(Ingezonden Mededeeling.) De Vrucht van Technisch Kunnen . . . • a^^KxS^^^^S --- KUNST ADINGS' GEDENCKCLANCK Eerste uitvoering van Henk Badings' "Gedenckclanck". — Derde symphonie van Saint-Saëns. — George van Renesse speelt het Derde Pianoconcert van Beethoven. — Dirigent: Eduard Flipse. — Groote zaal van het Concertgebouw. ...Gedenckclanck" heet het tot dusver nieuwste orkestwerk van Henk Badings, met av h d€fmitieven vorm Amsterdam gister°™lfl m het Concertgebouw heeft kennis Het was oorspronkelijk muziek, beii h* * Voor een balletopvoering in de open ment ter eere van onze Koningin; deze intenvanVerltlaart gereedelijk 's componisten keuze cl m> lge melodieën uit Valerius' Gedenckclanck ' voor het thematisch materiaal en oorts de choreografische bestemming den vorm der onderscheidene stukken. Inmiddels heeft Badings deze Suite voor de concertzaal herzien, en de eerste indruk, dien men hier ervan kreeg, gaf over het algemeen wel het pv,oel. van een aanwinst van het Nederlandsche orkestrepertoire. Deze moderne „Geaenckclanck" demonstreert niet alleen overtuigend Badings' beheersching van het métier iets, waarover men trouwens niet in twijfel keert.— maar ook toont het onmiskenbaar en groeiende zekerheid in de behandeling van ™ en van instrumentatie. De entwikkeling ™ t materiaal verloopt vlot en ongedwongen, de architectuur is logisch en ten aanzien van de instrumentatie kan men wel steles zeggen, dat Badings zijn orkestrale klankvoorstelling hier zeker bewuster releveert dan «1 vroeger werk, met name zijn derde Symphonie en Symphonische Variaties. Overigens is in dit typisch twintigst' eeuwsch werk de keuze en hanteering van typisch zeventiend' en achttiend' eeuwsche dansvormen — Pavane, Gagliard, Sarafande enz. — merkwaardig; men zou er tenminste uit kunnen afleiden, dat die vormen dermate in het abstracte zijn geheven, dat zij den hedendaagschen componist bij het realiseeren van zün muzikale fantasie even goed kunnen dienen als — en voorloopig misschien nog «eter dan — de actueele dansvormen. Want in aeze Suite is allerminst sprake van formalisxiscn archaiseeren; vorm en inhoud dekken de nehlfn J°rmaakt- E* m dit opzicht verdient n«t lftandelmBr van het ontleende materiaal ook de aandacht. Zij is in zooverre vrij, dat aaings de ons vertrouwde melodieën — £j»aximihanus de Bossu". „Hoe groot, o tVefr • "Wilt heden nu treden", e.a. — niet in naar authentieke lezing overneemt, doch ze van begin af aan in een om zoo te zeggen „moder=!-,. anant gebruikt. „Nur mit der Melodei seid Ihr cm wenig frei" zou men met Hans Sachs kunnen opmerken, doch men mag er, evenals hij onmiddellijk aan toevoegen: fdoch sag ich nicht, dass das ein Fehler sei" Integendeel: die buigingen passen zuiver 'in de moderne conceptie van het werk en striiken elke plooi tusschen oud en nieuw glad. Trouwens past Badings hier, bewust of onbewust, doch in elk geval op den drang zijner persoonlijke en zuiver muzikale inspiratie een procédé toe, dat men reeds kan vinden bij niemand mina T. dan den grooten Johann Sebastian Bach. !k sprak zooeven van een rakere instrumentatie en ongetwijfeld bevat deze partituur Passages van zuiver, sober en origineel colof A-t * ben ik van de absolute gaafheid in dit opzicht van deze suite niet geheel cf/ertuigd; er zijn sommige stukken, zooals het slot van de „Gagliarda", welke niet klaar en aoorzichtig klinken en die meer den indruk ook "?