KUNST en WETENSCHAP NATUURKUNDIG GENOOTSCHAP HET BEREIKEN VAN LAGE TEMPERATUREN EN VERSCHIJNSELEN BIJ LAGE TEMPERATUREN PROF. DE HAAS BEREIKTE TEMPERATUREN VAN ONGEVEER 0.015 GRAAD. p«,sLde "Prat. Hamburgerzaal van het Con- J-erthuis te Groningen had het NatuurkunvtP Genootschap gisteravond wederom een °JJeenkomst belegd, waarin prof. dr. W. J. .-"*• HAAS uit Leiden sprak over het bereiken *n lage temperaturen en over verschrjnn? e temperaturen. ue voorzitter van het Genootschap, prof. C SCHOUTE, sprak een kort inleidend j*? waarin hij den spreker hartelijk welkom heette en herinnerde aan diens groote "wensten op wetenschappelijk gebied. _*rof. DE HAAS, die hierna zijn rede aan-ll}g, begon met 'te herinneren, dat hij te w£n het werk v&n Prof- Kamerling Onnes "een overgenomen. Hij heeft toen getracht rf temperaturen nog verder naar beneden pr, in samenwerking met dr. Kramer en ar. Wiersma. Wanneer men de vraag aan tiir' Zou stiellen waarvoor die lage tempera - «ren dienen, dan moet spr. het antwoord diWrop schuldig blijven. Zooals met zooveel jtjjpn, moet men ook in de wetenschap 'ei altijd met primaire vragen als het "waarom" komen. Bij de wetenschappen is J 5*1 daarvoor op een verkeerd terrein. De genschap zelf is het primaire gevoel, dat en mensch is ingeboren, zooals zooveel den is ingeboren, zonder dat we het ïS?°m" kunnen beantwoorden. vimn van de lage temperaturen en ,7 zi^n oorsprong in de studie der gassen 'Vloeistoffen en het vloeibaar maken van iT56* (Paraday). m 1867 werd de wetenzly v°or het eerst ingelicht omtrent het si» "critische punt". Breedvoerig weidde gi?\ hierover uit evenals over andere geirwedkundige feiten uit de wetenschap der ban!?11' vloeistoffen en wat daarmede verr*vvT houdt. Spr. herinnerde voorts aan de van Cailletet om lucht vloeibaar te on wkerMie over de Nederlandsche proeven herri Sebied van lage temperaturen herin- Wei-t prof- de TZ&a* a-an het belangrijke cr3 van prof. Kamerling Onnes in diens te vft^f?16 laDoratorium te Leiden. Zijn grooarbptrf ste om- geweest dat hij met zijn HmPTTt schcol gemaakt heeft voor de expelenteele physica in Nederland. Wanneer hedL aanmerking neemt, welke moeilijkoverwi Prof• Kamerling Onnes heeft moeten grootp. £ü?' dan kan men niet anders dan zettirf™ Sondering hebben voor zijn doorbeidf Verm<>gen en volharding in zijn arte ziirT6 van Charkow en ToronratoS Ware copieën van het Leidsche labo°nrie ' Wel een bewijs van Kamerling j_ ° meesterschap op dit terrein. waam,!rba'n'd met den tijd wilde spr. de wijze "p de lucht vloeibaar gemaakt wordt, thans voorbijgaan, doch zich bepalen tot de lage tempera turen zelf. In verband hiermede beschreef spr. het „vat van Dewar", dat een der voornaamste instrumenten is voor het verkrijgen van lage temperaturen. In het vat van Dewar wordt de vloeibare lucht onder druk gekookt, waardoor men zeer lage temperaturen bereikt. Spr. noemde hiervan verschillende voorbeelden, terwijl hij daarbij opmerkte dat bij gereduceerden druk de temperaturen nog lager gemaakt kunnen worden. De mechanische pompen hadden echter grenzen. De effectieve werking bleef gering. Een groote verbetering bracht Langmuir met zijn niet mechanische luchtpomp. Deze pomp berust op de werking van kwikmoleculen op de luchtmoleculen. Deze pompen werden ook door prof. Kamerling Onnes toegepast in combinatie met mechanische pompen. Het gevolg was, dat hij in 1920— 1921 met dit samenstel kwam tot een absolute temperatuur van 0.82. Aan de hand van een aantal lichtbeelden gaf spr. een uitvoerige beschrijving van de door prof. Kamerling Onnes toegepaste apperatuur. ~ , ' In het tweede gedeelte van zyn voordracht behandelde prof. de