KUNST. DORINE EN HET TOEVAL. Rika Hoppertheater.
Het toeval, dat Dorine drie bedrijven lang van haar Emanuel gescheiden houdt, kenden we hier reeds van vroegere voorstellingen, die we niet vergeten waren door de kostelijke muziek van Jean Gilbert. Zoo denk- ik nog altijd met plezier terug aan de geraffineerd verzorgde opvoeringen ervan in den Stadsschouwburg door een Weenschen troep, een zeven jaar geleden.
Geraffineerd, wel dat is het niet wat de P. W.-operette er van maakt. Maar het is vlot en genoeglijk, zoodat het gezelschap 'toch in zekeren zin revanche heeft genomen na ~D.e blonde zigeuner".
Nelly Ernst is een aardige Dorine, al zal haar stem toch meer ontwikkeld moeten worden. Sylvain Poons geeft een goede creatie van den tragisch komischen Emanuel. Harry Boda speelt met zwier voor een van de ivergeefsche minnaars; jammer dat de goede kwaliteiten van zijn stem geschaad worden door zijn vreemde uitspraak. Daarom kan ik den zang van Henk Didania meer onverdeeld waardeeren. Frans Bogaert maakt een kostelijk type van een bediende en Frans Dosdorp slaapt voortdurend tot volle tevredenheid van het publiek.
Het orkestje onder Pim de la Fuente •peelt de aardige muziek van Jean Gilbert heel goed. C. H.
---

„MUZIEK EN RELIGIE.”
Zaterdagsmiddags leidde op het congres „Muziek en Religie" mevr. L. Spelberg —S tock m a n s een algemeene gedachten.wisseling in met een voordracht over
---

Muziek en Gezin.
De muziek wordt in vele gezinnen beoefend, niet •Heen uit een zeker schoonheidsverlangen, maar vooral omdat men voelt, dat- de toonkunst den mensch kan verheffen boven de middelmaat van lijn eigen persoonlijkheid. De behoefte aan muziek in en door het gezin kan verschillende doeleinden nastreven: de muziek is voor velen niet meer dan een amusement en heeft dan eigenlijk dezelfde waarde als een fraai feestkleed, een goed glas wijn, etc. Zij kan echter ook uiting zijn van alpeineen menschelijke gevoelens en dan wordt de bewogenheid van de ziel gedragen door het rliythme van de eeuwigheid. De roeping van de muziek in de samenleving is, om in al deze vormen op zoo hoog mogelijk peil te geraken. Het geldt te meer voor de taak der muziek in het gezinsleven, dat den mensch de mogelijkheid biedt tot ontplooiing op den bodem van het eigene.
Uit al die vormen, waarin de muziek tot uiting komt, zoekt de mensen den, welke zijn persoonlijk schoonheidsverlangen het best bevredigt. In het e-ezin kan dat door zelfbeoefening gebeuren, een actieve uiting dus, maar ook dooi luisteren, zoowel naar het musieeeren der huisgenooten als naar raoio en gramofoon; laatstgenoemde, hoewel gevaar voor het actieve musieeeren in het gezinslever :n -ach houdend, zullen toch het peil van de mucikale ontwikkeling doen stijgen. De roeping van de muziek in het gezin nu is, dat zij in intiemeren kring, zoowel op actieve als op passieve wijze, die in evenwicht behooren te zijn, den mensch verheft boven het alledaagsche van zijn leven. De samenspreking bracht aan het licht, 'dat door de aanwezigen over verschillende punten, als de wenschelijkheid van jeugdconcerten — die toch indirect invloed oefenen op het gezin — de schadelijke of opvoedende kracht van de radio zeer uiteenloopend werd gedacht. Ook waren er verschillende opinies, of het concertbezoek al dan niet bevorderend is voor het actief musieeeren.
Des avonds hield Herman Rutters «en voordracht ovor
---

