DE VEENKOLONIE SMILDEI Aan de randen van de oude landschap Drenthe vond men oudtijds onbegaanbare veenmoerassen. Hier begon voor dit gewest het eerst het economisch leven te ontluiken. De nieuwe beweging ging echter over 't geheel genomen niet uit van de bewoners van Drenthe zelf, die waren daarvoor te conservatief. De stoot, Drenthe tot economische ontwikkeling te brengen, kwam van buiten. De venen van Hoogeveen werden in de eerste helft der 17e eeuw wel is waar aan de snee gebracht door een Drenthenaar, Jonker Roelof van Echten tot Echten, doch met hulp van kapitaal uit Holland. Bij de venen van Smilde hadden Hollandsche heeren belang, eveneens bij die van het Hollandsche Veld (bij Hoogeveen) en die in het oosten der provincie, waar namen als Nieuw Amsterdam, Nieuw Dordrecht hier op wijzen. Ten oosten van den Hondsrug waren het vooral Groningers, die over de grens in Drenthe doordrongen. Hier wijzen het Scholtenskanaal en Klazinaveen op den ondernemingsgeest van de Groninger heeren Scholten en Zoon. De oude kern van Drenthe is alzoo omringd door een zoom van nederzettingen, welker bevolking oorspronkelijk meest van elders afkomstig was. Men vindt er het oerechte Drentsch volkskarakter niet, maar in plaats daarvan een vermenging van verschillende vreemde elementen. Deze betrekkelijk jonge dorpen zijn door hun aanleg, den aard en de levenswijze der bevolking, kenmerkend van de aloude dorpen in het hart der provincie onderscheiden. Aan de randen van Drenthe vindt men de lange, regelmatige, eenigszins eentonige streekdorpen, de veenkoloniën, die zoo in 't oog loopend van de schilderachtige oude Drenthsche dorpen verschillen. , , Smilde behoort tot deze veenkoloniën. Voor het vervoeren der turf van de uitgestrekte Smildervenen werd de Smildervaart of Drentsche Hoofdvaart gegraven. Wolter Hendrik Hofstede, secretaris van de landschap Drenthe, wist in 1767 de Staten van Drenthe te bewegen, een algemeen plan voor het ontginnen der Smilder venen aan te nemen, en tot atvoer van de turf een nieuw kanaal naar het Meppelerdiep te doen graven. Aldus kwam van 1768-1780 de Smildervaart tot stand. Aanvankelijk eigendom van de landschap, de provincie, werd het kanaal in 1876 Riikseigendom. Als men van Assen den weg langs de Drenthsche Hoofdvaart volgt komt me al spoedig in het gebied der Smilder veenkoloniën. Aan beide z«de" ™"t*ftf£™ naai huizen en huisjes Een streekdorp van nneeveer 14 a 15 K.M. lengte. Het lerste gedeelte van Assen af heet Boven- SïïX? reneem3k Hooger- of Oude SlOude Smilde of Hoogersmilde vroeger ook Leggeloer ste gedeelte van de u | lome. Het bestond yerleend 17e eeuw. In 1612 weiu er schaa] voor het afgraven op> * en Smilder. van de Dieverder-, h de eeuw T betrokken werd. Sedert dit ocbrandstof betrokken met weldra een veenkolonie ontstond, Hooger- of Oude Smilde genaamd. Deze vervening werd vooral bevorderd door den eigenaar dezer landstreek, den heer Adriaan Pauw, ridder, heer van Heemstede en Raadpensionaris van Holland. In 1625 waren de tot die kolonie behoorende gronden voor een aanmerkelijk gedeelte van het veen ontbloot, en de ondergronden, die aan de familie Pauw en eenige Hollandsche heeren behoorden, werden bij gedeelten in erfpacht gegeven. De bevolking, die zich hier vestigde, was nog meest uit Drenthe afkomstig, en had weldra een niet onaanzienlijk oppervlakte in bosch-, wei- en bouwlanden herschapen. De Staten van Drenthe waren daarvoor vooral den heer Adriaan Pauw zeer dankbaar en ze besloten daarom op een Landdag in 1633, de Dieverder-, Leggeler- en Smildervenen te verheffen tot een leenheerlijkheid ten behoeve van Adriaan Pauw, om door hem en door zijn nakomelingen te