BINNENLAND. EERSTE KAMER. Vergaderingen in de volgende week, De leden van de Eerste Kamer zijn in openbare vergadering bijeengeroepen tegen öept. a.s. des middags half vier ter benoeming van twee commissies tot onderzoek Qer geloofsbrieven. De Eerste Kamer vergadert voorts 18 «ept des voormiddags elf uur. Alsdan is aan de orde: uitbrengen van verslag door °e commissies tot onderzoek der geloofsbrie- J«n; beëediging door den voorzitter; voorstel om de Troonrede met een adres te beantwoorden; trekking der afdeelingen en der af deelingen tox het kiezen an voorzitters en ondervoorzitters der afeehngeri en van vijf leden der commissie Tan redactie van het Adres van Antwoord. --- TWEEDE KAMER. Vergadering op a.s. Dinsdag. De leden der Tweede Kamer zijn in vergadering bijeengeroepen op 17 Sept. a.s. des Büddags drie uur. Aan de orde is dan de benoeming der commissie voor het onderzoek der geloofsbrieven en de aanbieding der Rijksbegrooring voor 1930. --- DE INDISCHE POSTVLUCHT. Te Boedapest aangekomen. Bi] de K.L.M, is bericht ontvangen, dat bet postvliegtuig naar Indië gistermiddag te flO uur te Boedapest is aangekomen. Alles 13 wel aan boord. Heden wordt de reis voortgezet. --- DE STAKING IN HET HOUTBEDRIJF. De besprekingen op het doode punt? Gisteren hebben de vertegenwoordigers •an de bij de staking in het Zaansche houtednjf betrokken partijen opnieuw te f-msterdam geconfereerd. Ditmaal duurden °e besprekingen van half drie tot kwart over vijven. Alle moeilijkheden, welke met 06 liquidatie van de staking verband hoven, zijn in deze uren onder de oogen gezien, «och er wercj nog geen resujtaat Dereil£t. fn maal werd de conferentie van gisteren .gebroken om den vertegenwoordigers van ac patroons en dien van de werklieden de gelegenheid te gev>en, de quaestie nog eens °Jider elkaar te bespreken, waarna men weder samenkwam. Doch ook toen bleek °g geen overeenstemming mogelijk. Men eet dat o.a. de sympathie-staking der booterkers een groote moeilijkheid voor de "quidatie van het conflict in hét houtbedrijf °Plevert. Nadat men heden in eigen kring den stand , an zaken nog eens onder de oogen zal heben gezien, komen partijen morgenmiddag °F? vier uur weer in de „Industrieele Club" yeen. pc verwachting is, dat dit de laatste espreking van de nu sinds eepige weken an (jen gaug zijnde onderhandelingen zal yn en gevreesd wordt, dat deze nu op het u°oae puQt zijn geraakt. --- BEMALING VAN DE RIVIER DE VECHT. «nze Gooische correspondent schrijft: 1 Lijkt een anachronisme nu te gaan schrijven . er (Je bezoeking van dreigende overstroomingen angs de Vecht, nu door de voortdurende droogte Water lager staat dan ooit. Maar juist in dezen achtigen nazomer, nu een fijne, zilveren nevel ,ailBt -n het vermoeide groen, dat spiegelt in het V-dde watervlak, wordt het verklaarbaar, hoe verbewoners met hart en ziel hangen aam de ans onbeschrijfelijke schoone rivier met zulke kuren, en in de Juni-vergadering tot een •aavraDt beroep op de autori, &a is gedaan om het kwaad 'te keeren. En ®' gevolg is geweest, dat die van <3e provincie techt, welke eerst alleen de poïcïerbelangen op j °°g hadden en het verhoogen der dijken wil-, met verwaarloozing van de bengen der oeverbewoners, die,' naat zij meenden, Ul> eigen lot in handen hadden en desnoods ™°esteic verhuizen, over stag zijn gegaan en het Plan der Veohtbemaling te Muiden hebben aan- Gedeputeerden van