(of uw rechter-richtingaanwijzer) steekt u natuurlijk altoos tijdig uit, voor u een bocht naar rechts neemt. U weet zeker wel, wat tijdig be-j teekent? (vóór u de >C|V bocht ingaat I) — --- Uit de wereld XIX Overgang van elementen practisch mogelijk. — Radio-actieve stikstof met 14 minuten leven. — Bombardement van borium door de alphadecltjes van helium, met electriciteit als kruit — Tusschenproduct stikstof; eindproduct doode koolstof. Om eenig inzicht te geven in het gebruik der dingen met al die vreemde namen (electronen, positronen, neutronen, protonen) — namen die men gerust mag verwaarloozen — volgt in groote trekken, hoe het echtpaar Joliot—Curie de transformatie, of omzetting, van borium in stikstof Ê5 verder in koolstof tot stand bracht. f*o kern vaneen borium-atoom, de stof, die ~* de bekende borax zit, bevat 5 neutronen ~n 5 protonen, die elkaar in evenwicht hou- Rondom die kern vliegen, als planeten, nipt * geval 5 electronen. De laatste doen hier im af; het wezen van elk element wordt ten 6rs d°or zÜn kern, en niet door de plane- n> bepaald. Als we ons het atoom enorm rgroot voorstellen en als een vlak met 100 "jeters straal denken, dan heeft de kern een Sfootte van een speldeknop. Men beproeft nu !~e speldeknop te treffen met projectielen, aan welke men door een electrische lading van hooge Voltage een snelheid van enkele duizenden kilometers per seconde geeft. Dat « door Rutherford en anderen al met de hatuurbommen uit radio-actieve stoffen gedaan; in zooverre is er niets nieuws. Men kan hier de kanonnen niet richten, als gedurende den grooten oorlog op evenredige schaal wel met Parijs gebeurde. Hier schiet men luk-raak in het wilde en slechts zelden zal een bom de kleine speldeknop treffen. Dus moet men wel vele bommen gebruiken, als er nu en dan een treffer zal v°lgen. Voor de veelheid nu konden Joliot;— Curie vrij wat beter zorgen, omdat zij van een kunstmatige artillerie (electrisch voortgeslingerde deeltjes) gebruik maakten. Op een millioen bommetjes komt het dan niet aan en zoo wordt hun trefkans veel grooter. Oat is een deel van het nieuwe, waarmee zij borium, via radio-actieve stikstof tot doode koolstof omgezet hebben. In beginsel geldt dit ook voor andere stoffen; er zijn nu al vele elementen omgezet. In Amerika pas weer platina in goud, economisch niet profijtelijk, daar platina nog duurder is. Soms komen er meer stoffen tot stand; dat zijn dan z.g.n. isotopen, die wel dezelfde formule bezitten, maar een andere inwendige structuur hebben. Een vorige keer hebben we gezien dat radioactieve stoffen in de natuur, onder lichtverschijnselen, op korten of langen termijn (wisselend van een oogenblik, tot een milliard jaren) uiteenvallen en in een anderen staat des levens overgaan, tot ze ten slotte inactief en cadaver worden. Bij dat uiteenvallen komt er iets vrij dat we — denk aan de radium tegenover gezwellen — in de geneeskunde kunnen gebruiken. Dat gebeurt echter ook nadat we 80. kunstmatig tot N. bombardeerden. Dit is het andere nieuwe in de resultaten van het echtpaar Joliot;—Curie, dat den naam van het vroegere echtpaar Curie (ouders en schoonouders) had op te houden en het op schitterende wvjze heeft gedaan. Gewone stikstof is een cadaver, maar de door hen uit borium met electriclteit gebombardeerde bleek niet dood, maar radio-actief te wezen. Het leven van deze stikstof is niet lang; het heeft een periode van 14 minuten en dan is de helft een cadaver van anderen aard geworden. Het is dan n.l. onwerkzaam koolstof, dat — evenals lood — zijn eindstadium bereikte. Alleen reeds omdat het in dien korten tusschentijd radio-actief is, is de vinding belangrijk. Het zou in de geneeskunde ter bestraling kunnen worden gebruikt, zooals de zeldzame radium, polonium en andere, die uit zichzelf al stralen uitzenden. Wat gebeurt er nu gedurende den overgang in het atoom Borium? Bij de 5 neutronen en 5 protonen van de boriumkern voegden zich 2 van elke soort, die het alphadeeltje meebracht, maar één neutron werd er uit gebombardeerd. In dien toestand van 6 neutronen