wordt de sfeer van het verhaal opnieuw gewijzigd. Renato Focardi wordt door den markies, onder wiens leiding de veestempeling geschied is, op de villa genood. De markies heeft een boek onder handen over „De godsdienstige beweging der negentiende eeuw" en wil van Focardi, — de schilder heeft in zijn jonge jaren tot de discipelen van den profeet David Lazzaretti behoord — bijzonderheden weten ever de religieuse strooming waartoe het optreden van dezen „heilige" eens aanleiding neef t* gegeven. Bij'een houtvuur gezeten, nu en dan door vragen van den markies onderbroken, vertelt Renato wat hij zich uit die Wte periode, van zijn leven omtrent David Lazzaretti herinneren kam. En op stemmiagsvo'lile wijze wordt hier het verhaal gedaan vdn-dfi» I-tafliaamschen. wachtrijder dio profeet werd, die zichzelf een incarnatie van Christus waande en een ideaaJ-communisme grondvestte, dat met zijn gewelddadigen dood een einde nam. Ook hier een kleurige vertelling, een reeks tafreelen als met het oog van een schilder gezien. Het vijfde hoofdstuk voert ons terug naar Massano. Renato Focardi heeft een leerling uit Florence, een steedsch heertje als zijn zoons, een „modern artist" en wij zien het contrast tusschen diens gekunsteldhejid en het zuivere natuurgevoel in den ouden schilder. In dien tijd bereiken gruwelijke, berichten over de communistische beweging van '20 de afgelegen Toscaansche bergen. Wij vinden in dit verhaal een afspiegeling van den Moedigen storm die dat jaar over Italië woedde en wij hooren een en ander over de geboorte van de partij der geestdriftige fascisten. Renato raakt aan het denken over een ■wereld ■ buiten zijn afgesloten domein. Hij, als kunstenaar, voelt, hoe zeer „gebondenheid" een zegen is en vrijheid, ook politieke vrijheid, een leeige phrase. Hij wordt door de politieke woelingen onweerstaanbaar naar de stad getrokken waar zijn kindeven leven. Zijn werk boeit hem niet meer. „Hoe leeg en doelloos lag de tijd voor hem uit, hier in de eenzaamheid'dezer vergeten landstreek! Hij twijfelde aan zichzelf, en aan alles wat hij ooit had voortgebracht. En plotseling kwam het over hem, hoe daarginds, in Florence het volle leven in barensweeën van een nieuwen tijd wentelde en worstelde, en sterk ging het besef in hem open, dat dit groote leven hem riep, en dat die roepstem onweerstaanbaar was." Zoo zien wij dan, aan het slot, zijn terugkeer tot de wereld uit het bovenwereldsch verblijf te Massano, en hoe hij op zijn reis nog een bezoek brengt aan oude vrienden ,en voormalige volgelingen van Lazzaretti, te Arcidosso, het dorp zijner jeugd. Doch ook deze oude banden uit het verleden kunnen hem niet binden. Hij denkt aan Florence, nu door het bloed der revolutie bevlekt. En een groot medeleden greep hem aan met de arme, dolende, worstelende menschheid, volgend het flakkerend maar onbluschbaar'lioht van haar Ibegeerend hart." Wat is de bedoeling van de auteurs met dit verhaal? Klaarblijkelijk niet allereerst het lotgeval van dezen schilder te schetsen. De opzet isdhijntiwel'in die richting te gaan, *ls wjj uitvoerige bijaondea-heden lezen over zijn leven, over zijn verhouding tot zijn tweede vrouw en tot de moeder zijner kinderen, tot die kinderen zelf ook. Maar dan leiden de beschrijvingen van het Toscaanscshe land en van het feest der veestempeling den lezer af. Wij krijgen knappe.staaltjes beschrijvingskunst te genieten, belangwekkend vooral door het hier te lande onbekende onderwerp. Uitvoerig wordt vervolgens de extatische beweging van den geestdrijver Lazzaretti geschetst, en voor wij het goed beseffen zijn wij gedompeld in een sfeer van geloofsmystiek en vragen wij ons af, in hoeverre hier het zwaartepunt der vertelling gezocht moet worden. ■Of in de beschrijving van de communistische gruwelen die hier en daar overheerscht? En waaruit is de titel te verklaren? Wie is. de nar uit de Maremmen? Is het de potsierlijke Sor Agostino, voormalig factotum