INDISCHE CAUSERIEEN D.W. Berretty † i«£S!L!;yd is overrijk aan schokkende gebeurtenissen. En de meer en meer geoerfeche rdG teChniek van telefoon eT radio «*> e** als ons, van alle bizoneen £p«tV?nJleuramp van het vliegtuig, dat £tTlujSlt begoa' maar nimmeF voleindde, haarfijn op de hoogte gebracht. +«X1armeer WÜ in deze correspondentie nochtans daarop terug komen, is het alleen om u wat meer te vertellen van een van de drie passagiers die daarbij om het leven kwam, n.l. D. W. Berretty, een man die de laatste 14 rf t i,n-vtel soed en kwaad gerucht in Ned. u.-indie heeft gestaan, een dien iedereen Kende, ook al had men hem nooit gezien, waaraan heeft hij die bekendheid te danken gehad ? Dat willen wij u verhalen ~$2mmitiue Willem Berretty, werd 20 Nov. 1891 in Djocja geboren, in een talrijk gezin. ■Hij was dus, wat men hier noemt, een „Indische jongen" (gemengd ras) en moest reeds vroeg aan den arbeid om in het levensonderhoud te voorzien. Zooals dit het geval is met het overgroote deel van de „Indische jongens", als de kortere of langere leertijd is afgeloopen, trachten zij een betrekking bij Vadertje Gouvernement te krijgen. Geen kopzorgen, voldoend salaris, halve dagen werken en automatisch, geschikt of niet geschikt, bevorderd worden. Met, op een leeftijd, waarop een volbloed Hollander eerst recht zijn volle kracht ontplooit en de beste vruchten van zijn arbeid kan laten zien, een behoorlijk pensioen. Deze traditie getrouw, werd ook Berretty klerk bij den Post- en Telegraafdienst te Batavia. Zijn opleiding genoot hij slechts in de beide eerste klassen van de H.B.S. te Soerabaya, gevolgd door het afleggen van het eindexamen van een Mulo te Djocja Lang heeft het ambtenaar-zijn bij Berretty niet geduurd, want aldra had hij verschil van meening met de toenmalige Post-directie, omdat deze hem niet wilde toelaten tot het commiezen-examen, wijl Berretty den postcursus niet had gevolgd. Hij is toen in de journalistiek gegaan, zijn eerste opleiding in dit vak van den heer Zaalberg hoofdredacteur van het Bat. Nieuwsblad, ontvangende. Reeds dadelijk vestigde hij de aandacht op zich, door een bizondere gave om allerlei inlichtingen tot bruikbare nieuwsberichten te verwerken. Voor het opsporen van die inlichtingen had hij een echte speurhondenneus. Toen begon, na twee jaar, zijn eigenlijke loopbaan bij de „Javabode"' als telegrammen-redacteur. Aan dit blad bleef hij verbonden tot 1917. Het was in dezen tijd dat hij de gebrekkige wijze van berichtgeving in Indie aanvoelde en op middelen bedacht werd om deze te verbeteren. Zelf geheel verstoken van middelen, greep hij dankbaar het aanbod aan van den bekenden Indischen industrieel P. Landberg, destijds scheepsreeder te Batavia, om, gesteund door diens kapitaal, een Indischen berichtgevingsdienst op te richten. Zijn debuut was ècht-Indisch. Kort te voren had hij, bij de Javabode, een buitenlandsch verlof genoten, dat hij voor een deel doorbracht in de Ver. Staten van Noord-Amerika. De machtige indrukken welke dat land, het eerste dat hij aanschouwde buiten zijn eigen vaderland, op den jongen ïndischman maakte, kunnen alleen gepeild worden door hen die den Indo kennen, met zijn vaak onbegrensde fantasie en zijn speciaal Oosterschen zin voor alles wat imponeert. Ook daarin is deze de anti-pode van den koelen, nuchteren Hollander. Welnu, het werd 1 April 1917. Berretty gaf een nieuw weekblad uit. Dat zou „de Zweep" genaamd worden. Daarin zou alles, wat verkeerd was in deze landen en in het vaderland, onbarmhartig, zonder aanzien des persoons, afgeranseld worden, zooals Berretty brallend aankondigde. Nu zijn wij hier in Indië dergelijk vuurwerk wel gewend. Men glimlacht even en;; gaat over tot de orde van den dag. Maar ditmaal ging de glimlach toch over in verwondering en ontstemming. Wat had