DRAISJJIA-wnVALKENBüRG'S-: KACHT VAN SMAAK-PRLKTOct J --- PERSOVERZICHT POLITIEKE OPHELDERING De N. Rott. Ct. (lib.) vindt dat de rede van dr. Colyn in de Witte Brug opheldering gebracht heeft en dat zijn verzekering dat op herstel der oude coalitie weinig of geen uitzicht aanwezig is, niet in strijd is met de uitlatingen van den a.-r. fractie-leider in de Tweede Kamer, den heer Schouten. Althans zoo betoogt het blad, de tegenstelling, zoo het verschil in uitingen al als zoodanig zou mogen worden gekenschetst, heeft echter geen enkele practische beteekenis. ,Dr. Colyn behandelde vooral de feitelijke onmogelijkheid van de rechtsche samenwerking, nu de eeuwenoude tegenstelling tusschen a.-r.' en r.-k. zich heeft geopenbaard in de sfeer van de practische politiek. Hiermede is de heer Schouten, met zijn scherp ge\oel voor de realiteit, het zeker eens, al idealiseert hij nog steeds de coalitiegedachte, waarmee de fervent gevoerde gemeenschappelijke schoolstrijd nu eenmaal historisch verbonden blijft. De blijkbare hang naar een herhaling van deze grootsche zege, thans op ander gebied, heeft den heer Schouten nog in 1937 parten gespeeld toen hij sterken aandrang op den heer Colijn uitoefende om de rechtsche samenwerking te herstellen. De daarmede opgedane ervaringen zullen hem wel genezen hebben van zijn waan, dat met de coalitie nog practische resultaten zijn te bereiken. Zijn platonische liefdesbetuigingen gelden dan ook de schim van wat eens een gestalte van vleesch en bloed was. Wat de rechtsche politici zich waarschijnlijk te weing gerealiseerd hebben, is, dat de schoolstrijd een uniek karakter heeft gedragen, waarvan een herhaling op ander terrein zich niet licht zal voordoen. Deze strijd werd gevoerd om de in 1848 formeel gegeven vrijheid van onderwijs werkelijk deelachtig te worden. Daartoe was staatsgeld noodig, gegeven het feit, dat de ouders het onderwys hunner kinderen slechts zeer ten deele kunnen bekostigen. De pacificatie is daarom — hoe men over haar uitwerking ook moge denken — het complement van de onderwijsvrijheid van 1848. De drie rechtsche groepen wisten, dat zij gelijkelijk van een dergelijke regeling zouden profiteeren om haar kinderen, elke groep geheel naar haar eigen aard, onderwijs te verschaffen. De Grondwet van 1917 verzekerde het bijzonder lager onderwijs de financieele gelijkstelling met het openbaar onderwijs, mèt vrijheid van richting, van keuze der leermiddelen, van aanstelling der onderwijzers. Beteekende dit optrekken der rechtsche partijen nu ook een gemeenschappelijke overtuiging over de eischen aan het christendom voor het maatschappelyk leven in het algemeen? Zeker niet. De schoolstrijd was een „vereint marschieren, getrennt schlagen". Hy was een strijd, opdat aan het geheele rechtsche volksdeel recht zou worden gedaan, maar opdat daarna elk der samenstellende deelen zich naar zijn aard in vrijheid zou kunnen uitleven. De strijd ging niet om de stichting van een algemeen-christelijke school, maar om de verkrijging van aparte onderwijsinrichtingen. Als zoodanig was deze stryd dan ook niet de uitdrukking van een specifiekrechtsch beginsel. De Avondpost heeft er trouwens deze dagen nog aan herinnerd, dat liberalen, wat sommigen hunner geestverwanten op dit terrein ook mogen hebben tegengehouden, eerst de subsidieering en naderhand de pacificatie tot stand hebben helpen brengen. De schoolstrijd was dus een streven naar vrijheid. Op de andere terreinen, waarop de christelijke politiek resultaten zou willen boeken, gaat het echter vrijwel steeds om een beperking van de bestaande vrijheid. En dan openbaren zich tusschen de rechtsche groepen de verschillen over de wenschelykheid en dc mate der vrijheidsbeperking, welke dr. Colijn voor zoover het de a.-r. en de r.