Anton Bruckner.
„Wer den Dichter will verstehn, muss ms iDkhters Lande gehn", dit prachtige woord van Goethe geldt ook voor wie over een componist moet spreken en zeker wanneer die componist is: Anton Bruckner. Bruekner's land is: Opper-Oostenrijk, lijn geboorteplaats Ansfelder, het klooster Sankt Florian, Windhaag en Linz. Maar het is ook Weenen, waarin toentertijd een Bruckner,' Brahms, Wagner, Wolf en Hanslich de karakteristieke figuren waren. Bruekner's land is de Katholieke kerk, wel te verstaan de Oostenrijksche, met haar lust tot, barokke praal, het is de tijd van keizer Franz, toen op geestelijk gebied in Oostenrijk middeleeuwsohe toestanden heerschten.
'Wij kennen Bruckner vooral als symphonieus: sijn beteekenis als kerkoomponist is in ons land nog onvoldoende beseft.
Spreker schetste daarna het Weensche muziekleven, dat toen evenals nu — ondanks een Sohönberg en zijn school — zoo oerconservatief is en was. En de ellende en bespotting die Bruckner daardoor heeft ondervonden, niet het minst door <le onvriendelijkheden die een Hanslich openlijk over hem schreef; maar ook Brahms bleek, in zijn intieme correspondentie, absoluut geen begrip te hebben voor zijn kunst. Daar kwam bij, dat Bruckner zelf een dualistische natuur was, met veel sympathieke, maar ook veel onsympathieke eigenschappen.
Men zou van Bruckner, die in de kerk is geboren en getogen, verwachten, dat uit hem een katholieke Bach was gegroeid. Maar ziet, hij wordt een Wagneriaansch getint symphonieus, al moet men zich op de uiterlijke affiniteiten in de muziek van beide meesters niet te veel blind staren en wordt deze invloed vaak onjuist geïnterpreteerd. Neen, Bruekner's zin voor barokke pracht houdt sterk verband met het milieu der Oostenrijksche kathedralen en is niet zonder meer te verklaren uit het overplanten van Wagïier's stijl op het podium.
Het succes voor Bruckner is pas laat gekomen en is nog uiet evenredig met zijn geestelijke beteekenis. Ook onze tijd, die het zoekt in een muzikalen telegramstijl en minutenopera's, onze tijd waarin het muziekbedrijf tot een publieke vermakelijkheid of industrie is geworden, heeft voor Bruckner te weinig aandacht. Zal die tijd nog komen ? Het feit dat een J. S. Bach een eeuw lang schijndood is geweest, geeft reden tot hoop, dat ook Bruekner's kunst eenmaal ten volle zal worden erkend.
De Haagsche pianist Hans Schouwman speelde daarna het eenige pianostuk van Bruckner, het jeugdwerkje „Erinnerung", gevolgd door eenige Preludes van Skerjabien. De cellist Henk van Wezel bracht daarna een sdlo-cello-sonate van Hindemith. Schouwman en de violist Kees Hartveld hadden daarna een wat komisch succes met een serie vioolstukjes van Erik Satie, zottelijk getiteld: „Choses vues a droite et a ganche sans lunettes", met hun dwaze voorschriften voor de uitvoerenden, als „fugue a tatons", etc.
Mevr. G. Stotijn—Molenaar, sopraan en Jaap Stotijn, de hoboïst, hielden de eer der Nederlandsche toonkunst hoog met de moeilijke, maar mooie „Drie liederen van den Nijl".
De wijdingsstonde Zondagsmorgens werd tot een innerlijk en artistiek evenement door de uitvoering van de cantate no. 189 van Bach : „Meine Seele rühmt und preist" voor tenorsolo, hobo, fluit, viool en continuo, waarschijnlijk de Hollandsche première van dit heerlijke werk. De tenor Hans Schouwman zong haar met al de lenige en stralende soepelheid van zijn jonge, lyrische stem. Feltkamp, Stotijn, Kees Hartveld, speelden schitterend de obligate partij en mevr. C. J. Paris—Koene schiep een rustigen achtergrond aan het klavier.
Des avonds hield Casper Höweler een voordracht over
---

Humor in de muziek.
Onder humor verstaan wij, sinds Jean Paul, niet alleen „de fijnste vorm van het komische", maar noodzakelijke factoren ervan zijn: medelijden, wereldbeschouwing, totaliteit. Humor is dus subjectieve komiek. Over de verklaring van het komische ie reeds sedert Aristoteles getheoretiseerd, doch pas d etheorie van Theodor Lipps gaf een afdoende verklaring: „Wanneer aan iets, dat op zichzelf slechts een gewone opmerkzaamheid vraagt, een relatief groote hoeveelheid aandacht onverwacht ten deel valt, ontstaat de gewaarwording van het komische". Dit werd geïllustreerd door literaire en muzikale voorbeelden: o.a. een fragment uit Heines „Die Bader von Lucca", het Scherzo uit de Negende en het begin van de finale van de eerste symplionie van Beethoven. Daarna werd aangetoond, waarom bepaalde fragmenten onbedoeld komisch kunnen werken. Besproken werd voorts: de komiek door situatie, door realisme, citaat en zinsherhaling en vervolgens verschillende komische uitingen: de travestie, de parodie, de satire, de ironie en de humor. Al die voorbeelden werden geïllustreerd met behulp van gramofoonplaten en telkens verklaard uit de theorie van Lipps. Als slotconclusie werd betoogd: de analyse van het komische kan alleen ons gevoel ervoor zuiveren, stelt echter niet in staat, volgens een bepaald recept, komische kunst te scheppen.
Na afloop van eene voordracht werden twee komische cantates van Bach uitgevoerd: de ~koffie-cantate" en „Mer han nen neven Oberkeet", waarin Jo van IJzer- Vincent, Jan Dekker en de jonge tenor Jan Hissink meewerkten. De cantates werden begeleid door een klein kamerorkest. Daarna zong Jacoba Repelaer van Driel enkele komische liederen van Hugo Wolf en Jofcan Schmier.
De Maandagmorgen bracht een schoon besluit door de sublieme en aangrijpende vertolking van een serie „negro-spirituals" door den jongen, veelbelovenden tenor Hans Schouwman, die zich zelf begeleidde, wat een heerlijke eenheid schiep, die aan de avonden van Georg Henschel herinnerden. Mevr. G. Stotijn—Molenaar zong tot besluit de ontroerende Bach-aria „Schafe können sicher weiden", waarin Jaap Stotijn een sublieme hobo-partij blies en mevr. C. J. Paris—Koene weer prachtig begeleidde.
De rijke en belangrijke conferentie was daarmee beëindigd.
---