Noord-Holland echter, die Jlna alleen polderbelangen te behartigen heb- rejl> Want haast uitsluitend te Nederhorst den ~erg wordt langs het Hollandsche gedeelte van r 6 Vecht op en buiten de waterkeeringen door directe schade ondervonden van hoog *u> staan op een ander standpunt. Zij willen het niet financieel steunen. Zij bepaalden er zich toe den polderbesturen een aandrijving te zenden om de Vechtdijken tot l-w m + N.A.P. te verhoogen dooï het aanbren*€li van betonpalen met daartueschen een dam*a.nd van gecreosoteerd hout. Was dit, de kosten a te bespreken. Het kon evenwel niet vermeden worden dat het debat eenzijdig is gevoerd. Spreker zeide, dat omzettingen van gemeentebedrijven in particuliere niet behoeft mee te brengen, dat het personeel óók van organisatie verandert. Spreker ontkende dat zijn meêning de belangen van de arbeiders achterstelt, en tegemoet treedt aan die van het kapitalisme. Spreker wijst er op dat de arbeiders nooit yerwaarloozen mogen, dat hun semi-overheidsbedrijven mee moeten concurreeren op de wereldmarkt. Fel bestreedt de inleider dan het standpunt van den heer Muller, die arbitrage lievertdoor fusie verving. In Duitschland komt men daarom zoo snel tot overeenstemming, omdat— arbitrage daar in de statuten van het verbond is voorgeschreven, en dus preventieve werking uitoefent. Het is een stok achter de deur. Het moet onmogelijk gemaakt worden, dat in een geschil een van beide partijen zégt: „Ik wil geen ar- --- Stakingsquaesties. In behandeling kwamen dan een voorstel van den metaalbewerkersbond om aan, na een staking niettewerkgestelde leden gedurende vier weken een uitkeering te geven, en een voorstel van de textielindustrie, betreffende wijziging van eenige artikelen van het stakingsfonds, w.o. een om de uitkeering aan arbeiders die in een conflict betrokken zijn, van / 0.90 op ƒ 1 te brengen. Van de bestuurstafel werd over dit laatste voorstel opgemerkt, dat men, zij het onder voorbehoud, niet tegen het vooretel van de textielarbeiders was en dit overnam. Het andere vooretel van den Metaalbewenkersbond werd op verzoek van het H.B. teruggenomen- Een voorstel van den Sehildersgezellenbond, om de inkomsten van het stakingsfonds voor geen andere doeleinden te bezigen dan tot het doen van uitkeering aan stakende of uitgesloten leden, werd na de toezegging van het H. 15. deze quaestie nader te bespreken, teruggetrokken. Aan de orde was een voorstel der typografen, om vast te stellen, dat slechts een van de gesalarieerde bestuurders lid van een Kamer, Provinciale Staten of gemeenteraad mag zijn, met een uitbreidend amendement van de sigarenmakers. Het H. B. adviseerde tot verwerping, daar reeds jaren geleden is uitgesproken dat da vakbeweging zooveel mogelijk invloed moet hebben in het politieke leven. De voorstellen weiden met groote meerderheid verworpen. --- Statutenwijziging. De commissie tot herziening van de statuten had een reeks van wijzigingen ingediend. Hierin werd als nieuwe doelstelling van het N. V. V. uitgesproken: een productie-stelsel, gericht op het algemeen welzijn, om daardoor te komen tot vrijmaking der arbeidersklasse, terwijl de middelen waarlangs dit doel moet worden bereikt, zeer werden uitgebreid omdat het terrein dat het N.ViV. bestrijkt, óók veel grooter is geworden. Men rekent hiertoe de eigenlijke organisatorische werkzaamheden van het Verbond, de stichting van, bepaalde