° muziek geven. Of kan misschien .. "e uitvoering daarvan mede de schuld znn geweest? Eduard Flinse, de gastdirigent °P dit concert, is ongetwijfeld — hij heeft het ons niet voor de eerste maal getoond — een 2eer bekwaam en geroutineerd orkestleider; c°k een musicus van ras en talent. Maar één ding, gewichtig speciaal voor een leider, ontbreekt hem: beheersching. Temperament is een kostelijke gave voor een uitvoerend kunstenaar, doch hij moet het onder den duim houden. Flipse weet echter niet van zelfbeteugeling; hij gaat met zijn temperament toomeloos op hol en begeeft zich dan in allerlei excessen van klank en van tempo. Uiteraard kan men dit bijzonder goed opmerken bij de vertolking van Saint-Saens' Derde Symphonie, welke het gedeelte na de pauze vulde. Saint-Saëns zet zelf hier alle mogelijke zeilen van dit symphonie-fregat bij, waarmee hij ter eere van Liszt, meer uiterlijk heeft willen pralen dan simpelweg musiceeren; Pralen met thematisch gejongleer, met klankvertoon. En waarom zijn subtiele, geestige Tweede Symphonie ons nóg wel zoo eerlijk lijkt en sympathiek is. Maar juist dit eigenaardig karakter van zijn °e™!\mag den dirigent er juist niet toe laten Zll Üi • het er n°S eens extra dik op te leg" dW o h beleer hem er op bedacht doen zijn, even Chen zwier in acht te nemen- FliPse liet Wist nauwelijks van reserve; hii nam daa ers'e allegro eerder assai dan moderato, deel enover zette hii ons met het tweec?e v een molto in plaats van een poco adagio hetr 6n -de f male liet h'i daveren, dat het voor . , auditorium een lust was, maar toch niet bet belang van de muziek. Misschien was et onder dien indruk, dat de organist even verbijsterd geraakte en tot tweemaal toe, zeer .e ontias, een zestienvoets bazuintoon liet brullen, hetgeen even aan een onzacht bejegend eksteroog deed denken. En dat Flipse zich, Wanneer de omstandigheden er zoo toe leiden, zich toch wel kan beheerschen, bleek wel uit bet samenspel met den solist George van Renesse, die het derde nianoconcert van Beethoven zeer virtuoos, uiterst gaaf en. hoewel voor Beethoven soms wat tè delicaat, ook sterk en gespannen voordreeg, en waarby Flinse hem voortreffelijk volgde, zonder exuberanties. van Renesse speelde in het eernte deel een cadens van eigen hand, op zichzelf goed van oouw en verwerking en uitmuntend van Pianistisch standpunt bekeken. Persoonlijk boud ik echter niet van deze soort c-de-'"r' «be oorspronkelijk toch zuivere impro;isa ties bedoeld zijn, doch met haar onmiskenbaar gecomponeerde allure — waarby hedendaagsche pianisten dan nog vooral sterk aan het Chopiniseeren slaan ■—■ onvermijdelijk uit den toon vallen. Solist en dirigent met orkest hadden geestdriftig succes, Van Renesse kreeg bloemen en Badings werd na de uitvoering van zijn werk op het podium geroepen. H. R. m HENK BADINGS.. --- MOZART-VEREENIGING Propagandaconcert in de kleine zaal van het Concertgebouw. — Divertimento, Canons en Klarinetkwintet. Zaterdagavond is in de kleine zaal van het Concertgebouw het kamermuziekseizoen ingezet. Een seizoen, dat ongetwijfeld heel anders zal worden dan men had verwacht, waarin vele plannen niet tot uitvoering kunnen komen of een wijziging zullen moeten ondergaan, waarin men, evenals op ander terrein, als het ware van dag tot dag moet leven en dat in menig opzicht een improviseerend karakter zal dragen. Onder deze omstandigheden kan het inmiddels wel bemoedigend heeten, dat deze openingsavond liet beseffen, dat voor ons concertleven nog niet alles overhoop is gehaald, dat dit van den chaos om ons heen nog niet volsterkt afhankelijk is en dat hier ondanks alles onbekommerd gemusiceerd kan worden. De jonge Mozart-vereeniging, die gisteravond haar eerste openbare manifestatie gaf, moge tot voor eenige maandene haar arbeid in dit seizoen zich wellicht anders voorgesteld hebben — haar eerste