-k. betreft terugvoert op de Reformatie. Er zijn op deze terreinen inderdaad kenmerkende, welhaast onoverbrugbare verschillen. Voor de r.-k. bijv. is de echtscheiding in wezen onaanvaardbaar; in c.-h. kring daarentegen bepleit men, bij een uitbanen van de „schuldleugen", een verruiming van de echtscheidingsgronden. Bij de wijziging van de-winkelsluitingswet in 1934 vond dr. Colijn de r.-k. tegenover zich, die een verruiming van den Zondagsverkoop tot stand brachten. Een gewijzigde Zondagswet is niet uit de handen van een der rechtsche kabinetten gekomen. En zoo kan men doorgaan. Indien de a.-r. het met hun wen?cher te dezen aanzien op haren en snaren hadden gezet, dan zou de breuk in de coalitie zich misschien nog eerder op geestelijk dan op financieel terrein hebben geopenbaard. Bij de onderscheidene verschillen tusschen de rechtsche groepen onderling en tusschen elk hunner en de groepen van links — verschillen die wisselen naar de onderwerpen — kan slechts de liberale staat de ieder toekomende vrijheid verzekeren. De liberale staat, die niet het kleurloos-neutrale karakter bezit, dat men van rechtschen kant hem wil aanwrijven. Want, aangezien ons volk een christelijke natie is, is het Christendom een drijvende kracht in ons geestelijke leven, maar los van speciale dogmata. Dit moge den orthodoxen christenen voor hun gevoel niet genoeg geven, het regeerbeleid wordt in ons land met zyn sterk gemengde bevolking een onontwarbare knoop, indien de dogma's daarin de richting zouden moeten bepalen. Dit heeft juist dr. Colijn, door in zyn uiteenzettingen zoo diep te graven als hij gedaan heeft, wel heel duidelijk gemaakt. De door hem aangevoerde tegenstelling tusschen a.-r. en r.k. heeft intusschen niet minder beteekenis op financieel-economisch terrein Ook mr. Marchant betoogt ln de Maasbode (r.-k.), dat in de Witte Brug opheldering is gegeven. „Andermaal viel de heer Colijn in De Witte Brug buiten de constitutioneele staatsmansstijl door de mededeeling, dat de Koningin vooraf haar instemming had te kennen gegeven met het program, waarop hot zonderlinge vijfde kabinet is ter wereld gekomen. Het tweede punt, dat de aandacht trok, was de verzekering van den heer Colijn, dat hij tegen de samenstelling van het kabinet-De Geer geen bezwaar had. Dus ook nie* tegen het opnemen van sociaal-democraten. Op dit punt had, een dag tevoren, de heer Schouten in de Tweede Kamer zich in anderen geest uitgesproken. In de gedachtenwisseling aan de Witte Brug is de spreker zijn uitspraak gaan retoucheeren. Hij heeft gesproken over het kabinet- De Geer „onder de huidige omstandigheden". Dat zijn de omstandigheden van oorlogsgevaar. Reeds het vierc.3 kabinet-Colijn was eenstemmig van meening geweest, dat dit kabinet ingeval van oorlogsgevaar zou moeten worden uitgebreid met ministers, met of zonder portefeuille, „uit partijen, die nog niet in het kabinet vertegenwoordigd waren". Laten wij dit aannemer. Maar het betoog van den heer Colijn was geLouwd op de constitutie van het kabinet-De Geer. Het behandelde de vermeende fout, dat de heer De Geer het kabinet had geformeerd, zonder dat vooraf de formatie was beproefd van een kabinet, dat zijn steun zou vinden uitsluitend in de fracties, welke aan de motie-Deckers haar stem hadden gegeven. Het bezwaar was dus gelegen in de formatie door een staatsman daarbuiten en in het opnemen van ministers uit andere groepen. Van een forgevaar was in het geheel geen sprake. Jn matie naar de omstandigheden van oorlogseen bedoeld kabinet-Deckers, dat zonder eenige twijfel zou zUn tot stand gekomen, zouden de sociaal-democraten sterker zijn vertegenwoordigd geweest dan in het kabinet- De Geer. Maar had dit dan de politieke gemoedsrust van de anti-revolutionnairen kunnen herstellen? En als zij in dat kabinet een gevaar zagen voor het land, hoe konden zij het dan aanbevelen? Aanbevelen aan de Kroon! Zijn