KUNST EN LETTEREN. Kroniek : 388. FINSCHE KUNST. lets over de schilder-, nijverheids- en bouw kunst aer tinnen, naar aanleiding van een expositie in het Stedelijke Museum ie Amsteidam. Ofschoon het eigenlijke hoofdstedelijke tentoonstellings-seizoen nog niet is aangebroken, wordt reeds thans onze aandacht gevraagd voor een expositie, die weliswaar geen openbaringen biedt, mafar toch van zeer reëel belang geacht moet worden, daar ze ons een blik gunt in het artistieke leven van een land, dat wij slechts heel oppervlakkig kennen. FeitelijK is het vreemd dat wij zoo weinig van Finland's cultuur af weten; zoowel Rusland als Noorwegen en Zweden — Finland's naaste buren — hebben zich immers steeds in onze diepgaande interesse mogen verheugen. Is juist dit de oorzaak dat wij het „kleine" Finland over het hoofd zagen? Of — en ziet hier een belangrijker mogelijkheid — presteerde Finland niet genoeg om recht te hebben op meerdere erkenning?.. Op de beantwoording van deze vraag wil ik niet voor- Ui tloopen; in- elk geval was het een verstandige daad van een groep Nederlandsche kunstvrienden ons, door het organiseeren van een vrij-omvangrijke tentoonstelling, in de gelegenheid te stellen idie vraag zélf te beantwoorden. De onderhavige expositie — welke tot 4 Mei duurt — is verdeeld in drie groepen: schilderkunst, kunstnijverheid en architectuur. De afdeeling schilderkunst bevat, naast een kleine retrospectieve afdeeling, voornamelijk werk van de nieuwere richtingen. Oorspronkelijk stond de Finsche kunst In nauwe relatie tot de Zweedsche, welke betrekkingen pas werden afgebroken toen, omstreeks het midden der negentiende eeuw, de schilders der noordelijke landen in Dusseldorp begonnen te studeeren (herinneringen hieraan vinden wij nog in de Düsseldorfer Malknsten). Niettemin heeft de moderne Finsche kunst zich hoofdzakelijk onder Franschen invloed ontwikkeld en wel ongeveer van 1880 af; speciaal de invloed der Fransche naturalisten is van, verstrekkende beteekenis geweest. Van de zeer belangrijke, een nationale romantiek nastrevende schilders, die in den loop der negentiende eeuw de basis voor een zelfstandige ontwikkeling van de Finsche schilderkunst hebben gelegd, is geen werk op de expositie in het Amsterdamsche stedelijk-museum aanwezig. Dit is jammer, vooral daar dr. Wennervirta — de voorzitter van het uitvoerend comité in Finland — zelf in den catalogus erkent, dat de hier bedoelde periode een van de interessantste in de nieuwe Finsche kunst is geweest. Als reactie op het naturalisme en de nationale romantiek groeide reeds in het begin van deze eeuw een schilderkunst, waarin de zuiver artistieke en picturale waarden méér dan voorheen op den voorgrond traden. De leider dezer nieuwe richting was aanvankelijk Magnus Enckell, die samen met een aantal jongeren de z.g. September-groep oprichtte. Naast aeze „aesthetici" deden zich echter nog een tweetal andere groepen gelden, één welke sterk door het kubisme werd beïnvloed en één — de z.g. Novembergroep — die getracht heeft zich aan te BluHen bij Cézanne, Van Gogh en Gangvin (men herinnere zich mijn artikelen over de Van Gogh-expositie!). Geleidelijk intussehen vermindert de afstand tusschen deze groepen, in een gemeenschappelijk verlangen zich vrij te maken van het expressionisme en te komen tot een meer doordachte compositie — zonder evenwel de coloristische aanwinsten van het voorafgaande stadium op te offeren. Ofschoon Magnus Enckell theoretisch niet tot de volgelingen van Van Gogh behoort, heeft hij toch veel met den Nederlander gemeen; ook hij sloot zich aan bij de moderne Fransche coloristen, nadat hij eerst