Haas de methodes van Keesom, die door het aanbrengen van verschillende verbeteringen aan het agregaat de temperatuur tot 0.71 wist te verlagen. De zulgsnelheid van de pomp werd ongeveer 40 maal vergroot, waardoor de resultaten beter werden. Vervolgens besprak prof. de Haas de werkwijze van prof. Simon te Oxford, die niet gebruik maakte van het verdampen van vloeistoffen, doch van koolstof. Een geheel andere wij zé tot het verkrijgen van lage temperaturen werd toegepast door Debye, een te Leipzig wonende Nederlander en den Amerikaan Giauque, die een magnetische werkwijze volgde. Breedvoerig weidde spr. hierover uit, waarbij hij opmerkte, dat de magnetische methode alleen te volgen is bij lage temperaturen.. Ook van de hierbij gebruikte apperatuur toonde spr. verschillende afbeeldingen en schematische voorstellingen. Tijdens zijn betoog deelde spr. mede, dat bij de laatste proeven van verleden week temperaturen van 0.015 graad zijn bereikt. In het vervolg van zijn voordracht deelde spr. nog enkele bijzonderheden mede betreffende de thans gevolgde gewijzigde werkmethode bij de magnetische wijze van het bereiken van lage temperaturen, welke het mogelijk maakt met grootere massa's te werken. Spr. gaf hierop nog een uitvoerige toelichting, doch wees er op, dat de toekomst nog heel wat leeren moet ten aanzien van de praktische waarde. Een uitgebreid arbeidsveld ligt te dien aanzien nog open. Nadat prof. de Haas zijn rede had beëindigd, dankte de voorzitter den spreker voor diens interessante en belangrijke voordracht, waarna de bijeenkomst werd gesloten. Prof. dr. W. J. de Haas. --- FEUILLETON Welkom Thuis! De wonderlijke belevenissen van dr. Kaiserlien door WILL AMBERG. (Nadruk verboden.) HOOFDSTUK V. *) oofpn rond' kaal hoofd met fletse blauwe een 2 01} der de borstelige wenkbrauwen en honriFr°?te snor domineeren als bij een zeeafhni hoofd, diep gedoken in de ronde, den wnde schouders; dicht behaarde hanter 'ri aarvari er een bijna voortdurend achsteprfjen. ruS verborgen blijft en de ander teert- Ifoceerend een stompje potlood hanger, • Korte beenen in een slechts éénmaal Ziiri , -x Pantalon — dat is notaris Weckerle. ge" 'Ulterlijk wekt bij Kaiserlien-herinnerinna*i,?£ aan een wiskundeleeraar op het gymde rS' dat mi bezocht heeft, een vervelen• pedante, overdreven secure kerel, dat d' Pedant en overdreven secuur, ook S'L20? °,ngeveer de predicaten, welke nen ,F< weckerle van toepassing zouden kun"i zijn. Hij is geen slecht jurist — waarlijk tien;,?lsschien zelfs een te goede. Hij stelt eersS k voor hij dr. Kaiserlien diens wie itQbtai?twoordt- Zelfs moet hij weten en TO^Heldt of zij zich kan legitimeeren waarom zij dr Kaiserlien vergezelt. Hetav^eind?lljk krSjgt Kaiserlien dan toch de an£S. : ',Ik zou gaarne inzage hebben van villa Van executorialen verkoop van mijn kirfn^f1* krabt zich bedenkelijk aan den Uw vvvioac •? van executorialen verkoop van — hnl' yelk hebt u daarbij? wil waaWvl het zoo vreemd, dat ik weten - ™»7,myn1huis verkocht is? <*nstatPprt£ngs\elli;ng komt wel wat laat. e* spreekt id^n°tasis' nuchter. Hij overlegt spreekt luid met zichzelf: Ben wettelijke reden om u de inzage van die acten te weigeren, is er niet. Ik zal de papieren even halen. Hij verdwijnt in het aangrenzende vertrek. Door de open deur dringt een bedompte lucht van stof en oude archiefstukken. Maar hij schijnt toch zijn zaken in orde te hebben, want hij keert bijna onmiddellijk met een blauwe map in de hand, in de spreekkamer terug. — Ja, deelt hij mede, en het stompje potlood zwaait dreigend door de lucht, de executoriale verkoop van uw villa is een gevolg geweest van een vonnis der Arrondissementsrechtbank