lI>E PüIIPEKM SCHADUW I door EDMUND SNEU. • § brengt Uin Borneo's mysterieuze t tropen-sfeer. H Wacht er niet mede, doch schaft H U tijdig dezen spannenden 8 roman aan. S Prijs In fraaien band f 1.85 ?$ 2 fi : Uitgave: N.V. Drukkerij « \ JACOB VAN CAMPEN | S O.Z. Voorburgwal 87-89 - Amsterdam 8 Telefoon 32983 - 33721 - 32721 | 5 Postgiro 3Ó333 - Gem--Giro J 668 H | Ook verkrijgbaar in Jen boekhandel tj «rmtnnrttt»u»»»n»imm»»ii»n«»»ttHH»»i --- KUNST. WAT HET NIEUWE TOONEELSEIZOEN BELOOFT „Overal in de provincie heeft men den wensch te kennen gegeven, de populaire tachtigjarige actrice in haar jubileumstuk te zien.” DE PLANNEN VAN HET DE BOERVAN RIJK ENSEMBLE. ' Toen wh', eenigen tijd geleden, in verband met mevrouw De Boer—Van Rijk's tachtigsten verjaardag elders in het „Handelsblad" eenige artikelen aan deze alom beminde actrice hebben gewijd, kon reeds gereleveerd worden, dat het in de bedoeling van de jubilaresse lag om met een eigen gezelschap overal in het land, waar men dat wenschte, haar zeldzaam jubileum te komen vieren. Die plannen zijn intusschen werkelijkheid geworden. Het De Boer—Van Rijk-ensemble kwam tot stand, en naar de artistieke leidef Jaap van der Poll ons vol vreugde vertelde, overtreft de belangstelling Voor dit optreden ver en ver de verwachtingen. „Overal in de provincie," zoo zegt hij ons, „heeft men den wensch te kennen gegeven, de populaire actrice in haar jubileum-stuk te willen zien. Ziet," en Van der Poll haalt uit zijn actentasch een omvangrijke dag-agenda. Wij bladeren in het boek. Ja waarlijk, voor de eerstkomende maanden is er, behalve op de dagen, die men gereserveerd heeft om mevrouw De Boer gelegenheid te geven, even uit te rusten, geen avond onbezet gebleven. Van Noord tot Zuid, van Oost tot West wenscht men in de gelegenheid gesteld te worden om deze kunstenares te zien en toe te juichen. Indien dit nog noodig was geweest, 20U deze uitgebreide tournee de actrice bewijzen, hoe zeer Nederland haar waardeert en bemint. Maar het is niet meer noodig. Men weet, dat Jaap van der Poll, auteur van „de Doofpot", (welk stuk eveneens op het repertoire van het De Boer—Van Rijkensemble werd geplaatst) andermaal een werk heeft geschreven, waarvan de hoofdrol voor de jubileerende leidster van het gezelschap is bestemd. In „Levensavond" is de tachtigjarige grootmoeder de overheerschende figuur. Zij, vrouw van goeden huize, krachtige persoonlijkheid, die zéér voor een vredelievende verhouding is en er een verstandige levensbeschouwing op na houdt, leeft temidden van conflicten. Haar schoonzoon, rijk fabrikant, is in de eerste plaats zakenman, gaat op in zijn werk en wekt daardoor den indruk, bij zijn vrouw in de eerste plaats, dat hij haar verwaarloost. Deze echtgenoote voelt zich dus totaal miskend «n de verkilling, die reeds was ontstaan, groeit en dreigt onhoudbaar te worden, als een jong nichtje, met moderne opvattingen, in huis komt. Er is een tweede zoon, een vermakelijke mislukkeling, zooals de auteur hem kwalificeert, wiens koopzieke vrouw de boel in het honderd dreigt te gooien. Er is een vijftienjarig kleindochtertje, dat met haar amoureuze perikelen verlegen zit. ' Allen, de tweede zoowel als de derde generatie, komen ze bij grootmama, die in haren levensavond met wijzen raad en verstandig beleid gaat wikken en wegen, gaat ordenen en regelen. Het wil ons voorkomen, dat een dergelijke moederrol „met een lach en een traan" in voortreffelijke handen is bij mevrouw De Boer— Van Rijk. De „rijke" schoonzoon, op wien allen parasiteeren, zal door den auteur. Jaap van der Poll, worden gespeeld. Zijn echtgenoote is Sophie de Vries—De Boer. De tweede zoon wordt door Adolphe Hamburger gespeeld; mevrouw Van der Poll—Hamaeckers is de koopzieke schoondochter. Niet alleen in het jubileum-stuk, ook in andere werken, op het repertoire van dit ensemble geplaatst, zal mevrouw De Boer de hoofdrollen vervullen. Wij noemen het Amerikaansche blijspel „Opoe" van George Barr en verder de reprises van eenige andere werken, die successtukken bleken In Februari wordt een Belgische tournee ondernomen. Ook daar zal men deze actrice, die reeds in haar eerste tooneeljaren in