Het leege huis. Het lot deelt Groningen met zeer vele Nederlandsche steden weinig: zeer merkwaardige oude bouwwerken te bezitten. Op :ich zelf is het gemis reeds te betreuren; e meer nog waar de moderne stadsbouw ;oo weinig geeft om dit te vergoeden. Ech:er dient daarbij nog dit gevoegd: de stad mag — het is reeds meer gezegd — min of meer ruim van aanleg zijn — bepaald typische gedeelten, die vanwege de aanleg :urieus zijn, zooals b.v. Leeuwarden met :ijn grachten biedt, of. om bij het Noorde:i.ike vaderland te blijven, Dockum, waar rindt men die te Groningen? En heeft een il dus bedeelde gemeenschap het weinige, iat hem van uitgesproken kunstwaarde van ie verre vaderen rest, niet met zorg te bewaren? Het Goudkantoor, het Goud- en Zilver■midshuis, het Provinciaal Collectehuis, wie kent niet deze namen voor het gebouw aan ie Groote Markt achter het Stadhuis, tusschen de Westkant van de Groote Markt en rle Waagstraat, wachtende tot dat eene passende bestemming ervoor zal zijn gevonden? Van 1635 dateert het hnis, zooals haast eder wel eens moet hebben opgemerkt. Doch zijdelings vindt men reeds veel vroeger over het perceel gesproken, hetwelk er destijds moet hebben gestaan, n.l. in 1407, wanneer er sprake is in een oorkonde van een „vleeschbanc", een vleeschhuis. Hier wordt gesproken van een huis gelegen aan het Noord-Oostelijke einde van de oude „Zuepstrate". thans Waagstraat. Als nadere aanduiding wordt gezegd, dat het gelegen is ..thcgen de Waghe over" en tegenover de .Vleeschbanc". In gilderollen, n.l. die van ie „Knokenhouwers" van 1434 leest men van samenkomsten van gezellen „in de banck". Aan de hand van latere stukken is de ligging van dit vleeschhuis goed te bepalen, n.l. het wordt thans ingenomen door .■en gedeelte van bet in een café omgezette, latere waaggebouw On een aangrenzend klein stukje van de winkelmagazijnen aldaar. Van de afbeeldingen die er van net 16e éeuwsche Groningen bestaan, krijgt men _onigermate een indruk van de primitieve •situatie: ter plaatse van het huidige Goudl.antooi; ziet men op de bekende kaart „Groninga opulenta populosa", (het machtige en volkrijke Gr.) een langgerekt gebonwtje.op een stal gelijkend. Wat hier ter plaatse voor bedrijf werd uitgeoefend is niet bekend; vast staat,'— Peters vermeldt het ook kortelijks bij zijn bespreking van de Groote Markt (Gr. Volksalm. 1915) dat door de provincie in 1633 van den administrateur van de Predikanten goederen „sekere huysinge, staende en gelegen op den hoek van de Suyp-strate./alwaer het Breede Marcket ten Noorden ende Oosten ende Suypstrate ten Westen angeswettet is. In het aangrenzende huis Zuidwaarts woonde de „veendrick Michael Jacobs". — De verdere lotgevallen zijn ons wel bekend gebleven. De ijverige pen van den stadssecretaris hield op ,Xunae (Maandag) 9 Martij anno 1635 verder aldus boek: „Op 't voorstel van den „Commijs Mensenberck hebben d'H. Borge.meesters ende Raedt den Heere Borgemees„ter Eesinghe met desselffs bysetters ge.committeert omme met den Heeren Gedeputeerden off derselver gecommitteerden ~in communicatie te comen nopens de refor„matie ende nije timmeringe van het pro.vinciale collectehuis aent Brede merket." De vroede vaderen waren snel met de uitvoering der raadsbesluiten; immers op Saturni (Zaterdag) 14 Marty anno 1635 luidt het: „Gehoort het rapport der heeren soo .volgens commissie van den 9en deser in „communicatie geweest met de heeren gedeputeerden wegen de reformatie ofte ver.timmeringe van het Collectehuis aent ,brede marcket. hebben d'Heeren Borge„meesters ende Raedt het gemaekede poir„traict mede geapprobeert, in vougen dat „het selve Collectehus ten westen omtrent „zall