KURHAUS.
Men meldt ons uit Den Haag
Het optreden van den solo-altviolist Jean Devert op het volksconcert op gisteravond, waarover wij verleden week beloofden te zullen schrijven, heeft ons tevens eene niet dikwerf voorkomende gelegenheid geschonken om een typisch brok Duitsche impressionistische muziek te vergelijken met een evenzeer typeerend Hollandsch staaltje op dit terrein. Richard Strauss met Don Juan en Leo Ruygrok — de tweede dirigent van het Residentie-orkest — met zijn door hemzelf geleide „Herfststemmen", hebben ons hiertoe in staat gesteld.
Strauss, pompeus, zwoel, breedlijnig, kolossaal van verhouding, maximaal van climax en toch weinig diep treffend Een impressionisme, dat bijna deze benaming niet meer verdraagt. En dan Ruygrok, wiens impressionisme wij misschien het meest aanschouwelijk zouden kunnen beschrijven door het te vergelijken met een standaardwerkje der Haagsche School op schildergebied. Fijntjes van sfeer, eenvoudig, rustig en weldadig van coloriet en evenmin diep treffend. Zinnelijk raffinement, heftigheid van beweging, zoeken wij hier niet en in dit opzicht verschilt ook ons impressionisme opmerkelijk met het Fransche. Toch staan wij er dichter bij dan de Duitscher. Dirigent Neumark komt een woord van grooten lof toe voor zijn inderdaad medeslepende en plastische vertolking van de Don Juan. En ook Jean Devert heeft ons met zijn inderdaad heerlijk gespeelde solo uit Ruygrok's „Herfststemming" doen genieten van zijn belangrijk talent. Hoe is het toch mogelijk dat er zoo weinig werken zijn voor solo-alt met orkest, daar deze combinatie toch buitengewone gelegenheden biedt. Hoe gaarne zouden wij niet eens Hindemith's alt-concert — Kammermusik No. 5, Op. 36, No. 4 — ook hier in Den Haag hooren. Devert's heerlijk warm timbre, breede stokvoering en vlekkelooze zuiverheid, zijn ook hedenavond weer ten zeerste opgevallen. Beethoven's zevende besloot na de pauze dit volksconcert.
---

CHR. LITERAIRE ESSAYISTENKRING.
Zaterdag jl. vergaderde te Zeist onder presidium van den heer J. van Ham te Leiden de Chr. Literaire Essayistenkring.
In de morgenveigadering werd 0.-m. besproken de samenwerking met de N. C. R. V. inzake de literaire radio-uitzendingen De heer W. ten Kate Jzn. deelde mede, dat het bestuur der N.C.R.V. wijziging wenschte in zijn verhouding met de commissie uit Essayistenkring en Verbond van Chr. Letterk. Kringen in dien zin, dat de correspondentie over letterkundige voordrachten en het boekenurtje voortaan zal gaan via het bureau der radiovereeniging, terwijl het opstellen der programma's eveneens geschieden zal door het bureau. Da taak der commissie wordt van 'nu af beperkt tot het geven van advies inzake alles wat zich omtrent literatuur bij de N. C. R. V. aanmeldt De Essayistenkring zal daartoe een luistercontrolepost instellen.
Na de pauze hield de heer A. Wagenaar een voordracht over: Medewerking aan niet-ohristelijke tijdschriften?
Voor menigeen onzer — aldus spr. — is dit geen vraag meer. En het is goed dat het dien kant uitgaat. Als wij niet naar voren komen, zijn wij niet in tel. Zoo wordt in moderne kringen b.v. over Wilna weinig gesproken. Een essay over haar in
„De Gids", „Groot Nederland" enz. zou haar werk
misschien daar den ingang doen vinden, die het verdient. Het publiceeren in niet-christelijke tijdschriften biedt ons een kans van propagandistische beteekenis voor het Christendom. Voorzichtig zij men daarentegen met medewerking van andersdenkenden aan onze periodieken. Het is gevaarlijk ten dezen de grenzen wijd uit te zetten. Daardoor zouden licht tot -uiting gebracht worden nieeningen, die strijdan met de christelijke beginselen.
In de geanimeerde bespreking, die volgde, wer den verschillende details nader bezien.
---

OPERETTE TE WEENEN. Tauber en Kathe Dorsch
Na de opvoering te Berlijn zal „Das Land des Lachelns" de nieuwe bewerking van Lehar's operette „Die gelbe Jacke" in het Theater an der Wien te Weenen worden gegeven met Riohard ïauber en Kathe Dorsch in de hoofdrollen.
---