Berlijn in, inzake een proces van Eduard Stolzenberg tegen u. — Hebt u dat vonnis bij de hand ? —- Ja. zglcbt ! — Staat u toe, dat ik het even doorlees ? Op het voorhoofd van den notaris verschijnen rimpels, alsof hij weer zeggen wil: Uw belangstelling voor dat vonnis komt vrij laat. Hij blijkt echter een geheel ander bezwaar te hebben. — Tja, overhandigen mag ik u het vonnis niet. Ik zou het u hoogstens kunnen voorlezen, als u er prijs op stelt den inhoud nog eens te hooren. — Tot dusver is mij de inhoud nog totaal onbekend, antwoordt Kaiserlien, die het laatste uur geleerd heeft zijn ziel in lijdzaamheid te bezitten. — Zoo ? vraagt de notaris, in de acten bladerend. Dat is dan toch uw eigen schuld, als u het nog niet kent. Want, aha hier heb ik het, blijkens mijn acten is het op den elfden Maart van dit jaar reeds in uw bezit gekomen. — In mrjn bezit ? Hoe weet u dat ? — Omdat in de acten staat, dat de brievenbesteller het vonnis persoonlijk aan uw woning heeft afgeleverd. Dit argument kende Kaiserlien reeds. Muschmann had bijna woordelijk hetzelfde gezegd. Het had geen nut den notaris nu duidelijk te maken, dat hier van een persoonsverwisseling sprake was. Van meer belang was het er achter te komen, wat de oorzaak kon zijn van die verwisseling. _ m ieder geval zou ik u vriendelijk willen verzoeken mij het vonnis voor te lezen, als u zich niet verantwoord acht, het mij vijf minuten ter hand te stellen. Weckerle doet een poging beleefd te zijn : — Van wantrouwen jegens u is natuurlijk geen sprake, maar zonder toestemming van den president van de Arrondissementsrechtbank mag ik documenten als deze niet uit handen geven. Wanneer u niet belanghebbende was, dan zou ik u niet eens van den inhoud van het vonnis op de hoogte mogen stellen. — Zoo, ja zegt Kaiserlien kwasiernstig, terwijl hij Ina Heldt een knipoog je geeft, dan is het toch nog voor iets goeds, dat ik in deze kwestie belanghebbende ben. Doet u mij dus een genoegen en leest u mij het vonnis even voor ! Weckerle zucht en begint te lezen. Voor recitator heeft hij geen aanleg. Monotoon en gespeend van elke variatie, dreunt hij de zinnen op. „De civiele Kamer van de Arrondissementsrechtbank Berlijn ni, uitspraak doende inzake Stolzenberg Eduard, fabrikant, Berlrjn- Halensee, Kurfürstendamrn 140, eischer, in rechten vertegenwoordigd door dr. Arnheimer, advocaat en procureur, Berlijn contra Kaiserlien, dr. Heinz, doctor in de chemi, wis- en natuurkunde, Berlrjn-Charlottenburg, Kantstraat honderdtweeendertig, gedaagde, in rechten vertegenwoordigd door dr. Vogt, advocaat te Berlijn, recht doende terzake van den ingestelden eisch, spreekt uit het navolgende vonnis!" De notaris maakt een korte pauze en werpt Kaiserlien van onder zijn borstelige wenkbrauwen een onderzoekenden blik toe. Deze kijkt echter vrij onverschillig voor zich. Zoo ongeveer had hij zich het begin van het vonnis voorgesteld. Het schijnt nu eenmaal zijn noodlot te zijn, dat de heer Eduard Stolzenberg en dr. Kaiserlien II voortdurend zijn weg kruisen. De notaris vervolgt: „Het volgende vonnis: I. Gedaagde heeft aan eischer R. M. 85.000, zegge vijfentachtigduizend rijksmark te betalen. 