Antwerpen heeft gespeeld, 'zeer zeker een hartelijke ontvangst bereiden. Zaterdag, 16 September, gaat de première van „Levensavond" in 's-Hertogenbosch. Maandag, 25 September zal Amsterdam kunnen toonen, dat men de kranige, onvermoeide, populaire vrouw, die haar nieuwe rol van 127 pagina's tekst in vier dagen tijd prompt leerde, weet te waardeeren en te huldigen. ANNELÈN. JAAP VAN DER POLL, --- DE FILM „WILLEM VAN ORANJE”. Vertooning in October. De heer Jan C. W. Polak, secjetaris van het Comité tot initiatief voor vervaardiging van de Willem van Oranje-film deelt ons mede, dat deze film, die thans geheel gereed is, tn October als de eerste Nederlandsche groote geluidsfilm, in Nederland vervaardigd, in omloop gebracht zal worden. Er is naar gestreefd, een waardig nationaal-historisch document te vervaardigen. --- DE HAARLEMSCHE ORKESTVEREENIGING. Verlaging van subsidie voorgesteld. Toen de begrooting van Haarlem voor 1933 het vorige jaar verscheen, stelden B. en W. voor het subsidie voor. de Haarlemsche Orkest-Vereeniging van ƒ 27.000 tot ƒ 15.000 te verlagen. Bij de beraadslagingen hierover nam de raad een tusschenvoorstel aan om net subsidie voor 1934 op ƒ 20.000 te bepalen. Nu de nieuwe begrooting voor 1934 verschenen is, stellen B. en W. blijkens deze begrooting voor, het subsidie van ƒ 20.000 tot ƒ 15.000 terug te brengen. --- KURHAUS IN SCHEVENINGEN. Op de laatste door Neumark in dit seizoen te dirigeeren matinee op Zondag 10 September treden als solisten op de pianist Boleslav Kon met het tweede pianoconcert van Chopin en de violoncellist Sally van den Berg met de „Variations symphoniques" van Boëllmann. Het orkest speelt voorts de ouverture Fingalshöhle van Mendelssohn en „La Procession nocturne" van Rabaud. Louis Zimmermann is solist op Zondagavond en zal zijn vioolconcert voordragen. Ook de pianist Leon Orthel treedt dien avond op met het door hem gecomponeerde concert „Alla Burla". Het programma besluit met de eerste „Arlésienne-suite" van Bizet, terwijl tevens „L'apprenti sorcier" van Dukas en de marsch uit de opera "De liefde van de drie sinaasappelen" van Prokofjef op het programma staan. Maandagavond als laatste volksconcert een herhaling van de Negende Symphonie van Beethoven onder leiding van Schuricht. Dinsdagavond 12 September dirigeert Neumark zijn laatste concert in dit seizoen, waaraan de zangeres Riet Ipema haar medewerking zal verleenen met een aria uit „Le Nozze di Figaro" van Mozart en een lied van Schubert. Na de pauze de zesde Symphonie van Tsjaikofski. Erna Rubinstein is soliste op Woensdag 13 September onder leiding van Schuricht met het vioolconcert van Mendelssohn. Na de pauze gaat de vierde Symphonie van Mahler, waarin mevrouw G. Stotijn Molenaar als soliste optreedt. Schuricht dirigeert Vrijdagavond het afscheidsconcert; het programma bevat „Tod und vWklarung" van R. Strauss; „In Memoriam Matris" van Willem Landré en de Zevende Symphonie van Beethoven. --- HET WAGNER-MUSEUM TE GRAUPA. Te Graupa in Sachsen is een Wagner- Museum in de boerenhofstede, waar Richard Wagner de muziek voor zijn Lohengrin heeft gecomponeerd. Er schijnen nu plannen te bestaan, deze hofstede af te breken. Om dit te voorkomen publiceert de plaatselijke Richard Wagner-Vereeniging te Gross-Graupa een oproep om bijdragen, teneinde deze herinneringsplaats voor de dreigende vernietiging te behoeden. --- TIJDSCHRIFTEN. Groot Nederland. Gedichten van Wermeus Buning en verzen (Spaansche volksliederen) van Hendrik de Vries, een novelle, „Visite" door Marie Schmitz en een fragment uit „Peter Puttel" van Kees van Bruggen, ziedaar de belletrie in het Septembor-nummer. C. Verwey schrijft over „Het sociale vraagstuk" en Siegfried E. van Praag „Over het komische en over komische situaties." --- WETENSCHAPPEN. VEREENIGING VOOR WIJSBEGEERTE. In de Mededeelingen van de Vereeniging voor Wijsbegeerte van September is het programma 1933/34 opgenomen. De eerste lezing, in gebouw Heystee, Heerengracht 545 —549 te Amsterdam, zal prof. dr. F. J. J. Buytendijk houden op Zaterdagavond 7 October, kwart over acht; over aanschouwing en denken in de kennis van de levende natuur. Als sprekers zijn verder