instellingen (V.A.R.A., Sportbond etc), de vertegenwoordiging in die lichamen, die zich met de belangen der arbeidersklasse bezighouden interntaionale aaneensluiting, den steun aan bevriende organisaties, de bevordering der internationale en nationale arbeidswetgeving, bedrijfsorganisatie, medezeggenschap en volkerenvrede, intellectueele en cultaeele ontwikkeling der arbeidersklasse, en de documentatie. Voorts bevatten de wijzigingen de arbitrage en onderlinge federatie '/e samenwerking van aangesloten organisaties. Artikelsgewijze werd het ontwerp voorts behandeld en daarna met geringe wijzigingen aangenomem Dr. van der Waerden spreekt. Dr; ir. Th. van der Waerden, die een rede hield in de middagzitting over „De rationalisatie", had deze samengevat in de volgende stellingen: „Rationalisatie ligt in het wezen van de technische ontwikkeling en is dientengevolge niet tegen te houden. Zij voert de productiviteit op .en Opent daardoor de mogelijkheid van grootere algemeene welvaart. „Rationalisatie behoeft niet noodzakelijk samen te gaan met verhoogde uitbuiting van dè arbeiders individueel, dus met opdrijving van tempo en intensiteit van het werk. Toch is waakzaamheid ! hiertegen steeds geboden. „De directe werking van rationalisatie is nage. noeg steeds uitschakeling van arbeidskrachten. In vele gevallen schept zij echter op den duur weer nieuwe werkgelegenheid. ,(Internationaal gezien is het moeilijk vast te ■ stellen, of rationalisatie de werkgelegenheid vermeerdert of vermindert. ; Door rationalisatie kan echter de industrie van een land een voorsprong op andere landen vers krijgen of behoudens wat dan aan de werkgelei genheid in dat land ten goede komt. „De rationalisatie wordt gestimuleerd door de i economische en 'politieke macht der arbeiders: klasse, den invloed der organisatie op de loonbel paling, de verkorting van den arbeidsduur, de : sociale maatregelen, terwijl de verarming door s den wereldoorlog en de schuldenlast der naties i bij uitstek gunstige omstandigheden boden. „Het streven van de vakactie ten opzichte van rationalisatie moet erop gericht zijn, de arbei; ders te beschermen tegen de nadeelige gevolgen i en hun ëen rechtmatig aandeel te verschaffen in ,de voordcelen, die de rationalisatie oplevert. t „Als middelen hiertoe zijn te noemen: medet zeggenschap van de arbeiders bij de voorberei-1 ding en doorvoering van rationalisatie-maatregelen, i planmatige overbrenging van door rationalisatie r vrijgekomen arbeiders in andere takken van i industrie, in den overgangstijd behoorlijke ondersteuning door werkloosheidsverzekering, waarin de werkgevers en dê maatschappij, die de voordcelen van de rationalisatie in de eerste plaats genieten, bijdragen, algemeene en strikte doorvoering van den achturendag, algemeene invoering van een jaarlijksche vacantie." Discussie. Verscheidene afgevaardigden hebben hiexn» nog ï het woord gevoerd. De heer v. d. Hou v en t (metaalbewerkers) verklaarde het .eens te zijn r met de stellingen, doch wees op een nieuwen vorm van rationalisatie, de fusie, zooals tusschen r Wilton en Feijenoord, die hier ten koste gaat i: van den kleinen man. Spreker wenschte dat deze i rationalisatie meer in onze industrie werd toege• past. Daarnevens moest de concurrentie in het . eigen land worden 4 uitgeschakeld. De heer vi d. W-èydó (sigarenmakers) maakte bezwaar tegen het op ongeregelde tijden