B. gedaan ? Een groot aantal menschen in dienst genomen, die hij in den nacht, voorafgaand aan dien eersten April, voor ieder kantoor in de drukke „city" van Batavia, op alle muren en duren, op de trottoirs, op alles wat maar beschrijfbaar was, met krijt en anderszins de woorden „De Zweep" had laten schrijven, met „koeien" van letters. Men kon letterlijk geen stap verzetten, of men „viel" over „de Zweep". En.... de inhoud van het eerste nummer van „de Zweep" was in hoofdzaak een zeer onbehoorlijk .onbeschaafd omlaag halen van een collega, waar hij „iets tegen scheen te hebben". Gevolg was natuurlijk, dat deze Amerikaansche manier van de aandacht vestigen op jezelf en je product, een fiasco werd. Berretty moest openlijk zijn excuus aanbieden, verklaarde toen dat bewust nummer maar een „dummy-nummer" geweest was, maar het tijdschrift is spoedig een roemloozen dood gestorven. Intusschen, Berretty was voor het voetlicht getreden, had belangstelling gewekt voor zijn jonge stich: ting: ANETA, d.w.z. Algemeen Nieuws en Telegraaf Agentschap. Zijn oorsprong vond deze oprichting eigenlijk in de overname, door Berretty, van het correspondentschap van den repatrieerenden vertegenwoordiger van de „Telegraaf". Daardoor kreeg hij het eerste contact met een Nederlandsche courant voor de afname van Indisch nieuws. Maar zoozeer gingen zijn drang en zijn gedachten uit naar ,Aneta", dat hij zijn, tijdens deze voor hem zoo spannende dagen geboren dochter, ook Aneta noemde. Het begin was zeer eenvoudig. In een met zeildoek afgesloten ruimte van 3 bij 4 Meter, in het gebouw van de sedert lang gefailleerde drukkerij Papyrus, in de benedenstad van Batavia, werd de arbeid aangevangen Daar werkte Berretty met zijn „staf" (bestaande uit een typist) van des morgens 8 tot des avonds 10 a 11 uur aan één stuk door, dag in dag uit. Later besloot hij, gezien de dwingende noodzaak van het hebben van een relatie in Nederland, tot aanstelling van een Haagschen correspondent. Daarvoor koos hij een redacteur van „het Vaderland". Schriftelijk was hij in relatie gekomen met een persagentschap in Australië, dat niet met Reuter in relatie stond. Aldus breidde Aneta zijn arbeidsveld uit tot Nederlandsche en buitenlandsche berichtgeving. Een der hoogtepunten in het bestaan van de jonge onderneming bestond ontegenzeggelijk in de feestelijke inwijding van het Aneta-gebouw op 4 Dec. 1920 in Weltevreden, vlak tegenover het hoofd-post- en telegraaf - kantoor en den gemeente-schouwburg. In de eerste maanden van 1920 werd Aneta's correspondentschap in Den Haag vervangen door een bijkantoor. Een reclamebedrijf werd opgericht. Maar in April 1924 werden de werkzaamheden van persbureau en reclamebedrijf definitief gesplitst door de oprichting van twee aparte naamlooze vennootschappen, elk onder een zelfstandigen directeur. In 1931 werd van het Haagsche bijkantoor van het persbureau Aneta een afzonderlijke N.V. gemaakt. De oprichting van Aneta-Radio dateert van 24 Maart 1924, toen Aneta concessie kreeg voor het opvangen van buitenlandsche persradiogrammen. Het was een figuur die opgemerkt werd, die de aandacht trok, Berretty, maar een karakter tevens dat de algemeene aandacht zocht. Hij deed vaak van zich spreken, door zijn daden op verschillend gebied. Hij was voor zijn vrienden alles, maar voor zijn vijanden, en die had hij vele, een fel hatend tegenstander. En de conflicten bleven lang niet altijd tot de binnenkamer beperkt, integendeel. Een zucht tot grootdoen was hem volstrekt niet vreemd; dat getuigt, om iets tastbaars te noemen, de opvallend weelderige villa „Isola", die hij zich heeft laten bouwen in Bandoeng, op een der hoogste punten, vanwaar uit hij gansch Bandoeng kon overzien, zonder eenige belemmering van uitzicht, dank zij de enorme uitgestrektheid grond, om die villa