„HAAR GROOTSTE SUCCES” VERTELLING VAN BERTIE HAM i. Ze stonden tegenover elkaar en in hun oogen was op dat moment niets te hervinden van den gloed van enkele jaren terug, niets van de groote, vurige teederheid, welke hen zoo onverwachts en zoo geheel tot elkaar gebracht had. Arthur van Vriezen voelde bijna iets als vijandschap ten opzichte van haar en Marianne had de gedachte, dat hij tot niet veel anders dan een bewaker geworden was. Dat had ze hem gezegd en hij had tergendspottend zn schouders opgehaald en geantwoord: — Dat is misschien wel zoo, en, voor zoover ik heb gemerkt, is dat wel noodig ook. Het is wel vreemd, hoe juist m'n onverwachte terugkeer me moest aantoonen, dat je niet te vertrouwen bent. Toen had ze schril gelachen, met de bedoeling hem te kwetsen, maar zelf wist ze, dat hij haar gewond had, te dieper omdat ze besefte, dat hij niet geheel en al ongelijk gehad had. Nooit had ze vermoed dat juist dat eene moment van zwakheid in staat zou zijn om aan alles een einde te maken en; al begreep ze wel, dat zij zelf daarvan de feitelijke oorzaak was, toch kon ze Arthur niet vergeven, dat hij zóó weinig vertrouwen in haar gehad had. — Je hebt toch niet naar een uitlegging willen luisteren, meende ze bitter, in jouw oogen immers was ik reeds bij voorbaat veroordeeld. Heb je me dat in die twee jaren van ons huwelijk niet steeds laten voelen, dat je m'n, afkomst en m'n vroeger werk feitelijk minderwaardig vond? Altijd heb je m'n vroegere vrienden en vriendinnen van me gehouden, zelfs je eigen vrienden zag je liever niet dan wel in m'n nabijheid. En dat alleen, omdjsit ik cabaret-artisté was, omdat je, wat ik 'gevoeld heb als eén innerlijke uiting vari emoties, altijd hebt veroordeeld, omdat je te trotsch en te eigenzinnig was om te willen aanvaarden, dat ook in ons beroep iets moois lag. Ach, ik weet, dat het m'n eigen fout was, omdat ik toentertijd niet begrepen heb, dat je liefde voor mij niet anders was dan een oer-instinct om mij voor jezelf te hebben. Daarom sloot je me op in dit groote, akelige huis, daarom hield je m'n familie en kennissen van me. Maar ik wil het niet langer, begrijp je, ik wil niet langer een gevangene zijn, die jij zuiver en alleen als. een bezit beschouwt, zonder je een moment af te vragen, wat dit alles voor mij beteekent. Hij glimlachte koel: — En daarom ben je begonnen om in m'n afwezigheid één van die artistieke prullen in huis te halen, daarom heb je met hem geflirt. Misschien was dat niet de eerste keer. Ze richtte zich hoog op en haar mooie oogen vlamden, toen ze hem toewierp: — Alsof dat mogelijk geweest was met de bewaking, welke jij hebt ingesteld. Maar, vervolgde ze plotseling mat, laten we niet verder twisten, laten we niet het weinige mooie, wat er nog gebleven is, voor altijd vernietigen. Ik heb je gezegd wat ik wilde, terug naar het cabaret en het tooneel. Te. jong ben ik nog om m'n leven te slijten als een soort decoratie van jou en je omgeving. Waarom wil je me dat niet toestaan, Art? Je weet toch, dat ik je zóó heb liefgehad, dat Ik je nog liefheb maar die liefde wordt gedood door dit saaie, vlakke bestaan. Jij gaat op in je werk, kun je dan niet begrijpen, wat m'n werk voor mij geweest i 5.... dat ik snak naar succes? — 't Is maar, wat je werk noemt, spotte hij fel, 't is jou te doen om gevierd te worden, om de schoonheid uit te hangen om je te onttrekken aan je plichten. Eens en voor altijd — ik weiger. En mocht je toch meenen, dat je bestemming in die richting ligt, dan zul je 't zonder mij moeten doen. Ze staarde hem aan en iets was er in haar, dat haar waarschuwde nu niet geheel door te zetten, omdat ze hem dan verliezen zou. Maar was Verlies niet beter dan dit bezit, dat nauwelijks meer waarde had? Sinds Jacques