bij een grauw-afgestemd, haast ascetisch palet had gezworen. Zijn „nettenbreier" — een zeer goed doek — Is zichtbaar op Van Gogh's „werkende figuren* geinspireerd. Sprekende voorbeelden van Enckell als colorist geeft de tentoonstelling ons echter niet, Het coloriet vinden we veeleer bij Eemu Myntti wiens „Oude ziener" en „stilleven" onmiddellijk de herinnering opwekken aan Van Gogh in zn periode te Arles; het zijn veel- en f el-kleurige, met een overvloedig kwantum verf geconcipieerde doeken, die te meer opvallen daar de Finnen het over 't algemeen nogal in een egalen toon zoeken en uiterst spaarzaam met hun verf zijn. Een overtuigend bewijs van het laatste biedt o.m. Sigrid Schauman, wier portretten uitmunten (?) door vlakheid en vaagheid Ollila een der „jongeren" uit de Septembergroep, en Rantilla zijn eveneens coloristen, doch in een totaal anderen zin als Myntti — hetgeen volstrekt niet zeggen wil: in slechter en zin. Persoonlijk is mij hun werk zelfs sympathieker, omdat het in geen enkel opzicht als navolging bedoeld is — voor zoover het tenminste hun portretten betreft. Ollila's „De vrouw van den dorpspredikant" en Rantilla's „Moeder en kind" behooren tot de coloristisch beste werken van de expositie. Het eerste bevat een prachtig, in vlakken aangebracht geel, terwijl het laatste een zoo Wonderbaarlijk licht afstraalt dat we enkele kleine technische tekortkomingen er grif door vergeten. Van de kubistisch georiënteerde Finnen dient allereerst Ragnar Ekelund genoemd, die onze aandacht vraagt voor een serie blokkedoos-schilderijen, waarvan de meesten Parij sche stadsgezichten weergeven. Ik kan niet zeggen, dat deze kunst mij bijster bekoort; de doeken zijn hard van toon en primitief van compositie. Veel beter is de arbeid van den weliswaar ook naar het kubisme neigenden maar anderzijds zeer impressionistischen Marcus Collin. Geeft diens „Landelijke dans" nog een overvloed van vaag-gehouden vierkante hoofden, veel reëeler en fijner van toets zijn reeds zn „Maaltijd in het klooster" en „Werf" (een merkwaardig contrast vormend met die er naast gehangen fel-coloristische „scheepswerf" van Rissanen). Het best intusschen voldoet het vijftal-— voornamelijk in paars, bruin en donker groen gehouden — pastelteekeningen; dit is inderdaad bijzonder subtiel werk. Noem ik van de modemsten tenslotte nog een zeer sterk doek — „Pauze in het atelier" — van Simberg, „Afscheid der kloosterbroeders" van Sallinen en, niet te vergeten, „Lente" van Engberg, dan ben ik vrijwel uit°;eprezen en kan ik de balans gaan opmaken Welnu: Finland bezit ontegenzeggelijk een aantal talentvolle schilders; wier oeuvre zeker niets hoeft onder te doen voor dat der Hollandscbe „jongeren".... Maar wat ik toch bij de meesten mis, is een sterke nationale tendenz. Niemand zal heden ten dage meer 'n zuiver nationalistische kunst verdedigen, doch anderzijds kan een krachtig cosmopolltisch sentiment slechts op een stevigen nationalen bodem gedijen. Er is echter nog een reden waarom de Finsche schilders zich er voor moeten hoeden, niet al te los te raken van hun land, hun palPt is te „k ou d" om ooit dat der Franschen te kunnen evenaren!.... Ik had dus op deze tentoonstelling graag wat meer ptèzien van de Finsche natuur en de specifiek Finsche folklore. Maar de eenlete die deze natuur voor ons laat leven is Enat£en om net avontuur er naar ien laat- Hoe dit 00k meneer %r liks' die vanaf ziin l'eugd snakte °ÖeR avontuur, was door Fortuna niet en zelfs de geringste van zijn was nimmer in vervulling ge- i • Maar ondanks het groeien van %ij*reïl, bleef deze drang in den eens zoo droomer en bleef de