aangekondigd: prof. dr. F. Heinemann, prof. dr. H. J. Pos, Justus Meyer, mr. J. H. Carp, mr. J. J. Boasson, prof. dr. A. Görland. dr. D. Bartling, prof. mr. dr. L. Polak en prof. dr. F. Sassen. Dr. T. Goedewaagen zal na de Kerstvacantie voor den te vormen studiekring een inleiding in de critische philosophie geven en dr. Herman Wolf zal dezen winter aan de Volksuniversiteit alhier „Stroomingen in de hedendaagsche philosophie" behandelen. Het adres van het secretariaat is Niersstraat 7, Amsterdam, L. J. Elferink, 2de secretaris. --- NIEUWE UITGAVEN. „De provincie Zeeland en haar rechterlijke indeeling vóór 1795", door prof. mr. R. Fruin. Als uitgave van het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen te Middelburg is by de N.V. J. C. & W.. Altorffer, drukkers van het genootschap éen studie verschenen van den voormahfen algemeenen rijksarchivaris prof. mr. R. 'ruin. Als docent aan cte Archiefschool belast met het onderwijs in de rechterlijke organisatie van ons vaderland vóór 1795, heeft prof. Frum speciaal Zeeland's instellingen behandeld. Hl] heeft de leerstof thans in kort bestek verzamelu, meeenende dat daarvoor ook thans nog wel belangstelling zal bestaan. In het eerste hoofdstuk zh'n de Zeemvsche eilanden, in het tweede is Staats-Vlaanderen in beschouwing genomen met het oog op zijn rechtsinstellingen. Dr. Fr. J. Kurt Geissler heeft, als slotsom van al 't geen hij vroeger daarover heeft gepubliceerd, thans een „Philosophie der Mathematik" in het licht gegeven. Het was hem er niet om te doen een opsomming te geven, van 't geen anderen daarover mochten hebben geschreven, hij wenschte slechts naar eigen inzicht de resultaten van eigen onderzoek te boek stellen. Het boek is verschenen te Ringgenberg bij Interlaken. „Natuurkennis een Levensbechouwihg." Leiden — Universiteitsboekhandel J. Gimsberg. Een zeer lezenswaardig geschrift van prof. R. P. van Calcar, hoogleeraar in de bacteriologie en de gezondheidsleer te Leiden. Aan het einde van een reeks van vier voordrachten over biologische onderwerpen van algemeenen aard, voor de "VerT eeniging van leeraren in de plant- en dierkunde, hield de hoogleeraar een slotbeschouwing, waarin hy met klem waarschuwde tegen iedere inkrimping van het biologisch onderwijs, daar dit een ramp zou zijn voor het voortgezet onderwijs der medische faculteiten aan onze academies. Hn' breidt in de toelichting, welke thans is verschenen, die stelling nog aanzienlijk uit en zegt inkrimping van het onderwijs in de biologie, zoowel op de middelbare als op de lagere scholen zelfs een ramp te achten voor de geheele maatschappij. Aan zijn toelichting knoopte de schrijver een beschouwing vast over het erfelijkheidsprobleem. --- CONGRES VOOR KUNSTGESCHIEDENIS. Nederlanders en anderen over Hollandsche kunst. — Slotzitting. — Het volgende congres in Zwitserland. LAATSTE CONGRESDAG. (Van een bijzondere medewerkster.) De laatste dag van dit congres bracht vele Nederlanders boeiende voordrachten. Dr. Elisabeth Neurdenburg opende de rij der sprekers met een lezing over „De internationale invloeden in de beeldhouwkunst van Hendrick de Keyser. Zij wees op de beteekenis van dezen meester voor de bouwkunst en de plastiek van het begin van de 17e eeuw. Zijn voorgangers: Van der Schardt, Hubert Gerhard, Adriaen de Vries, in de onrustige tijden in Holland geboren, moesten hun vaderland verlaten en werkten in het buitenland. Zoo vond Hendrick de Keyser geen leermeester van beteekenis in zijn jeugdjaren; later kende hij de werken van de in het buitenland beroemd geworden kunstgenooten en vinden wtf den invloed van de Duitsch-Italiaansch-Hollandsche school in zijn werk terug. Al deze beeldkenners vertoonen een mengsel van antieke, Italiaansche en Noordelijke elementen: manierisme en beginnend barok. Wij weten welke werken van buitenlandsche en in het buitenland levende Hollandsche kunstenaars Hendrick de Keyser bezat en kunnen daaraan eenigszins zijn smaak beoordeelen. In zijn rijpere jaren sluit Hendrick de Keyser zich ook bij het werk van Cornelis Floris en Adriaen de Vries en bij de antieken aan; maar hij was zelfstandig genoeg om daarbii eigen wegen te gaan. Ook de