heen, die hij in hoofdzaak tot tuin heeft laten inrichten, met watervallen, vijvers en alles wat men in zulk een vorstelijke omgeving kan verwachten. Het plan van die villa met omgeving werd ontworpen door niemand minder dan Prof. Wolf Schoenmaker en wij vergissen ons niet al te zeer als wij mededeelen, dat het geheel een miljoen heeft gekost. Bij feestelijke gelegenheden is het gansche complex electrisch verlicht — en ziet iedere eenvoudige burger vol bewondering op naar dat sprookjespaleis, daarboven, van Berretty, de villa Isola" 21 December 1933 werd de villa ingewijd. En nauwelijks een jaar later is een onweder in de Syrische woestijn oorzaak dat de man, die grootere trajecten nimmer anders dan per vliegmachine kon bereizen, een smadelijken dood in de vlammen vond, waarmede alle eerzucht, alle fantasie en groote dadendrang van deze markante figuur werd omgezet in de stilte van het graf. Menschelijkerwijs gesproken kan men het betreuren, dat deze autodidactische geest niet, door een minder eenzijdige opleiding, zich heeft weten te beheerschen, door opvoeding in een echt Europeesch milieu niet ruimer blik op het leven heeft ontvangen; want in dat geval zouden zijn talenten stellig der menschheid meer ten goede zijn gekomen. --- Vlagtwedder Tax voor het Winschoter Kantongerecht Verdachte verklaart zijn ritten te zullen staken Voor den Kantonrechter te Winschoten werd gisteren voortgezet de behandeling van de zaak tegen den garage-houder Egbert de w. te Vlagtwedde, beschuldigd van overtreding van de Wet op de Openbare Middelen van Vervoer. De zaak werd behandeld op 22 November; verschillende getuigen werden toen verhoord, maar aan het einde daarvan werd de zaak uitgesteld, daar de verdachte en diens verdediger niet verschenen waren. Het O. M. merkte echter aan het einde van de zitting op, dat als de taxi-dienst' Vlagtwedde— winschoten v.v. door verd. op dezelfde wijze werd voortgezet, de taxi's in beslag zouden kunnen worden genomen. Zooals men weet is dat ook geschied, op 4 December werden drie wagens van verd. in beslag genomen. Gisteren werd voortgezet de behandeling van de eerste zaak en werden drie nieuwe zaken tevens behandeld. Bij het in beslag nemen der drie taxi's werd nJ.. telkens ook proces-verbaal opgemaakt. ««,X.erd,:,.was ook nu niet verschenen. Als zijn gemachtigde verscheen de heer J. Beeren- Dorg, secretaris van den Ned. Bond van Luxe v«h"w- en Taxi Ondernemers. ~„.i nog twee getuigen waren verhoord, wa£ h? °- M- waargenomen door mr VAN DER HOEVEN het woord. Hij ging de val^S6^™^11 na> constateerdeBdat Vtertw?riATCr2' ?en regelden dienst rfi v.v. onderhield, dat LKrtP he? 3 gemaakt,'dat taxi's ïn pn ZZi? sellJk5ellJk gesteld met autobuszin fs snr ten.laste, gelegde dus bewezen is. Spr. was van oordeel dat de t?prrvnwo™n^miVe enSten dienste woraen. Hu wees er nog op dat verd. willens en wetens de wet heeft overtreden en eischte f 50 boete of 50 d. h. De heer BEERENBORG wees er op, dat de wet op de Openbare Middelen van Vervoer verouderd is. Deze is aangevuld met een regeling voor autobussen, maar 't is niet juist taxi's daarmede gelijk te stellen. Inmiddels verklaarde hij dat verd. den dienst zal staken en hij vroeg vrijspraak. De Kantonrechter zal Donderdag a.s. uitspraak doen. Daarne werden de drie volgende zaken tegen denzelfden verd. behandeld. De voornaamste getuige in deze drie zaken was de heer Kruys, controleur van de Ned. Spoorwegen te Groningen, die op 4 December drie wagens in beslag nam. Het O. M. nam requisitoir in de drie zaken tegelijk; wees er op dat de dagvaarding in overeenstemming is met die waaromtrent de Hooge Raad reeds uitspraak heeft gedaan en hij eischte driemaal f2O boeten en driemaal 2 dagen hechtenis voorwaardelijk met een proeftijd van een jaar. Tevens teruggave van de in beslag