en 7 protonen was het slechts een termijnhuwelijk, een flirt van 14 minuten duur. De toestand was te onrustig. Een scheiding moest volgen. De 6 plus 7 zijn wel stikstof, maar radio-actieve stikstof, die niet kan voortbestaan. Eén van de 7 protonen gaat n.l. over in een neutron en dit gebeurt onder verlies van een positief geladen electron, dat wordt uitgeworpen. Pas nu is het huwelijk in de kern vast geworden. Maar deze kern is niet meer die van stikstof, doch van koolstof, zonder activiteit. Daarmee is er dan ook voor goed een einde aan het geflirt gekomen; hier in 14 minuten, bij uranium in een milliard jaren. Zoolang deze stikstof radio-actief is, kan zij even goed in de geneeskunde dienen als die van andere, natuurlijke, maar zeldzame, dus dure stoffen. In beginsel kunnen we dus transformeeren — het eene element in een ander doen overgaan —en daarbij radio-activiteit fabriceeren. Doch de omzetting blijft nog te veel arbeidsvermogen, electriciteit vorderen, om als onderneming loonend te wezen, al zou men ook Kwik in goud omzetten. In het algemeen moet hij, die op stoffelijke welvaart uitgaat, geen wetenschappelijke loopbaan kiezen. Wie met bombardeeren geld wil verdienen, die doet beter met zich aan de fabricage van werkelijke kanonnen enz. te wijden. Het'loon voor den wetenschappelijken bombardier ligt in het ongewone genot van het breedere en diepere inzicht, dat hij door zijn onderzoek verkrijgt. En dat genot is groot; het verheft hem boven allerlei kleinheden en kleinzieligheden, waarmee men zichzelf en anderen het leven vaak bederft. Dat weegt ruimschoots tegen bezit van geld op. Wetenschappelijke menschen voelen zich dan ook vaak bevoorrecht, al hebben zij een sober bestaan. Waar halen we de alphadeeltjes, die uit b.v. radium en polonium zóó maar worden uitgestooten, vandaan? Want deze bommen moeten we hebben en dan nog de noodige snelheid er aan geven. Daartoe leent zich het helium, dat als gas uit de aarde in de lucht stroomt, vooral in Noord-Amerika, waar men het opvangt en o.a. gebruikt voor vulling van ballons, daar het onbrandbaar is. De kern van een helium-atoom is een natuurbom een alphadeeltje met 2 neutronen en 2 protonen. Nu nog de electriciteit, die de snelheid geeft en onze kunstmatige artillerie is gereed om te vuren. Onder de electrische spanning van 3 millioen Volt krijgen de heliumkernen een voldoende snelheid om, in verband niet hare massa, door te dringen in de atoomkernen van andere elementen. En dan is het doel bereikt. De kracht moge geringer zijn (men is in de Voltage onderwijl ook al weer gevorderd), dan wanneer men de . natuurlijke bommen uit polonium gebruikt, er staat als groot voordeel tegenover, dat we veel meer bommen in het veld kannen werpen. Immers de trefkans wordt door het groote aantal veel grooter, dan wanneer er luk-raak eens een enkele poloniumbom in de kern van de speldeknop, temidden van een veld van 100 meter straal, terecht zou komen. Zijn we eerst in het bezit van het product der kunstmatige artillerie, dan kan de nieuwe radio-actieve stof plaatselijk gebruikt worden voor de medische doeleinden, voor welke men nu de zeldzame radium enz. wel bezigt. Ook in het gewone leven worden we dag en nacht, maar steeds zeer verbreid, gebombardeerd door kosmische stralen, die ergens uit het heelal (waar weg?) komen en die een ongelooflijk doordringingsvermogen bezitten.. Deze gaan met gemak door dikke looden platen heen en natuurlijk doorzeven ze een mensch nog veel eerder. Het schijnt, dat we dit spervuur opperbest doorstaan. Het spreekt vanzelf, dat het een zekere uitwerking moet hebben, maar duidelijk komt zij niet aan den dag. Prof. Clay in Amsterdam en de zijnen zullen ons wellicht ook hierin een helderder inzicht verschaffen. Dit zijn alles begrippen, die men voor 50 jaren tot de „onmogelijkheden" rekende. Er zal nog wel heel wat meer bestaan, dat onmogelijk werd genoemd. Vooral in de verloopen 50 jaren hebben we wel geleerd om het „on" voor dat woord maar liever weg te laten. Prof. SCHELTEMA. --- DE BLAUWE WIMPEL Niet boos kijken, als