Poolsche kunstgeleerde Marjan Morelowski, uit Wilna, bestudeerde Hollandsche problemen. Hij sprak over den „Invloed van Nederland en Italië op de bouwkunst van Wilna" en verklaarde een en ander door middel van lichtbeelden: de Annakerk te Wilna, bouwvormen uit Muiden, Zutphen en s-Hertogenbosch naast Fransche en Vlaamsche gebouwen. Professor Morelowski gaf hiermee blijk van zijn groote kermis van de Nederlandsche kunst. De ochtendzittingen in de sectie voor 16de en 17de eeuwsche kunst brachten een belangrijke bijdrage tot de kennis van Rembrandts werk. Professor Valentiner sprak over: „De teekeningen van Rembrandt, ontleend aan de Romeinsche geschiedenis". Dit onderwerp neemt geen groote plaats in tusschen iie ongeveer 1000 teekeningen van den meester: er zijn er maar twintig bekend. Hij betreedt dit gebied niet uit eigen voorliefde: de aanleiding ertoe komt hem meest van buiten af. In zijn vroegen tijd vat Rembrandt deze onderwerpen op als voorbeelden van Romeinsche geesteshouding; doch in zijn latere jaren komt hij meer en meer er toe de figuren der Romeinsche helden zuiver menschelük voor te stellen. De teekeningen van Rembrandt geven ons de verklaring voor de voorstelling van Rembrandts vroegste historische schilderij. Valentiner gelooft, dat het niet de „Veroordeeling v«n de zonen van den consul Junius Brutus" , voorstelt, maar die van den zoon van Titus Manlius Torquatus. Deze voorstelling herhaalt Rembrandt op een latere teekening in het British Museum ep de nieuwe, menschelijk bezielde manier. Met bijzondere uitvoerigheid behandelt Valentiner vier teekeningen voor het meesterwerk van het museum van Stockholm: „Claudius Civilis". Ook de geschiedenis van „Lucretia" heeft verscheidene teekeningen van Rembrandt geïnspireerd. Verder hoorden wij Borchgrave d'Altena uit Brussel over Brabantsche sculptuur, professor Ganz uit Baselover de romantische Zwitsersche school, De plénière zitting verzamelde weer talrijke toehoorders, die eerst luisterden naar professor Komornick's (Krakow) interessante mededeelingen over de „Italiaansche renaissance in Polen". Daarna sprak Swiencicki, de ijverige museumdirecteur uit Lwow, over de kunst van de Oekraïne, bij prachtige lichtbeelden over de volkskunst van dit oostelijke gedeelte van Polen, waar de Byzantijnsche kunst zoo grooten invloed heeft geoefend. Als laatste spreker besteeg het podium professor dr. Vogelsang uit Utrecht. Het vele werk in het internationale comité was oorzaak geweest dat professor Vogelsang alleen een korte voordracht op het gebied van de kunstnijverheid in de elfde sectie had kunnen houden. Hij sprak daar over een ontwerp van den Duitschen edelsmid Jacob Mores voor een halssieraad, een hanger, in den vorm van eenen paarlen traan, het stuk berust thans in het Rijksmuseum te Amsterdam. In het Kunsthistorisch Museum te Weenen bevindt zich een tweede exemplaar. In de algemeene zitting was het onderwerp van professor Vogelsang's korte rede: „Het karakter van de kunst in de noordelijke Nederlanden." Spreker was van oordeel dat de groote moeilijkheid van het probleem van Zuid-Nederlandscbe en Noord-Nederlandsche kunst daarin schuilt, dat er in de laatste jaren een zoo groote verwarring in de beschrijvende kunsttaal is ontstaan: over dezelfde problemen sprekend bedoelt iedereen iets anders. In verband hiermee uitte de spreker den wensch tot het stichten van een internationaal verbond van kunsthistorici, om tot een vaststelling van beschrijvende kunsttermen te geraken. Het nationale probleem heeft in de Jaatste jaren weer een belangrijker plaats in de kunststudie ingenomen bij onderzoekingen over univormiteit van stijl in alle landen in hetzelfde tijdperk. --- De slotzitting. De slotzitting van het congres deed de zaal volloopen. Lionello Venturi las namens zijn vader, Adolfo Venturi, een toespraak voor. Deze zitting werd door den Zweedschen kroonprins bijgewoond. Alle deelnemers waren bijzonder voldaan over de organisatie van het congres. Diner en dans hielden de congressisten nog lang bijeen in het Grand Hotel. Het volgende internationale kunsthistorisch congres zal over drie jaar in Zwitserland plaats hebben. --- SCHOOL EN