concert is ongehinderd van stapel geloopen en kon een talrijk en aandachtig gehoor gedurende enkele uren houden in een sfeer van pure schoonheid en volmaakte harmonie. Met muziek van een der grootste absoluut-muzikale genieën, die ter wereld ooit verschenen zijn: Wolfgang Amadeus Mozart; met muziek, die voor velen waarschijnlijk nog onbekend was, doch niet minder duidelijk de intense muzikaliteit en wonderbaarlijke veelzijdigheid van den Salzburger meester toonde dan zoo menig werk, waarmee men meer vertrouwd is. Een Divertimento (in F., K. V. 247) van den twintigjarige, een naamdagsgeschenk voor de gravin Lodron en waarschijnlijk als serenade bedoeld; muziek zonder pretentie, met de eenvoudig-hartelijke allure van een weigemeenden gelukwensch, maar tevens meesterlijk van signatuur. Dan eenige vocale canons, die meer in het bijzonder een blik gunnen op 's meesters feillooze beheersching van het „handwerk", maar tevens doen beseffen, hoe zuiver vocaal hij kon concipieeren; met een prachtig specimen van zijn waarachtig devoot religieus sentiment (een „Kyrie"), en met geheel andere specinima, die den merkwaardigen, echt-menschel ijken tegenkant er van nog duidelijker zouden hebben kunnen demonstreeren, indien de etiquette eener openbare uitvoering niet verbood, den oorspronkelijken tekst te gebruiken. In" de toelichtingen van het programma heetten de teksten in casu „eenigszins gewijzigd", maar dat is een radicaal euphemisme voor een radicaal kuischingsproces, dat, naar Alfred Einstein opmerkt, het eigenlijke effect van de komische canons in kwestie, „volslagen verlamt". Maar dat kan in de concertzaal nu eenmaal niet anders. Ten slotte het onvergetelijk schoone Klarinet-Kwintet K. V. 581, geschreven voor den klarinettist Stadier. Een roerend „document humain" gecompuoneerd als het werd voor den „vriend", die den in diepste armoede verkeerenden meester nog schandelijk bedroog. Maar vooral een treffend document voor het genie, dat nog uit de foltering van de wreedfte alledaagsche zorgen zich kon verheffen in een sfeer van volmaakte rust en geluk. Zoo kreeg de avond een sterken mnerlijken climax en ook door het verrukkelijk spel van den klarinettist Rudolf Gall. Inmiddels viel in de prestaties der strnke™ en hoornisten — allen leden van het Concertgebouworkest — veel te waardeeren, _al was een en ander soms te veel op een mm of meer agressieven orkesttoon afgestemd en leek ac klankverhouding niet steeds naar den eisen afgewogen. Maar een kamermuziekensembie ad hoc is altijd een gevaarlijk geval, net kamermuziekspel is voor de medewerkenden in kwestie geen dagelijksch werk en de specialisten op dit gebied hebben ons wel wat verwend. Het Aerdenhoutsch Vrouwenkoor onder leiding v?n Felix de Nobel vatte de komisch canons wel wat erg serieus en plechtig op en gevoelde zich in het „Kyrie" stellig beter thuis. Met dit al was het voor de jonge Mozart Vereeniging een bemoedigend begin en men mag wenschen, dat het welkomstwoord van den waarnemenden voorzitter, den heer G. J. G. Leonhardt, weerklank heeft gevonden. En als inzet van het kamermuziekseizoen moge dit concert als een goed teeken gelden. Een begin met Mozart en met Nederlandsche musici lijkt een veelbeteekenend symbool. Hoe onzeker de vooruitzichten ook mogen zijn — wellicht hebben de omstandigheden, waaronder ons concertleven moet werken, ook een lichtzijde. H- R- RUDOLF GALL --- „HET NEDERLANDSCH TOONEEL” In den Stadsschouwburg te Amsterdam zal , Het Nederlandsch Tooneel" Donderdagavond a.s. een volksvoorstelling geven van „Lieve Menschen" van Irwin Shaw. Vrijdagavond, Zaterdagavond en Zondagmiddag