werken, waartoe de arbeiders door de rationalisatie wordt gedwongen. Zouden geen vermoeidheidsnormen kunnen worden gesteld? De heer Kievit (Transportarbeiders) zeide, „dat er vormen van rationalisatie zijn, die uiterst nadèelig zijn voor de arbeiders, bijv. in de havens. Spreker becijfert, dat de gTaaninvoer per jaar in Rotterdam in een half jaar kan worden verwerkt. Dat beteekent, dat er twee maal teveel machines zijn, hetgeen kapitaalsverlies beteekent, wat steeds tegen de arbeiders als argument tegen loonsverhooging wordt aangevoerd. Kan het vraagstuk van de wegneming der nadeelen niet eens bestudeerd worden? De heer Smit (Handels- en kantoorbedienden) wijst erop, dat rationalisatie in den verkoop geen effect heeft gehad. Hij noemde de werkloosheidscijfers van den inleider onjuist, omdat twee factoren buiten beschouwing zijn gebleven. In Duitschland nam de werkloosheid af, in het buitenland tóe. Dreigt dat gevaar nu niet weer opnieuw? En wat is de taak van den socialist: het geluk van de rnensohheid te verhoogen of de productie te bevorderen ? Da heer Rapa g n e (Mijnwerkers) zeide, dat het geen wonder is, dat de inleider geen ongevallencijfers uit het mijnfoedrij' van de Rijksverzeikeringsbank kon krijgen, want daar is de bank sedert jaren zelf niet van op de hoogte! Wel heeft de Rijksverzekeringsbank ziektecijfers en daardoor komt het dat de ongevallencijfers altijd zoo gunstig afsteken bij de ziektecijfer.s. Dr. ir. Th. v. d. Wae r d en, heeft uitvoerig gerepliceerd. De heer Egg e r s (Duitschland) heeft namens de buitenlandsche gasten een woord van dank tot het congres gesproken. De heer K u p e r s, de voorzitter heeft daarna het congres gesloten. --- DE ZAANSCHE BOOTWERKERS. Een bespreking in zicht. De Sdheepvaartvereeniging „Noord" heeft weer geantwoord op den laatsten brief van de Bootwerkersvereeniging „Eensgezindheid" te Zaandam. De S. V. schrijft 0.a.: „Onze conclusie is, dat een bespreking met u zou kunnen worden gehouden over de herziening van enkele sterk opvallende tarieven en bepalingen, om daardoor te trachten tot een nieuwe overeenkomst te geraken. „Indien u met ons de onderhandelingen wilt voortzetten, dan vindt u ons daartoe bereid en kan een datum van samenkomst nader worden overeengekomen." --- REIZEN NAAR ZUID-AMERIKA. Men meldt ons: Nederlanders, die zioh naar verschillende landen in Zuid-Amerika wenschen te begeven, behooren zich vóór hun vertrek te voorzien van alle vereischte visa en eventueel verder benoodigde documenten, aangezien de ondervinding geleerd heeft, dat het verkrijgen dezer visa en documenten in Zuid-Amerika met groote moeite en kosten gepaard gaat. --- ROTTERDAM. DE RIJNDAM †. Gisteren is het casco van de „Rijndam" — het schip is gedeeltelijk in de Waalhaven gesloopt — gesleept naar de slooperij Frank Rijsdijk'e induetrieele ondernemingen te Hendrik-Ido-Ambacht. Bij deze laatste reis is tevens het laatste vaste gedeelte van de hulpbrug over de Koningen haven verwijderd. --- DE SCHEEPSBRAND. Begrafenis van een der slachtoffers. Op de begraafplaats „Oud-Charlois" is gisteren ter aarde besteld het stoffelijk overschot van den 21-jarigen P. de Haan, die bij den brand aan boord van het Engelsche s.s. „Vimeira", bij de Rötterdamsche Droogdok Maatschappij, is omgekomen. Geruimen tijd voor de stoet de ouderlijke woning aan den Willigenweerd verliet waren bloemen en kransen, o.a. van de directie, van