van den laatsten bisschop van Massano ? Is het Rena-to zelf? Maar de schilder heeft niets van een nar en Sor Agostino is slechts een vluchtig geteekende figuur. En. waarin schuilt het geheim van Renato's zonderlinge pijp, „het geelhouten mannekopje met de twee zwartkralen oogjes weerszijden den mal spitsen neus", dat meer dan eens de belangstellingvan den lezer vraagt? De lectuur van dit verhaal geeft inderdaad aanleiding tot vragen en wij betwijfelen of dit boek, zoo op zichzelf en zonder het vervolg den lezer bevredigen kan. Overigens, het laat zich vlot lezen. De heer en mevrouw Seharten—Antink verstaan de kunst van de causerie. Zij weten zooal niet boeiend, dan toch onderhoudend te vertellen. De beschrijvingen missen de diepte die de groote kunstenaar zijn werk schenkt, de toon houdt ons aan de oppervlakte, al is nu en dan een zekere warmte en innigheid onmiskenbaar. Wie bijv. de 'beschrijving van het feest der veesteimpelinig vergelijkt met „Een Stierengevecht" van Jac. van Looy zal onmiddellijk het verschil zien tusschen twee psychische werelden en gevoelen hoezeer aan het proza van dezen roman de groote, stuwende kracht ontbreekt. „Mij bevalt het maar half" — zegt Focardi van zijn schilderij der veestempeling — „'t Heeftlang nog niet de fut, die ik zou willen dat het had ik zeg nou maar fut ik bedoel, je begrijpt het wel, de kracht, da spankracht. ... hoe zal ik het uitdrukken Dat zijn tlaar diepe natuunkradhten, natuurwetten...." Inderdaad. En van die diepe natuurkrachten vinden wij ook in dit verhaal slechts den weerklank en de afspiegeling. Toch is de figuur van Renato Focardi, welke het verhal beheerscht, in veel opzichten zuiver en gevoelig geteekend. Hij is een karakter, een werkelijk bijzonder mensch, en het is ongetwijfeld een "verdienste der auteurs dat zij deze figuur in het leven hebben kunnen roepen. Uit het voorbericht vernemen wij dat enkele feiten uit het leven van den bekenden Toscaanschen schilder Giov.anni Fattori den schrijvers tot leiddraad hebben gediend. Voor hetgeen dieper wezen en denkbeelden betreft is Fattori echter niet hun model geweest. De toon, waarin het verhaal gesteld is, wordt nu en dan door kleine onzuiverheden gestoord. Ook de taalbehandeling laat hier en daar wel iets te wensehen. De voorstelling der gebeurtenissen is verder niet overal aannemelijk. Als Renato bezoek krijgt van zijn beide zoons en bemerkt, dat een hunner een blik werpt op het portret van zijn tweede vrouw, schrikt hij en verbleekt. Zou het waar kunnen zijn? En wat is een Maremmaan, „diep van toegewijde oogen"? Ook zoekt men als men in een volle en in volle vaart rijdende autobus gestapt is wel eén goede plaats maar niet „een goed heenkomen", dat zou levensgevaarlijk zijn en een zij-weg heet geen „afweg". Een glimlach die in een gevoel van overwicht, zijn oorsprong vindt is voorts iets anders dan een. „meerdere glimlach". Ook wordt voor Nederlanders een avondmaal niet „toe- , gericht". De gemeenzaaanheid waarmede van. de Baronessa Spada gezegd wordt, dat zij „in een wit flanellen, wandelpak stak" vormt; een grappig contrast met de eenigszins deftige allure waarop wij, even verder,' lezen•> dat „aan haar anderen kant, ten korten, taf el-ê i rid e", de markies gezeten was en dat de huisbewaarder een hout-vuur • „v o orzieniglijk had doen aanleggen" , of dat Focardi „zich verwarde" als hij door . een onverwachte vraag Verrast wordt. Een zin als deze: „Hij voelde dat hij niet begrepen zou worden, dat hij zou worden uitge-' glamlacht" is verre van fraai en herhaaldelijk lezen wij „van" waar „door" bedoeld is en „als" waar klaarblijkelijk „zoodra" of „toen" had moeten staan: „een stuk grond, van cypressen omgeven"; „als Renato om tien uur nog even buiten kwam", enz..Dergelijke onzniverhedën komen, om een term der auteurs te gebruiken „outalïijke malen" voór. Zelfs de uitdrukking „vrij geven" voor loslaten ontbreekt niet. Wij zullen ons tot