deze overwegingen niet Juist en heeft men bij zyn critiek een kabinet voor oogen, bij welks formatie rekening zou zijn gehouden met het oorlogsgevaar, hoe kon dan de leiding van de anti-revolutionnai>*e partij de geestverwanten, zacht uitgedrukt, ontraden om in het kabinet-De Geer zitting te nemen? Het komt ons voor, dat er na de vergadering in de Witte Brug alle reden is om prof. Gerbrandy, als dank voor bewezen diensten, te benoemen tot eerelid van de anti-revolutionaire partij." --- GEMEENTE-FINANCIEN OP LOSSE SCHROEVEN Het Handelsblad (lib.) vindt dat na de Algemeene Beschouwingen over de Rijksbegrooting het probleem der gemeentefinanciën nog op losse schroeven staat. Al dadelijk deelt nu de regeenng mede — volkomen in strijd met de suggesties uit de Millioenennota — dat over 1940 niets zal gebeuren. Thans wordt gedacht aan een wetsontwerp, dat in het vóórjaar I<_4o oij de Staten-Generaal zal worden aanhangig gemaakt, terwijl de inwerkingtreding dan zal ziin te stellen op 1 Januari 1941. Hieruit vloeit dus tweeërlei voort. Ten eerste zal over 1940 de post op de begrooting van Binnenlandsche Zaken ten behoeve van de noodlijdende gemeenten niet worden verhoogd. Ten tweede zal de wet op het Werkloosheidssubsidiefonds over 1940, welke wet tegen 1 Januari 1940 afloopt, eenvoudig met één jaar worden verlengd. De Staten-Generaal zullen dit plan wel ondersteunen, omdat er geen andere uitweg is. Van een „saneering" van het Werkloosheidssubsidiefonds over 1940 komt echter niets. Er is nög een belangrijk punt, dat ter sprake zal moeten komen bij de behandeling van de begrooting der Sociale Za'.en. Immers op deze begrooting staat als gewone uitgave des rijks het bedrag uitgetrokken, dat het ryk stort in den pot van het Werkloosheilssubsidiefonds. Deze gewone uitgave van het rijk was de laatste jaren 53 millioen gulden. De overige inkomsten van het londs werden door de gemeentebesturen verschaft omdat een deel der gemeentelijke belastingen aan het Werkloosheidssubsidiefonds mede tot inkomst strekte. Maar thans wordt op de begrooting van Sociale Zaken slechts een be drag van 45 millioen aangetroffen. De vraag doet zich dus voor of niet, althans over 1940, het oude bedrag van 53 millioen moet worden hersteld. De inkomsten van het fonds kunnen over 1940 toch niet achteruitgaan nu van een achteruitgang der uitgaven geenerlei sprake schijnt te zijn. Dit punt zal dunkt ons bij de begrooting van Sociale Zsken over 1940 stellig tot een oplossing, zi.i het dan alleen voor 1940, moeten worden gebracht Zoo is er voor de gemeentelijke schatkisten weer veel onzekerheid. En het is dan ook volkomen begrijpelijk dat in het Voorloopig Verslag in zake de begrooting van Binnenlandsche Zaken van verscheidene kanten is aangedrongen op een vasteren grendslag voor de gemeentelijke financiën. Sommig»n achten een algeheele herziening der financieele verhouding tusschen rijk en gemeenten noodzakeiyk. Inderdaad staat thans wel wat he-1 veel voor de gemeenten op losse schroeven! --- KUNST Friesland verovert den Haag Een stampvolle zaal in den Haagschen Kunstkring Veertigjarig bestaan van Rjucht en Sljucht De Hollandsche baronnen ln hun blinkende harnassen en het maliënkolder-volk in de krygshaftig versierde hulken en koggeschepen der middeleeuwen, de gewapende vrye-Friezen en Heeren der stinsen, te hoop geloopen achter de zware dyken en de overmoedige boerin, die van den Frieschen wal den Hollandschen Graaf het stevige benedeneinde van haar rug toekeerde met de verzekering: — „Zoek daér Je welkom!" —; zy allen hebben nimmer kunnen denken, dat nog ééns, van Holland naar Friesland, dwars door het onstuimig water een dyk zou gaan, die beide gewesten zou verbinden. De tyden, dat gewapende horden der Hollanders en kloeke troepen der Friezen plunder- en rooftochten ondernamen op