LODEWUK DE KONINCK. Onthulling van het monument te Rethy.
Onze Antwerpsche correspondent schrijft d.d. 1 September: H-eden Zondag was Rethy, — het dorp dat daar zoo schilderachtig ligt tusschen Turnhout en Moll in de Antwerpsoh-e Kempen — in volle feest. De vlaggen staken uit op den hoogen, fijnen baksteenen toren der dorpskerk. De nationale kleuren en Vlaamsche leeuwen wapperden van uit de dak-vensters der lage huizen langs den steenweg. Op het plein vóór de kerk waren links en rechts podiums opgericht met een afrastering van groene dennen. In de schaduw van den toren staat een fonkelnieuw monument nog gedeeltelijk onder doeken gedoken. Lodewijk de Koninok, de Vlaamsohe Klopstock,
de dichter van het zoogenoemde epos „Het Mensohdom Verlost", wordt hier herdacht. Het is de tijd van de hoogmis. De klok begint te luiden. Groepjes menschen uit nabijgelegen dorpen naar hier gekomen staan overal op het plein te wachten. Wagens en autobussen voeren aldoor nog nieuwe vrach. ten aan. Er is veel belangstelling rond het kleine huisje op de baan naar Mol-1 waar de dichter leefde en Stierf. De . oude juffrouw, die hem' . in zijn laatste jaren bijstond, woont daar nog en
heeft het levensgioot portret van den dichter voor het raam gezet tussohen de bloemen. Met zijn doorrimpeld en doorgroefd gelaat en den witten tweestroom van zijn laag-neerhangeaiden baard gelijkt hij op een van die ruwe massieve profeten uit de aanbidding van het Lam Gods door de gebroeders Jan en Hubert van Eyok. Over het plein van uit de pastorie stapt in de waaiende plooien van zijn purperen mantel Mgr. de Wachter, de hulpbisschop van Mechelen, afgevaardigd door Z. Em. Kardinaal Van Koey. De plechtige mis, die ter eere van Lodewijk de Koninok wordt gezongen, is met pontificale assistentie. Nu stroomt het volk de kerk binnen en er is weldra geen plaats meer te vinden. Na, het evangelie bestijgt pastoor De Voght zijn kansel. Rethy bezit een pastoor-letterkundige die gevoelvolle verzenbundels heeft uitgegeven en korte verhalen schreef voor het Kempisohe volk. Hij spreekt den lof uit van den dichter, den man van het rotsvast geloof. Lodewijk de Koninok was inderdaad een middeleeuwer die zich niet meer thuis voelde in dezen tijd. Hij is daarbij 96 jaar geworden en het valt te begrijpen hoe hij vereenzaamd geraakte in zijn land, zóó dat niemand van hem nog eenige notitie nam en men pas bij zijn afsterven in 1924 nog eens van zijn bestaan bewust werd. Een oud lid van de Koninklijke Vlaamsche Academie vertelde mij over hem de volgende anecdote: De Koninok was ook lid van de Academie geworden. Toen hij zijn eerste spreekbeurt daar kreeg begon hij zijn lezing met een kruistecken tot groote verwondering van zijn collega's. Toen hij gedaan had gaf de voorzitter hem het gebruikelijk compliment en stelde aan de vergadering voor dat .de lezing zou worden opgenomen in de Verslagen en Mededeelingen der Academie.
„Pardon Heeren", zei De Koninck, „ik moet eerst nog het imprimatur hebben van mijn bisschop." De laohjes, die tot dan toe nog bescheiden gewisseld geweest waren sloegen toen over tot een algemeene en onweerstaanbare hilariteit. De Koninck heeft het dan ook niet lang volgehouden in de Academie en toen het treurspel „Jezus de Nazarener" van Raphaël Verhuist er tegen zijn zin bekroond werd, nam hij met klank zijn ontslag.
De feestzit-ting die na de kerkelijke plechtigheid in de Gildenzaal van het dorp werd gehouden, had ook meer een paroohiaal dan een litterair karakter. De sprekers hadden blijkbaarmoeite om uit de eeuwigdreunende en verouderde alexandrijnen van den diohter een treffenden passus aan te halen. Alleen prof. de Puydt van Brussel wist zijn lezing te vullen met belangrijke wetenswaardigheden uit het leven van den edelen mensch, den man uit een stuk die ©e Koninck dan toch geweest ie en die de bewondering afdwong van den liberalen Max Rooser om zijn overtuiging, om. zijn rijke verbeelding en zijn voor den tijd uitgebreiden en zuiveren woordenschat.
Op het podium stond het portret van den dichter en tusschen de bloemen kon men op kartels de titels lezen van zijn werken: Heidebloemen, Galerij van Vaderlandsche Tafercelen, Kerk en paus, (Diest en de H. Johannes Berehmane, iDe Wonderkerk van Hakedover. Hoog boven dé andere uit prijkte de titel van Het mensohdom Ver}oet, het epos waarvan de grootheid een mythe is geworden, want er zijn wellicht geen vijftig menschen in Vlaanderen die het dichtwerk in etxenso hebben gelezen. Het beslaat twee lijvige boekdeelen. De stukken die ik er van ken laten mij, vergelijkenderwijze, toe te zeggen, dat het beter is dam de Messiade van Klopstock.
Een feestmaal vereenigde de bijzonderste deelgenooten van de huldiging. Aan de eeretafel zaten o. m. 31 gr. de Wachter, de hulpbisschop van Mechelen met zijn kajiunnikken, de witte prelaat der abdij van het naburige Portel, prof. dr. Jules Persyn, dei- Universiteit van Gent, prof. dr. A. Boon der Universiteit van Leuven, en Jacobin, de beeldhouwer van het gedenkteekeh.
De optocht, die daarna door de dorpsstraten trok werd een triomf voor de Kempen. Duizenden londsohe menschen waren toegestroomd en tusschen het wemelende volk, onder sohitterend zonlicht, kon men de middeleeuwsoh gekleede bazuin blazers en ruiters zien voorbijrijden op sehonkige boerenpaarden, de leeuwenvlaggen van talrijke studentenbonden zien wapperen en, in hunne kleurige drachten de heiligen en de helden zien voorbijgaan, die door De Koninck werden bezongen, terwijl een praalwagen de figuren van „Het Mensohdom Verlost" vereenigde: Christus te midden van zijn apostelen en Maria.
Na de feestrede van dr. Juul Grietens werd het grafmonument onthuld. He-t is een monumentaal viervoudig kruis in witte zandsteen. Langs voor aan den voet zitten een Kempische knaap en een Kempisoh meisje links en rechts van het medaillon met het hoofd van den dichter in een krans van rozen.
Daarna werden door een koor van 150 zangers en zangsters, begeleid door fanfare de „Hymnus van de Zon", het „St. Franeiskus lied" en ~De Kerk" uitgevoerd, gediohten van De Koninok op muziek van Edgard Tinel, en Jaak Lemmers, de twee bekende componisten uit Meohelen, de stad, waar De Koninok jaren lang inspecteur was van het middelbaar onderwijs.
Lodewijk de Koninck
---