Velthuizen haar had bezocht, trachtend haar te winnen voor zn nieuwe gezelschap, was sterker dan ooit teruggekomen het verlangen naar het voetlicht, het applaus, de schmink. — Mari, had hij gezegd op zn oude, half-vleiende, half-beschermende wijze, als jij meedoet, weet ik dat we succes moeten hebben. Nu nog gaat je comedie: „Het Eenige Doel", even goed als vier jaren geleden. Wat kan ik je nu nog beter aanbieden dan de hoofdrol in een stuk, dat je zelf kunt schrijven. Met een stuk, waarvan jij de schrijfster bent en waarin jij de hoofdrol speelt, moeten we succes hebben! En ze had gedacht aan de vele vellen copie, welke ze in de eenzame uren geschreven had, de copie van een tooneelstuk, waarvan ze overtuigd was, dat het er in zou gaan.... en zeker onder leiding van Velthuizen. Ze had niet zelf willen spelen, had alleen de toestemming van Arthur willen hebben het te laten spelen — er zelf af én toe het oog op te mogen houden. Nu besefte zé wel, dat ze die toestemming nooit zou hebben gekregen, dat hij haar zeker nooit meer zou willen samenzien met Jacques. En toch — Goed, besliste ze plots, dan maar zonder jou. Zóó kan ik niet langer, waar alle opofferingen enkel van mijn kant moeten komen, zonder dat je je eenige moeite geeft om mij te begrijpen of om mij te helpen. Ik zal Velthuizen schrijven, dat hij op me rekenen kan. Eén oogenblik had Arthur van Vriezen het verlangen maar toe te geven: dan immers zou hij aan haar zijde kunnen blijven, zou over haar kunnen waken in dat bonte, woelige leven. Maar denkend aan de belofte, welke ze hem eens gegeven had, dat ze nooit meer zich met tooneel bemoeien zou, begreep hij, dat ze hem bedrogen had.... dan was 't maar beter aan alles een einde te maken. En, de eenige kans om tot een vergelijk te kunnen raken, voorbij latende gaan, zei hij: — Wel, doe wat je niet laten kunt, als je maar zorgt, dat je mijn naam er buiten laat. — Maar al te graag, spotte ze heftig, ik zal je weldra bewijzen, hoe mijn naam minstens even belangrijk is als de jouwe en wel zoo bekend en geliefd. En zonder één verder woord wendde ze zich om en ging. 11. | — Je bent dus /nog nooit van gevoelens veranderd, Mari? jvroég de man en zij, naar hem opziende, schudde langzaam 't hoofd. — Nooit, beste vriend zelfs al weet Ik, dat alles nutteloos is. Misschien, als we alles jaren geleden geweten hadden.. —- Ik ben een dwaas geweest, erkende hij. Dat, trouwens heb ik al ingezien op den dag dat je ons vertelde, dat je trouwen ging met Van Vriezen, maar toen was 't al te laat. En nu kijk, Mari, soms denk ik wel eens dat het je spijt, indertijd toch gehoor gegeven te hebben aan mijn plannen. — Nee, zei ze, ik heb nooit spijt gekend, omdat ik weet, dat het alles zoo heeft moeten zijn. Wat me soms spijt, is, dat m'n man en ik ondanks alles juist in dat eene opzicht zoo totaal verschillend van aard waren. Anders ze zuchtte en hoewel ze haar gedachten niet onder woorden bracht, begreep Velthuizen maar al te goed, wat ze bedoelde. — Je hebt, zei hij, nooit eenig taal of teeken van hem gehad? — Nooit. — En juist daardoor ontneemt hij je alle mogelijkheid op een nieuw geluk, meende de man heftig, doch opnieuw schudde ze ontkennend het hoofd. — Toch niet, beste. Mijn geluk ligt nu alleen in m'n werk, m'n kunst, dat moet genoeg zijn. Al dat andere is een dwaze droom geweest zij 't dan een droom waaraan zelfs nu nog de herinnering wel heel mooi is. Als wij maar wat beter elkaar verstaan hadden, zooals jij en ik elkaar verstaan, voegde ze er aan toe. — Jij en ik hadden bij elkaar gehoord, meende hij, en je weet, dat dit nu m'n dierbaarste wensch is. — Welke toch nooit vervuld kan worden, zei ze rustig. Misschien als we toen, voordat de ander kwam- • • • Een klop op de deur deed haar