ik 't win --- VAN HET HAAGSCHE BINNENHOF TWEEDE KAMER (Van onzen parlementairen medewerker.) DE MECHANISATIE IN DE SIGARENINDUSTRIE. Vele belangrijke ontwerpen stonden op de agenda van de Kamer, nu zij weer bijeen kwam. Vele ervan hebben hun schaduw al vooruit-geworpen door de scherpe kritiek, die er op uitgeoefend is. Het waren weer ontwerpen, die de Regeering macht geven om dieper in t« grijpen in het economisch en bedrijfsleven en nog meer de vrijheid aan banden te leggen. Men heeft daarvoor wel een mooi woord: rationalisatie, maar dat zegt niet alles. Het is misschien noodig, dat ln sommige bedrijven iets meer regelmaat en orde komt, o.a. in de verhouding tusschen het mechanische werk en het handwerk en vooral om te groote schokken in den overgang naar nieuwere methoden van fabricage op te vangen. Dit laatste is het doel van het ontwerp, dat tijdelijk de verdere mechanisatie in de tabaksindustrie, de sigarenfabricage wil tegengaan. Tengevolge van die uitbreiding der machine-productie zijn in ons land 3500 sigarenmakers werkloos geworden. Om nog meer toeneming tegen te gaan, wil de Minister den toestand van heden tijdelijk vasthouden. Aanvankelijk was de datum van 15 Mei 1935 als fatale datum gesteld, maar tegen verlegging naar Mei 1936 had de Minister geen overwegend bezwaar. De situatie in de sigaren-industrie was niet ongunstig. Het verbruik van sigaren nam weer toe, al daalde het gebruik van de duurdere soorten; de daling van de loonen was betrekkelijk minder dan in vele andere bedrijven; het algemeene cijfer der werkloosheid was ook gunstiger dan elders. Echter valt een groote verandering te duchten indien, de mechanisatie al te scherp wordt voortgezet. De economie, die door de machines gediend wordt, moet daarom een offer brengen aan de algemeene sociale belangen. Tijdelijke rationalisatie, tot 1 Januari 1939, geeft de gelegenheid om het geheel te overzien en vast te stellen hoe verdere regeling moet zijn. Een nood-maatregel, een gelegenheids-regeling, een experiment dus. Geestdriftig als sommigen zijn vóór de rationalisatie in de bedrijven, zijn zij toch op dit punt bedachtzaam voor de gevolgen, die nu eenmaal nooit precies te overzien zijn. Het artikel „sigaar" heeft twee concurrenten, n.l. de sigaret en de pijp. Zouden de prijzen der sigaren eenigermate stijgen, dan krijgen deze beide weer een groote kans op verovering van terrein. Wil men de duurdere soorten tot handwerk maken, dan zullen de prijzen ongetwijfeld stijgen en zal het afzetgebied zich naar de goedkoopere soorten verplaatsen. Worden de goedkoopere soorten ook aan de machines onttrokken, dan zullen de beide concurrenten zich duchtig doen gevoelen. Ook de Minister zelf is allerminst enthousiast over zijn ontwerp. Het is een incidenteele regeling en dus niet als precedent te beschouwen. Met nadruk heeft de Minister er op gewezen, dat het hier een tijdelijken maatregel geldt en dat dit ééne geval niet moet worden aangemerkt als een eerste poging tot algemeene rationalisatie van bedrijven. Voor hen, die dwepen met rationalisatie, is dit een tegenvaller, voor hen, die de Regeering niet op dien weg kunnen volgen, is het misschien een aanleiding om zich bij dit experiment neer te leggen. De ervaring zal hier veel moeten leeren; in den regel doen zich bij dergelijke krasse maatregelen gevolgen voor, die men heelemaal niet heeft voorzien. Reeds nu is er groot meeningsverschil over het effect der voorgestelde maatregelen, die kunstmatig het bedrijf een richting voorschrijven. Een nieuwe bron van moeilijkheden wordt geopend; verschuivingen zullen plaats hebben en niemand kan voorzien wat de eindsituatie zal zijn. Het is een onberekenbaar publiek, dat hier tenslotte individueel zijn voordeel zoekt en zich aan alle sociale ethiek niets gelegen laat liggen als eigen belang in het spel is. Behalve minister Gelissen heeft de minister van Sociale Zaken bij het ontwerp het woord gevoerd, voornamelijk om aan te toonen, dat er in de industrie in het algemeen eenige opleving valt te constateeren. Dat bleek z.i. niet