genomen auto's. De heer Beerenborg vroeg spoedige teruggave van de auto's. Hij sprak er zijn vertrouwen over uit, dat verd. niet tot een voorwaardelijke hechtenisstraf zou worden veroordeeld, maar dat vrijspraak zou volgen. Ook in deze zaken zal Donderdag a.s. vonnis worden gewezen. --- KUNST en WETENSCHAP Paul Hartmann naar Berlijn. Uit Weenen wordt gemeld, dat de leiding van het Burgtheater het contract met den tooneelspeler Paul Hartmann* in wederzijdsche overeenstemming heeft ontbonden. Hartmann, die eenigen tijd geleden door Goering tot staatstooneelspeler benoemd is, gaat naar Berlijn. --- STADSSCHOUWBURG. Het Ned.-Indisch Tooneel. Opvoering van Mercadet (De groote speculant). comedie van HONORÉ DE BALZAC, in bewerking van ELINE PISUISE. De schrijver van de Comedie humaine, dien schat van romans, schetsen en verhalen, die als romanschrijver in de wereldliteratuur tot de allergrootsten behoort, heeft ook enkele drama's geschreven, waarvan alleen Mercadet Ie faiseur — en dan nog pas na zijn dood — opgang heeft gemaakt. Maar die comedie uit het leven van een speculant heeft zich dan ook tot op den huidigen dag, 85 jaar na zijn dood, gehandhaafd en duikt telkens weer bij het een of ander gezelschap op het répertoire op. Verwonderen behoeft ons dit niet, want die heele geschiedenis van dien grootschen oplichter zou evengoed in onzen tijd kunnen spelen. De menschelijke natuur verandert in een eeuw tijds zeker niet en wie een tooneelspel groepeert rond karakter-typen maakt den besten kans om niet alleen voor eigen of eerstvolgende generatie te schrijven. Dit heeft De Balzac gedaan en zijn Mercadet is ons even goed bekend als den Franschen van zijn tijd, zooals dat ook met de meeste andere figuren het geval is. En het feit, dat deze comedie voor ons ook een costuurnstuk is geworden, maakt m dit opzicht geen verschil. Thans is Cor Ruys gekomen naar Groningen om Mercadet te brengen in een bewerking van Eline Pisuise en onder regie van Louis de Bree Natuurlijk is de titelrol voor Cor Ruys zelf. En wien zou deze beter zijn toevertrouwd. Hij gaf Mercadet met het groote en forsche gebaar, dat we van hem gewend zijn en dat zoo nu en dan niet zonder charge is. Maar dezen keer zal ik me wel wachten over een te veel aan charge te klagen. Die Mercadet van Cor Ruys is een creatie, zooals de oude school ons dien kon geven en die zoo bij uitstek op haar plaats is in een stuk als deze comedie. Met.«verrompelende flux de bouche, met die telkens wisselende aanvalsen verdedigingstechniek ten opzichte van schuldeischers, vriend, familie en personeel werd Mercadet een ondanks zijn fouten schitterend en bewonderenswaardig personage, wien we den goeden afloop gaarne gunnen, zonder dat we het gevoel hebben, hiermee te handelen in strijd met onze dagelij ksche maatschappelijke en sociale opvattingen. Le faiseur op het tooneel heeft gisteravond ook het publiek ingepalmd. Van de andere spelers noem ik bovenal Pierre Myin als den Comte de la Brive, den waardigen adspirant-schoonzoon van dezen waardigen papa, en Louis de Bree als den vriend Verdelin. Hun beider spel sloot zich bij dat van Cor Ruys volkomen aan in raakheid van typeering. Marie Meunier en Lüy Bouwmeester gaven elk een aannemelijke vertolking van moeder en dochter ,waarbij ik dan in het laatste geval natuurlijk in aanmerking neem, dat het jonge meisje van een honderd jaar geleden niet dat van thans is. Ook die echte aanstaande schoonzoon Minard, knap gespeeld door Wim Kan, schijnt een figuur uit het verleden met zijn al te zoetsappig hoewel innig braaf gemoed. Ik noem nog de drie schuldeischers, van wie Gerard Hartkamp, Jan Mulder en Folkert Kramer ook al weer echte typen hadden gemaakt. Zij hebben stuk voor stuk deze karakterrollen dankbaar als zoodanig geaccepteerd en speelden ze met veel kleur. 