het personeel van de R. D. M. en van de inwoners van Tuindorp Vreewijk gebracht. In de woning heeft ds. Dekkers een korten rouwdienst geleid. Daarna heeft de stoet zich naar de begraafplaats begeven, waar de burgemeester, mr. P. Droogleever Fortuyn, aanwezig was. Aan de groeve is het eerst het woord gevoerd door den directeur van de Rötterdamsche Droogdok Maatschappij, den heer D. C. Endert Jr., die in den stoet was meegekomen. Namens het bestuur van de R. D. M. — aldus de heer E n de r t — heb ik reeds bij verschillende gelegenheden het woord gevoerd, maar nimmer is het mij zoo zwaar gevallen als aan deze open groeve, waar ik spreek namens de geheele Droogdok. Het zijn woorden van troost, niet alleen voor de familieleden van dezen jongen man, maar ook voor de vele achtergeblevenen van deze ontzettende ramp. Wanneer het troost kan geven, is het nu wel het oogenblik om te verklaren dat na een ernstig onderzoek van eenige dagen is gebleken, dat hier van plichtsverzaking, nalatigheid of roekeloosheid geen sprake is, in tegendeel, ik kan hier getuigen dat vele mannen het uiterste blijken te hebben gedaan, om te redden wat er te redden was. De Haan, die vier en een half jaar bij ons werkzaam is geweest, stond bekend als .een ijverige jongen, bemind bij allen. Nadat nog de heer C. van der Weiden een stichtelijk troostwoord had gesproken, heeft de heer A. Verhagen, namens het bestuur van de werküedenvereeniging van de Rötterdamsche Droogdok Maatschappij, nog het woord gevoerd. De heer Dorenbos sprak als buur en vriend, waarna een oom van den overledene voor de bewezen eer heeft dankgezegd. --- Nog een lijk gevonden. Gistermiddag heeft de rivierpolitie het lijk opgehaald van den 44-jarigen J. v. d. Stoep uit de Mijdredhtstraat, die bij de scheepsramp bij de Rötterdamsche Droogdok Mij. is omgekomen. --- EEN SNEEUWBALSYSTEEM. Met Edammerkaas. De Centrale Recherche werd eenigen tijd geleden opmerkzaam gemaakt op een International Publishing Company welke door een van de heeren van de beruchte Pure Silk Cy. was gesticht. Na onderzoek bleeik men een advertentiebureau te hebben geopend, waarmee men een campagne in Deensche, Noorsche, Zweedsche, lersche en Engelsche bladen wilde beginnen. Kort na het verschijnen van de advertentie in deze bladen — waarin een Edammer-kaas van 2 kg voor een Nederlandsche waarde van zestig cent weid aangeboden — verschenen verzoek om inlichtingen van de verschillende consulaten. Wanneer men nl. op de advertentie schreef kreeg men 10 bonnen welke men voor 30 cent per stuk moest verkoopen. Vooi het totale bedrag ontving men dan een Edammer kaas. Een onderzoek heeft uitgewezen dat er nog geen relaties bestonden met óten kaashandel, maar de heeren zeiden af te zullen wachten. Een strafvervolging schijnt niet mogelijk te zijn, omdat niet voldoende termen voor oplichting aanwezig zijn. --- 'S-GRAVENHAGE. DIACONESSENHUIS. De eerste steenlegging. De Koningin-Moeder, heeft gistermiddag als beschermvrouwe van het diaconessenhuis „Bronovo" den eersten steen gelegd voor het nieuwe gebouw van deze instelling, dat zal verrijzen aan de Van Hogenhoucklaan. De voorzitter van het bestuur, mr. W. J. baron v. Lynden, hield een rede, waarin hij voor hun tegenwoordigheid dankte o.a. dr. v. d. Meulen in zijn hoedanigheid van waarnemend burgemeester, den gemeente-secretarie, den wethouder van sociale aangelegenheden, den