respondeeren met de statshalle ten „oosten inclineeren nae het raethuis om„trent ses voeten ende hebben noch een gal„lerye van tyn voeten wijtt, zullende de „zyt muiren ten westen drie ende dertich „ende ten oosten seeven en twintich voeten Janch wesen". Het is met het Goudkantoor meermalen _regaan als met menig ander kunstvaardig uitgevoerd bouwwerk in Nederland; n.l. de veronderstelling is dikwijls gemaakt, dat het werk afkomstig zou zijn van niemand minder als Nederlands grootsten bouwmeester Hendrik de Keyser. De waarheid zal hiervan echter wel verre af zijn. Vermoedelijk zal naar den maker wel steeds moeten worden gegist. Waarschijnlijk was Occo Mensenborgh — boven reeds genoemd — met den bouw belast of hield daarop het toezicht in zijn functie als commies provinciaal, opzichter bij de provincie. Wellicht is de gev-flteekening het ontwerp — doch dan sen zeer gelukkig ontwerp — van een beeldhouwer of schilder, door wien de verschillende zandsteen ornamenteeringen zouden «ijn aangegeven. Juist te zelfder tijd werd voor een ontwerp van een gevelteekening van de Waag in 1633 twaalf car. guldens betaald aan een zekere beeldhouwer David Wulff, hetwelk echter niet werd uitgevoerd. Op denzelfden grondslag zou de gevel van het Goudkantoor kunnen zijn g*ecreëei'd. Op een der nadere plattegrondteekeningen van de stad ziet men dan het „Provintie Collecthuys". n.l. op de bekende kaar. Haubois. meer volledig: „Caerte van de vermaerde ende antique Stad Groeningen afgeteeckent ende in coper gesneden door Jan Lubberts Langeweer. sulver- ende goltsruid. Afgemeten ende in dese proportie gestelt door Egbert Haubois, ingenieur". Hierop — de afmetingen van dit afbeeldsel der stad zijn niet minder dan 111 bij 91.5 centimeter — is het Goudkantoor afgeteekend van de achterzijde, zonder twijfel geheel nauwkeurig. Zeer lang heeft het Goudkantoor ten behoeve van de inning van de provinciale penningen gediend: ..Date Caesari quae sut. Caesaris" — geeft den keizer hetgeen des keizers is — was geenszins te onpas gekozen. Ook in die jaren werd voor de nakoming van deze verplichting gewaaki. Men leest. — de heer Lonsain heeft het in één van zijn studie**" over herbergen en tapperijen in "het oude Groningen verhaald — dat smokkelaars van belastbare waren meermalen voor jaren werden „geconfineerd" in het tuchthuis. Var. oen brande: wijnsmokkelaar wordt vermeld, dat hij „nihil in de buis hebbend, toen het kosten .sluitgeld werd geëischt, wetd veroordeeld voor het provinciaal collectehuis ter verbetering te moeten schilderen met twee kruiken aan den hals. Aldus werd tusschen de bestemming van het gebouw ca het belasting delict op kiesche wijze het noodige verband gelegd. In 1843 is het GoudKantoor aan ac gemeente overgegaan. Krachtens resolutl •. van 15 Augustus van dat jaar hadden Gedeputeerde Staten verzocht om wederzijdsche benoeming van gecommitteerden inzake de overdracht. Bü Raadsbesluit van 9 September d.a.v. werden Jhr. van Swinderen van Rensuma. Lid van den Raad en den Secretaris daartoe door de Stad aangewezen. Reeds sedert 1814 echter berustte het onderhoud bij de gemeente ingevolge eene beschikking van den gouverneur en deels reeds bij de Stad in gebruik, hetgeen burgemeester en wethouderen deed besluiten „een brief af te zenden aan de Provincie om „het bepaaldelijk aan deze stad over te dra„gen, aangezien daaraan zeer kostbare herstellingen te doen zijn, die het stedelijk be„stuur zwarigheid moet maken om voor „stadsrekening te laten uitvoeren, indien „het gebouw niet- onbetwistbaar als een „stadsgebouw voortdurend kan worden „aangemerkt." De verdere geschiedenis van het gebouw is evenmin zeer bewogen