't Was een ouderwetsche voorstelling in dien zin, dat er — wat de ouderen onder ons zoo gaarne noemen „echt gespeeld" is. Jammer genoeg was de opkomst van het publiek niet ouderwetsch, maar de niet-overtalrijke aanwezigen hebben op ondubbelzinnige wijze uitdrukking gegeven aan hun bewondering. Zou dit nu niet eens een stuk zijn, waarvan het overweging verdient het als volksvoorstelling te geven? AD INTERIM. Cor Rnys. --- 2de Volksvoorstelling „Kinderen van ons Volk”. Naar aanleiding van het feit, dat de schouwburg op 28 December j.l. niet alle belangstellenden voor de opvoering van „Kinderen van ons Volk" van Antoon Coolen, door het Nieuw Schouwtooneel, heeft kunnen herbergen heeft het Schouwburgbestuur besloten op Zaterdag 12 Januari e.k. nog een tweede volksvoorstelling van dit stuk te doen geven. --- N.V. De Groninger Orkestvereeniging. Concert op Zondag 6 Januari in „De Harmonie". Aanvang 8 uur. Dirigent: Kor Kuiler Programma. 1. Suite (D. gr. t.) voor Strijkorkest, Hobo's, Trompetten en Pauken J. S. Bach 2. a) Traumerei; b) Abendlied R. Schumann 3. Chopiniana A. Glazounow 4. „Aus aller Herren Lander" Suite M. Moszkowski. 5. „Freut euch des Lebens" Walzer J. Strauss 6. Fragmenten uit het zangspel „lm weissen Rössl" R. Benatzky 7. Spaansche Marsch C. Friedemann. --- LEOPOLD STOKOWSKI. De best betaalde dirigent in de V.S. Uit de Vereenigde Staten is het bericht gekomen, dat Leopold Stokowski, de dirigent van het bekende Philadelphia Orchestra, zijn ontslag heeft ingediend. Dit bericht sluit voor den goeden verstaander inmiddels niet in, dat Stokowski inderdaad heen zal gaan. Het is niet de eerste keer en vermoedelijk ook niet de laatste, aldus de Msb., dat hij zijn ontslag genomen heeft of hiermede dreigde. Oneenigheden met het bestuur der instelling zijn ditmaal de aanleiding tot zijn besluit geweest, maar dit bestuur is nu al weer bezig een middel te vinden om den beroemden, maar uiterst lastigen dirigent te behouden. En het zal wel lukken, want Stokowski is er de man niet naar om reeds nu stil te gaan leven, al staan hem hiertoe de middelen ruimschoots ter beschikking. De kranten van Philadelphia hebben er op gewezen, dat Stokowski de best betaalde dirigent van de Staten is. Toen hij voor het eerst werd aangesteld, kreeg hij 600 dollar per concert. In 1922 kreeg hij een contract voor tien jaar, voor het dirigeeren van 90 concerten per jaar tegen 800 dollar per keer. Elk jaar echter liet hij voorkomen, alsof hij van plan was heen te gaan en het resultaat was een stevige salarisverhooging. In 1929 kreeg hij 2000 dollar per concert. Hij gaf er 55 en verdiende dus 110.000 dollar. Dit was echter nog niet alles. Zijn aandeel in de opbrengst van door de radio uitgezonden concerten was dat jaar 70.000 dollar. En zijn aandeel in de opbrengst van gramofoonplaten van het Philadelphia' Orchestra bedroeg 60.000 dollar, zoodat hij in totaal 240.000 dollar incasseerde. In deze slechte tijden zijn zijn verdiensten niet zoo groot, maar ze mogen er nog altijd zijn. Hierom en om zijn persoonlijke ijdelheid zal Stokowski, zoo profeteeren zijn critici, het zich zelf niet kunnen toestaan, nu reeds op zijn lauweren te gaan rusten. lets anders staat niet voor hem open, want geen enkele stad kan hem iets beters bieden dan Philadelphia. --- VEEL ZACHTE WINTERS VERWACHT. Studiereis van Zweedsch meteoroloog. Volgens de meening van den Zweedschen meteoroloog J. W. Svanstroem, zal de winter gedurende vele der eerstvolgende jaren even zacht zijn als thans het geval is. Hij is tot deze conclusie gekomen na gedurende verscheidene zomers in een klein scheepje de golf stroomingen langs de Noorsche kust te hebben bestudeerd. Naar zijn meening is de ongewoon hooge temperatuur van de stroomingen, die op sommige plaatsen wel 70 graden Fahrenheit bedraagt