voorzitter van den gezondheidsraad, den directeur-generaal van de Volksgezondheid en verschillende autoriteiten op het gebied van geneeskunde, gezondheid, van kerk en van sociale aangelegenheden. Spr. herinnerde er aan dat op 17 Juni 1878, dus ongeveer 51 jaren geleden, aan de Laan van Meerdervoort de eerste steen van het toen nieuw te bouwen diaconessenhuis werd gelegd door de toenmalige directrice, mevr. De Bronovo. Na een halve eeuw is dat huis oud geworden. Ongeveer drie jaren zullen noodig zijn om het gecompliceerd nieuw bouwwerk in zijn veelzijdigen vorm te voleinden. Die vorm is niet toevallig, maar een gevolg van den veelsoortigen arbeid der diaeonessen, een arbeid, niet beperkt tot verpleging van zieken, maar zioh uitstrekkende tot velerlei soorten van barmhartigheidswerk, waarvan de arbeidsvelden gelegen zijn buiten dit huis. Teneinde nu alle diaeonessen te kunnen huisvesten was noodig een groot moederhuis met een rusthuis en daarnevens een volledig, modern ingericht ziekenhuis. Na de toespraak van den heer Van Lynden werd een dienst gehouden onder leiding van ds. Snethlage, den van „Bronovo". Aan dezen dienst werkte mede een koor van diaeonessen. Ds. Snethlage las voor uit Psalm 127 en Joh. 5. Na een korte pauze verzocht de voorzitter de Koningin-Moeder tot de steenlegging over te gaan, waaraan zij ivoldeed. Een oorkonde werd in den steen gemetseld. De plechtigheid eindigde met een gemeenschappelijk zingen van gezang 237 vers 4 en 5. --- JONGETJE OVERREDEN. In de Rhabarberstraat is gisteren een zes-jarig jongetje, wonende in de Indigostriat, onder een motortractor geraakt. Toen de geneeskundige dienst ter plaatse kwam was het ventje reeds overleden. --- EFFICIENCY-DAGEN. Ook dit jaar zal het Nederl. Instituut voor Efficiency efficiency-dagen organiseeren, waarbij wederom samenwerking zal bestaan met het Nederl. Instituut voor Documentatie en Registratuur. De zittingen zullen worden gehouden in het Stedelijk Museum te Amsterdam op 21 en 22 November a.s. --- PROV. STATEN VAN NOORD-HOLLAND. De Prov. Staten van Noord-Holland zijn voor de najaarszitting bijeengeroepen op Dinsdag 15 October te halftwaalf. In deze vergadering zal de verkiezing geschieden van een lid van Ged. Staten in de vac.-Hendrix. * DELFT, 12 Sept. De gemeenteraad heeft heden ƒ 13.600 beschikbaar gesteld voor den bouw van vier arbeiderswoningen aan de Lombokstraat. Voor uitbreiding van de ruimte van het open baar gymnasium voteerde de raad ƒ 6000.—. Aan de NV. C.E.M.S.T.O. werd voor den tijd van drie jaar opgedragen het schoonhouden van de onderwij sgebouwen en de gemeentegebouwen voor ƒ 100.350.— per jaar. --- WETENSCHAPPEN. HET I3DE INT. OOGHEELK. CONGRES. De voortzetting van het congres te Scheveningen. Na een plenaire zitting in „Seinpost" in den morgen, waarin velerlei onderwerpen aan de orde waren, stond er gisteren voor den namiddag een z.g. symposium op het programma over het onderwerp : --- De diagnostiek van suprasellaire gezwellen. Voor deze bijeenkomst waren verschillende deskundigen uitgenoodigd een inleiding te geven. Aan hunne rapporten ie het volgende ontleend: Cueh i n g (Boston) wijst er op, dat de gezwellen, die in het „Turksche zadel" (aan de onderkant van de hersenbasis gelegen, op de gezichtszenuwtakken drukkend) gelegen zijn een atrophie van de binnenste helft van de beide gezichtszenuwen veroorzaken, waardoor de patiënten de zijkanten