geweest. Op 23 Nov. 1843 besloot de Raad, op grond van vroeger gewisselde stukken naar aanleiding van het keizerlijk decreet van 9 April 1811, „dat het gebouw van het zoogenaamd provinciaal Collectehuis wordt aangemerkt „als sedert het besluit van den prefect van „het voormalig Departement van de Wes„tereems van 2 Julij 1812 te zijn geweest en „bij gevolg, nog te zijn de eigendom van de „stad Groningen". Behalve deze min of meer merkwaardige eigendomsconstateering verplichte de stad zich tot huisvesting in het gebouw van het „Bureau van Waarborg van Goud- en Zilverwerken", üf daarvoor een andere localiteit aan te wijzen. Bij de „breedvoerige beraadslagingen opzigtelijk deze zaak" werd tevens het volgende voorgesteld: jaren lang was het kantoor van het buitengewoon zegel en het zegelmagazijn er gevestigd, n.l. van 1814 af, zonder eenige verplichting daartoe van stadszijde. Op grond van de omstandigheid, dat de billijkheid vorderde, dat voor dat veeljarig gebruik eenige vergoeding aan de stad werd toegekend, werd door den Raad het niet onmerkwaardige besluit genomen, dat aan de stad deswegen, onder goedkeuring van provinciale staten uit de prov. middelen een som van ƒ 2000 in eens worden verstrekt. Bij voorraad zou het kantoor van het Buitengewoon Zegel enz. dan verder in het Goudkantoor verblijven, echter nader tegen een huur van ƒ 100. — Doch reeds enkele maanden later hielden de bedieningen van Magazijnmeester Controleurs van net Buitengewoon Zegel en van Zegelkloppers op te bestaan en daarmee genoemd gebruik. Bekend mag worden verondersteld, hoe zeer het gebouw naderhand is mishandeld. Bij raadsbesluit van 6 Juni 1844 werd besloten, „dat de voor het gebouw aanwezige „galery zal worden afgebroken en niet we„der worden opgebouwd, zullende mitsdien „de vensters boven de galery ter weerszijden „worden verlengd tot op de zelfde hoogte „als de vensters aan de noordzijde in het „Collectehuis." De veranderingen aan de ramen kan men nog heden duidelijk bespeuren. De zerken band, welke destijds dwars over het gebouw, over het midden der ramen liep, werd verwijderd; de oud-Hollandsche kruisramen weggebroken met de galerij. BÜ de beschouwing van de teekeningen voor de verbouwing, o.a. van Ensing, of van een*, gravure in de Gron. Volks. Alm. 1848. moge blijken hoe het uiterlijk aspect heeft verloren. Als troost strekt, dat het nog erger had gekund. De bestemming van het Goud- en Zilversmidskèurhuis verviel met ingang van 1 Jan. 1853 bij de invoering van de wet, waarbii de gemeentebesturen werden ontheven van de verplichting daarvoor localen ten dienste te stellen. Naderhand brachten de Groningsche stadsburgers er „quae sunt Caesaris'', — wat des keizers is — hunno belastingpenningen. Wat thans moet geschieden? — Ongetwijfeld valt het niet licht een passend emplooi voor dit perceel te vinden. Uit hoofde van de ligging, doch niet minder wegens zijn verleden zal het moeten worden bestemd voor een min of meer. publiek gebruik. Als zoodanig was het reisbureau niet misplaatst. Echter als een klein museum, b.v. op gebied van Groningsche cartografie, penningkunde of dergelijks zou hier een fraai effect te verkrijgen zijn in samenwerking met het Museum van Oudheden. Immers vast staat wel, dat de tentoonstelling van deze onderdeelen in het Museum veel te wenschen laat en weinig in de huidige opstelling bijdraagt tot eene rustige meubileering van de verschillende pudheidkamers. § § --- KLEIN FEUILLETON. Het Photo=Mysterie. Naar het Engelsch vrij bewerkt door J. H. (Nadruk verboden.) mm) Herbert Porter haalde een klein gouden étui uit zijn vestzak en knipte het open. — Rookt u? — Alstublieft. De jonge dame nam voorzichtig