de oorzaak van het zachte winterweer. De warmte van de Noordelijke wateren, aldus verklaart hij, doet de heerschende winden uit Zuid- Westelijke richtingen waaien, en deze brengen de temperatuur der warmere streken over naar de Noordelijke landen. Het heeft verscheidene jaren geduurd, alvorens de golfstroomingen hun tegenwoordige hooge temperatuur hadden aangenomen. Hij komt derhalve tot de slotsom, dat het nog verscheidene jaren zal duren voordat de normale lage wintertemperatuur weder is bereikt. --- De Friesche Fascistenbond Fusie met een Friesche Vereeniging Naar wij vernemen hebben de Friesche fascisten besloten tot fusie met een bestaande Friesche vereeniging. In Juni van 1933 werden twee Friesche bonden opgericht, n.l. het „Frysk Faksiste Front" en het „Fryske Front". Beide bonden wilden vooral in de bres treden voor de sociaal-economische belangen van Friesland. Het eenige verschil tusschen beide organisaties lag in de vraag, of de strijd voor dit doel verbonden moest worden aan een bepaald staatkundig stelsel. Naar we vernemen, hebben beide organisaties dezer dagen tot fusie besloten. De daaruit verrezen vereeniging heeft den naam „Frysk Front" aangenomen, zoodat de aanduiding „Faksist" thans is vervallen. De Friesche fascisten hebben destijds dien naam aangenomen als symbool van den nieuwen „volkschen" geest, die over Europa was gekomen. Echter — zoo lezen we in de verklaring — is het langzamerhand aldus geworden, dat het woord „fascisme" een buitenlandsch staatssysteem van dictatuur beduidt, dat voor Friesland niet te aanvaarden is. Zoo beschouwd, gaf de naam „fascisme" aanleiding tot veel wanbegrip. Doel van het „Fryske Front" is de studie van en voorlichting over Friesche sociaaleconomische kwesties. Zooals vroeger gaat het daarbij uit van het begrip, dat er een Friesche volkseenheid bestaat met gemeenschappelijk Friesche belangen. Het zal in den staatkundigen strijd slechts dan naar voren komen, wanneer zulks noodzakelijk is. Het Front blijft buiten den strijd van de staatkundige partijen. De verdere uitwerking van opzet en organisatie berust bij de volmachten van de vroegere organisaties, den heer J. J. van Weringh te Groningen voor het F. F. F. en den heer D. Karma, leeraar te Eindhoven voor het „Fryske Front". Uiteraard is nu de band met de Hollandsche fascisten-organisaties verbroken. --- INGEZONDEN TAXI-ONGEVAL WINNEWEER. M. de R.! Naar aanleiding van het ingezonden stuk van E.H.8.0. Ten Boer, is ondergeteekende zoo vrij, ook nog eenige opmerkingen te maken. De heer Steenbergen is onmiddellijk gewaarschuwd door een der kinderen, die op weg naar school waren. Direct is door hem den dokter opgebeld. Dit kon niet vlugger geschieden dan het gebeurd is. De kinderen hebben het ongeval zien gebeuren, loopen direct aan bij Steenbergen, die in het eerste huis van het dorp woont en deze belt direct den dokter op. De bekendheid met de hulpposten voor E.H.8.0. met verbandtrommels enz., is zeer gering. Maar waarom dan niet een bordje aan de huizen waar deze trommels zijn ? Zeker, in het postkantoor, café's en kapperszaken hangt een lijst waarop staat aangegeven, waar deze trommels zijn. Doch hoevelen gaan er zitten om die lijsten te bestudeeren? Duidelijk aangeven waar men zich kan vervoegen, ligt mijns inziens het allereerst op den weg van de vereeniging van E.H.8.0. EEN INGEZETENE VAN TEN POST. --- BRIEVEN VAN EEN FRIES MCLXXXV. ZWEMMEN IN 1935. — DE OVERDEKTE BAD- EN ZWEMINRICHTING TE LEEUWARDEN. — IEDERE FRIES EN FRIEZIN ZWEMT. — EEN TERSCHELLINGER. — HET VLIEGTERREIN. — DRIE BRUGGEN. — — EEN „PIP” TE LEEUWARDEN. — EEN HISTORISCH PLEKJE. De overdekte bad- en zweminrichting is geopend. Zij is winst voor de hoofdstad, de eerste en eenigste instelling van dezen aard in Friesland. Jaren en jaren zijn er pogingen in 