worden bezeten onder den naam Hoogersmilde. Aan het leen was tevens verbonden het recht van vrije jacht op de gronden der Heerlijkheid. Ook zullen de Staten van Drenthe in Adriaan Pauw den man hebben gezien, die ongetwijfeld er aan kon medewerken, dat Drenthe met de zustergewesten gelijk gesteld werd. We geven hierbii het portret van Adriaan Pauw, heer der Heerlijkheid Hoogersmilde. De bewoners van Hoogersmilde behoorden vroeger kerkelijk onder Diever. Volgens Koninkl. Besluit vormt Hoogersmilde sedert 1845 een zelfstandige kerkelijke gemeente. In dat jaar werd dan ook het eenvoudig kerkje gebouwd met het kleine spitse torentje, waarin een klok van 1845. De eerste, die in deze gemeente het leeraarsambt bekleedde, was Ds. Bernardus Wesselius Scholten. Het beroep was een Koninklijke collatie. Ontstond Hoogersmilde in de eerste halft der 17e eeuw, de andere deelen der uitgestrekte veenkolonie zijn van lateren datum. In 1771 voer de eerste schipper van het zuiden naar ek venen van Kloosterveen, terwij. rt in 1774 werd doorgetrokken naar Assen. In 1780 was de Drentsche Hóofdvaart gereed, ze werd 7 Oct. 1780 ingewijd. De Groninger Courant van die dagen vertelt daaromtrent het volgende. „Van Assen meldt men: den 7 deezer maand (Oct.) hadden de inwoonderen deezer plaats het genoegen, het Nieuwe Kanaal, dat langs een uitgestrektheit van 9 uren, zedert 10 jaren is gegraven, en voorbij Meppel naar en door de Zwartsluis in de Zuiderzee loopt, ten einde te zien brengen. Ter dier tijd worden de twee eerste hier aankomende schepen met klein geschut en waaijende vlaggen en veel vreugde verwelkomt. Intusschen is ook het nieuw aangelegde dorp, Kloosterveen, tot op 100 huizen omtrent aangebouwd. Ook heeft men er den 5 Juli de grondslagen begonnen te metzelen van een agtzijdige Koepelkerk, welke 2000 menschen zal kunnen bevatten. Ook zijn bereids gronden, aan dit kanaal bij Assen gelegen, afgemeten, die binnen korte dagen tot huisplaatsen openbaar zullen worden verkocht". Verkoopingen van veengronden hadden plaats in 1773, 1784, 1796, 1802, 1805 en 1808. In 1812 werden venen bij groote perceelen verkocht en werden de heeren Suermondt te Rotterdam, Siderius en Co. eigenaren van uitgestrekte venen. Ook de familiën Kymmel, Tonckens, Gratama mogen wij noemen bij hen, die hier indertijd als ontginners werkten. De namen van velen bleven bewaard als namen der aangelegde wijken: Bollingswijk, Suermondtswfjk, Van Lierswij k, Kymmelswijk, enz. In 1807 werd de burgerlijke gemeente Smilde gevormd, bestaande uit de vier verschillende reeds genoemde deelen. Het wapen der gemeente vertoont een vrouw, staande tusschen twee turfhoopen, leunende met de linkerhand op een scheepsanker, hebbende op de opgeheven rechterhand een duif. Te Hijkersmilde, genoemd naar de marke van Hijken, gelegen in het Karspel Beilen, werd 1780 de eerste steen van een kerk gelegd en wel volgens een aan de N.W.-zijde ingemetselden steen „door jonkheer Sigismund Jakob des H. R. Rijks Grave van Heiden, oudste zoon van den Heere Drost op den V Julij MDCCLXXX; Drost van Coevorden en der Landschap Drenthe S.P.A. des H. R. Rijks Grave van Heiden tot Entingen, Laarwold en Reinestein; Gedeputeerden uit de Ridderschap Z. C. Baron van Schwartz tot Ansen, R. Baron van Echten tot Echten, F. O. Baron van Dörnberg Heiden tot ter Borch, J. Baron van Dongen tot Westdorp; uit de Eigenerfden mr. O S. Nysingh W. Lunsing, mr. D. Willing-e, G. W v' d. Feltz; Ministers, mr. C. W. Ellents Raad en Secretaris, mr. W. H. Erkenswijk Raad en Landschrijver, Abraham Martinus Sorg architect . Voor den bouw der kerk werd f4OOOO n tl Van de -andschap Drenthe uitgetrokken. Wegens