van het gezichtsveld niet kunnen waarnemen. Soms zijn deze gezwellen op de Röntgenfoto te zien, doordat zij het „Turksche Zadel" wijder maken. Gordon Holmes (Londen) meent, dat deze gezwellen vaak van de hersenvliezen uitgaan. Een oog kan ziek zijn lang voor het andere nog aangetast is. Volgens Van Bogaert (Antwerpen), de volgende rapporteur, wendt het grootste deel van deze patiënten zich het eerst tot den oogarts. Op hem rust dus de baak om direct de goede diagnose te maken, opdat dadelijk met de juiste behandeling kan worden begonnen. Het z.g. chiasma syndroom is hiervoor typisch, evenals de stuwingspapil, doch beide kunnen ontbreken. Prof. Brouwer (Amsterdam) wijst er in zijn rapport op, dat er verschil in gezichtsveld ie tusschen de infra- en de suprasellaire gezwellen. Hirschfeld (Berlijn) demonstreert een bepaalde functie, die bij de diagnose en bij de behandeling van deze gezwellen van nut kan zijn. Ro 11 e t (Lyon) bespreekt enkele complicaties, die zich bij deze 'ziekte kunnen voordoen. Nog enkele andere aanwezigen voerden het woord, waardoor een geanimeerde discussie ontstond. --- KARAKORUM. De Italiaansche expeditie. De hertog van Spoleto, de leider van de Italiaansche expeditie in den Karakorum, heeft den burgemeester van Milaan het volgende telegram gezonden. Ons werk op den Baltoro-gletscher is geëindigd en wij hebben dus het basiskamp van Rdokas verlaten. Gedurende onze exploraties waren wij in staat de kloof te herkennen, die Conway opmerkte aan den uitersten Oostkant van den Baltoro-gletscher. Wij bereikten 19.685 voet hoogte. Een lid onzer expeditie heeft den Punmah-gletscher geëxploreerd. Op de terugreis zullen wetenschappelijke onderzoekingen word&n gedaan. --- KUNST. STADSSCHOUWBURG. Het Schouwtooneel: „Er staat geschreven" door WilliamHartley. Hoe bed degelijk het applaus bij open doek kan zijn, moesten de toegewijde vertolkers van Hartley's anti-oorlogsstuk gisteravond ondervinden. Want nadat mevrouw De Boer— Van Rijk de pacifistische gemeenplaatsen, die zij in het eerste en tweede bedrijf heeft te zeggen, onder bijval had gelanceerd, was de geestdrift van de meerderheid der talrijke toeschouwers merkbaar bekoeld. Dat de beide bedrijven, die nu nog volgden, veel belangrijker tooneel te zien gaven, scheen slechts een minderheid te beseffen. En toch verdiende deze opvoering een zuiverder oordeel. Het stuk begint met niet veel meer dan overbekende banaliteiten. Een liefhebbende oude moeder en een verliefde jonge vrouw zien hun oogappel Thomas als vrijwilliger ten oorlog trekken, terwijl zijn broer James, die een artist en tevens een nuchtere egoïst is, den dans ontspringt. De geestdriftige vrijwilliger liet zich verleiden door zijn snoevenden vriend, die natuurlijk door het tweede bedrijf als embusqué rondloopt en de achtergebleven vrouw het hof maakt. De schoonvader, het bekende phraseurstype uit de anti-oorlogsliteratuur, is mede verantwoordelijk voor het vertrek ivan Thomas en hem zien wij natuurlijk terug in het laatste bedrijf als een gebroken man, nadat zijn eigen zoon is gesneuveld. Thomas blijft in leven maar wordt op afzichtelijke wijze verminkt. Zonder armen en met een doorkerfd gezicht keert hij terug aan het eind van het tweede bedrijf. Meer dan propagandistische waarde krijgt (het stuk eerst als achtereenvolgens de moeder en de vrouw van den invalide de eerste inlichtingen over zijn