elkaar's gebied en dat aan de veelbelovende carrière van Roomsch-Koning Willem van Holland een ontydig einde kwam in een sloot „ergens op het oorlogsterrein", zyn gelukkig lang, héél lang voorby.. De dyk is een symbool geworden van een nieuwe eeuw. Een eeuw waarin andere tochten en andere overwinningen plaats vinden zeker niet minder glorieus, al zyn zy ook van bescheidener geluid, dan het rumoerig wapengekletter van lang geleden. Op dit oogenblik zyn de Friezen op hun beurt Holland binnengerukt en zy zetelen thans in het hart van het oude Graafschap zy hebben hun tenten opgeslagen in de schaduw van het gothische Gravenslot en namen bezit van het geestelyke en cultureele Slot in 's Gravenhage, slechts luttel honderd meters verder gelegen: de groote zaal van den Haagschen Kunstkring aan de lange Houtstraat no. 7, vlak om den hoek bij het Plein en de Witte Sociëteit. Dat binnenrukken der Friezen in Holland, Is ditmaal een volledige overrompeling geworden. Men kan zeggen, dat zy 'sGravenhage hebben \eroverd, zoo groot bleek al, vóór en tydens de opening der Friesche expositie de belangstelling van de zyde van het Haagsche publiek. Rjucht en Sljucht, het in de residentie zeer populaire „Frysk Selskip", bestaat veertig jaar en het heeft in dit heugelyk feit terecht reden gezien om een feestweek te organiseeren, die haar bekroning vindt in de groote Friesche expositie, die beide, aan elkaar grenzende zalen van den Kunstkring geheel vult. Dat Friesland er zich thuis voelde bemerkte men reeds by het binnenkomen. Men zag er stralende, frissche vrouwengezichten onder de flatteuze gouden kappen en ooryzers; de decoratieve en flatteuse nationale kleederdracht domineerde overal en de Friesche gastheeren liepen er rond in hun pakken van prachtig laken, de lange steenen pyp gemoedelijk i/i het knoopsgat. De zaal wai kleurig en feestelijk, niet alleen door deze schilderachtige kleedy en de vele schilderyen van Friesche meesters, die er langs de wanden hingen, maar ook door de bloemen, waarmee men het podium en de tafels had versierd. t>e Haagsche leden van den kunstkring: zoowel componisten, schilders, beeldhouwers en bouwmeesters als tooneelisten en dichters, hadden er al eens rondgeneusd en dat zullen zy ln de komende dagen zeker nog dikwijls doen, want Friesland is hier niet alleen op ruime en veelzydige, maar ook op waardige wyze vertegenwoordigd. Er is een omvangrijke tentoonstelling van Friesche schilder- en beeldhouwkunst, verder van Friesche letterkunde, oude boeken en kronieken, sagen, legenden, geschiedenis en dichtkunst en van Friesche volkskunst in den vollen zin een uiterst interessante en vooral voor den Hollander zeer wetenswaardige collectie, waarop wy binnenkort nog nader hopen terug te komen. Van de volte die er heerschte kan men zich overigens met moeite een voorstelling maken als men er niet geweest is. Toen wy, enkele oogenblikken vóór den aanvang binnenkwamen was in de flinke zaal geen stoel meer onbezet. Bovendien was het nauwelijks mogelyk een staanplaats te krygen, men stond er, ook in de nevenzaal, ongeveer schouder aan schouder, en toen de heer A. Jousma. voorzitter van de Friesche Vereenlïing in de residentie, zich naar het spreekgestoelte begaf, vreesden wy al veel van het gesprokene te moeten missen, maar een lieftallige Friezin wenkte een stoeren landgenoot en die begon langzaam, maar met de onverzetteiykheid van een tank, een weg te banen naar voren zoodat we ten slotte vóór in de zaal kwamen, waar onze gangmaker voldaan knikte: „een stoel kan ik niet voor den dag tooveren, maar hier kunt u het in leder geval verstaan." En méér dan verstaan. Van deze nieuwe plaats konden wy tevens een blik werpen op het pub'iek. waaronder wij opmerkten: Z. E. minister J. W. Albarda. de sous-chef van het kabinet van aen Haagschen burgemeester: mr. Heringa, den beschermheer van „Rjucht en Sljucht", Jhr. T A. M. A. van Humalda van Eyslnga. Berichten van verhindering waren binnengekomen van minister Kleffens, minister Bolkestein en orofessor R Casimlr. De heer Jousma heette de aanwezigen met een kort woord hartelijk welkom en herinnerde aan het ontstaan en de veertigjarige ontwikkeling van • Rjucht en Sljucht", alsmede aan het bloeiende Friesche leven In de Nederlandsche residentie. --- TENTOONSTELLING „40 JAAR OPENBARE LEESZALEN" Te Amsterdam geopend Gisteren is ln eenige benedenzalen van het Stedeiyk Museum te Amsterdam de tentoonstelling „40 jaar openbare leeszalen" geopend, welke georganiseerd is ter herdenking van het feit, dat ruim veertig Jaar geleden het instituut der openbare leeszalen ln ons land begon op te komen. De voorzitter van de vereeniging „De Openbare Leeszaal en Bibliotheek" te Amsterdam, de heer J. A. Josephus Jitta, wees er in zijn openingswoord op, dat er juist in dezen tijd van menschonteerend oorlogsbedrijf behoefte bestaat om een goed boek te lezen of uitbreiding te geven aan zyn kennis. Groote groepen uit alle lagen der bevolking hebben hun weg naar de leeszalen gevonden. Het werk der leeszalen is dankbaar, doch moeiiyk en men heeft den steun noodig, zoowel van overheid als van particulieren. Spreker gaf een overzicht van wat de tentoonstelling te zien geeft en dankte de kunstenaars Peter Alma en Voskuil voor de overtuigende wyze, waarop zy in de Inrichting der tentoonstelling de gedachten van het leeszaalwerk tot uitdrukking hebben gebracht. --- GESCHENK VOOR DE LEIDSCHE LAKENHAL Een schilderij van den overleden directeur In tegenwoordigheid van een groot aantal kunstminnenden is Zaterdagmiddag in een der zalen van het Stedehjk Museum „De Lakenhal" de overdracht geschied van een schildery, dat, ingevolge de toezegging by zyn afscheid gedaan door den vroegeren directeur, den heer A. Coert, speciaal voor dit museum was vervaardigd. De voorzitter van de gemeentelijke commissie voor „de Lakenhal", mr. A. F. L. M. Tepe, zeide, dat het den heer Coert niet gegeven was, dit geschenk zelf aan te bieden, doordat hy, nauwelijks één jaar na zyn afscheid. In het verre Tunis is overleden. Daarnaast leeft echter ook dankbaarheid, omdat hij de gelegenheid heeft gevonden zyn toezegging gestand te doen. De tegenwoordige directeur, de heer E. Pelinck, heeft daarna ln korte trekken de beteekenis van het werk van den kunstenaar Coert geschetst. --- KERK EN SCHOOL, BENOEMINGEN ENZ. Ned. Herv. Kerk Beroepen te Leiden (vac. Locher) ds. H. C. Touw te Eerbeek; te Heilouw. cand. H. Harkema te Hilversum. Aangenomen naar Hilversum ds. A. A. van Ruler te Cubaard. Geref. Kerken Beroepen te de Glind (U.), cand. J. C. Seegers, hulppred. te Almelo. Ev. Luth. Kerk Beroepen te Haarlem, ds. H. J. Jaanus te Rotterdam. AFSCHED da. SOUTENDIJK TE SLRHUSTERVEEN Gistermorgen nam mej. da. Soutendljk afscheid van de Doopsgezinde Gemeente te Surhuisterveen en wel naar aanleiding van Mattheus 25. Na de predikatie dankte da. Soutendljk de verschillende vertegenwoordigers van de zustergemeenten van Rottevalle en Drachten en vooral de Hervormde Gemeente van Surhuisterveen, die zoo ruimschoots was vertegenwoordigd. Organist en koster werden toegesproken. Ook den kerkeraad werd dank gezegd voor de prettige samen* werking. Vervolgens nam mevr. K. Wouda—v. d. Wyk het woord en dankte da. Soutendyk voor de uitstekende leiding, welke er van haar uitging op de kinderen voor de Zondagschool. Da. Soutendijk dankte voor haar toegesproken woorden. De hervormde predikant, ds. Haseloop, dankte da. SoutencUjk voor de aangename verhouding, welke er tusschen hun beiden "heeft bestaan. Het kerkeraads-lld, de heer M. Schiere, sprak namens den kerkeraad en verzocht de gemeente haar scheidende leerares staande toe te zingen Gez. 90 : vers 1 en 2. INTREDE CANDIDAAT J. PLANTINGA TE ZWAAGWESTEINDE Gistermiddag deed candidaat J. Plantlnga 4jn intrede als voorganger der Ned. Herv. Evangelisatievereeniging te Zwaagwesteinde. Na ingeleid te zyn door ds. W. Glashouwer van Naarden—Muidenberg. beklom de nieuwe voorganger den kansel en sprak ter Inleiding van zyn werk by deze Evangelisaticvereenlging over Handelingen VIII vers 35 tot 38. Na afloop richtte spreker zich tot zyn voorganger, ds. Glashouwer, het bestuur der vereeniging, tot de afgevaardigden van de Evangelisatlevereeniging te Wirdum en tot slot tot de leden der Evangelisatievereeniging te Zwaagwesteinde. Het woord werd nog gevoerd door den voorzitter, den heer P. Baarsma, die den wensch uitsprak, dat de voorganger niet alleen geopende deuren, maar ook geopende harten te Zwaagwesteinde mocht vinden. Het kerkgebouw was tot in alle uithoeken bezet. KERKELIJKE VERKIEZINGEN Door het college van notabelen In de Ned. Herv. kerk te Menaldum is tot kerkvoogd herkozen de heer H. v. d. Meer. In de vacature by de Ned. Herv. kerk te Oudemirdum werd in de plaats van den kerkvoogd, den heer J. S. op de Hoek, die bedankte, gekozen de heer Fr. Smits te Sondel. NED. HERVORMDE EVANGELISATIEVEREEMGING TE TWIJZELERHEIDE Zelfstandige gemeente der Herv. Kerk By den aanvang der morgen-predikatie deelde de voorganger J. G. Koelstra gisteren mede, dat met ingang van 1 November J.l. de Evangelisatie in en en ten bate der Ned. Herv. Kerk te Twyzelerheide tot een zelfstandige gemeente was geworden. De kerkeraad zal 1 Januari as. in zyn ambt bevestigd worden. Deze nieuwe gemeente omvat de randgebieden van de Herv. Gemeenten Zwaagwesteinde en Kollumerzwaag (grens is de spooriyn Leeuwarden-Groningen) en van de gemeente Twyzel f,?-,?00ien (Brens 10 meter westeiyker dan het Wildpad). Geslaagd te Delft aan de Technische Hoogeschool voor het candidaatsexamen voor werktuiekundig Ingenieur de heer H. F. Zuiderbaan te oneek. Ter voorziening In de nog steeds bestaande vacature van onderwyzeres in de nuttige handwerken aan de Ulo-school te Drachten, wegens eervol ontsla»- a.n mejuffrouw K. Frankena, hebben B. en W met ln" je T Benoemd tot directeur van de Ork__.tvor____,i ssfMsr" jubb'«*£ïïïs »ssrs ss^rv. sas**™ * - Ingaande 18 November ..,. wordt de heer J $£Z__^ __,*£&£ --- Bestrild »• door /C*\ de 3-Mlnuten Ji -Jt""^ Vflpo/.u_>-M_.»s__f« _____\^P/> Teveel Innemen kan een kindermaag gauw van _____BK—£——-• itreek brengen. Om Baby's kou (of de Uwe) vlug en zeker te bestrijden, doe als volgt tegen bedtijd: fl) wrijf flink Vlcks Vapoßub op keel en borst» (2) wrijf het daarna ook op den rug; (S) ten slotte een dikke laag op de borst doen en met warm flanel bedekken. Geen wichttijd-Werkt direct Door dei* massage begint Vapoßub direct door de huid te werken als een papplelster. GeltJktydlg ontstaan door de lichaamswarmte de heilzame Vapoßub-dampen, die 18 x per minuut naar de ontstoken luchtwegen van neus, keel en borst worden ingeademd. Door de urenlange dubbele werking verzacht Vapoßub de prikkeling, lost het slijm op, vermindert het hoesten en maikt het ademen gemakkelijk. Opgelucht en zich prettig voelend, valt Baby spoedig in een verkwikkenden slaap en 's morgens is de ergste ■■MPVWPV kou meestal voorbij. IW J Te-i (+?m Verlaagde Prijs 90 et ■ ASI4 *f.hj *■_ --- FICTIE Waarom is een postzegel van 5 cent op een gegeven moment vyf of vijftig gulden waard? vraagt de Avondpos t „Fictie. Het papiertje heeft zyn diensten gedaan toen de post er het stempel op drukte en het was voor 5 cent niet te duur. Maar wie slaat daar vijftig gulden uit? Dit doen de menschen onder elkaar, die ontdekken, dat die eene postzegel zeer eenig in zijn soort is en de hebzucht prikkelt van overprikkelde hebbers en bezitters. Wat ik in mijn onschuld de prullenmand lnkieper, is voor een ander: kapitaal. Fictie. Er is geen reëele waarde en de zwendel, die nu ook al op dit gebied ontdekt is, heeft geen andere basis dan munt te kloppen uit 's menschen malligheden. Daar is een tijd geweest — de historie vertelt het met zekere verontwaardiging — dat in Breda de Van Gogh-teekeningen op een kar door de straat gevent werden en a 20 cent contant grif van de hand gingen. Waarom zijn die teekeningen thans twee duizend gulden waard? Ik verzeker u, dat de 20 cent eerlijker zyn dan de twee roode ruggen. Want de kooper aan de kar kocht dat teekeningetje, omdat hij het aardij vond en mooi. Hy wilde het ding hebben óm het ding en in die 20 cent lag precies de waardeering voor het teekeningetje uitgedrukt. In de tweeduizend pop van heden ligt al de valschheid van den bezitter uitgestald, die een Van Gogh niet hebben wil om de schoonheid, om de verrichting, doch alleen omdat het een Van Gogh is. En hetzelfde moment, waarop zyn Van Gogh voor valsch wordt verklaard, is het heele bezit van dezen kunstenaar failliet. Wij koopen ln onzen eenvoud een mooi schilderijtje in een niet te duren bazar en kunnen er gelukkig mee zyn. Ik heb kostelijke ervaringen op dit kostbare gebied. Of zou ik my niet levendig den parvenu herinneren, die voor tonnen gouds echte Frans Halsen, Rembrandts en Jan Steens kocht, er zyn dure kasteelwanden mee behing en vervolgens alle grootheden in de kunst op de lunch vroeg om zyn kunstschatten te bezichtigen. Maar bij iedere schilderij vertelde deze opschepper, dat het hem Idem zooveel gekost had. Die mynheer hing z.yn bankbiljetten aan den muur en als er ooit eens een ontdekking gedaan wordt, waaruit blykt, dat zyn echte Rembrandt een prachtige copy Is, dan krijgt mynheer zn kapitaal een even gevoeligen schok als wanneer op de beurs de koffie of de rubber naar beneden smakken. En daarom heb ik altyd een beetje medelijden met de oplichters, die de Kunst — met een groote K—ln de maling nemen. Verdienen deze minnaars, deze kunstspeculanten, deze schilderyengokkers anders dan óók eens een krach? Ik heb eens een werkeiyk kunstzinnig man ontmoet, die een echten Gerard Dou bezat. Kyk, zei hy tegen me, toen die Van Goghvervalschlngen het algemeene onderwerp van gesprek waren, klik, als nou morgen blllkt, dat dit een valsche Gerard Dou Is. dan zal Ik er geen traan om laten, want lk vind het een mooi schilderij en dat blijft het lekker toch. Maar die münheer telt onder de kunstkenners natuurlyk niet mee . Hy is n.l. niet gelukkig met een fictie". --- Rede professor dr. G. Gosses Het hoogtepunt by deze feestelijke opening was overigens zeker de voortreffeiyke en met gloed voorgedragen rede, die professor dr. G. Gosses ln °* Friesche taal hield. Spreker begon er op te wijzen, dat er lets specifiek „Friesch" bestaat. lets dat al begint met het land, het water, de hooge luchten en de terpen en torens In het Friesche landschap. Maar iets dat verder ook zyn stempel drukt op den Frieschen mensch, het Friesche volk en zyn taal. Overal, zeide hy, vindt men ln de geschiedenis en ln onzen eigen tyd, Friezen verspreid. En ook overal herkent men hen direct tusschen anderen. De Fries heeft zyn eigen type. Hy is •**■ _*ries met al zyn fouten en gebreken, maar ook Fries met zyn deugden en goede eigenschappen, beiden erfenis van het volk en het land, waaruit hy stamt en voor beiden dienen Friezen en nlet-Friezen een open oog te hebben. Friesland is historisch gegroeid tot een d-_el van Nederland, ***i onafscheideiyk deel van die groote Nederlandsche gemeenschap, die ons allen omsluit, het behoorde al tot Nederland, lang vóór Holland het recht besefte, maar het heeft binnen dat Nederland zijn eigen aard in karakter en cultuur bewaard. Van dat specifiek eigene spreekt deze tentoonstelling. En wy hebben daarvan ln deze tentoonstelling openiyk willen getuigen. Professor