moeilijkheden met de aannemers, wien ook geweigerd werd hun namen aan of in 't gebouw te plaatsen, ging de bouw traag voort. De inwijding had eerst plaats den 17 Febr. 1788 door Ds. Crull van Assen, bij welke plechtigheid „het volle collegie, hun Deurwaarder en boden en tot voorkoming van confusie de kapitein geweldiger en acht kerspel soldaten tegenwoordig waren". De kerk is een achtkant gebouw en vertoont vier deuren. Er zijn vier zware pilaren — een vierkant vormende — die het dak steunen. De koepeltoren midden op de kerk bevat een klok van 1781, gegoten door Christiaan en Jan Seest. In de kerk vindt men een overkapt Heerengestoelte met het Wapen van Drenthe. Het orgel werd 26 Dec. 1841 ingewijd. Het werd geplaatst gedeeltelijk uit een legaat van Mevrouw Wed. Rebenscheidt, gedeeltelijk uit vrijwillige bijdragen der gemeente, gedeeltelijk uit de „Cassa ad pios usus". Deze kas werd in 1717 opgericht: de gelden dezer kas moesten dienen voor liefdadige en nuttige doeleinden. De plaats, waar de eerste kolonisten van Hijkersmilde in hun hutten of tenten woonden, heette nog langen tijd de Tenten, ook wel Engeland. In 1760 klaagden de kolonisten bij de Staten, dat ze niet wisten, waar hun afgestorvenen begraven dienden te worden, daar Beilen en Diever weigerden toe te staan, dat de lijken aldaar ter aarde werden besteld. Deze klachten, mede die over het doopen hunner kinderen, die over het onderhouden der ouden van dagen, gaven den stoot tot het bouwen der kerk. De eerste leeraar alhier was Ds. J. A. Erkenswijk. Hij kwam er in 1788 en werd in 1813 emeritus. Deze predikant leverde in 1801 aan het vertegenwoordigend lichaam van het Bataafsche volk een memorie in, om de fondsen, over wier oprichting en in standhouding de conditiën der veenverkooplngen bepalingen bevatten, ook voor de toekomst te behouden. Die memorie is merkwaardig om den inhoud alsook om den kernachtigen duidelijken stijl. Ze bevat belangrijke bizonderheden t-*oï_,t-.taan, van Smilde,'fs van en is gelukkig bewaard gebleven. De Diaconie der gemeente bouwde in 1836 een armhuis, om in de huisvesting der armen te voorzien en alzoo het betalen van huur voor hen „uit te zuinigen". Uit de „Cassa ad pias usus" verkreeg men een subsidie van f 5800. 't Gebouw kwam met de landerijen, die er bij behooren op meer dan f 8000. Bij Koninklijk Besluit van 1860 werd Bovensmilde — zoo genoemd, omdat deze kolonie van Meppel opvarend, bovenaan ligt — een zelfstandige kerkelijke gemeente, 't Dorp — het jongste der vier gedeelten — ontstond omstreeks 1823. De kerk werd in 1869 gebouwd en in 1922 hersteld. De gemeente Smilde is èn door haar ligging èn door haar uitstekende verbindingswegen — zoowel te water als te land, de Drentsche Hoofdvaart wordt steeds op peil gehouden — zeer geschikt voor de vestiging van industrieën. Te Hoogersmilde bestaat een kalkzandsteenfabriek, te Kloosterveen een' aardanpelmeelfabriek. Men kon aardige tochtjes maken naar het „KeiKenveld", heel prachtig aangelegd in het centrum der gemeente, naar de merkwaardige zandverstuiving in het mooie „Diependal". In deze omgeving vindt men bosschen en heidevelden. De gemeente, die 6300 H.A. groot is, telt 100 H.A. Bosch en nog een 1800 H.A. heide- en veengrond. T.. (Nadj-uk verboden). Adriaan Pauw, Heer van Hoogersmilde. — Wilt u de klok verplaatsen ? — De slinger raakt mij telkens. (Tit-Bits) --- Kroniek: 594 Kunst en Letteren La Argentina Een interview met de wereldberoemde Spaansche danseres ter inleiding van haar optreden op 9 April te Groningen — De danskunst in haar schoonsten vorm „Ik ben niet opgewassen tegen de taak, deze puurste schoonheid — waarvan men al na een paar dansen „doordrenkt" is — te beschrijven. In October komt La Argentina naar Groningen en ongetwijfeld zal ze ook daar als een priesteres van den Olympos ontvangen worden, zal ze ook daar een volle zaal aan haar handen, voeten, haar lichaam èn aan haar castagnetten kluisteren, met de onverbreekbare schakels, die alleen de echte kunst te smeden weet. Want zij is een danseres gelijk er in elke eeuw maar één geboren wordt". Aldus besloot ik bijna zeven jaar geleden — ik kan mezelf haast niet realiseeren, dat het al weer zoo lang geleden i s — een kroniek, die ik wijdde aan La Argentina, vlak nadat ik haar in het Scheveningsche Kurhaus had zien dansen en kort voordat ze voor 't eerst in Groningen — naar ik meen voor den Kunstkring — zou optreden De jaren gingen voorbij; Europa's grootste danseres, Anna Pavlowa, stierf de belangstelling voor de danskunst groeide in Nederland gestaag. ... La Argentina nam de fakkel van haar Russische kunstzuster over en werd ten onzent een telkens terugkeerende, graag geziene gast.... maar tot een openbaar optreden in de Noordelijke hoofdstad kwam het nimmer; de impressario's durfden de risico's blijkbaar niet aan, vreesden dat de Groningers voor deze Zuidelijke danskunst onvoldoende interesse zouden demonstreeren. Dit was slecht gezien, want Groningen toonde reeds vaak genoeg, hoe dankbaar het is, indien de corypheeën der Europeesche kunst bij het vaststellen van hun Nederlandsche tournee niet uitsluitend aan de groote steden van Holland denken. Persoonlijk twijfel ik er dan ook geen moment aan of La Argentina zal, nu Mr. van Riemsdijk zich ontpopte als „de man die den moed had", in Groningen over enkele dagen een groot en enthousiast publiek vinden. Zeer waarschijnlijk echter zullen mijn lezers zich van hetgeen ik destijds over La Argentina schreef weinig of niets meer herinneren; en daarom kan het zn nut hebben, deze danseres nogmaals bij het Groningsch publiek in te leiden. Ten deele zal ik daarbij haarzelf aan het woord laten — hetgeen ze mogelijk maakte door mij Zondag j.l. een onderhoud toe te staan — ten deele zal ik mijn eigen indrukken van de danseres en haar arbeid vastleggen. La Argentina leefde van het tooneel in mijn herinnering als een slanke, rijzige vrouw, met een meer interessant dan mooi gelaat en een Spaansch-bewuste allure. In hotel Paulez te 's Gravenhage vind ik een wel slanke, maar kleine gestalte — dat het tooneel-costuum ook mij zoozeer bedriegen kon — een uitgesproken Spaansche schoonheid — waar is de bekende „groote mond" der lachende portretten? vraag ik me verbaasd af — een eenvoudige kunstenares zonder eenige pose. Mad. Argentina zit te dineeren — naar Spaansche gewoonte zoo tegen negen uur — en om tijd te sparen word ik uitgenoodigd de gezelligheid van de tafel te deelen. 't Is een experiment dat ik nog nooit eerder bedreef — een dineerend kunstenaar interviewen — maar ik moet zeggen, dat het me uitmuntend heeft voldaan en dit stellig niet alleen vanwege het ijs dat ik tenslotte mee kreeg te genieten. Een etend kunstenaar is spontaner, minder op zn qui vive, „weerloozer" dan een, die er speciaal voor is gaan zitten om den persman te ontvangen. En daarom kan ik thans al mijn collega's warm aanbevelen, zich voortaan niet meer met de „thee" tevreden te stellen, doch het slachtoffer aan het diner te overvallen .... Terwijl La Argentina zichtbaar geniet van een stuk Hollandsen pluimvee, vertelt ze me, dat ze dol is op Holland, dat ze een tournee door Nederland als een soort rustkuur "bpsehouwtnen dat klimaat bij uitstek geschikt vindt jjm haar zenuwen te kalmeeren. "Daar ik deze danseres bezwaarlijk van gebrek aan originaliteit verdenken kan, concludeer