deze voorbeelden bepalen. Maar dit gemis aan taalgevoel mag zeker niet als iets bijkomstigs worden beschouwd. Dat Nederiandsche schrijvers, die een zeer grooten lezerskring hebben, juist sohnjvei-s wier werken in vele duizenden exemplaren worden verspreid, zoo weinig «»"g hebben voor de behandeling van hun -moedertaal getuigt minder van vaardigheid dan van lichtvaardigheid en van een gebrek aan toewijding en ernst, dat moeilijk te verontschuldiigen is. CenM. SCHARTEN—ANTINK, --- KUNST. KUNST IN DEN HAAG. Het echtpaar Brailowsky bij d'Audretsoh. — Edzard Koning in „Pici tura". yj 's-G ravenhage, 4 Mei. Het zijn merkwaardige dingen, die men thans van het Russische echtpaar Brailowsky bij d'Audretsch kan zien. Merkwaardig reeds om de wijze waarop ze tot stand zijn gekomen. Er zijn niet: schilderijen van den heer en andere van mevrouw Brailowsky, neen, elk werk is, in een soort van Scharten-An-' tink-gemeensohap, door beiden gemaakt en dan ook door b ei den gesigneerd. Maar bovendien brengt dit werk ons althans zeker wat het coloriet belangt, in een gansche nieuwe sfeer. Het is rijk en sterk en veelsoortig gekleurd, maar steeds zeer harmonieus. Deze harmonie wordt gewoonlijk niet bereikt door die zekere algemeene överheersohing van een tint, die wij „toon" noemen, maar door een juist afwegen der afzonderlijke kleurwaarden tegenover elkander. Brengen de Brailows'kys wèl iets van „toon" aan(een algemeen overheersohend rood of groen b.v.), dan blijkt dat geen verbetering; de afzonderlijke kleurwaarden zakken dan weg in dat generale sop en het geheel verslapt. Zoo zorgvuldig als de kleuren, zoo worden ook de vormen in evenwicht gebracht. De compositie van deze vaak zeer volle voorstellingen is zeer knap en beheerscht. Tt meer omdat zij zich niet opdringt en men pas bij aandachtige beschouwing deze compositorische evenwichtigheid ontdekt. Wat den aard van het werk belangt, het is aichaïseerend en herinnert veelal, in de hiëratische gestalten, aan de ikonen in de Russische kerken. Maar er is, behalve het hiëratische, ook een populair element in; vele figuren zijn ontleend aan het Russische ■ven zooals „Wanjka Wstanjka" of de 'Jmßi&e Vogel" ons dat hier wel hebben vertoond. Maar ook die blijven archaïstisch behandeld, zoodat men in 't algemeen dit werk als een. uiting yan Russisch neoprimit'ivisme zou kunnen aanmerken. Het is trouwens in enkele zeker door Italiaansche primitieven of door Prae-Rafaëlieten en (in de versterking van een beweging door het verveelvuldigen der bewegende figuur) door, Etrusk^sche of misschien wel Egyptische motieven beïnvloed (het echtpaar woont in Rome). En kenmerkend voor het primitivisme is de afwezigheid van atmosfeer. Summa summavum interessant eu knap werk dat niet zelden van een grootsehe, zij 't dan ook sterk naar het illustratieve neigende, conceptie getuigt. Heel eenvoudig en heel Hollandsch doet hiertegenover het wérk aan, dat Edzard Koning in „Pictura" exposeert. Bescheiden en open, simpel en onbedacht. Figuren en landschappen uit de Hollandsche buitenlucht, niet alleen even goed van plastiek (een vlakte wijkt, een lucht schuift, een helling glooit wel eens niet). Maar met veel eerlijke warmte en zorg er in en met veel pittigheid van lijn. Dingen, die echt en eerlijk zijn. En die ons zoo gemeenzaam aandoen, dat we zeggen: Ja, zóó is het.... maar ik wou, dat ik het ook zoo gezien had. --- GENTLEMEN PREFER BLONDES. Onze oorrespondent te Londen schrijft ons Heel Amerika en zeker half Europa hebben gelegen aan.de voeten van Anita Loos — slap van het lachen, over wat feitelijk een satyre moet heeten. En het is een heel kunststuk geweest dit te bereiken, omdat een satyre, als ze fijn is, gewoonlijk slechts een ietwat bitteren glimlach uitwringt, en als ze breed is, ontaardt tot klucht. Kluchtig is „Gentlemen Prefer Blondes" ongetwijfeld óók wel. Doch dat ligt maar «eer. weinig aau'het gebeuren daarin. Grootendeels is dit enkel