11. Gedaagde wordt veroordeeld in de kosten van het geding'V — Hoeveel ? informeert Kaiserlien belangstellend. — Vijfentachtigduizend mark, herhaalt de notaris onbarmhartig. Is dat bedrag nieuw voor u ? — Voor mij is zoo ongeveer alles nieuw in deze merkwaardige aangelegenheid, antwoordt Kaiserlien. En nu zou ik nog wel graag willen weten, waarom meneer Eduard Stolzenberg vijfentachtigduizend mark van mij moet hebben. — De motiveering van het vonnis is zeer kort; ik zal het u voorlezen. En wederom begint hij met zijn monotone stem : „Gedaagde Kaiserlien heeft als scheikundige in December 1923 te Starnberg een villa met laboratorium laten bouwen. Daar, tengevolge van de deflatie, zijn geldmiddelen niet toereikend waren, verzocht hij den met hem bevrienden eischer hem 100.000 rijksmark te leenen. Als tegenprestatie zegde dr. Kaiserlien eischer de helft der hem voor een chemische uitvinding toekomende licenties toe. Op deze toezegging leende eischer aan dr. Kaiserlien het verlangde bedrag van 100.000 rijksmark, dat echter, naar is komen vast te staan, in den loop van het daarop volgende jaar is terugbetaald. Tot ■ dusver weigerde gedaagde evenwel aan eischer diens aandeel in de licenties uit te betalen, omdat deze overeenkomst niet schriftelijk zou zijn vastgelegd en nier bovendien van een ongeoorloofde woekerwinst sprake zou zijn, daar door eischer profijt zou zijn getrokken van den ongünstigen financiëelen toestand, waarin gedaagde tijdelijk verkeerde. Dat de helft van het, de licenties omvattende bedrag 85.000 rijksmark zou bedragen, wordt door dr. Kaiserlien niet bestreden. Kaiserlien's motieven tot niet-betaling zijn door de rechtbank niet steekhoudend bevonden. Een schriftelijke vorm voor de overeenkomst, zooals die door partijen is aangegaan, schrijft de wet niet voor. Voor woeker ontbreken voldoende vermoedens en andere aanwijzingen; uit den omvang van het bedrag der toegezegde licenties kan bezwaarlijk worden afgeleid, dat hier van een irreëele zaak sprake is. Kaiserlien is derhalve verplicht eischer 85.000 rijksmark uit te betalen en moet in de kosten van het proces worden veroordeeld. (w.g.) Geisel, Wunder. Hirth". Kaiserlien heeft geruimen tijd noodig om te verwerken, wat de notaris hem daar heeft voorgelezen. En ook al begrijpt hij tenslotte dan wel den inhoud van het vonnis, de overwegingen, welke daartoe hebben geleid, vermag hij toch niet onmiddellijk te doorgronden. Hij weet nu slechts, en Ina Heldt mèt hem, dat zijn naam op snoode en misdadige wijze is gebruikt. Hij heeft nog nooit in zijn leven honderdduizend mark geleend en zeker wel allerminst van een zekeren meneer Stolzenberg, die hem ten eenmale onbekend is; hy heeft nog nooit iemand de helft van de opbrengst zijner licenties beloofd en evenmin verklaard, dat dit een bedrag van vijfentachtigduizend mark zou omvatten. Dat was trouwens belachelijk: hij zou blij geweest zijn als zijn licenties hem jaarlijks een vierde deel van dit bedrag opbrachten ! Wie was Eduard Stolzenberg? En wie was die andere Heinz Kaiserlien, die daar in Berlijn op naam van zijn Starnberger naamgenoot schulden maakte en deze op diens kosten betaalde ? — Men heeft schandelijk misbruik gemaakt van mijn naam, valt Kaiserlien uit. Van dat geheele vonnis is geen woord waar. — Waarom bent u dan niet in beroep gegaan ? vraagt de notaris. — Ik kende dat vonnis immers absoluut niet. — Maar men heeft het u toch doen toekomen ! — Men heeft het niet mij doen toekomen, maar iemand, die wederrechtelijk van mijn naam gebruik heeft gemaakt. Weckerle is nog niet direct overtuigd van de waarheid van deze bewering. ledereen, die schuldig wordt verklaard, pleegt te beweren, dat hem onrecht is aangedaan. Tja maar als u zichzelf voor onschuldig hield waarom hebt u zich dan niet tegen den executorialen verkoop verzet ? Het heeft immers in verschillende kranten gestaan, dat uw villa publiek zou worden verkocht! JWordfr vervolgd), --- THIJS IJS EN DE VERLOREN SLEUTEL 16. — Thijsje heeft het touw nu opgehangen en in een groote lus gedaan, om het monster Michias te vangen, gaat hij daar nu achter staan. De sleutel stak nog in zijn zak, en Michias