ik maar dat z ij het nu eens werkelijk meent maar besluit toch oogenblikkelijk „wraak." te nemen. En dus antwoord ik prompt, dat ik dol ben op Spanje, dat een reis door dat land voor mij een ideale vacantie beteekent en dat het klimaat van Andalusië — de streek waar La Argentina geboren werd — mij als bij tooverslag alle verkoudheden e.d. doet vergeten. De kip wordt oogenblikkelijk secundair. „U kent Spanje?" „Zeer goed, madame! Maar van één ding moet u mij een verklaring geven. Bij mijn reizen door Spanje heb ik. steeds naar u gezocht, of beter: haar uw dansen. Ik zocht ze in Madrid, maar bovenal in Sevilla en Valencia. Ik dacht in Spanje zelf de sensatie die u mij bood, toen ik u zag dansen, avond op avond terug te zullen vinden.« Maar ik vond niets, niets dan derderangs cabaret-gedoe en voor de vreemdelingen geënsceneerde Zigeuner-Schwindel. Den Spaanschen dans, uw Spaanschen dans zocht ik vergeefs".... Dat m'n schot raak zou zijn had ik gehoopt; dat het zoon voltreffer zou blijken, had. ik niet durven denken. De kip is totaal vergeten; La Argentina legt demonstratief mes en vork neer; ze zit eensklaps kaarsrecht op haar stoel, haar oogen schieten vuur — déze vrouw zag ik den daverenden Bolero dansen — dan kijkt ze haar pianiste, haar secretaris en haar „trainer" aan.... en van dit oogenblik af hoef ik niet meer bevreesd te zijn voor een conventioneel praatje.. „Natuurlijk hebt u niets gevonden, want de Spaansche dans is dood; ze is schandelijk verraden door de danseressen. Een goede zestig jaar geleden, toen bestond er nog zooiets als een Spaansche danscultuur, toen ging het nog alleen om de prestatie, lette men niet op de „schoonheid" van de danseres. Maar geleidelijk meer is de vraag naar „mooie" danseressen gestegen, traden de middelmatigheden zonder begrip, zonder artisticiteit, zonder intelligentie, zonder voldoende opleiding, en zonder verantwoordelijkheidsgevoel op den voorgrond. En wat ge thans nog in Spanje ziet is een beleediging van den Spaanschen dans. Ik heb er tegen gevochten, maar wat geeft het. Ik zag in Spanje een danseres in een revue-costuum dat zóó uit Parijs geïmporteerd scheen, met een hoog hoedje op en met castagnetten in de handen.... een foxtrott dansen; ik ben naar haar toegegaan en heb gezeed: ..Dans wat je wilt, maar doe die castagnetten weg". Wat geeft het?.... O zeker, een heeleboel probeeren mij na te doen, geven sinds ik er mee begonnen ben, dans-recitals, maar ze hebben zich nooit de moeite gegeven te werken, te studeeren, zichzelf te ontwikkelen". Bestaat er dan geen school in Spanje? „Wel opera-scholen, geen school zooals ik dat zou wenschen". Waarom sticht u dan zelf geen school? „Dat zal ik zeker doen, mettertijd; als ik me er dan nog sterk genoeg voor voel". Maar u persoonlijk. Hoe en waar genoot u uw opleiding? De verontwaardiging is uit La Argentina weggezakt; we zijn in rustiger gebieden gekomen en kalm vertelt ze nu iets van haar leven: „Ik had een goede zangstem en m'n ouders wilden, dat ik voor zangeres ging studeeren. Ze waren zelf danskunstenaars ze kenden dus de moeilijkheden van het „vak" en ze wisten beter dan ik, dat een danseres in die dagen als maatschappelijk onvolwaardig werd beschouwd. Voor mijn ambities voelden ze niets; en, geholpen door een adellijke dame, die mij wilde laten studeeren, deden ze alles om mij uit het -theater te houden. Doch ik hield vol; ik moest en zou danseres worden; op het examen zong ik opzettelijk valsch en ik zakte; toen verhuisde ik tenslotte naar de balletschool van de Koninkl. Opera te Madrid. Daar leerde ik de ballet-techniek". Weldra echter maakte La Argentina zich los en begon ze aan de verwezenlijking