een klucht, dank zij de persoon, die het gebeuren vertelt: Lorelei Lee, de blonde „vamp" uit Amerika, die het voor ous opteekent in haar dagboek. Anita Loos doet het hekelen. En Lorelei is kluchtig, omdat zij de wereld aanziet met de Lorelei-oogen eener Amerikaansche onwetendheid en listigheid, barbaarsch en slangachtig zonder weerga, echte Amerikaansche exploitatie vau het meer verwaande geslacht, welke' in brutaliteit nergens ter wijde wereld wordt overtroffen, men. Anita Loos en haar medium Lorelei hebben tezamen het succes van deu roman teweeg gebracht. Vervalt het boek soms wat in herhaling, dan hindert dit minder, daar men het ze* op rekening vaa den- primitieven Lorelei-geest, en glundert: hoe getrouw toch naar de natuur.... Desgelijks als de personen van.eeh Gus Eisman, van str FTarici's Beekman en zijn lady, van de millionairs-familie der Spoffard's, vau de beide Parijsche advocaten, père et fils, — wat erg Jan Klaassenachtig worden. Desgelijks zelfs als tegen het eind van het „dagboek" de zinsmaniertjes iets te cliché-achtigs verkrijgen. Dat alles heet natuur: van zulk een Lorelei. Te niet geheel'zaliger ure heeft Anita Loos zich laten verleiden door haar vereerders of door haar portemonnaie om haar snaaksohen roman tot een tooneelstuk om te werken. Nu ontsnapt haar bet onbetaalbare medium! Dramatische kunst is directe kunst.. Wij zien niet meer door de oogen, 1 de bochtige, krachtige, tochtige, gedrochtige oogen der Lorelei (~a girl who sat on a rock in Ger■ many"), doch door onze eigen oogen, die terzelfi der tijd gecompliceerder en gelukkig ook heel : wat eenvoudiger zijn. Sir Francis Beekman zou óns een vervelende snoeshaan hebben geleken iv de werkelijkheid. . En waar hij nu hier op de planken wordt gezet in het „Prince of Wales" theater op de manier, zooals Lorelei hem zag, lijkt hij ons zouder haar bemiddeling een onmogelijke paljas. Zóó zijn de menschen niet: als de Beekmans, als de Spoffard's, als de Broussard's, père et fils De eenige, die wel zoo is, schijnt de onverbeterlijke Lorelei zelve. Hier blijkt waarlijk een romanheldin vleesch geworden, gelijk men het schier niet beter verlangen kon. Wij krijgen vóór ons een zoowat even overtuigende openbaring der „vamp" (d. i. vampier!) als deroman ons bracht, en natuurlijk een tienmaal treffelijkere, omdat wij met Miss Joan Bourdelle, welke haar rol voortreffelijk speelt, in onmiddellijke aanraking komen in plaats van via de kleurende, doch ook verwazende verbeelding. En ik moet eigenlijk nog zeggen, , dat nevens Lorelei toch ook haar vriendin' en gezellin Doiothy op het tooneel buitengewoon goed vqldoet. Dit ligt hieraan, dat in het „dagboek" do zeer „spontane" Dorothy, of althans derzelver uiting, noodwendigerwijze eenigszins gekalmeerd voortkomt uit de .immers naar verfijning strevende pen van Lorelei, terwijl ze thans onbelemmerd haar mal sche zelf kan zijn, en van die gelegenheid geen bescheiden gebruik maakt. Aniu Loos heeft met haaf gedramatiseerde Dorothy-figuur iets nieuws gewrocht en iets zeer geslaagd's. Inderdaad aarzel ik niet te zeggen, dat dit tweetal zoo first-rate is, dat het heel de second-rate rest er best mee door 6leept zonder erge kleerscheuren. Het tooneelstuk „Gentlemen .Prefer Blondes" houdt zich, .wat de intrigue betreft, \rijwel aan den roman, waarop het gebaseerd, is, zoodat ik die niet nog weer behoef over te vertellen,. Dié intrige was trouwens ook reeds in den roman van je dunste: op de karakteriseering, op.de geestelijke reacties van Lorelei kwam het er .""Heen aan. En terwille van het dramatische effeöt. beeft de schrijfster zioh bovendien gedwongen gezien thans enkele ooncentraties uit te voeren in de richting, der eenheid van tijd en plaats, welke na de lectuur van den roman vanzelf iets teleurstellen. Zoo worden in het eerst bedrijf allerlei Amerikaansche, Atlantische en Londensche avonturen onwaarschijnlijk ■ saamgeperst in één enkele soheepskajuit. En