zekertt[J? leven ook in den voor het oog der zoo bezadigden ontvanger, dat *ljs . eens gebeuren zou. Dat „Het", dat toh «aam als Held op aller lippen breni' zou >^n • •.. Hét gebeurde! In den winter C l 91?. Toen meneer Hendriks op zijn Cft3Wandeling, die steeds prompt tien en precies drie kwartier later Hijgde, in een buitenlaan achter een C*en boom een nieuw pijpje zou opsteeg.' ving hij van twee personen, e ontplooien. Hij zou de moorde- ÜÏVj s. als ratten in de val laten loopen! .F.lng naar huis en zocht de revolver Ho'dn e n°g uit zijn Sturm-und-Drang peha.tr.:, dateerde. Er zaten nog vijf scherpe eH :?nen op. Toen hij het wapen een vijf ais "huig jaar.geleden kocht, had hij er Qienpr°ef één maal mee geseboten. Nak al £chter nooit meer. De vreeselijke g?ijr °ad hem toen wel wat van streek bew^r nu zou het zijn diensten kunnen Öa.tv,vn! ZiJn hospita deelde hij mede, 6H Q-V nog op het kantoor moest werken vat hij eerst in den nacht terug zou zijn. Daarop spoedde hij zich naar van Swieten. Deze lachte hem eerst uit, zei, dat het onzin was en ried hem aan maar rustig naar bed te gaan. Hendriks verklaarde echter dat hij dan absoluut de politie met het voorval in kennis zou stellen. De boer dacht even na en zei toen ernstig: — Nu komt u eerst maar es binnen, dan kunnen we de toestand es rustig onder de oogen zien. 't Was stikdonker in de gang. — Een oogenblikje meneer, dan zal ik een lichtje halen en u voorlichten, 'k Zal meteen mijn vrouw even inlichten, anders krijgt die 't nog op dr zenuwen. In de keuken, waar de huisvrouw rustig bij de warme kachel zat te breien, maakten de beide mannen hun plan de campagne op. — Rare menschen toch, dacht Hendriks Ondanks het gevaar, dat elke minuut naderde, bleven ze volkomen rustig en onbewogen. Ja, van Swieten grinnikte zelfs van tijd tot tijd, alsof hij plezier had in 't geval. Maar boeren waren nu eenmaal van natuur wat rustiger en niet zoo gauw uit 't veld geslagen als» burgermenschen. t— Heb je wapens in huis? vroeg Hendriks d__,ïi — Dat zou ik denken, grinnikte van Swieten. V ziet mijn vrouw toch zélf.... — Kerel, fluisterde Hendriks, die hoe langer hoe meer onder den indruk van de naderende gebeurtenissen raakte — kerel, zie je dan niet in — Waarachtig wel! Maar 'k heb er schik in dat we die schurken er zoo in zullen laten loopen. Heeft u een wapen bij u? Met een gebaar, dat in zijn berekende langzaamheid zwaar was van dreigende tragiek, haalde Hendriks zijn revolver te voorschijn. Van Swieten bekeek het wapen met een kennersblik en grinnikte weer. — Da's een gevaarlijk ding v00r.... u zelf. 't Is heelemaal verroest en gaat vast naar den verkeerden kant af. Wacht, ik heb wat beters. Hij stak de revolver in de zak en ging de keuken uit. Hij kwam terug met twee jachtgeweren en een plat, zwart-gepolijst pistool. — Da's een parabellum. Het nieuwste. Negen schoten. Je trekt gewoon af en de kogels ratelen er uit. Net als bij een mitrailleur. Als je de trekker loslaat, houdt Ie op. Alstublieft, maar wees er voorzichtig mee, want 't is geen speelgoed, hoor. Met eenige aarzeling nam Hendriks 't gevaarlijke ding aan. Vrouw, vervolgde van Swieten ernstig, jij neemt het eéne geweer en ik het andere. Laat de heeren nu maar komen. Er klonk eën vreeslijke dreiging in zijn stem en hij blikkerde kwaadaardig met de tanden. Het scheen hem nu dus eindelijk ook ernst te worden. Deze ontdekking deed Hendriks plotseling huiveren. — Meneer Hendriks heeft 't koud, vrouw, zei van Swieten, schenk ons maar es een stevige borrel in.... Om kwart voor één blies van Swieten de groote petroleumlamp uit en stak het kleine nachtpitje