een van de fijne, dunne sigaretten uit de koker. Ik moet u nog zeggen, dat mijn metgezel verscheidene malen uit het achterraampje keek. — Misschien speurde hij naar de andere *»uto. — I>at scheen mij ook zoo toe. Ik meende op een gegeven moment een zucht van verlichting te hooren. Ik keek snel door het achterraampje en merkte, dat er van de andere auto niets meer te zien was. Met een opgewekte stem vroeg hij — Zal ik u naar huis brengen, in de Lindenallee? Ik schudde van neen. Het is etenstijd. Ik eet altijd in een Vledn restaurant in de Schillerstraat. We naderden den Koninklijken Schouwburg. — Aan den overkant, links, verzocht ik hem. Het is voldoende, als u zoo goed wilt tijn mij op den hoek van de Schillerstraat af te zetten. De auto stopte op het gegeven signaal. Mijn klant opende het portier stapte uit en hielp mij uit de wagen. Daarna keek hij in de smalle straat. — Dus afgesproken, U maakt een afdruk — één enkelen, niet meer. Ik moet u op het hart drukken, dat u niet voor u zelf, om zoo te zeggen voor uw genoegen — een tweeden afdruk maakt. Daar is mij om verschillende redenen, die ik u niet zoo gauw ian uiteenzetten, zeer veel aan gelegen. Jk voelde mü een feleia keetje heleedigd. — Ik zou absoluut niet weten, wat mij aan deze opname bijzonder zou kunnen interesseeren, zei ik uit de hoogte. — Nou, nou, zei hij glimlachend, Het zou toch geen misdaad zijn. Wanneer kan ik den afdruk komen halen? — Over drie uur kan hij klaar zijn. — Hij keek op zijn horloge. Goed, laten we dan afspreken, dat ik vanavond om negen uur bij U kom. — Goed. — In orde. Daarop stapte hij weer in de auto en deze reed in snelle vaart weg. Het kleine restaurant in de Schillerstraat. waar ik gewoon ben te eten, behoort hij het clubgebouw van onze fotografenvereeniging. Ik eet daar goed en goedkoop, bovendien vind ik er steeds gezelschap, want er komen daar uitsluitend collega's; menschen, die ik ken en waarmee ik gemeenschappelijke belangen heb. De Engelsche detective knikte: ..En nu gebeurde er iets, waardoor die onschuldige geschiedenis u plotseling dn een ander licht verscheen, nietwaar? Het jonge meisje sloeg de 'pogen neer. - — Inderdaad, mr. Porter. — Zoudt u niet eindelijk uw sigaret aansteken? vroeg de detective glimlachend. — Als men rookt praat men gemakkelijker en vooral rustiger. — Dank u. Het jonge meisje deed een paar haastige trekjes, maar 'in het volgend oogenblik had ze de sigaret alweer tusschen haar vingers. — Het restaurant was, zooals meestal op dit uur, meer dan vol. Ik liep langs de rijen tafeltjes om een plaats te zoeken, groette hier en daar een bekende, en vond eindelijk een plaats aan een tafeltje, waaraan een paar collega's zaten. De een was aan het dessert, de andere was al klaar en las een van de ochtendbladen. Den eenen collega kende ik oppervlakkig, den anderen heelemaal niet. De J.ellner kwam; ik zocht een naar fijne _c_io-_ tels uit en bestelde toovendden, om mijn extra verdienste eens te vieren, een flesch wijn. De eene collega, die mij kende, en die wist hoe eenvoudig ik gewoon was te eten, zag mij van ter zijde aan. Eindelijk zei hij plagend: — Wel juffrouw Hoffman, Uw zaak schijnt vooruit te gaan. Ik lachte. — Ja, het gaat wel aardig. Ik 'heb vandaag met één opdracht 150 gulden verdiend. De heer, die de courant zat te lezen, keek op en zag mij onderzoekend 'aan, Spoedig hervatte hij zijn lectuur. — Honderdvijftig gulden, herhaalde mijn kennis. Dat is geen kleinigheid. Het zal wel een bijzondere moeilijke opname geweest zijn? — Heelemaal niet, gaf ik lachend ten antwoord, een heel eenvoudig gevalletje, ik heb op den Augusta-houlevard een huis gefotografeerd, waarvoor