alleen uit de cijfers der werkloosheid, maar ook uit de opbrengst der zegels krachtens de Invaliditeitswet geplakt. In de eerste vier maanden van dit jaar is voor een bedrag van vier honderd duizend gulden méér geplakt dan verleden jaar. Tijdens de behandeling zijn twee veranderingen in het ontwerp gebracht, die wel niet heel veel beteekenen, maar nogal zonderling zijn. In de eerste plaats is de Bedrij f sraad als adviescollege voor den Minister bij eventueele ontheffing van het verbod tot uitbreiding der mechanisatie, ingeschakeld. Het tweede punt is dit: zoodra een ontwerp als dit wordt ingediend is het altijd noodig te voorkomen, dat alsnog getracht wordt vóór het ontwerp wet wordt, binnen te halen wat mogelijk is. Vandaar de datum, dat machines na 15 Mei 1935 geplaatst, onder dit wetje zouden vallen. Na is die datum veranderd in 26 Mei 1936, zoodat zij, die het er op gewaagd hebben toch machines aan te schaffen, een „bof" hebben. De Kamer scheen dit geen bezwaar te vinden en de Minister wees het amendement niet af. Wel verklaarde de Minister onaannemelijk een tweetal amendementen om voor de goedkoopere soorten sigaren — resp. van 3 en 4 cent — de mechanisatie vrij te laten. Hierdoor zou 60 pet. van de industrie al dadelijk buiten dit wetje vallen en zou een scheiding gemaakt worden tusschen goedkoopere en duurdere sigaren, wat altegader groote moeilijkheden opleverde. Zonder stemming is het ontwerp goedgekeurd. De ontwerpen tot regeling der pachtovereenkomsten en de vaste lasten en huren zijn tot a_i. Woensdag uitgesteld ten einde den Minister de gelegenheid te geven zich te beraden over de ingediende amendementen. Er was nu niet veel meer over. Een interpellatie van den heer Vervoorn over hooi werd toegestaan; één van den heer Schalker over den gang van zaken te Leerdam is afgewezen omdat deze zaak nog bij de Regeering hangende is en zrj dus geen voldoende inlichtingen zou kunnen geven. --- De particuliere weercorpsen. Restte: het ontwerp in zake de particuliere weercorpsen. Men kent de aanleiding tot de indiening daarvan. Zoo ongemerkt begonnen zich weerkorpsen te vormen aanvankelijk ter bescherming van lectuur-colporteurs van politieke partijen, teneinde uitbreiding te voorkomen, greep de overheid, die uitsluitend tot taak heeft lijf en goederen te beschermen tijdig in door iedere vorming van een georganiseerd corps te verbieden. Volgens artikel 1 van het ontwerp is het verboden weerkorpsen tot stand te brengen, daarvan deel uit te maken of deze te steunen. Opzettelijke overtreding van dit voorschrift wordt als een misdrijf gequalificeerd, waarop een maximum gevangenisstraf van een jaar of een geldboete van f 1000 is gesteld. Niet-opzettelijke overtreding is eveneens, doch als overtreding, strafbaar. De wet geeft zelf een omschrijving van het begrip „weerkorps". Als zoodanig wordt beschouwd „iedere organisatie van particulieren, welke gericht is op of voorbereidt tot het in onderling verband verrichten van of deelnemen aan hetgeen tot de taak behoort van weermacht of politie in de handhaving van de uit- en inwendige veiligheid en van de openbare orde en rust". Vrij algemeen heeft de Kamer zich met dit ontwerp kunnen vereenigen. Van zekere zijde is betoogd, dat de Regeering er reeds te laat mee kwam. Voorts werd door alle partijen op een enkele na aangedrongen op straffe toepassing, omdat men vreesde, dat clandestien toch zou worden voortgezet wat officieel heet te zijn afgeschaft. Van de antirevolutionnairen tot de sociaal-democraten was men het eens dat de Regeering uiterst waakzaam moet zijn. Alleen de heer Westerman achtte die vrees en dus dit ontwerp overbodig nu de z.g. weer-afdeelingen zijn afgeschaft; de communisten waren tegen omdat zij er een gevaar voor de arbeiders in zien. De Minister kreeg dus wel heel veel steun voor zijn ontwerp. Het oude spreekwoord van de vechtende koeien die zich vereenigen als de wolf nadert, werd wederom bewaarheid. De Regeering zal diligent en waakzaam zijn en niets toelaten wat ook maar eenigszins haar gezag zou kunnen ondermijnen. ---