ziet hem begeerig aan. Hij denkt: „Nu heb ik hem te pakken — jij beer, laat alle moed maar zakken." Zal Thijsje's list gelukken? Dat zal de krant dan morgen voor je drukken. (Morgenavond vervolg.) --- STADSSCHOUWBURG. (VOLKS-UNTVERSITEIT). Voorstelling door het Centraal Tooneel van De lachende Vrouw Spel van GORDON DAVIOT. Regie: CEES LASEUR. Er is een tijd. geweest, dat we overstroomd werden met tooneelstukken, die „De eeuwige driehoek" (de man — de vrouw — de vriend of de vrouw — de man het vriendinnetje) als onderwerp hadden. Op alle mogelijke en onmogelijke wijzen is dit onderwerp uitgeput, soms nog wat uitgebreid tot een vierhoek. Het goede niet miskennend moeten we vaststellen, dat er in dit opzicht een massaproductie is ontstaan, die lichtelijk benauwend werd. Gordon Daviot heeft in De Lachende Vrouw gegrepen naar een onderwerp, dat in den grond dieper gaat: de verhouding tusschen twee menschen, tusschen man en vrouw, die tot elkaar' worden getrokken en samen verder gaan in het leven, dat hun veel strijd brengt, waarvan de moeilijkste en aangrijpendste is die van het innerlijk elkander benaderen. Het conflict, dat dit samentreffen steeds in meer of mindere mate brengt, moet hier wel zeer hevig zijn. Want'dé man, de schilder-beeldhouwer René Es*töUr, is een jong kunstenaar, rasecht bohémien, innerlijk vrij. van conventies, sterk en-'Overmoedig in zijn jeugd, ondanks voortdurende tegenspoed. En zij is een vrouw, ouder dan hij, door het leven geknauwd, die zich heeft terug getrokken in een ivoren toren van onaantastbare koelheid, gevormd door haar angst om zich weer te hechten, om weer lief te hebben en te lijden. Ten deele volhardt zij nog in deze houding, wanneer de onstuimige jeugd haar eersten aanval doet op de veste, die tenslotte toch op wankele fundamenten is opgetrokken. Als „broer en zuster" vertrekken zij uit Frankrijk, waar René geen waardeering voor zijn kunst vond, naar Engeland. Dit samenwonen van twee zoo verschillende naturen leidt tot bet onvermijdelijk debacle. Hij blijft zichzelf, leeft voor zijn kunst en voor haar alleen. Zij dreigt ten onder te gaan. Haar boek schiet niet op. De vrouwmoeder laat haar rechten gelden en haar hart is vol angsten nu voor hem. Pas na de scheiding komt zij tot hem terug met een volledige overgave zonder reserves, met volle vertrouwen in hem en in zijn kunst. Dan komt ook het geluk — tot de wereldoorlog uitbreekt en blijkt, dat René toch in iets conservatief is, in zijn liefde voor Frankrijk, waaraan hij zijn bloeiend en veelbelovend leven ten offer brengt. Op buitengewone wijze heeft Daviot dit gegeven uitgewerkt — in korte tafercelen met raak geschreven dialogen, die in flitsen deze ontmoeting van twee menschen belichten. Hij encadreerde het geheel in een proloog en epiloog, spelende in een museumzaal, waar de vrouw zit tegenover haar beeld als De Lachende Vrouw en waar de vluchtige bezoekers elkaar afwisselen. Het Centraal Tooneel heeft dit uitnemende stuk onder regie van Cees Laseur in een voortreffelijke vertolking over het voetlicht gebracht. Er was sfeer in elk tafereel, iedere scène was af in spel en ook in tooneelaankleeding. »~ 1 ~ILW—Jm—^——i^—■»—^p^^ Joan Remmelts en Tilly Lus vervulden de hoofdrollen en beiden hebben gisteravond zoo vol overgave dit gespeeld, dat zij bovenal deze opvoering tot een evenement hebben gemaakt. De naar het tragisch neigende rol van Fröke Ingrid Rijkman ligt Tilly Lus heel goed, vooral waar de tragiek van dit leven het meest op den voorgrond treedt. Maar zonder deze artiste tekort te willen doen, kan ik niet nalaten het spel van Joan Remmelts (die ook het stuk vertaalde) boven het hare te