twee appelenkooplui aan 'het bakkeleien waren. — En daarvoor, vroeg mijn collega verbaasd, krijgt U 150 gulden? Plotseling liet de lezende heer zijn courant vallen en staarde mij met onverholen ontzetting aan. — 150 gulden— herhaalde hij met bevende stem, twee appelenkooplui, die aan het vechten waren.... maar dat i 5...." — We 1....? — Dat is precies dezelfde opdracht, die ik drie dagen geleden kreeg. En ook hetzelfde honorarium. Alleen moest de opname niet op den Augusta-boulevard worden gemaakt, maar bij den Dierentuin. Nu was ik aan de beurt om mij te verbazen. Ik vertelde nauwkeurig het verloop van den voormiddag en bijna ieder woord mompelde hij: — Precies eender. En toen ik uitverteld had, zei 'hij: — Precies eender een corpulent, goedgekleed heer, die de rechterhand miste een kodak, die hijzelf had meegebracht een paar uur wachten in de auto., twee appelenventers, die aan het vechten waren een man. die er tusschen k\.am..... op hetzelfde moment do ojpname.. vijftig gulden voorschot.... — Nu ben ik er achter, viel mijn kennis hem lachend in de rede. U hebt de rest van het geld niet gekregen. — Toch wel. Daarvan is geen sprake. — Wel, waarom windt u zich er dan zoo over op? Een of andere rijke vent, die zich verveelt en op die manier tijd en geld stuï slaat. — Toegegeven. Maar nu komt 'het eigenaardigste van het heele geval. De plaat is mij denzelfden avond door een inbraak ontstolen, kort voordat de besteller ze zou komen afhalen. Het merkwaardigste is, dat er niets anders werd gestolen dan deze plaat noch geld, dat vlak bij lag, noch dingen van waarde, noch een andere plaat of iets dergelijks. Niets anders dan die eene plaat en den afdruk. — Misschien heeft die mijnheer wel uit verveling zelf die inbraak uitgevoerd? . — Neen, Hij kwam op den afgesproken tijd. Toen ik hem vertelde, dat de afdruk en het negatief verdwenen waren, werd hij doodsbleek..... ja, ik kreeg den indruk, dat de mededeeling hem geheel van streek bracht. Hij betaalde mij echter de rest en ging heen. — Een oogenblik, onderbrak de Engelschman de vertelster: Hoe heet deze collega? Heeft hij zich aan u voorgesteld? — Het was een zekere mijnheer Becker, Conrad Becker. — Prachtig. — Ik moet bekennen: wat ik zoo juist gehoord had, bracht mij eenigszins van streek. Niet dat ik bang was, — maar de gedachte aan iets buitengewoons, aan iets onbegrijpelijks, werd dn mij wakker. Wat was dat voor een merkwaardig man, die hier in de stad opnamen maakte van een zoo alledaagsch geval; een kloppartij tusschen twee straatventers? Ja, en dat niet alleen; die blijkbaar precies wist dat deze vechtpartij in een der eerstvolgende uren te verwachten was — die zirh pp de juiste plaats bevond om het juisten oojzenhlik af te wachten. En dan — die — ■*-*■*":, u»^ andere — welk belang kon die er ■b\ett. om hem deze opname met geweld ej' handig te maken. Was dat allemaal ,\ keiijk zoo onschuldig?. Of stak er 'D anders achter. ,üj.c' De gerant van het restaurant liePj- f de rijen tafeltjes door. Reeds uit <• $P meende ik te zien, aan zijn heftige e^tf. aan zijn rood gezicht, dat hij erg °Ls, 1 den was. Hier en daar bleef hij s rA.eK met eenige bekenden een paar woOr^t v wisselen, en telkens merkte ik °P*.jv l** hem vol verbazing aankeek. EindeW\, iDu hij aan ons tafeltje. Wat is er gebeur < heer Frantzen? 