VERDI'S „SIMONE BOCCANEGRA”.
In het begin van September zal de Staatsopera te Weenen de eerste opvoering geven van Verdi's „Simonie Boccanegra" in de bewerking van Franz Werfel.
---

HET BALLET VAN DIAGHILEF. Voortbestaan verzekerd.
De medewerkers van Diaghilef hebben besloten het beroemde ballet in stand te houden. Aan het hoofd van het gezelschap komt nu Sergei Grigorjew te staan, de hoofdregisseur van Diaghilef. Hij zal worden bijgestaan door den administrateur van het gezelschap, Nouvel, en den jongen auteur Boris Kochno, die den laatsten tijd een rol in de leiding van het bftjlet had gespeeld.
---

KAREL VAN DE WOESTIJNE Nagelaten werk.
Onze Brusselsche correspondent meldt ons
Wat Karel van de Woestijne aan literair werk heeft nagelaten zal worden uitgegeven door de zorgen van den schrijver Maurice Roelants, zwager van den overledene. Onder de nagelaten papieren zijn enkele gedichten, vrij vele fragmenten, een paar prozaverhalen, alsook een aantel „pensees", wij.s-geerige of geestige stemmingsbeelden van het dagelijksch leven. Van de hand van Karel van de Woestijne is, na zijn dood, een afdruk gemaakt door een Gentsen beeldhouwer, van het gelaat echter niet.
De stad Gent, die op de teraardebestelling van den dichter, een geboren Gentenaar, niet officieel was vertegenwoordigd en trouwens geen enkel blijk van belangstelling heeft willen geven, heeft, doch enkelen tijd reeds geleden, besloten in een nieuwe stadswijk een straat te noemen naar Karel van de Woestijne. Een andere zal naar Cyriel Buysse, een derde naar Styn Streuvele worden genoemd.
---

HET VLAAMSCHE VOLKSTOONEEL. Het repertoire.
Onze correspondent te Brussel meldt ons
Het winterseizoen van het Katholieke Vlaamsche Volkstooneel, thans —na het vertrek van Johan de Meester Jr. -— onder de leiding van Antoon van de Velde, zal op 12 September worden geopend met een nieuw stuk van Van de Velde zelf — den schrijver van Thyl — nl. met „Halewijn", een tragische ballade. Op het speelprogram komt verder voor: Christopher Marlowe'-s Doctor Faustus, in de vertaling van dr. J. de Croos; Astrid, het drama van Madeleine Bothlingk, Laujedijck's wederzijdsch Huwelijiksbedrog, een nieuw mysteriespel van Felix Timmermans, de Hemelsahe Salomé, en ten slotte een nieuwe trag.i-comedie van Michel de Ghelderode, nl. Een onnoozel hart in de wereld.
Het secretariaat van het Volkstooneel wordt verder waargenomen door den heer Jan Boon, thans benoemd tot hoofdredacteur van de Brusselsche „Standaard".
---

UITGAAN. CENTRAAL THEATER.
Het Ned. Indisch Tooneel: „Alibi", door Michael Morton.
„Once yöu have read the opening chaptet of th.is book only sudden death will prevent you reading right through to the end", annonceert de uitgever van een der moderne sensatie- of detective-romans, een genre, waarin de boeken van Agathe Chxistie uitmunten.
Michael Morton heeft zijn „Alibi" aan een der verhalen dezer novelliste ontleend en al is deaanbeveling, hierboven weergegeven, lichtelijk overdreven, in den regel ontberen bij de aangename spanning en prikkeling, die ons noodetot onderbreking der lectuur doet besluiten, geenszins.
Hetgeen evenwel niet zeggen wil, dat zij zich altijd voor tooneel-bewerking leenen. Soms zijn de omstandigheden waarin de misdaad plaats greep zóó somber en banaal, dat zij, op de planken gebracht, den toeschouwer slechts naargeestig kunnen stemmen. Soms zijn de eituaties zoo ingewikkeld, dat dezelfde toeschouwer zooal niet naar ,suddea death" dan, toch naar een anderen, minder definitieven vorm van bewusteloosheid begint te verlangen. Naargeestig is de inzet van Mortons detective<?pel zeer zeker. Er hangt een trooetelooze sfeer in het huis van Sir Roger Ackroyd, zoodat zijn plotselinge dood voor den man zelf een moment van verlichting geweest moet zijn. De huisgenooten willen niettemin den moordenaar vinden en pr.s de detective Hercule Poirot, wiens hulp in allerijl ingeroepen wordt, brengt, dank zij vlotte manieren en Franschen geest, eenige ontspanning. Men herademt als hij verschijnt en naarmate deze Hercules zijn net om den misdadiger weeft ontwaakt bij den toeschouwer de belangstelling. Oor Ruys is in deze detective-rol goed op dreef en hij weet allen tooneeltjee kracht en kleur te geven, zoodat men zijn strategie graag volgt. Doch zoodra hij zich terugtrekt dooft de belangstelling weer, al speelt Louis de Bree gevoelig de rol van dr. Sheppard, al geeft Mien van Kerckhoven zich met vuur in de gepassioneerde tooneelen en al ie Dolly Bouwmeester fleurig als het jonge meisje, dat den Hercules overwint.
| Spannende tooneeltjes, die de eerste tafercelen nauwelijks beloven, worden ons tenslotte niet onthouden. Het stuk heeft tenminste deze verdienste, dat er climax is in de ontwikkeling. En de scène, die de verrassende ontknooping bracht, beeft haar uitwerking niet gemist. U.
---