't werk gesteld om dit doel te bereiken en het scheen wel alsof het zich steeds verder verwijderde van de totstandkoming, vooral toen de slechte tijden de hoop verduisterden. Te grooter is nu de verrassing, nu als het ware plotseling de keurige inrichting voor ons staat en geheel uit particuliere middelen werd bekostigd. Dit is een gelukwensch waard. Welk een belangstelling bij de opening, waarbij nog honderden bezoekers moesten worden afgewezen. Voor Leeuwarden en omstreken is dit een feit van beteekenis. Immers de zwemsport is in den laatsten tijd vol lust beoefend. Hier en daar zelfs in kleinere plaatsen op 't platteland zijn zwembassins aangelegd. Er wordt druk gebruik van gemaakt. Zwemmen is niet alleen een aangename bezigheid, maar bevordert de gezondheid. Er is van de Friezen gezegd, dat ze niet zingen, men zou het mede kunnen aanvullen: zij kunnen niet zwemmen. Hoe zijn de tijden veranderd. Niet ver van deze Overdekte, die aan de Fonteinstraat staat, welke uitkomt op den Westersingel vlak bij de stad, stond voor vijf en twintig jaar in de gracht, waar Noordersingel zich bij de Spanjaardslaan aansluit, de oude zwemschool, inktpot genaamd. Het woord teekende den toestand. Daar werd aan enkele Leeuwarder jongelui zwemles gegeven aan den hengel. Wie zwom nog meer ? Niemand ! Wie had een badkamer in huis ? Enkele uitverkorenen. Nu ? Jeugd van de lagere scholen trekt zomerdag in bussen van de school naar de Wielen, al waar onder deskundige leiding den beginners de eerste lessen worden gegeven. ledere jongen en meisje heeft een zwempakje en als we nog vijf en twintig jaar verder zijn, is iedere Fries en Friezin de edele zwemkunst meester. Er wordt beweerd, dat de Friezen niet Weten, wat ze kennen en kunnen, maar dit weet 'k zeker wel, dat er in iederen Fries een sportman leeft of in iedere Friezin een sportvrouw en dat de tijd aanbreekt dat wij ons best kunnen meten met de Hollanders in de zwemmerij zoo goed als op schaatsen met de hardrijderij. Deze eerste Overdekte zal een aansporing zijn voor zeer velen in Friesland om dit voorbeeld van Leeuwarden te volgen De Overdekte ligt in een volkrijke wijk, in het Westen van de hoofdstad en zet zich ook naar het Noorden voort. Deze wijk wordt van twee hoofdwegen doorsneden, een naar het Westen en een naar het Noorden, die als groote vangarmen den vruchtbaren bouwhoek omvatten. Een eilandbewoner van Terschelling, die van het groote plan, de indijking van het Groninger Wad, gelezen had, en de geopperde idee inpoldering van het Friesche Wad, zag in de toekomst reeds twee dijken een van Terschelling en een van Ameland, naar de Friesche kust gelegd, puik best ingepolderd land, het Amelandergat bedwongen, een breed diep zeekanaal van de Fi'iesche hoofdstad naar het Amelandergat gegraven, Dokkum en Leeuwarden tot ongekenden bloei opgevoerd en de geheele landstreek, bouwhoek inpolderingen en eilanden, zich badend in geluk. Had hij Franeker en Harlingen vergeten in het zoo rustig ontworpen streek•?+ u dan het verbeterde kanaal Fonejacht—Harlingen op de tweede rang moeten komen ? Hoe het zij, de ongebonden fantasie is volkomen vrij, allerlei beelden op te roepen en mag zich zelf verliezen in het blauw der hemelen. Het is echter geraden met twee voeten op den beganen grond te blijven en eerst zien naar wat mogelijk is en uitvoerbaar. B. en W. van Leeuwarden hebben op het verlanglijstje, bestemd voor uitgevoerde werken in het jaar 1935, ook het vliegveld geplaatst, om in werkverruiming te dienen. Het ligt immers op het grondgebied ten Noorden van de stad aan den Stienzerstraatweg, die ook met het oog op de toekomst voor vermeerderd verkeer in den besten toestand moet gebracht worden. Het eindpunt van dezen weg ligt bij de aloude uitspanning: de Groote Bonte Koe. Daar houdt de lommerrijke straatweg