18 heeft? ,fn ~m Precies. - ei-' . — Wat is er dan met mijnheer W Jej — Hij is gisteravond overvallen- urenlang bewusteloos en ligt nu nog _ 9A in bed. De. politie was er direct biJ-'^l zij kan geen oorzaak voor dezen aan ~.1 den; —er is ook niets gestolen. miLitl Plotseling voelde ik, dat Becker £ i>M ter zijde scherp aankeek. Er lag > joo-l-jjjl gends in zijn blik, die gewoonweg heenging. Ik voelde dat Becker gt""/] mijn blik te ontmoeten. Met *"ehet',f,,l moeite hief ik eindelijk langzaam ns'. op; mijn oogleden waren zwaar en worden. Ik zag Becker sidderen» _„;■ - en toen las ik in zijn oogen een ge vraag. Als door een nevel zag ik_ UiItefl en als uit de verte hoorde ik zijn mij scheen te beven. paa^'A^ I — We zulen naar Weingarten to^j3^ Mechanisch, als in een angstaa». - I droom, stond ik 0p.... A I (Wordt ve__s --- De orkaan-ramp. Hulpverleening. Overal is men zeer begaan met het lot der geteisterde streken, zoodat comités tot leniging van den nood worden gevormd. Door bemiddeling van den Minister van Binnenlandsche Zaken en Landbouw is opgericht een nationaal steuncomité. Leden van dit comité zijn de heeren dr. C. J. K. van Aalst, president-directeur van de Nederl. Handel Maatschappij, Amsterdam; S. v. d. Bergh Jr., lid der Eerste Kamer, te Wassenaar; jhr. S. wan Citters, oud-commissaris der Koningin in Gelderland, te Brummen; mr. D. P. D. Fabius, lid van den Raad van State, te Den Haag; mr. Abr. van der Hoeven, lid der Eerste Kamer, te Rotterdam; dr. N. M. Josephus Jitta, vice-voorzitter van het Oranjekruis, te Den Haag; jhr. H. Loudon, te Wassonaar; mr. dr. F. A. C. Graaf van Lijnden van Sandenburg, oud-commissaris der Koningin in Utrecht, te Den Haag; mr. W. A. Mees, te Rotterdam; mgr. dr. W. H. Nolens, minister van Staat, lid van de Tweede Kamer, te Den Haag; F. J. M. van Ogtrop. te Amsterdam; jhr. J. H. Roëll, vice-voorzitter van het Nederlandsche Roode Kruis, te Den Haag; F. M. Wibaut, wethouder, te Amsterdam. Zaterdag wordt te Den Haag een straatcollecte gehouden. A.s. Zondag heeft in alle kerkgebouwen der Ned. Herv. gemeente aldaar, na het eindigen der godsdienstoefeningen, een schaalcollecte plaatg. De Communistische Raadsfractie te Amsterdam heeft B. en W. uitgenoodigd zoo spoedig mogelijk een vergadering van den gemeenteraad bijeen te willen roepen en in deze vergadering aan de orde te willen stellen een door haar ingediend voorstel om voor hulpverleening in verband met de ramp te Borculo f 500.000 beschikbaar te stellen. Op de graanbe.urs.'te Rotterdam is gisteren voor eenige duizenden guldens geteekend. De Koningin en Prinses Juliana, met: gevolg in auto's: :te ruïne. Als het plaatsje te midden van den grooten wereldoorlog middenin de vuurline had gelegen, wellicht dat dan de verwoesting zoo was geweest. We staan voor een plek, waar een windstoot eenige arbeidershuisjes op zij heeft geduwd. Alles ligt vlak tegen den grond, hier is niets meer gered; alleen een hond zit te janken voor zijn hok. In de nabijheid staat een lage steenen schuur, we treden er binnen en in het halfdonker zien we aan weerszijden in kisten en in der haast wat bijeen geraapte planken beddengoed gestapeld. In een duisteren hoek zitten eenige vrouwen en kleine kinderen. Hier is een nachtasyl der dakloozen. Overal, waar men het stadje doorwandelt, ontmoet men dezelfde verwoesting. Het gemeentehuis, een echt stevig gebouw, heeft zich goed gehouden; toch is op een der hoeken een stuk bovengevei omlaag gestort, in de omliggende gracht, even buiten het stadje' komt men- nog voor een plek, waar ons zoo «prekend het karakter van den cycloon wordt gedemonstreerd. Daar stond een sigarenfabriek van Gebr. van Dasaen, er voor een groote dubbele villa; zoo vertellen ons de omstanders, want wat overbleef duidt dit niet meer aan. De fabriek is door den bliksem getroffen en ligt nu in puin; van de villa is de geheele verdieping er afgeschoven en in stukken en brokken weggeslingerd in het rond. Zware ijzeren ledikanten werden opgenomen en over het dak heen