toestand ontvangen. Dan krijgen mevrouw De Boer— Van Rijk en Jeanne van Rijn gelegenheid de tegenstelling tusschen moederliefde en huwelijksliefde uit te beelden. En yan dat oogen- blik af wordt het spel van Jeanne van Rijn, dat tot dusver weinig natuurlijk was, onverwacht sterk en echt. Aangrijpend is haar wilde wanhoop tegenover de deernis der moeder. Treffend ook in het derde bedrijf haar nauw merkbare worsteling tegen den afkeer van den verminkte. In een sterk gespeelde scène verraadt Joop van der Poll de bittere ontgoocheling van den man, die alleen bij zijn moeder de ongeschokte liefde vindt, die hij van zijn vrouw had verlangd. Juist en naar behooren sober gespeeld is ook de scène, waarin hij zijn vrouw haar vrijheid terug geeft en haar heimelijke dankbaarheid, die zich uit in een hopelooze poging tot toenadering. In het vierde en laatste bedrijf is de vrouw toch vertrokken en het eenige wat Thomas Henderson nog van zijn leven kan maken is met het woord te strijden tegen den oorlog. Het doek valt over het begin van een pacifistische redevoering, die de oorlogsinvalide dicteert, terwijl de moeder, het witte hoofd over tafel gebogen, ingespannen zit te schrijven. Alleen het derde bedrijf staat in zijn geheel boven het peil der gemakkelijke sensatie, maar de moederfiguur, die een groote creatie van mevrouw De Boer mag heeten, maakt de geheele opvoering de moeite waard. Zelfs de meest versleten gemeenplaats, in de banaalste woorden vervat, wordt in haar mond iets bijzonders. En hoe weet zij met haar innige levendigheid de huiselijke bedrijvigheid der altijd zorgzame, troostende moeder tot subliem tooneel te verheffen! Zij is nog altijd een dier zeldzame actrices, die de hoop op een belangrijker repertoire levend houden. Over de bij-figuren valt, na de bespreking der Haagsche opvoering, aan het eind van het vorige seizoen, weinig meer te zeggen. Co Balfoort is wat stijf voor een operazanger en Willem de Vries wat al te potsierlijk voor een Engelsehen sportsman. Lize van de Poll had goede momenten als de ontrouwe vrouw van den beroepsofficier, maar Hein Harrns is te zalvend voor een oorlogsmaniak. De tendens van het stuk wordt aanmerkelijk verzwakt doordat het speelt in een land waar geen dienstplicht bestaat, zoodat het soms den schijn heeft of de schrijver slechts voor geoorloofde „desertie" wil pleiten. d. q_ ESTHER DE BOER-VAN RIJK. --- MODERNE FRANSCHE KUNST. Op initiatief van de Vereen. „Esac" (expositions sélectes dart contemporain) zal I Oct. a.s. in het Stedelijk Museum te Amsterdam een tentoonstelling van Fransche moderne schilderkunst worden geopend. Oip deze tentoonstelling zullen werken zijn van de z.g. „Ecole de Paris", waartoe o.a. behooren de schilders Hans Arp, Balila, Brancousi, Campigli, Gharchoune, Cupera, Daura, Despujols, Doesburg, Ferrat, Fernandez, Torrès-Garcia, Miro, Mondriaan, Monteiro, Picasso, Severini en Survage. Na in Nederland geëxposeerd te zijn geweest, zullen deze werken in Barcelona ten-> toongesteld worden. --- WEEKBLADEN. „Ons eigen Tijdschrift". In een fleurig omslag va.n L. Kalff is het September-nummer van bovengenoemd maandschrift verschenen met bijdragen van dr. Felix Kutten, Van den Eeckhout, Helene Swarth, J. K. Rensburg, e.aa Er staan veel aardige kieken in van binnen- en buitenlandsch natuurschoon, poëzie, verhaal proza, een liedje en veel amusementslectuur voor kleine lezers» ---