OPVOEDING. NA TWINTIG JAREN. NA vijf en twintig jaren zijn de schoolkinderen van acht tot twaalf jaar, die men onderwezen heeft, menschen geworden. Wat is er uit hen gegroeid? Zullen wij in de volwassenen van dertig jaar nog de kinderen van eertijds herkennen? Zullen zn, als ze pcs verouderde gezicht gezien hebben, op de gedachte komen, dat die man hun vroegeren meester, één van de vroegere meester is? Hoe is het leven over die kinderen heengegaan en wat heeft het lot van hen gemaakt ? De school in de thans geheel gemoderniseerde stadswijk Klarendal in Arnhem, eertijds een stadsgedeelte met een zeer lastige bevolking heet nog altijd naar het schoolhoofd dat die wijk tot discipline wist te brengen „De Kambergschool" ofschoon de heer Kamberg meer dan een kwarteeuw geleden zijn functie neerlegde en eenige opvolgers kreeg. In een der teakhouten paneelen van de schooldeur vond ik nog een deukje, dat eringeslagen was met den metalen gesp van een sportgordel: een jongen die op een andere school ging, kwam eischen, dat zijn broer, die schoolblijven moest, zou worden vrijgelaten en toen de deur werd dichtgedaan, sloeg hij verontwaardigd met zijn gordel op de deur. Het is zoowat dertig jaar geleden, maaf zulke dingen blijven in de herinnering. Er is meer in het geheugen blijven hangen. Mina, die de eer heeft gehad, dat een jaar of zestien geleden een feuilleton in dit blad over haar werd geschreven — het droeg tot opschrift „Stofgoud" kon worden opgespoord. Het verjaardagscadeau, dat ze had gekocht van de Zondagscenten die ze had opgespaard een wandtekst, waarop met zilveren letters staat „God is liefde" hangt nog altijd op meesters slaapkamer. Ze had het maar tot negen centen kunnen brengen daar ze ernstig ziek was geworden. Ze woont in een der „Nijverheidsstraten", is getrouwd en heeft twee lieve kinderen. Ze ziet er opgewekt uit en ze herkende zoowaar den ouden meester dadelijk. Ze haalde het schoolportret waarop ook meester en „de" juffrouw stonden-voor den dag en wees de kinderen aan. Willem woont vlakbij, hij heeft een melkzaak, die heel goed gaat. Of ik mij Willem nog herinnerde. Ik heb alleen gezegd ja, maar ik zei niet, dat de jongen in een winter hoe langer hoe bleeker werd, zoodat zijn ooren op het laatst doorschijnend waren als porselein. Onderzoek bracht aan het licht, dat er bittere armoede in het gezin heerschte en dat de kinderen zoowat verhongerden en „de juffrouw" (een der onderwijzeressen) streek ook toen de hand over haar edele hart en hielp, zooals ze zoo velen hielp. Meester ging naar den winkel van Willem, maar die was er met den hittenwagen op uit, om melk rond te brengen. Zijn vrouw kende meester heel goed van naam, daar Willem nog altijd een op de kanten doorgesleten brief- bewaart, die meester hem, toen hij in de vacantie-kolonie was, had gestuurd tegelijk met een doosje Haagsche hopjes. Meester herinnerde zich noch den brief, nóch de hopjes. Hij beloofde als het kon den anderen dag te zullen komen. Maar den anderen dag ging meester in een sigarenwinkel, waar hij voorheen wel eens kwam, kocht er cigaretten en informeerde eens, hoe het met Jan ging. Met Jan gaat het heel goed, die heeft een Rijksbetrekking, waarin hn' meermalen door examens promotie heeft gemaakt. Hy is getrouwd, heeft goedleerende kinderen en woont in zijneigen huis. Dat is alles bg elkaar een merkwaardigheid, want Jan kwam, toen hij nog Jantje was, op de achterlijke school terecht daar hij niet goed rekenen kon. Vrij zeker zal hij wel zeer slecht, misschien heeiemaal niet hebben kunnen rekenen, ik weet het niet, hij was nooit mijn leerling, maar ik kende hem alleen doordat hij op „de Kamberg" ging. - Toen hij mij eenige tientallen jaren geleden vertelde,, dat hij naar de achterlijke school moest, zei hij — hij was toen acht jaar — dat het een vergissing moest zijn, dat ze hem daarheen stuurden omdat hij behalve dan dat hij slecht rekende, goed mee kon komen. Zijn maatschappelijk lot heeft hem in het gelijk gesteld, het was een paedagogische of onderwijstechnische vergissing. Over de vraag of slecht of desnoods heeiemaal niet kunnen rekenen wel voldoend motief is om een leerling naar een „school