aan. Groote, grillige schaduwen trilden in de hoeken van de ruime keuken.... Er werd nu alleen nog gefluisterd De heer Hendriks kreeg het steeds kouder en rilde onafgebroken. Een geheimzinnige stilte waarde door het huis. Het tikken van de groote, Friesche hangklök, was als een dreigende aankondiging van een naderend onheil. — Als we toch de politie es haalden, bibberde Hendriks. — Stil, fluisterde van Swieten, het is nu te laat..., ik geloof, dat ik wat hoor. De klok begon zacht te ratelen, dan klonk zijn slag luid en fel door het luisterstille huis Eén uur! Het koude zweet parelde op Hendriks voorhoofd... Dan... het gerucht van sluipende voetstappen. — Hier, fluisterde van Swieten, kom, vlug hierin, Op 't juiste oogenblik springt u te voorschijn. Haast hardhandig duwde hij den ontvanger een diepe, donkere kast in. Op 't zelfde moment werd er zacht aan de ramen getikt. Gedempt drongen de geluiden door in de kast. Van Swieten ontgrendelde de deur. Er werd zacht en haastig gesproken Een onderdrukt gegrinnik Ze gingen de keuken door de schuur in Zoon uil van een van Swieten om zoo met vuur te spelen.... Het werd stil in 't huis.... Hendriks omklemde zijn wapen Plots een doffe knal een gesmoord gerochel Te laat! te laat! Als een tijger wierp de ontvanger zich naar de deur van dë kast. Deze was gesloten! Dat had natuurlijk een van die boeven gedaan. Ze hadden hen natuurlijk al lang door een spleetje van het gordijn beloerd! Weer een doffe knal! Wéér gerochel De dubbele moord Was geschied! En nu kwam hij natuurlijk aan de beurt Met knikkende knieën hurkte hij neer achter in de kast. Stil moest ie zich houden, doodstil, dan vergaten ze hem misschien. Maar daar kwam reeds een zware mannen stap naar de kastdeur toe meneer Hendriks sloot de oogen de revolver ontgleed zijn bevende hand — Nou meneer Hendriks, kwam gedempt, maar spottend de stem van den boer, komt u dr maar uit de moord is al afgeloopen. Hij bracht den geheel onthutsten ontvanger naar de schuur, waar de beide slagersknechten bij een petroleumlampje in allerijl de zoo juist gedoöde vette varkens verder bewerkten De kerels grijnsden, toen ze den doodsbleeken ontvanger zagen, maar werkten zwijgend en haastig door. — Ze verstaan hun werk, wat? grinnikte van Swieten. U had wel gelijk hoor, de politie konden we er best buiten laten. Hier hebt u uw revolver terug. Maar waar is de mijne? — Die zal in de kast liggen, mompelde Hendriks. — Oh, hahaha. Nou, veel kwaad doet ie daar ook niet. 't Is een gewoon alarmpistool en bovendien zit er geen lading op, hihi. . Toen gaf hij Hendriks een forschen klap op den schouder en zei:"-'. — Komaan! we nemen er nog een paar op de goeie afloop. En zoo gebeurde het, dat de eerzame ontvanger enkele uren later, wat onvast op zijn beenen vanwege de pittige ouwe klare, maar met een zorgvuldig verpakte, versche ham onder zijn arm door de nachtelijke stad huiswaarts keerde van zijn eerste en zoo hij zich vast voornara, ook laatste, avontuur! Steenwijk, April 1931. --- Het onbegrijpelijke. Voor het tuinhek speelde kleine met zijn bal, af en toe luisterend of jj* Vaders bekende getoeter niet Zijn bal stuitte hoog op en een enkele' keer lukte het Geert hem op te vangell' Opeens raakte de bal de takken, spr°n! . verder terug en kwam in e'en papierrna terecht, die aan den boom bevestigd w 3*". Geert rekte en rekte, maar hij kon &?, bal niet bereiken. Hulpeloos keek rond. Een paar meter verder stond cc" invalidenwagentj'e, waarin een jongen lederen dag reed die jongen daar voorbij' wist Geert, om naar de zwanen in &e, vijver te kijken. Ook nu was hij weer v° bewondering. Geert kwam