van haar ideaal: de Spaansche nationale danskunst nieuw leven in te blazen. Ze nam de quintessens der oude volksdansen en bouwde daarop voort; ze hield de traditie in eere, maar styleerde en veredelde de dansen, totdat techniek en bezieling een eenheid vormden, een soort hoogere volkskunst ontstond. Aan de ballet-techniek hecht La Argentina een buitengewone waarde. Ze is volgens haar de „Solvège" van den dans, zonder welke geen verder bouwen mogelijk is. Daarnaast beschouwt ze kennis van de muziekleer als een eerste vereischte voor een danseres. „Alle dansers moesten een muzikale cultuur hebben".... In haar dansen komt dit alles sterk tot uiting. Haar aan het ballet ontleende technische volmaaktheid frappeert in elk harer dansen; en haar groote muzikaliteit blijkt niet alleen uit haar dansen zelf, maar bovenal uit dat wonderbaarlijk castagnetten-spel, dat bij deze kunstenares een verrukking apart vormt. Bij haar juichen, smeeken, lokken en zingen de castagnetten; ze dringen zich echter nooit op, maar sluiten zich logisch bij het gebaar aan, hun spel geeft het gebaar a. h. w. reliëf, onderstreept op een geheel eigen wijze de beteekenis er van. En waar het gebaar irreëel wordt, geven ook de castagnetten hun irreëele klanken. Sprekend over het ballet noem ik den naam Pavlowa. Nu straalt Argentina's gansene gelaat: „Ah, Pavlowa.... ca c'est mon culte!" Dat was geen danseres; dat was een genie in haar kunst; en genieën zijn zeldzaam. Na Pavlowa's heengaan en het uiteenvallen van Diagilew's ballet, ziet ze nog slechts half-goden op den dans-Olympos Eigenlijk verbaas ik me een weinig over dit enthousiasme voor het ballet bij deze „volks"danseres. Nog grooter intusschen wordt m'n verbazing, wanneer ze rrnj vertelt, zelf geruimen tijd balletten — Spaansche uitteraard — te hebben gedanst Tot voor een jaar of vier geleden nog had ze een eigen groep; en nog het vorig jaar trad ze in Zuid-Amerika met een ballet op. Ziekte deed haar tot ontbinding van haar groep overgaan, doch ze overweegt de mogelijkheid, een nieuwe samen te stellen en daarmee ook in Nederland op te treden — ik heb haar een daverend succes voorspeld, want een balletgroep die Spaansche dansen brengt op de wijze van La Argentina, moet wel een zeldzame sensatie bieden. Maar de vereischte langdurige studie met het niet zeer fraaie materiaal dat Spanje biedt, schrikt La Argentina een beetje af.. Dat Argentina het ballet-zonder-meer niet bewondert, spreekt vanzelf. Deze persoonlijkheid houdt niet van al te sterke gebondenheid en verlangt in den dans allereerst wat zij zelf in zoo groote mate bezit. „Denkt u niet", zegt La Argentina, „dat mijn pad over rozen is gegaan. Ik heb moeten zwoegen en vechten. En er was zelfs een moment, dat ik er aan twijfelde of ik m'n doel wei ooit zou bereiken. Toen besloot ik anrbtenares bij de telegrafie te worden. Maar tenslotte heb ik toch weer doorgezet. Van de 33 jaar — ik ben heel jong begonnen — dat ik thans dans, heb ik bijna 20 moeten doorworstelen zonder dat ik genoeg verdiende om in m'n levensonderhoud te voorzien. Maar de overwinning is gekomen" Gelukkig en terecht — zou ik er aan willen toevoegen. Want de Oude en de Nieuwe Wereld zouden er heel veel aan tekort zijn gekomen, indien zij deze begenadigde danseres — de grootste na Pavlowa's dood — niet op het toppunt van haar glorie hadden kunnen aanschouwen. Het is zeven jaar geleden, dat ik La Argentina zag dansen; 't is me of het gister was. Zoo diep was de impressie welke haar kunst op me maakte, dat ik die nu nog voor me zie. En is dit feitelijk niet de grootste lof, welke ik haar kan toezwaaien? (Nadruk verboden). J. G. DE HAAS. La Argentina ---