geslingerd; ze liggen nu achter in den tuin. Een der fabrikanten trekt met zijn vrouw en een jongen over de puinhoopen, hetgeen overbleef binnen. „Blijft u hier vannacht", vragen we en hij antwoordt met een somber ja, we kunnen alles tooh niet in den steek laten", en hij vertelt ons, hoe gelukkig het nog maar Is, dat juist op dat uur deze verwoesting moest komen. Al het werkvolk was juist vertrokken, was het een uur eerder geweest dan waren zeker meerderen omgekomen in den zoo plotseling om zich heengrijpenden brand, welke zijn fabriek verwoestte. Overal waar men informeert, komt men voor dezelfde verhalen, maar wat opvalt, is, dat men is gelaten en weet zich zelf te blijven ondanks alles. De schade rondom Hengelo vooral 's groot. - Den treurigsten aanblik biedt de Enschedesche Straatweg. Deze boomenrijke straat is zoodanig getroffen, dat langen tijd noodig zal zijn de ruïnen o p te ruimen. Naar schat- ting zijn meer dan 100 booroe'L" waarvan zéér vele dwars over s™l" zende huizen liggen én waarvaO de daken geheel stuk zijn. Aan J,^ weg ligt de houtzagerij van de fif*£n link. Daar-» an is van een O-tal 9^ loodsen de overkappingen weg?%icj aan de overzijde \an do straat, wjdan 100 meters afstand, terwijl f-jL.' ken op naburige huizen zijn terecC Het geheel biedt een drocvigcjj^, Aan de Oldenzaalsche straat tCJji woonwagenkamp de storm een | % geëischt. Enkele wagens zijn doe' »j meters ver weggeslingerd. Een d' ijn. geraakte onder den wagen en ' er. plaats dood, terwijl een ander vn beenen brak. Ze zijn beide naarjjjtf huis vervoerd. P* Ook aan de Javastraat is een T 1 omgewaaid, waarbij een kind Wfêl opliep en in het ziekenhuis is opff^j Aan den Costorweg en Deuj™ heeft ook de storm vreeselijk huï ' Het huis van M. aan den Costort heel van het dak beroofd, zoodaL ners het huis moesten verlaten. f,j Ook aan de Deuringerstraat isi van H. geheel van gevel en dak |Jk Dan zijn er honderden huizen .*%■ telbare pannen en ruiten vernield fc men en takken van boomen liggTS ruige punten als gezaaid over den!*, de fruitboomen geheel van ontdaan zijn, laat zich begrijpep. h De alom in Twente bekende „dfl in Oele, is thans verdwenen. Dez«f( een omvang aan den stam van rui# Ook te Neede heeft de orkaan!' huisgehouden. Naar schatting zijjjl ste 25 huizen en schuren zwaar Jj doordat het dak geheel of gedeeld nield was. Verder zijn 100 huizeW schadigd, al is het dan maar dat^ nen uitwoeien, waardoor groote j gaten ontstonden. Tal van boomeJ] worteld. In heele rijen liggen zij "l ken of tegen de huizen waardoof' groote schade leden. Slechts een 7 Op den Needschén berg hebben' derijen met schuren gestaan: een vernietigd. De daken zijn weggef korenmolen, die daar 300 jaar ges* is omgewaaid; juist op het kruiss* afgeknapt. Lochuizen is mede zwaar geteil steenfabriek te Kisveld ligt in pi* Rietmole is mede groote schade Over de catastrophe te Lang' en Zeeland (N. Br.) vertelt de „W Ihet volgende: Toen de paters dominicanen t verwezen van den slag, die hun « trof, naar buiten kwamen, zagen ' en boerderijen als een tentenkatfw den grond geslagen. Een ieder had met zijn eigen oD» noeg te doen, om nog elders hulp leenen. De paters waren dus aangeb de eerste reddingsbrigade. Onder balken, daken en stroo, hB^ de kinderen te voorschijn, verloste», beknelling het schreeuwende vee, *J pen, varkens, honden. Het was "*"* hoe sommigen buitengewone voltige^ gemaakt en er toch weer zonder kneuzingen waren afgekomen. Een jong meisje werd uit huis ges1* ' kwam eenige meters ver in een an<^ dèrij, juist op een varken terecht. Ongelukkiger trof het den jonge?, feur van een zware vrachtauto üJV, De breed-uitgebouwde wagen, die ** den weg lag, was gewoon door ó\e»s omgekanteld. De chauffeur was er o*J raakt en werd nogal ernstig gekne»" het klooster gedragen, waar hem <*• Sacramenten werden toegediend. 