voor buitengewoon onderwijs" zooals men hoffelijk euphemistisch zegt, te sturen zullen we hier maar niet verder gaan. De vrouw van Willem wilde mij uitduiden waar een andere leerling woonde, dicht bij den Geitenkamp, maar de wijk was zoo veranderd, dat ik den weg naar den Geitenkamp niet zou kunnen vinden en daarom werd mij een tienjarigen jongen toegewezen, die naast mij in de auto zou zitten om mij den weg te wijzen. Eerst ging het goed wat rechts en links betreft, maar dat bleek toeval, want mijn jeugdig gidsje vertrouwde mij toe, dat hij op dit punt niet sterk was. Hm, het is een beetje verdacht als een tienjarige jongen niet weet, wat links en rechts is, maar toen ik hem gezegd had, dan maar met zijn hand te wijzen, naar welken kant ik moest ging alles heel vlot: nu deze „hult" over, dan die „hult", wees de jongen en ik herinnerde mij nu, dat een heuvel en een hellende straat in het Arnhemsen met bult worden aangeduid. Zooals voor de hand ligt, converseerde ik met mijn gidsje over het schoolleven, d.w.z. ik vroeg hem op welke school hij ging en nu beleed hij mij, dat hij op de achterlijke school ging, wegens het rekenen. Den naam van het hoofd der school wist hij niet en toen ik hem vroeg of het misschien mijnheer Van Woerkom was, zei hij dat het goed was. Ik heb hem de groeten voor het schoolhoofd meegegeven en zou wel eens willen weten of hij mijn naam, dien ik drie keer zei, heeft onthouden. De jongen heeft mij ondanks het feit, dat de achterlijke school zijn alma mater is, goed den weg gewezen en voor zijn toekomst ben ik, vooral als ik denk aan den anderen jongen die nu in zijn eigen huis woont — hetgeen van de meesten zijner onderwijzers niet gezegd kan worden — niet bezorgd. Er is nu eenmaal schoolintellect en levensintellect en dit laatste beteekent in vele gevallen eenige millioenen malen zooveel als het eerste. Dat beroemde rekenen 00k.... de meeste menschen kennen er genoeg van, als ze weten hoeveel ze van tien gulden terug moeten hebben, als ze drie gulden zeven en tachtig en halve cent moeten betalen en dat is dan al een heel moeilijke, niet eens dagelijks voorkomende opgave. We hebben op de school een flinke verzameling jongens van het gezin Bits gehad, ik geloof wel een stuk of vijf. Allen onderwijzers sloeg de schrik om het hart, als ze een van De schoolkinderen zijn menschen geworden Onbewuste foerinneringsvervalschingen. die knapen als leerling kregen. De oudste der Bitsen werd, toen ik nog maar kort aan die school was, het was meen ik in 1900 of daaromtrent, wegens verregaand wangedrag van de school verwijderd. De tweede Bits' werd een aantal jaren later van de school gejaagd, omdat hij een onderwijzer een oorveeg toegediend had en de eenige verontschuldiging die hij misschien heeft aangevoerd is, dat het juist een onderwijzer trof, die de jongens kneep en daardoor een heel onvriendelijken bijnaam had. Welnu, dien tweeden Bits kwam ik heel gauw op het spoor: hij is drie en veertig jaar, ziet er zeer welvarend uit, heeft een zoon van twintig, een dochter van achttien jaar, een van vijftien, een goede kruidenierszaak, met twee filialen en hij bezit voorts een eigen huis in een goede straat. Zijn broers gaat het ook goed, waaruit dus blijkt, dat men het dp de school al te bont kan maken en toch maatschappelijk goed terecht komen. Terwille van jongeren die dit lezen mochten, dient er bij gezegd te worden, dat ook heel veel menschen die niét van de school gejaagd zijn, heel goed terecht komen en dat velen, die van de school verwijderd worden, een leven van de bitterste ontbering leiden, zoodat een beetje voorzichtigheid toch wel noodig is. En nu weer over den tweeden Bits. Ik vroeg hem zoo onder het gesprek door, nadat ik hem een sigaar had aangeboden, -— maar hij rookt niet en hij drinkt niet, —■ waardoor het toch gekomen zou zijn, dat hij en al zijn broers, die toch blijkbaar in hun hart nette menschen zijn, op de school zoo weerbarstig waren. „Och meester" zei Bits secundus, u moet denken, het lag eigenlijk meer aan het gezin, dan aan de kinderen. „Ja Hendrik, ik herinner my nog wel dat je vader n0ga1.... ja die keek altijd een beetje heel erg zuur." Terwijl