bewonderen. Wat deze begaafde jonge kunstenaar als René Latour te zien gaf, was zoo vol echt, warm leven, zoo diep van binnen uit als we zelden te zien krijgen. Dit was nu werkelijk een creatie, een herschepping liever van de figuur, welke de schrijver in eerste instantie schiep. Ik zou graag nog veel namen noemen. Maar de lijst zou lang en eentonig worden, want bepaalde vlekken waren er niet. Ik bepaal mij tot de namen Herman Sohwab (een prachtige pretentieuse schrijver en kunstbeschermer), Marie Faassen (zijn „deftige" vrouw) en Horzel Graham (het rijke, verliefde meisje), om dan nog te noemen Mien van Kerkhoven (in een klein goed gespeeld rolletje als journaliste) en Cor Hermus (als de kunsthandelaar). Het publiek, dat den schouwburg nu eens werkelijk geheel vulde, was enthousiast over deze opvoering, die een schitterende inzet was van de reeks der Volksuniversiteit. AD INTERIM. --- Nis Petersen Een beroemd auteur, die weigert over zichzelf te spreken. „I hate interviews", fluisterde de Deensche auteur, die dank zijn zn „Straat der Sandalenmakers" plotseling een Europeesche vermaardheid is geworden, mij toe, terwijl we ons kopje koffie zaten te drinken na de officiëele lunch, welke een aantal litteraire critici werd aangeboden door Petersen's Nederlandschen uitgever. Een volkomen overbodige aankondiging van een overigens niet zoo verbazingwekkend feit. Een volkomen overbodige aankondiging, want ofschoon Petersen zich, terwijl de critische leeuwen milddadig werden gevoederd In het bij uitstek voornaam-Hollandsche Kasteel Oud Wassenaar te 's-Gravenhage, wellevend met zijn gasten onderhield, nauwelijks kwam het gesprek op zij» eigen werk, of hij deinsde terug als een slak in zijn huisje. En zelfs vond hij den moed, ons ronduit te vertellen, dat hij die twee dagen niet van Denemarken naar Nederland was overgewipt — om letterlijk te zijn: overgevlogen — om ondervraagd te worden, maar om zelf te ondervragen. Wat dit betreft moet zijn reis dan een groote teleurstelling voor hem zijn geworden, want behalve de namen der belangrijkste jonge Nederlandsche scribenten, waarvoor hij zich om voor ons duistere redenen buitengewoon interesseerde, heeft hij niets uit ons los gekregen. We werken er nu eenmaal niet graag toe mee, de rollen om te draaien en ons op de plaats der geïnterviewden te laten zetten. Een niet zoo verbazingwekkend feit overigens, omdat Petersen, sinds zijn eerste roman in achttien talen werd vertaald — wonderlijk genoeg niet in het Fransch! — honderde malen met een journalistieke vragenlijst is bestormd — hij zelf sprak van 400 interviews, maar dat zal wel een uit dégóut voortspruitende overdrijving zijn. En om nog een reden, die feitelijk de belangrijkste is: Nis Petersen bleek een in zichzelf gekeerd kunstenaar, volkomen bereid om de uiterlijke wellevendheid in acht te nemen, maar allerminst geneigd om terwille van de reclame, die tegenwoordig ook van den kunstenaar wordt geëischt, zijn innerlijk op een presenteer-blaadje te leggen. En hij is ons daar zeker niet minder sympathiek om geworden. Want al is het voor den gast, die werd uitgenoodigd om te komen interviewen, eenigszins pijnlijk te ontdekken, dat er weinig te interviewen valt. het doet hem des te prettiger aan, te ervaren, dat hij nu eens tegenover een kunstenaar staat — én wat voor een kunstenaar, getuige zijn eerste groote roman! — die niet met zichzelf te koop loopt, wien het zakelijk deel van zijn beroep geen zier kan schelen en die zijn eigen arbeid niet met ingewikkelde, kwasiinteressante theorieën omspint. Het succes — ook het finantieele — van „De Straat der Sandalenmakers" is Petersen natuurlijk niet onwelkom, maar