4 Toch is toet bijna onbegrijpelijk. Langenboom zoo weinig persoonlij»'! lukken hebben plaats gehad, gezie* j dicale verwoestingen, die hier zijo richt, en gerekend den schielijken m van de ramp en den weinigen tijd, ~ menschen hadden om zich in veil»jj stellen. De hechte nieuwe openbare werd tot een ruine gemaakt. Vlak daarover weer de silhouet JL, vrij gammelen molen, die totaal oß*j gebleven en waarvan de tocto zoovo*L vangende wieken, nog zelfs geen was afgeslagen. jt Hiernaast weer een woning, die »S grond gelijk was gemaakt en waar "j ners droef onder de puinhopen aan »jp ken waren of hun nog iets van v&v bleven was. .m Dan weer een winkel, waarvan o'JJI overgebleven dan nog een recht étalage met goederen. j. Tegenover het klooster een Pfoj.n huizen, welke gewoonweg doormid"6 gekraakt. Het eene een kruidenierswinkel, *a < toonbank en de achterste winkelopst* jf wel gespaard waren gebleven, wa^id.i troostelooze regen eindeloos neerreut"^ teen logement, waar alleen het buffet rechtstaand was gebleven, maar het iver de verdere gelagkamer was neertusschen al deze ruines door bewogen opgewonden de diep in hun zenuwen okte Langenboomers. g( Zeeland. — De verwoeste boerderijen cl 'ftoonen nagenoeg alle denzelfden triesten A' troosteloozen aanblik. De stroodaken U^&n als borstelige wenkbrauwen ergens (vereind in een wei of akker rond het erf ' werden als een haag tegen de stompen W afgesneden boomen aangezet. Stroodaken Jln meerendeels in ihun geheel opgenomen en TWer neergesmakt; pannendaken zijn met l"n spanten en binten zoo ineengeschoven, V* er geen ontwarren meer mogelijk schijnt, I f* muren zijn hier eens naar binnen gewor*n, daar weer zijn ze naar buiten gebro'ên en er zijn brokken steen ter zwaarte van ««dei-den k.g., die zeker wel 6 M. van de «beukte hoeven verwijderd liggen. De hooi[Oorraden op de zolders der hoeven liggen veral over de ruines verspreid, als klissen jatte vrouwenharen. Daaronder staan nog '» muren, maar ze zijn ontzet en gescheurd «erger nog, ingedrukt. Het aantal vernielde boerderijen onder loopt tegen de 30; in de vlekken '«nt, 't Oventje en Graspeel onder Zeeland, *oeten er meer dan 70 zijn. Met den vergelden oogst en het verloren gegane huisjaad loopt de schade tegen het millioen. J>» gedooden zijn de 17-jarige W. v. d. Henze! en het 13-jarig meisje M. Manders. Tegen stormschade was natuurlijk geen der getroffenen verzekerd. Onder Langboom en Zeeland moeten onderlinge brandwaarborgjassen bestaan, waarvan de rijkste f 20.000 bezit! i, Wanneer de geheele kas zou verdeeld wori flen, kan de uitkeering voor ieder natuurlijk Siet meer dan een druppel op een gloeiende 'Plaat beteekenen. De noodzakelijkheid eener Nationale hulpverleening wordt daarmede voldoende aangetoond. Men zal er ook rekening mee moeten houden, dat de Brabantsche floeren met een nieuw erf nog niet afdoende Scholpen zijn. Met den winter zal voor hen ongetwijfeld een kommervolle tijd aanbreken, h^aar de oogst van veldgewassen zoowel voor Jiensch als- dier, zoo niet geheel verloren, yan toch belangrijk in waarde verminderd Ijs. Veel zal in dit opzicht nog afhangen van net weer der komende dagen. Maar de strooiende regen van Maandag en Dinsdag heeft *r reeds veel slecht aan gedaan. De omstandigheden, waaronder de getroffenen nu huizen, zijn erbarmelijk. Waar' zoovele hoeven ■"•'«woest zijn is van een volledig classeeren door bij elkaar intrekken natuurlijk geen sprake. En zoo huist men dan in het minst getuchtigd vertrek. ---