ik dat zei, kwam het gezicht van Bits senior, die smidsknecht was, mij voor den geest: nog nooit heb ik voorheen en ook later niet meer een menschenkop gezien die zoo verbitterd, verzuurd, verschraald en nog twintig adverbia erbij, keek als die oude Bits, zooals hij daar met dichtgeklemden mond en de oogen tot dunne spleetjes samengeknepen voortschuifelde, als was het loopen hem ook al te veel. Zijn handen had hij in de zakken en een gedegenereerde sportpet had hij zoover over zijn voorhoofd getrokken, dat zijn wenkbrauwen bijna niet te zien waren. „Ja, mijn vader was een beetje....", maar wat die een beetje was, zei Bits junior niet, doch heel bedenkelijk zei hij, dat zijn vader wel eens dronk. „Zoo," zei ik, alsof mij een licht op ging, „en je moeder was een vriendelijke, aardige Vrouw." „Ja, dat was ze en dat is ze nog," zei Bits, „maar er waren veel kinderen bij ons, te veel eigenlijk.... ik zal het u maar zeggen, het was met de trouw van mijn moeder niet in orde, en ik heb haar zelf ook eens betrapt...." en Bits keek daarbij in de verte, als herinnerde hij zich akelige huis- en familie-tragedieën.... „en dan gaat het niet goed met de kinderen..." Ik knikte instemmend, ik weet er jammer genoeg al te veel van: als er storm in huis is, dan worden de broze plantjes, die de kinderen zijn, mishandeld: het beruchte „psychisch trauma" der moderne psychologie, al bedoelt die er iets anders mee. Als merkwaardigheid voegde Bits secundus aan zijn mededeelingen nog toe — en hij gaf blijk in te zien, dat hij dit er noodzakelijk bij moest vertellen — dat al zijn broers onderling geen enkele betrekking met elkander onderhielden. Het blijkt een groote collectie disharmonieën, die vaker aan te treffen is in gezinnen, waarin de ouders in tweespalt leven, al zou men verwachten, dat de kinderen zich dan juist aaneensluiten. Onze ervaring leert het tegendeel. Op mijn onderzoekingstocht heb ik nog tal van oud-leerlingen gesproken. Mijn merkwaardigste ontmoeting was die met „Bouke", zooals ik den jongen een jaar of vijf en twintig geleden noemde. Bouke was een der figuren uit ik weet niet meer welken historischen roman en die Bouke placht zooveel mogelijk spreekwoorden te gebruiken. Welnu, mijn oud-leerling Bouke kreeg van mij zijn bijnaam, omdat hij als het maar eenigszins kon, spreekwoorden ten'beste gaf. Hij was altijd een beetje tegen den draad in en als ik dan b.v. zei: schrijf die hoofdletters toch zooals wij het hier allemaal doen, wil toch niet altijd alles beter weten, dan antwoordde hij „Het ei wil wijzer zijn dan de hen". Hij had op de speelplaats eens een jongen geschopt en kreeg daarvoor straf, die hij in ontvangst nam met „ja, ja, boontje komt om zijn loontje," enz. Welnu, Bouke, met wien zijn ouders en zijn meesters nogal moeilijkheden gehad hebben, heeft een zoon, die net zoo tegen hèm optreedt, als hn' voorheen tegen zijn opvoeders deed en het is lang niet denkbeeldig dat Bouke's kleinzoon later onderdrukt zal worden zooals hij onderdrukt werd en dan, grooter wordend, ook in de oppositie zal komen. Elk opvolgend geslacht wil de fakkel van den opstand overreiken aan zijn opvolger. Ik kon, toen ik Bouke en zijn zoon voor mij had, toch niet nalaten eventjes heel voorzichtig mijn wijsheid te zeggen ter vermaning; er moet toch ééns een breuk komen in de noodlottige keten van verzet, die de opeenvolgende geslachten der Boukes aan elkander geklonken houdt. Het terugzien van zoovele oudleerlingen heeft 'mij weer eens versterkt in mijn optimisme: zoovelen komen heel wat beter terecht dan men durft hopen en het leven corrigeert gelukkig veel. Maar bovendien heeft het spreken met hen mij geleerd, dat er zoo weinig in herinnering blijft en dat dingen die naar ik meende niet vergeten zouden worden, totaal uit het geheugen gaan. Voorts bleek mij uit eenige gevallen weer eens welke ernstige onbewuste herinneringsvervalschingen kunnen voorkomen. Bits de tweede meende, dat hij van da school gestuurd was, omdat hij mij een slag zou hebben gegeven. Ik heb hem gerustgesteld. Gelukkig voor hèm èn voor mij betrof het een anderen onderwijzer. De algemeene indruk van opvoeders schijnt wel te blijven