AGENDA.
's-G ravenh age
De tentoonstelling van oud-Hollandsche en Vlaamsche meester* in de Kon. Kunstz. Kleykamp wordt Dinsdag 10 Sept. gesloten.
---

Gemengde Berichten. ONGEVAL TE HALFWEG.
Gisteravond omstreeks half acht is de heer L. Vlasveld, gemeenteontvanger te Haarlemmerliede c. a„ terwijl hij bij cfe Zuiderfabrieik te Halfweg op zijn fiets reed, <3oor een auto aangereden. De heer Vlasveld kreeg een schedelfractuur en werd in zorgwekkenden toestand naar zijn woning vervoerd.
---

MET EEN MES AANGEVALLEN.
Sedert eenigen tijd woont te Baarn een voddenkoopman samen met een vrouw van een bétonwerker uit Hamersveld, bij Amersfoort. Meermalen kwam deze naar Baarn en deze bezoeken waren van dien aard, dat herhaaldelijk de politie ter assistentie geroepen moest worden om erger te voorkomen. Gisteravond ontmoetten de beide mannen elkaar in een café. Toen zij daarna op straat kwamen, greep de betonwerker den voddenkoopman beet en bracht hem met een mes vier steken toe in rug, pols, hals, en neus. De commissaris van politie liet het slachtoffer, dat, in zorgwekkende-n toestand verkeerde, per brancard naar het ziekenhuis vervoeren. De dader was per fiets in de richting Amersfoort gevlucht, doch werd daar aangehouden. Hij is te Baarn in arrest gesteld en heelt reeds een volledige bekentenis afgelegd.
---

BIJ HET BADEN VERDRONKEN.
Zondagmiddag zijn op het strand onder de gemeente Noordwelle de tweelingbroeders Joh. en A. Hage uit die gemeente bij het baden in zee verdronken. Tevergeefs hebben eenige personen door duiken en dreggen gepoogd hulp te bieden.
's Namiddags vijf uur is het lijk van Joh. Hage aangespoeld. Dat van zijn broer is nog niet gevonden.
---

BOERDERIJ AFGEBRAND.
In den nacht van Zondag op Maandag brandde in den Groetpolder onder Kolhorn af 'Je Sophiahoeve. Er is bijna niets gered. Oorzaak onbekend. Verzekering dekt de schade
---

BOERDERIJ. HET JUBILEUM VAN HET F.R.S. Waardeerende woorden.
De voorzitter der commissie tot bevordering der rundveefokkerij in de prov. Utrecht, de heer H. Tromp van Holst, schrijft ons ter gelegenheid van hét F. R. S.-jubileum het volgende:
„Vijftigjarig bestaan van het F. E. S. wil zeggen een halve eeuw doelbewuste arbeid op het gebied van veeverbetering en -veredeling, zoowel tot rechtstreefcsch nut van den individucelen veefokker als ter bevordering der Nederlandsche welvaart, daardoor verheffend dezen arbeid tot eene aangelegenheid van nationaal belang."
De rijkslandbouwconsulent te Leeuwarden, ir. C. 11. Brinkma n, schrijft:
„.De eerste gedachte, die het gouden jubileum van het Friesoh Rundvee Stamboek bij mij wekte was de overtuiging, dat het voor den eersten «ecretaaris van die vereeniging, wijlen den heer I). vanKonijnenburg, een buitengewoon groot genoegen zou zijn geweest wanneer hij het vijftigjarig bestaan van het door hem opgericht stamboek had mogen beleven en dat het voor zijnen opvolger, den tegenwoordigen secretaris, den heer dr. E. van 'Weideren baron Rengers, een groot voorrecht is, om in de volle kracht van zijn leven dat jubileum te helpen vieren. Wanneer men de geschiedenis van vereenigingen bestudeert, blijkt het altijd, dat slechts enkele personen de groote stuwkracht geweest zijn. Wat het Friesdh Rundveestamboek betreft, komt die eer toe aan Van Konijnenburg en dr. Rengers. Op initiatief van den eerste werd in Mei 1879 het stamboek opgericht en tot zijn dood, in 1908, is Van Konijnenburg, die in verschillende functies zoo buitengewoon veel voor den Frieeohen landbouw gedaan heeft, de ziel van de vereeniging geweest. In 1908 werd dr. Rengers zijn opvolger en de zeer groote vlucht, die het stamboek genomen heeft, moet voor het grootste gedeelte op de goede zijde van zijn rekening-courant geschreven worden. ' Over de groote beteekenis, die in den loop der jaren het stamboek gekregen beeft ter verhooging van de productiviteit en den gezondheidstoestand van het Friesche vee en ter verbreiding van den goeden naam van dat vee over de geheele wereld, wil ik niet schrijven. Op andere plaateen in uwgeacht blad zal daarop wel uitvoerig gewezen worden. Zeker is het, dat in het geschiedboek van de vereeniging de namen van Van Konijnenburg en dr. Rengers met groote dankbaarheid vermeld zullen worden, al spreekt het vanzelf, dat ook anderen — en dan denk ik vooral aan de voorzitters, die het stamboek gehad heeft — veel hebben bijgedragen tot den bloei, waarin het zich mag verheugen." * * * Tenslotte schrijft ons de rijkslandbouwconsulent te Dragfcen, ir. H. J. Wi 11 cv e e n: „Met voldoening over het tot stand gebrachte zullen de oudere fokkers bet 50-jarig jubileum van het Fr. R. S. vieren. :Den jongeren zal het nog eens opnieuw toonen, wat door voortgezette hechte samenwerking is te bereiken. De 'jongeren zullen dus drang in zich voelen bij te dragen tot verbetering van hun veebeslag en zoo mogelijk tot versterking der jubileerende vereeniging."
---