van Leeuwarden op en daar was ook in den ouden tijd de rustplaats van wandelaars uit de stad om eens even uit te blazen om ook, vooral Zondagsmiddags, een glaasje en een kop thee te drinken, onder de veranda, met een levendig uitzicht op het boschrijke Dekema—State te Jelsum, rechts van den weg of links over de onafzienbare welige landouwen tot den blauwen einder, die op de zeedijken scheen te rusten. Hier in de nabijheid ligt het vliegterrein, dat een goede verbinding heeft met het Noorden der provincie en ook met het Westen, met den afsluitdijk, alwaar echter nog de weg te Harlingen, Franeker en Marsurn herzien en verbeterd moet worden. De aansluiting met den weg naar het Oosten, naar Groningen, wacht nog in den loop van dit jaar op verandering in de richting van het modern verkeer. Wel is de Spanjaardslaan, door den prijzenswaardigen ijver van het stadsbestuur, in een ideaal-weg herschapen, er resten echter nog drie bruggen, die reeds in dit jaar onderhanden zullen worden genomen. Het betreft hier in de eerste plaats van den Groninger kant, komende de z.g. rijksbrug, die in overleg met de regeeringsautoriteiten, geheel vernieuwd dient te worden. Zij is nog uit den tijd van het voetgangersverkeer, evenals de Noorderbrug, die ook nog herinnert aan de periode, toen het paard alleen nog trekdier was. De middelste brug ligt over de binnengracht, die de Voorstreek doorsnijdt. Deze zal moeten worden verlaagd en verbreed en de wensch van de Voorstreekers zal in vervulling gaan, dat zelfs het autoverkeer langs hun talrijke winkels geleid zal zijn. Immers er was nog een moeilijk punt in dezen weg, waar Minnema- en Korfmakersstraat de gracht van de Voorstreek kruisen. Deze pijp („pip" zeggen de Leeuwarders) stamt uit de vorige eeuw. Toen reden daarover de vigelantes. die de gasten van en naar het nabij gelegen hotel „De Nieuwe Doelen" brachten, naar en van het station. De Korfmakersstraat was o.m. het aanvangs- en eindpunt van den omnibusdienst uit onze grootvaders jaren. Het oude schoolliedje klonk langs de gevels dezer huizen: „Een omnibusknol gaat nimmer op hol". Deze pijp nu wordt zeer verbreed, op de wijze als de Amelandspijp, alwaar dan zelfs de auto's de Kelders langs kunnen rijden in de richting van de Brol, dan zal iedere Voorstreeker zijn willetje hebben en iedere minnaar van stadsschoon zijn zinnetje verkrijgen, met het eenrichtingverkeer, de oplossing is gevonden, de „pipen" bewaard, het lange smalle grachtje behouden en de neringdoenden tevreden gesteld. Er staat echter nog meer op het programma van het Stadsbestuur. Wie de Sint-Jacobsstraat doorrijdt, bemerkt wel, dat het gevaarlijk is, waar deze straat op het Hofplein uitloopt. De rijweg versmalt zich en vormt een leelijken bocht, die het uitzicht belemmert. J3e Sint Jacobsstraat wil men nu een rechte lijn geven, maar dan moet het hoekhuis, dat het verkeer in den weg staat, vallen. Dan zal men, van de Eewal komende, terstond kunnen zien, wat er nadert van den Wirdummerdijk, met eenige voorzichtigheid veel gemakkelijker zijn tocht kunnen voortzetten. Aan den tegenoverliggenden kant op dezen hoek ligt het politiebureau, dat verplaatst wordt naar het oude heerenhuis op de Nieuwstad, smalle zijde. Het Stadhuis bezit niet genoeg ruimte meer en nu zal het politiebureau met de daar aangrenzende gebouwen en gebouwtjes aan het Raadhuisstraatje, verbouwd en ingericht worden tot secretarie, gemeenteontvangerskantoor enz. Dit historisch plekje herinnert nog aan de vroegere hoofdwacht, alwaar de bewakingsdienst was voor het daartegenoverliggende Stadhouderlijk paleis, dat sinds geslachten door den Commissaris der Koningin bewoond wordt. Hier staat ook het standbeeld van Willem Lodewijk „Us Heit", en daarnaast de linde, geplant bij de regeeringsaanvaarding van onze Koningin. ---