aarzelend naderbij. .. — Wilt U even mijn bal pakken, J" ligt daar in de mand, wees Geert. De jongen keek verwonderd. — Kom 'dan uit je karretje, droH» Geert aan. — Dat kan niet. — Vind je het zoo prettig om te rrjdeöj lederen dag kom je hier voorbij, waarofl* loop je niet? — Omdat ik 't niet kan. . —. Moet je het nog leeren? Geert dacH* aan zijn zusje, dat nog rondkroop en aI en toe een paar stapjes probeerde loopen. Maar deze jongen was al zo° groot. — Nee, mijn beenen zijn ziek. — O, Geert keek stil naar het wondefj karretje, juichte dan opeens. — Dat *? niks erg hoor, mijn Vader kan je w^1 beter maken. Maar de jongen schudde treurig & hoofd. —■ O maar mijn Vader kan alles. Heetf ritsen menschen maakt hij beter. Hoof' daar komt hij net aan. We zullen net hem vragen. Geert zwaaide naar Vaders auto. Als je straks loopen kan, mag ik dao even een eindje rijden? vroeg hij no2 vlug. De jongen wilde weg gaan, maa* Geert hield hem tegen. De dokter kwaP1 verbaasd naderbij. — Toe vader, maakt U dien jongen eve» beter-, dan mag ik een keertje in het kar* retje, drong Geert. De jongen keek verlegen, de dokte* verbaasd. Vader praatte zachtjes me* hem, keek steeds ernstiger. — Arme kerel, het spijt me zoo, zei h« ten slotte toen de jongen verteld had, da* er niets aan te doen was. — Kom Geert, dokter lichtte zijn hoed» de jonden reed treurig verder. — Waarom maakt U hem niet beter? vroeg Geert teleurgesteld, nu het ritje U* het wonderkarretje hem voorbij ging. — Dat kan ik niet. — En u kan alles. — Maar dit niet. De dokter reed de auto de garage binnen. Geert volgde zwijgend, denkend aai» dat onverklaarbare, dat Vader, die ander* zoo knap was, dit niet kon. NELLIE WESSELING. (Nadruk verboden). --- Correspondentie. 1. Hendrik A. Kamminga te Siddebureö; Bedankt voor je hartelijken brief. 2. H. G. A. te Scheemda: Uw beschrijving is te vaag, om met zekerheid te zeggen waar' mede u te doen heeft gehad. Neemt ü & eens wat beter waar. 3. Aan alle lezers: Gaarne z°tt ik gegevens ontvangen omtrent de volgend* vogels. I. Boomktever. Blauwe rug, geel-rood* onderzijde er. donkere oogstreep. Klein* staart. Behoort tot de klimvogels en is met' een de handigste der klimmers. Hij is d* eenige, die langs de stam, omlaag kan loopen- In welke plaatsen der Noordelijke provincie* wordt deze vogel al of niet broedende aan' getroffen? Il Nachtzwaluw: „Geitenmelker" is d* bijnaam. Kleur: past geheel bij de omgeving* Geluid: orrr-orrr. Insecteneter. Vooral * nachts! Waar komt ie voor? 111. Blauwborstje: Blauwe borst W." grensd door wit streepje en roode ban* Daarin een witte ster; vandaar „witsteï' blauwborst". Vooral in rietlanden! Waar vindt ge hem? ■ IV. Meerkoet: Watervogel. Kleur: zwart' blauwgrijs. Witte bles boven de snavel. CW' luid- keffend hondje. Weet ge plaatsen ** het Noorden waar deze vogels overwinteren? Gaarne zou ik hieromtrent inllchtini?efl ontvangen. De kleinste mededeeling is wel' kom! Stuurt naar F. I. Brouwer, Stationsweg 13, Haren. 4. F. J. B. te Adorp: Wanneer U er V^s op stelt om direct bericht te ontvangen» wanneer een door U geringde vogel terugge' vonaen wordt, dan kunt U dit verkrijgen» mits U hieraan geen publiciteit wilt gevenalvorens de resultaten betreffende het ring' onderzoek, die ieder Jaar in het tijdschrifj „Zoölogische mededeelingen' gepubliceerd worden uitgekomen zijn. Wanneer U aan het ringonderzoek medewerkt, kunt ü een overdruk van deze gepubliceerde resultaten ontvangen. U kunt daarirt ook de door JJ verlangde gegevens aantreffen. U schrijf dus naar: Prof. Dr. E. D- van Oort. directe»1 van 's Rijks Museum van Nat. Hist., Leiden. F. I. B. ---