NED. LANDHUISHOUDKUNDIG CONGRES.
Op 2. 3 en 4 September wordt te Meppel gehouden het 81ste Ned. Landhuishoudkundig congres, onder voorzitterschap van mr. A. G. A. ridder van Rappard, uit Tiel, die om drie uur het congres opende. Nadat eenige huishoudelijke zaken afgehandeld werden, bracht mr. H. van Haastert prae-aolvies uit over de vraag, of het gewenscht is in een wettelijke regeling van het pachtwezen, het recht van continuatie op te nemen.
---

Prae-advies mr. H. van Haastert.
Het grondgebruik door den eigenaar (grond en bedrijf in één hand) verdient, aldus mr. Van Haastert, in het algemeen èn van privaat èn van economisch èn van maatschappelijk standpunt de voorkeur boven het grondgebruik door den pachter. Het voornaamste aan het pachtstelsel, cnder vigeur der thans bestaande wettelijke regeling, klevende gebrek is de tijdelijkheid van het gebruiksrecht. Het zooveel mogelijk vast maken van het gebruiksrecht van den pachter, waardoor de positie van den pachter die van den grondeigenaargrondgebruiker nadert, is een eisoh van algemeen belang. Het beste middel tot het vast maken van het gebruiksrecht van den paohter is de invoering van een wettelijk geregeld, voorwaardelijk continuatierecht. De vraag of en op welke voorwaarden de pacht in een bepaald geval behoort te worden gecontinueerd, moet worden beslist langs den weg van verplichte arbitrage. Het prae-advies lokte uitvoerige discussies uit.
---

Gedachtenwisseling.
De heer P. Wi 11 enbe r g, Zeeuwsch landbouwer, kon zich in beginsel wel met het prae-advies vereenigen, maar achtte het gestelde in de praktijk niet te verwezenlijken. De heer Smid, oud-referendaris aan het Departement van Landbouw, achtte voor de praktijk de bezwaren te overwegend. Dit zou te ondervangen zijn, als de pachter een koopsom gaf voor het continuatierecht, tenzij de staat deze verplichting van den pachter overnam. De heer Braam, secretaris van de Ver. Het Ned. Grondbezit, bestreed het prae-advies fel, evenals baron Van Harihxma Thoe Sloo t e n, voorzitter van het Frieech Grondbezit. Daarentegen verklaarde de heer W u i te, voorzitter van de Friesche Mij. voor Landbouw, zich een sterk voorstander. De heer De Beaufort kon zich de moeilijkheden van het vraagstuk wel indenken en was tot de conclusie gekomen, dat dit prae-advies was uitgebracht door een zuiveren theoreticus en niet aan de praktijk was getoetst. De heer Westbonk verdedigde als Friesche huurboer het prae-advies. Ten slotte verdedigde mr. Van Haaatert uitvoerig zijn prae-advies. (De vergadering wórdt hedenochtend voortgezet.
---

VARKENSFOKKERIJ EN -MESTERIJ IN DENEMARKEN,
In verband met de talrijke aanvragen, die nog zijn ingekomen nadat de eerste oplage van het door de Rijksveeteeltconsulenten ir. H. G. A. Leignes Bakhoven en ir. W. de Jong samengestelde rapport' omtrent „De varkensfokkerij en -mesterij in Denemarken was uitverkocht, heeft de directie van den landbouw een nieuwe oplage van genoemd verslag doen verschijnen.
Het boekje is weder voor den prijs van / 0.10 verkrijgbaar gesteld bij de Algemeene Landsdrukkerij te 's-Gravenhage, terwijl het ook kan worden besteld bij de plaatselijke postkantoren.
---

VOOR DEN TUIN.
3. S e p t. — Tegenover de weeldepracht der moderne rozen is het goed de oude rozenvormen niet te vergeten, zooals de Fransche roos, Rosa Gallica L. met hare talrijke verwanten: de provincierozen, dé honderdbladige rozen, de mosrozen, de damascenerrozen, alle rijk aan variëteiten, waarin onze voorouders zich verheugden. Van de eerstgenoemde is een der merkwaardigste vormen de variëteit marmorea, ook Rosa versicolar genoemd met halfgevulde purperroode bloemen, die gespikkeld, gemarmerd en gestreept zijn; zeer karakteristiek! Deze bloeit in Juni. Van de honderdbl. rozen (Rosa certifolia L.) zij genoemd de var. mutabilis met witte, lichtroodgestreepte bloemen, soms ook zijn de bloemen geheel wit dan weer geheel rood 1 Deze bloeit van Juni tot Augustus. Mosrozen (Rosa muscosa Sér.) waren al zeer gezocht om de mosachtige aanhangsels, die op den kelk der bloemen en op de bloemstelen voorkomen. Er zijn ook van deze tal van. variëteiten met roode, rosé en witte bloemen, waaronder die tweemaal bloeien, zooals de vorm „bifera" in verschillende kleuren. Rosa damascena Mill met schoone gevulde bloemen, bloeit in voor- en nazomer in verschillende vormen, o.a. de var: variegata met witte en roode en bonte rozen.
---