afbreken, het was een tooneelknecht, die Jacques Velthuizen kwam roepen. Nog eens wendde hij zich tot de mooie vrouw, wier naam in enkele jaren tijds bekend en geliefd geworden was, en angstig voor dat, waarvoor hij eenige verantwoordelijkheid voelde, vroeg hij: — Je hebt dus geen spijt, dat je je aan ons verbonden hebt? — Nee, zei ze rustig, omdat ik weet, dat het m'n bestemming -was. En vanavond, zoo goed als anders, zal ik met evenveel liefde in „Haar Grootste Succes" spelen als op de première — vorig jaar. Ze glimlachte in de ernstige, vriendelijke oogen, welke haar vorschend aanzagen en opeens dankbaar voor alles, wat deze man voor haar had gedaan, zei ze: — Het spijt me alleen, Jacques, dat ik je wenschen nooit zal kunnen vervullen — dat we eens aan elkaar voorbij gegaan zijn. Hij glimlachte haar toe. — Ik kom er niets op aan, beste, ik ben al dankbaar en gelukkig, omdat ik dit alles voor ie heb kunnen doen. Als 't in m'n macht 1ag.... Doch zonder zn gedachte uit te spreken, keerde hij zich om en ging, bang dat hij haar verraden zou, wat hij getracht had te doen en wat zij, hoe ook de uitslag zijn zou, hem zeker niet vergeven zou. En Marianne bleef alleen in de groote kleedkamer, alleen met haar vreugde om alles wat ze bereikt had.... alleen ook met haar welverborgen smart om dat, wat ze daarvoor had moeten opgeven. Het had, dacht ze, zoo heel anders kunnen zijn, a 15.... Doch ongeduldig haalde ze haar schouders op: ze moest voortmaken nu, want niet lang zou 't duren of 't scherm zou opgaan voor de honderdste uitvoering van „Haar Grootste Succes". Vooral vanavond in deze stad, zou ze willen spelen als nooit tevoren, zou ze alles leggen in haar spel, wat ze geven kon, al zou ook dat vergeef sch zijn, begreep ze. Want dat was de tragiek in haar bestaan, dat immer naast de vreugde om wat gewonnen was het verdriet bleef om wat verloren ging, terwijl toch een samengaan van beiden niet onmogelijk geweest moest. zijn. Met langzame handen begon ze zich te kleeden, besteedde alle zorg aan haar make-up.... honderd malen had ze nu de rol gespeeld van Elsje.... honderd malen opnieuw haar eigen werk tot leven gebracht op zoodanige wijze, dat heer het publiek werd meegesleept met het gebeuren op het tooneel.... dat toch slechts een afspiegeling was van 't leven zelf. En naast en met haar speelden de collega's, die met haar deelden in den roem en de eer, welke zij het gezelschap gebracht had en ook dat gaf vreugde en voldoening. Alleen.... Ze haalde opnieuw haar schouders op, wilde niet toegeven aan haar gedachten. Jammer was het, dat Jacques en zij niet vele jaren eerder tot elkaar gekomen waren, omdat dan dit werk ook op andere wijze gekroond zou zijn die wijze, welke ze nu nog zoo diep miste soms. 111. Voorover geleund in zn stoel, de handen geknepen om de leuningen, had de man het gebeuren op het tooneel gevolgd en elk woord, elk gebaar had hem gegrepen en steeds sterker in hem gewekt de gedachte, dat hij een dwaas geweest was. Stil was het in den vollen schouwburg, een ademlooze, beklemmende stilte van al die menschen die, meegevoerd door de voor hun oogen gevoerde tragiek van een vrouwenleven, alles om zich te vergeten schenen. Steeds hooger, met meesterlijke beheerschtheid, voerde de tooneelspeelster het spel tot aan de scène welke den lang verwachten en begeerden climax brengen moest. Dien morgen had hij het korte schrijven gevonden en het bewijs van toegang, en tegen zn wil in was hij dien avond gegaan. „U is " zoo stond er in dat schrijven, „een eerlijk man, heeft men mij verfeld. Als dat waa'f Is, dan zal die eerlijkheid u dwingen, vanavond te gaan — en als u gaat, dan zult en moet u de volle dwaasheid van uw houding beseffen. Of meent u het recht te hebben tot veroordeelen