veel meer dan zijn romans gaan hem zijn gedichten ter harte, die buiten Denemarken vrijwel niemand kent. Petersen maakt den onmiskenbaren indruk, dat de stoffelijke zaken der wereld hem bitter weinig belang inboezemen. En ook dit laatste kan ons niet verwonderen, wanneer we weten, dat deze auteur zeer vele jaren heel arm was en zich in de armoede niet ongelukkig voelde. Petersen heeft — en dit hebben we dan toch wel degelijk uit hem los gekregen — vrijwel door geheel Europa gezworven, niet als luxereiziger, maar als een soort vagebond. Tot zelfs in Rusland en Polen leefde hij geruimen tijd. Dat hij overal zijn oogen goed den kost gaf, hoeven we niet te betwijfelen. Pas in 1929 publiceerde Petersen ziln eerste litteraire werk, een bundel gedichten. „De Straat der Sandalenmakers" verscheen in Denemarken in 1931. In 1933 zag opnieuw een bundel gedichten van den auteur het licht en thans zal binnenkort een derde bundel verschijnen. Intusschen schreef hij ook „Volft in tweestrijd", waarvan ons een exemplaar der juist voltooide Nederlandsche uitgave —i de vertaling is weer van dr. Annie Posthumus, terwijl Anton Pieck wederom voor een fraaie bandteekening zorgde — ter hand werd gesteld, en bovendien een tweetal tooneelstukken, die — naar hijzelf zegt — veel te zijn, maar waarvan één toch waarschijnlijk in het volgend voorjaar in Londen zijn première zal beteyéii. Xl«m omtrent deze stukken aan het praten te krijgen, bleek al even onmogelijk — „Tot nu toe schreef ik ze alleen voor mijn vrouw en mij" — en dat was dubbel jammer, omdat valt aan te nemen, dat Petersen het tooneel kent. Hij is immers getrouwd met een Deensche actrice, de dochter van een zeer bekend Kopenhaagsch acteur. Aangaand de toekomst intusschen vernamen we interessant nieuws. „De Straat der Sandalenmakers" toch is bedoeld als het eerste deel van een vierdeelig werk. Het tweede deel zal circa zeven honderd jaar na het eerste in Spanje spelen —de revolutie in Spanje hield Petersen thuis, doch binnenkort zal hij opnieuw voor geruimen tijd naar het land aan den overkant der Pyreneeën vertrekken — het derde, alweer eenige eeuwen na het eerste, in Vlaanderen en het vierde in het heden; de plaats der handeling voor dit deel heeft hij nog niet vastgesteld, doch zal of Londen, of New Vork of Moskou zijn. Het ligt in Petersen's bedoeling in elk der vier deelen een hoofdfiguur te geven als John uit „De Straat der Sandalenmakers". Een grootsch opgezet plan. Dat gaf Petersen zelf toe: en hij voegde daar nog bij — hetgeen stellig geen valsche bescheidenheid was — dat hij heelemaal niet wist, of hij wel slagen zou, maar dat het altijd prettiger is, over een hooge hindernis te struikelen, dan over een lage. Zoo Is het dus duidelijk, dat Petersen zich volkomen aan de litteratuur heeft overgegeven. Maar toch — wie hem goed observeert, kan er niet aan twijfelen — leeft in hem nog altijd de zwerver, de vrijbuiter, die zich aan de officiëele wereld niet stoort, stilletjes om die wereld lacht en het niet kan nalaten haar een poets te bakken, als hij er de kans maar toe krijgt. En omdat ook zijn critici tot die officiëele wereld behooren, weten we nog steeds niet, wat Petersen precies over ons denkt en van ons wil. Zijn humor is zoo onuitputtelijk, zijn aard zoo speelsch, dat hij dit heele bezoek aan Nederland misschien wel als een grapje heeft beschouwd en ons er gencegelijk tusschen heeft genomen. Maar dit doet er niets toe. Want al is het dan belangwekkend, een auteur van nabij te leeren kennen, in de eerste plaats gaat het om zijn werk. En het werk van Petersen is om den drommel geen grapje en geen Spielerei. J. G. DE HAAS. Nis Petersen. ---