Uit de Staatscourant. ONDERSCHEIDINGEN.
Toegekend is de aan de Orde van Oranje-Nassau verbonden eere-medaille, in brons, aan 11. van der V eu r, bediende bij de firma Burmann te Groningen; aan H. G. Hal i, drukker bij de N.V. Boek- en Steendrukkerij v/h. Dierering en Co., te Amsterdam; A. J. J. Groene v e 1 d, machinist-stoker bij de firma H. Schrave en Zonen, te Gouda.
Verlof is verleend aan N. C o r i a t, vice-consul der Nederlanden te Marrakesch, tot het aannemen van het ridderkruis der Orde van Ouusam Alaouitee van Marokko en aan J. Le y t en, te Neerpelt, tot het aannemen van het ridderkruis der Kroonorde van België.
---

MIDDELBAAR ONDERWIJS.
Benoemd aan de R.H.B.S. te Harlingen tot leeraar P. W. H o o g t e r p en E. van H i n t e; te Tilburg ir. T. W. A. Borgesius; te Venlo A. P. M. Ansems; tot leerares te Sappemeer mej. J. K. Nan n i n ga, allen thans tijdelijk aan genoemde scholen verbonden.
Wederom tijdelijk benoemd tot leeraar aan de R.H.B.S. te Ter Apel 11. Stoker en O. Visser G z n.; te Ter Apel mej. A. van Vre umingen; "te Zwolle D. Kopp e 1 e en J. Kr o o n e m a n; te Helmond L. E. Corneliss e; te Sappetneer G. J. v. d. L i n d e; te Deventer mej. C. A. S t u i t j e; te Breda J. G. S 1 o f f, R. J. de G r o o d en D. J. van E n s t; te Helmond G. W. 't Hart, te Eindhoven; te Breda B. J. C r a m e r v o n B a u m g a r t e n, te s-Gravenhage; te Utrecht J. P. Duve k o t, te Utrecht; te Leeuwarden A. Sjouw; mej. T. B r u i n i n g, thans tijd. leerares aan die school; te Roermond A. Last en N. J. R e in t s; te Alkmaar en te Hoorn J. J. v. d. B e r g; te Sneek R. A. Wiegman; te Meppel mr. J. E. v. d. Rhoer en A. de Boer; te Oostburg dr. F. C. A. Philips; te Brielle ir. L. H. L a n d r é; te Utrecht W. J. va n L e e, F. J a n s o n i u 8, A. Tepip e m a en J. Lop e z Card o z o; tot leerares aan de R.H.B.S. te Utrecht mevr. G. G. J. v. d. Poe I—W ij na n d en mej. A. J. v. d. Roemer; tot leerares aan de R.H.B.S. te Warffuin mej. R. C. M. Te 11 eg e n eti mej. J, L o f v e r s.
---

RIJKSLANDBOUWWINTERSCHOOL.
Bij min. beseh. is tot 1 October 1930 benoemd tot leeraar aan de Rijkslandbouwwinterschool te Leeuwarden ir. J. D. Dorst, te Goes.
---

ZUIDERZEEWERKEN.
Met 16 Aug. is aan den opzichter 2e kl. bij den dienst der Zuiderzeewerken J. W. M a z u r e te Kolhorn, op verzoek, eervol ontslag uit 's Rijks dienst verleend. '
---

RIJKSTUCHT- EN OPVOEDINGSWEZEN.
Aan mej. H. P. Lefé b u r e is, op verzoek, met 1 Sept., eervol ontslag verleend als lid van het Alg-. College van Toezicht, Bijstand en Adviea voor het Rijkstucht- en opvoedingswezen, onder dank voor bewezen diensten.
---

VERZEKERINGSRAAD.
Met 1' Sept. zijn wederom voor den tijd van zes jaren bij den Verzekeringsraad benoemd tot: a. bezoldigd lid on voorzitter J. D. Heftiug, thans als zoodanig werkzaam, b. bezoldigd lid dr. D. Snoeck Henkemans en mr. W. H. M. Werker, beiden thans als zoodanig werkzaam ; c. secretaris mr. C. G. v a n E c k, thans als zood. werkzaam.
---

ADELBORSTEN.
Bij mm. besch. zijn alsnog benoemd bij het Kon. Instituut voor de Marine te Willemsoord tot adelborst voor den stoomvaartdienst V. H. baron van L a w i o k, en tot adelborst voor de administratie J. L. van der Vliet,
---

AUDIËNTIE.
JDe gewone audiëntie van den Minister van Kolomen zal op Vrijdag 6 en 13 Sept. niet plaats hebben.
---

STAATSBLADEN.
Afgekondigd zijn de „Staatsbladen"f
No. 411. Besluit van 9 Aug. tot aanvulling van de ingevolge art. 27, tweede lid, der Tariefwet 1924 („St.bl." no. 568) gegeven voorschriften voor de gehaltebepaling van suikerhoudende goederen. No. 415. Besluit van 9 Aug., boudende nadere bepalingen omtrent het opnemen der sterkte van gedistilleerd. No. 419. Besluit van 13 Aug., houdende nadere wijziging van' het K. B. van 30 Nov. 1908 („St.-bl." No. 346), omtrent vrijdom van den accijns op - gedistilleerd. «J-_ ~<
---

BRIEVENBUS.
Ter bespoediging der bezorging -wordt men beleefd uitgenoodigd te adresseeren: Adyertentiën en Abonnementen aan 'da Administratie. /an ongeteekende stukken of medede»-lingen wordt geen nota genomen. Ingezonden Stukken aan de Hoofd- Redactie. Klachten over bezorging enz. aan da Administratie.
---