van datgene, wat voor duizenden en nog eens duizenden een vreugde en geluk geweest is? " Heel den dag had hij het besluit gehad om niet te gaan: hij wilde niet gedwongen worden tot de mogelijkheid zn houding te herzien — maar tenslotte was hij toch gegaan en van 't oogenblik af, dat het scherm was opgehaald, was hij meegesleept door het leven, dat de spelers hem voor oogen brachten. Want feller nog en dieper dan één der anderen in de ademloos gespannen zaal voelde hij de diepe waarheid, welke verborgen lag in dat spel, en alleen hij wist, dat het spel van die eene vrouw niet anders was dan een perfecte uitbeelding van de zuivere waarheid. Dus zóó was het geweest in haar, zóó groot en fel en altijd-groeiend, en niets had hij daartegenover geplaatst dan een ijzeren wil en een domme, egoïste blindheid. Verder ging het spel, de vrouw op het tooneel streed en verloor.... streed en won tenslotte won méér nog dan ze te winnen gehoopt had en juist daarom sprak ze van „Haar Grootste Succes", omdat ze uiteindelijk meer bereikte, dan ze zelf voor mogelijk gehouden had. Het scherm viel het spel was uit, maar in de eerste secondenlange stilte, waarin dat spel nog de toeschouwers gebannen hield, stond de man 0p.... hij wilde hij moest hij zou Achter hem dreunde het applaus op, dat vloeren en muren trilden en daverden men riep en juichte en niemand verbaasde zich, omdat in 't oog van buurman of buurvrouw tranen glinsterden zelf immers voelde men die tranen branden achter de oogen. Het duurde vele, vele minuten, waarin de storm van enthousiasme niet tot bedaren kwam doch allengs wegstierf, toen het gordijn gesloten bleef. Opnieuw ontroerd, trotsch en gelukkig om het weten ook nu weer haar publiek geroerd te hebben, ging Marianne naar haar kleedkamer, opende de deur en bleef met een kreet van verbazing — of was 't vreugde? — staan. Want daar, midden in het ruime en fraai-ingerichte vertrek stond de man, die nog altijd haar man was. Hij stond er, recht en slank, zonder te bewegen, de armen hangende slap langs het lichaam, bleek en met zonderling-verwrongen gelaat. En in zn oogen lag iets van den gloed, welke daarin blijkbaar eens gedoofd was iets van dat wonderlijke licht, dat haar eens al het andere had doen vergeten toen 't zelf haar nog niet getoond had, dat ze' dat niet vergeten kon. Hoeveel seconden gingen in stilte voorbij, terwijl man en vrouw elkaar woordloos aanzagen? Totdat de man, als ontwakend uit een droom, zn hand langs het voorhoofd streek. — Marianne, jij ik stamelde hrj en zweeg. Ze kwam een stap nader en niets ter wereld had uit haar oogen kunnen verdrijven den plots gewekten glans van vreugde, hoop, vervulling en wat niet al. — Jij, Arthur? Jij hier? Ik hier stemde hij toe, ik ben daarbinnen geweest tegen m'n zin. Ik heb je zien spelen en ik moest komen om je te zeggen, dat ik nu begreep, nooit het recht te hebben gehad om je dit te weigeren. Ik heb je mogen en kunnen vragen om je liefde, je genegenheid die heb je me wellicht geschonken. Maar dat andere ja, nu weet ik, dat je dat niet hebt kunnen opgeven.... voor mij. Een langzame glimlach kwam om haar lippen en, al was ze hem vreemd in haar kleeding en grime, in haar oogen vond hij de vrouw, die hem eens zonder eenig voorbehoud haar liefde gegeven had. — Je vindt je hebt dus mijn spel begrepen? — Dat heb ik, zei hij, en meer dan dat. Ik heb begrepen, hoe dom ik was om je daarvan terug te houden, dwazer was het, dan wanneer ik zelf alles had opgegeven wat mijn bestaan inhoud gaf. Nu weet ik, dat naast je liefde ook je kunst bestaan kan. Dat heb ik je willen zeggen, besloot hij, want niet.... nog niet.... durfde hij te raken aan de mogelijkheid, dat ze hem opnieuw haar liefde geven zou. Toch had ze zn wensch gevoeld en. nog