gansch de rest der peripatetische gebeurtenis wordt gedurende de beide andere bedrijven vastgelegd in één Parijsche hotelkamer. Wat hiervan het meeste lijdt ïs die kostelijke historie met Sir Francis Beekmans tiare, de clou, als het ware, van den roman, welke een epische ruimte behoeft, en wel wat verliest van haar „pointe" bij deze dramatische op-de-spitsdrijving. „Gentlemen Prefer Blondes" blijft metdat al een stuk, dat beteekenis heeft om het gevierde boekske, waarvan het een illustratie is. --- ALLIANCE FRANÇAISE. Lezing Francois Mauriao. Gisteravond heeft Francois Mauriac zijn lezing over „De verantwoordelijkheid van den romanschrijver", waarvan onze medewerker te 's-Gravenhage reeds verslag heeft gegeven, te Amsterdam gehouden. In het Koloniaal Instituut heeft een zeer talrijk publiek, onder wie de Fransche consul te Amsterdam, graaf d'Hennezel, den grooten Franschen schrijver warm toegejuicht. De lezing, even rijk aan gedachteninhoud als volmaakt van vorm, was een waardig slot van het geslaagde winterprogramma der Alliance Franoaise. --- WETENSCHAPPEN. KON. AARDRIJKSK. GENOOTSCHAP. Na de algem. jaarvergadering van het Kon. Ned. Aardrijkskundig Genootschap te Amsterdam te houden hedenmiddag te lf uur in het Eon. Zoölogisch Genootschap (ingang Plantage Middenlaan) zal prof. dr. B. G. Escher een lezing met lichtbeelden houden over: „De uitbarsting van de Krakatau in 1928". --- HYGIËNE-COMMISSIE. Leprabestrijding. Onze berichtgever te Genève telefoneerde gisteravond: In de. hygiene-eommissie is heden de leprabestrijding besproken. Verschillende leden van de hygiene-eommissie, vooral de leider van den openbaren gezondheidsdienst der Vereenigde Staten, dr. Cumming, het Britsch-ïndische lid dr. Graham, het Nederlandsche lid dr. Josephus Jitta en het Bra~ ziliaansche lid Chagas, wezen op de groote belangrijkheid van een internationale bestrijding van deze ziekte. Dr. Josephus Jitta deed uitkomen, dat deze ziekte, zoowel in Nederlandsen Oost- als West-Indië een ware plaag is en dat de plannen om deze ziekte grondig te bestrijden in Nederland zeker met groote instemming zullen worden begroet. De hygiene-eommissie besloot daarop een commissie uit haar midden te benoemen, die een internationaal plan ter bestrijding van de lepra zal uitwerken. Daarin werden benoemd Cumming (V. S.) Graham (Britsch- Indië) Chagas (Brazilië) erf prof. Masayo (Japan). --- Standaardiseering der sera. Voorts besprak de hygiene-commissie heden den arbeid van de commissie voor standaardiseering der sera. Verscheidene leden, waaronder ook dr. Cumming, spraken hun groote waardeering voor den arbeid dezer commissie uit. Cumming noodigde de commissie uit haar volgende zitting in de Vereenigde Staten te houden, hetgeen wel een bewijs is voor de waardeering voor haat' werk, daar de Vereenigde Staten totnogtoe nooit een der Volkenbondscommissies naar ginds heeft uitgenoodigd. De commissie beeft de beide laatste d'-^en onder voorzitterschap vau dr. Josephus Jitta den arbeid yan de epidemiologische instituten te Singapore besnroken. Daarbij werd met voldoening'opgemerkt dat het aantal draadlooze stations, dat voor het uitzenden van inlichtingenmateriftal beschikbaar is, zich voortdurend uitbreidt, hetgeen een snelle verspreiding van in'ichtingen naar de havensteden van het Verre Oosten zeer' ten goede komt- Zeer goede diensten bewijst daarbij de zender te Malabar bij Bandoeng. Het bureau to Singapore staat th."" leiding van *den waarnemenden voorzitter van den raad van beheer dr. Lonkhuvzen, chef van den burgerlijken geneeskundigen dienst van Nederlandsch-Indië. De subcommissie besloot het bure&u te Singapore twee enquêtes te doen houden: een naar de mogelijkheid van inenting der spijsverteringsorganen tegen pest en cholera en een andere met betrekking tot de beste methode tot verdelging van ratten en hunne vlooien in verband met het gevaar van verspreiding der pestbacillen. ---