a.s. gaan de eerste voorstellingen van: „Mijn verloofde vader". Zondagavond volgt nog een volksvoorstelling van: „Lieve Menschen". De Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde zal Vrijdagavond om acht uur te Leiden haar maande!ijksche vergadering houden, ■vaer dr. W. C. Braat zal spreken over ,&& omeinsehe Castella bij Vechten". --- In memoriam Pitoëff Geestdriftig regisseur en tooneel-hervormer. (Van onzen correspondent.) Parijs, 20 Sept. (Vertraagd door de censuur.) In den stroom van geweldige gebeurtenissen, nu het leven van een mensch, in vredestijd een schat, opnieuw zoo weinig waarde heeft gekregen, treft toch de dood van Pitoëff even scherper dan iets anders. Een groot licht dat gedoofd is. Pitoëff was al jong, in 1912, te Petersburg gaan spelen, en zette later zijn carrière voort. Tijdens den oorlog hoorden we daar flauwe echo's van, maar zonder dat het — in dien tijd — veel indruk op ons maakte. Na den oorlog kwam hij, met zijn vrouw Ludmilla en zijn gezelschap, naar Parijs, waar hij verder zijn intens leven geleefd heeft, en bij talloozen die zich voor tooneel interesseeren groote waardeering heeft gevonden. Minder als acteur dan wel als algemeen tooneelman, regisseur, decorateur, kiezer van stukken, als de man die, met onuitputtelijke geestdrift voor alles wat „tooneel" is, in zijn ruimsten omvang, den heelen troep het vuur waarvan hijzelf blaakte wist in te blazen Geen teleurstelling schrikte hem af om telkens weer opnieuw te beginnen — en de hemel weet dat hij meer teleurstellingen dan successen gekend heeft. Financieel is het hem nooit voor den wind gegaan, maar hij trok er zich weinig van aan, blijkbaar als een Balzac aan een leven van armoede en schuldeischers gewoon geraakt, en al vo' plannen voor een nieuwe opvoering als de bere, van de laatste mislukking nog bij verre na niet waren afbetaald. Zoo vult voor sommigen zijner adepten het tooneel heel hun leven en denken, en doet een welslagen, een schepping waarover ze persoonlijk tevreden zijn, hen maanden van worstelen en ontberen licht achten De eerste opvoeringen van Pitoëffs gezelschap waren die van Pirandello s „Zes personnages op zoek naar een schrijver" in de Cömédie des Champs-Elysées, en hij en de merkwaardige Italiaansche auteur werden er tegelijk hier bekend door. Daarna heeft hij verscheidene schouwburgen bespeeld, het Théatre des Arts, waar hij Lenormands „Les Ratés" creëerde, laatstelijk het Théatre des Mathurins, waar het geldelijk dan weer volstrekt niet vlotten wilde. Behalve Lenormand en Pirandello heeft hij er Shakespeare gespeeld en Ibsen, Tsjechof en Dostojefski, Bernard Shaw en van de Franschen C'aude Anet, Anouilh, Edmond Fleg. Hij zag zijn taak als een apostolaat, en heeft velen iets gebracht dat ze zonder hem hadden gemist. Als acteur was Pitoëff zeer gehandicapt door een onaangenaam stemgeluid, dat niet te verbeteren bleek, ook nadat hij zn'n eerst hinderlijk Russisch accent en zijn verre van volmaakte dictie had weten te corrigeeren. Er was ook iets ongeln'ks in zijn spel, iets van horten en stooten, dat maakte dat men zelden een creatie van hem geheel genieten kon, al had hij hoogtepunten „oü il crevait le plafond" zooals de Franschen zeggen. Zijn vrouw Ludmilla met haar kinderfiguurtje en haar intens uitdrukingsvermogen, altijd juist en waar, van een zeldzame hoogheid en zuiverheid, was ongetwijfeld als uitbeeldende kunstenaresse oneindig beter dan hy. Maar de geest waarvan de voorstellingen van zijn troep doordrongen waren was de zijne. In een gevoelige necrologie schreef Paul Achard van hem: „Als er ooit een geestdriftige en belanglooze dienaar