altijd met dien zachten lach, vroeg ze: — Dat was alles, wat je zeggen wilde? — Nee, barstte hij uit, nee, niet als je me toestaat om meer te zeggen dan dat, als je me de gelegenheid wilt geven om te toonen, dat ik nu weet, hoezeer ik ongelijk had. Of is het daarvoor te laat? — Het is nooit te laat, zei ze rustig, om het geluk, dat ons geboden wordt, te grijpen. Ik zelf ik heb al die jaren gehoopt, dat dit eenmaal zoo komen zou. Met twee snelle passen was hij bij haar, was ze in zn armen.... en toen ze haar stralend gezicht ophief naar het zijne om zn kus te ontvangen.... toen opeens wist ze, dat ze nu „Haar Grootste Succes" behaald had een succes bij slechts één mensch.... maar bij hem, die ondanks alles, toch voor haar de beste en eenige gebleven was. (Nadruk verboden.) --- SCHEIDING — Je vader wacht buiten, kwam Bart in de schoolgang vertellen. Om 't hoekje van de deur gluurde, Joost naar buiten. Daar stond Vaders grijs-groen autotje met naast hem Vaders nieuwe vrouw, die ze Tante moesten noemen. Vader zou hen zeker meenemen in de auto voor een ritje. Dat beteekende thee drinken met taartjes in de stad. Maar Moeder wist er niets van. Moeder. Hoe verdrietig kon ze kijken, als ze na uren van ongerustzijn de kinderen weer thuis had. Soms belde Vader op, misschien had hij dat nu ook gedaan? Maar Joost voelde een haat tegen die Tante die zoo erg vriendelijk tegen hen deed. Veel meer hen vertroetelde en allerlei lekkers toestopte dan Moeder. ooit deed. Maar wat Moeder zei of deed dat meende ze. Moeder was echt. Tante niet. Hij wachtte onrustig op zijn zusje. Trok haar wat achteraf, de andere meisjes hoefden 't niet te hooren. — Vader staat buiten, laten we de achterpoort uitgaan, fluisterde hij. — Vader? zei Trees en haar oogen zochten den weg voor school af. Zooals Joost steeds Moeders partij trok was het voor Trees nog steeds tweestrijd. Ze voelde niet zooals haar broertje, 't verdriet, dat Moeder door. te maken had. Voor haar was Vader, Vader die op lekkers trakteerde, je meenam in de auto waarbij al je vriendinnen je jaloersch nakeken. En als ze vriendelijk tegen Tante was, kreeg ze misschien wel dat armbandje dat ze laatst met Moeder voor een winkel zag. — We gaan de achterpoort uit, zei Joost nog eens. — Dan ziet Vader ons niet. — Geeft niet. We laten Moeder niet weer alleen wachten zooals laatst. Als ik dan haar gezicht zie, dr oogen groot en nat verwensen ik die taartjes waarmee we gelijmd worden. Jij net zoo goed, zei Joost opstandig. — Ja, zei 't zusje. Dicht naast Joost liep ze over 't plein» tje naar de achterpoort, die nooit gebruikt werd. Waar je ook niet door mocht Joost voelde nu niet het angstgevoel van „je mag niet". Een verlangen beheerschte hem heelemaal: ongemerkt weg te komen. Juist dat 't slot piepend open sprong zei een stem achter hen: —. Je weet toch, dat dat niet mag? De hoofdonderwijzer tegen wie elk kind zóó opzag stond daar. Trees je rilde, Joost werd bleek. — Waarom dat weggesluip? — Om Vader, zei Trees met een snik» geluid. — Om Moeder, zei Joost flink. Moeder zal huilen als we wegblijven en Vader laat ons niet gaan als we voor uitgaan. Twee kleine menschenkinderen stonden daar hand in hand nu om Moeder te verdedigen. Moeder die hun de meeste liefde gaf en voor wie ze nu straf kregen? pc groote man dacht aan zijn vrouw thuis, "wachtend, bij de theetafel. Was het , niet het prettigste uurtje van den dag als' de kinderen met hun verhalen thuiskwamen, alles zoo één was. — Ga maar gauw naar huis en groet Moeder. De groote hand sloot 't grendeltje achter de verbaasde kinderen. — Ik was zóó bang, vertelde Trees je thuis en ze begreep niet wat Moeder wel bedoelde toen ze zei: — Ja wat fijn dat het zoo afliep. NELLIE WESSELING. (Nadruk verboden). ---