bij oud-leeringen, détailzaken en gebeurtenissen worden vergeten, maar in dien algemeenen indruk kan men erkentelijkheid zien, voor de vriendelijkheden die men de jeugd bewezen heeft. Volkskinderen zijn dankbaar voor goede behandeling, dat meen ik te hebben opgemerkt, bij het terugzien van kinderen na twintig, vijf en twintig jaar. Fr. ,VAN RAALTE. --- PROF. DR. J.H.A. LOGEMANN. Prof. dr. J. H. A. Logemann, hoogleer»* het Staatsrecht (voorzitter der faculteit) . de rechtshoogesohool te Batavia, is om op te treden als opvolger van prol, Vollenhoven te Leiden. --- MIDDELB. TECHN. SCHOOL TE HAARLEN. Men schry'ft ons: ( ( Voor den nieuwen cursus van de M. Haarlem hebben zich 218 leerlingen aaDCt) van wie 107 tot het le studiejaar en 24 tot studiejaar zh'n toegelaten. Het totale » ingeschreven leerlingen bedraagt voor het j, 144 (vorig jaar 143), 2e jaar 134 (129). * fa (practisch leerjaar) 100 (103), 4e jaar V» jf totaal 506 leerlingen (490). De M. T. S. Tt gebouwd voor een maximum van 400 le* welk aantal binnen 14 jaar is overschreoe --- CURSUSSEN ENZ. TE AMSTERDAM Evenals vorige jaren geeft de Ned. gt Natuurgeneeswijze, afd. Amsterdam, ee\g& nastiekcursus en wel in een school in Arns West. De cursus begint den eersten Woefl6 Jj October voor dames (van 7.45 tot 8.45) 01» heeren (van 9 tot 10). Nadere inlichtingen secretariaat le Helmerstraat 319 I. --- POSTERIJEN. Mailverzendingen 11 — 17 Sepb De tijden voor lichting en aanteeken* op het Expeditiebureel Centraal-Sta» Amsterdam. -- f lichting f' uur NED. OOST-INDIË Ned. mail via Napels j, „Poelau Bras 13 Sept. 2-I.— „/o: 14 Sept. 6.- 18' Engelsche mail 15 Sept. 18.10 Zeepost via Amsterdam 13 Sept. 7.30 i"',f Java en Zuid-Sumatra van Medar» luchtpost ~ 14 Sept. 6.- 13/9 ** NED. OOST-INDIË - SINGAPOB|-(- SIAM - ENGELSCH-INDIË - EOYr' PERZIË - SYRIË Luchtpost Amsterdam—Ba,ndoert!i;( 14 Sept. 3.30 13 9 SURINAME j, per Luchtpost als verzending Noord-A fll ARUBA — BONAIRE — per „Barneveld" (Zeepost en Mail) 11 Sept, '24.— via Engeland 13 Sept. 9.10 via Frankrijk 13 Sept, 18.:* per Luchtpost als verzending Noord-Ad j SABA — ST. EUSTATIÜS — ST. tf*j. per .Barneveld" iZeepost) 11 Sept. 24.— via Engeland 13 Sept. 9.10 via Frankrijk 13 Sept. 18.30 - NOORD-AMERIKA via Engeland „Ile de France" 12 Sept. 9.10 via Engeland „Aquitania" 13 Sept. 9.10 via Frankrijk „Aquitania" 13 Sept. 18.3° via Engeland „Deutschland" 14 Sept. 9.W via Frankryk „Deutschland" 14 Sept. 18.30 . per „Statendam" 15 Sept, 18.-* CUBA — COLUMBIA via Engeland 11, 12 en 13 Sept. 24.--via Frankrijk 13 en 14 Sept. 14.30 via Rotterdam 15 Sept. 18.— PERNAMBUCO — BAHIA — SANTOS» via Engeland „Highland Brigade" 14 Sept. 21.— ■ via Portugal „Highland Brigade" 16 Sept. 14.30 via Portugal „Highland Brigade" 16 Sept. 24.— , RIO DE JANEIRO — MONTE^ BUENOS AIRES via Engeland „Highland Brigade" h " 14 Sept. 24.--via Portugal „Highland Brigade" 16 Sept. 17.30 via Portugal „Highland Brigade" 16 Sept. 24.— BARBADOS, TRINIDAD 16 Sept. 18.- LA GUAIRA 11 Sept. 24.— MARACAIBO 11 en 12 Sept, 24.-; 13 Sept. 18.b0 CHINA — HONGKONG — PHILIP?IJ j 13 Sept. 24.--15 Sept. 18.16. JAPAN 11 en 14 Sept. 19.8°, 16 Sept. 19.30 PALESTINA 10 Sept. 14.90 12 Sept. 14.30 14 Sept. 6.- l°' 15 Sept. 18.1» 16 Sept. 14.30 ENGELSCH INDIË — COLO3lB 14 Sept. 12,— 15 Sept. 18.16 PENANG — SIAM 13 Sept. 21.45 15 Sept. 18.15 SINGAPORE 14 Sept. 6.-Jft 14 Sept 12.--15 Sept. 18.15 EGYPTE per „Turksch Schip" 10 Sept. 14.30 J per „Poelau Bras" 14 Sept, 6.—1 per „Ausonia" 15 Sept. 18.1? per „Exealihur" 16 Sept. 14.30 KENYA, UGANDA, ZANZIBA* TANGANJIKAGEBIED 11 Sept. 24.— 14 Sept. 9.10 15 Sept. 18.1" CANARISCHE EILANDEN 11 Sept. 24.— 13 Sept. 24.— 16 Sept. 24.- , ZUID-AFRIKA 13 Sept. 24.— 14 Sept. 16.--per luchtpost 12 Sept. 24.— AUSTRALIË 14 Sept. 9.10 15 Sept, 18.1" NIEUW-ZEELAND 14 Sept, 9.10 14 Sept. 18.--15 Sept. 18.1° ——• JA --- POSTPAKKETTEN VOOR OVERZER De directeur van het Postkantoor Aei*. maakt bekend, dat van. 11 t/m. 16 S«P, V navolgende overzeesche : voor de verzending van postpakkett^Jiiy naar Ned. O. Indië, Italië, ItaliaJ niën. Egypte, Palestina, Syrië, &a , Alles aan het Postgebouw Centr»" COostzh'de) alhiers ---