Gosses ging diep op den aard en het wezen van het Friesche karakter in. Hy spraiin een bewogenheid, die soms tot vervoering steeg, en die voor den toehoorder altyd even mee sleepend was, over de schoonheid van het Frlescne land. zyn polders, meren, boerenhoeven dorpen en oude stadjes. Hy herinnerde aan de rust den inneriyken godsdienstzin en de kalmei, oven wichtige nuchterheid van den Frieschen »»«■ **■» wars is van alle ulteriyk vertoon, maar die niettemin een menscheiyk hart soms zelfs een byna sentimenteel» gevoeligheid verbergt Over ac zwygzaamheld en woordkarlgheld van den irries gaf hy enkele voorbeelden, die, vol humor voorgedragen, niet nalieten een levendige hllariteii onder het geboeid luisterend gehoor te veroorzaken. De Friesche taal is, zeide professor Gosses, geen dialect — zooais men ln Holland wel eens, maar volkomen ten onrechte, meent — het is een eigen, echte, springlevende taal, met eigen dialectvorming naar Oost en West, het is een oer-oude Noordzeetaal en absoluut geen variant van het Nederlandsch. Die taal is trouwens wetenschappeiyk taalkundig erkend. Spreker brak vurig een lans voor het opnemen van Friesche literatuur ln onze school- en studieboeken over Nederlandsche letterkunde, waar ook het Vlaamsch en Zuid- Afrikaansch een plaats vonden. Het zou voor de Hollanders, Vlamingen en Zuid-Afrikaners zeker de moeite waard zyn eens kennis te nemen van het Friesche denken en scheppen, zooais dat in zyn eigen dichtkunst tot vorm is gekomen. Op indrukwekkende wyze sprak professor Gosses ten slotte over oude en moderne Friesche bouw-, schilder- en beeldhouwkunst, over muziek en volkskunst in Friesland. Er is èèn ding dat Friesland steeds bezeten heeft en dat een zeldzaam bezit werd in onzen modernen tyd: verdraagzaamheid en mildheid van geest. Fanatisme in dezen zin heeft de Fries nimmer gekend, zyn, diepe gevoel voor eigen vryheid, doet hem de geesteiyke vryheid van een ander waardeeren en begrijpen. Moge God Friesland en Nederland zegenen." Een applaus dat tot een ovatie zwol dankte den spreker voor zyn woorden. Hierna zong het Selskipskoor onder leiding van Albert Jager Friesche liederen; onder leiding van A. J. Lambooy werden Friesche dansen uitgevoerd en daarmede was het programma van de feesteiyke opening der tentoonstelling ten einde. Maar nog niet.... het samenzyn. Want daarna hebben Friezen en Friezinnen bewezen dat zy niet altyd zwygen, maar dat zy ook allergezelligste praters en praatsters kunnen zyn, dat er op een Friesch feest een allergenoegeiykste, plezierige stemming kan heerschen en dat Friezen gulle en prettige gastheeren zijn waar een Hollander zich thuis voelt en goede uren beleeft, die hem naar nadere kennismaking met het Noorden doen verlangen. Dat we dat in de Middeleeuwen niet beseften! Zonde van den tyd! Veroveringszucht en machtswellust, gepaard met een gevoel van eigen superioriteit zijn altyd domme en verraderlyke leidslieden geweest voor de volkeren. Als Europa van thans zich eens spiegelde aan Friesland en Holland van ééns en van nu! Ze zouden zich zacht spiegelen en we zouden er allen wel by varen. --- FINANCIEELE MEDEDEELINGEN MONETAIRE MAATREGELEN IN SPANJE Het instituut voor buitenlandsch geld ln Spanje heeft den vreemdelingen en Spanjaarden in het buitenland aangeraden, in Spanje rekeningen in vreemd geld te openen. De houders van de rekeningen kunnen het geld tegen den koers van den dag wisselen of het geld naar het buitenland uitvoeren. --- FRANKRIJK BETAALT ZIJN SCHULDEN By decreet van den President der Republiek is een algemeen betaalmeester benoemd, belast met de betaling van de Fransehe staatsschulden aan de Vereenigde Staten. --- POLEN ZAL ZIJN VERPLICHTINGEN NAKOMEN Betaling van rente-coupons De financieele raadsman van de Poolsche ambassade te New Vork heeft de beurs er van ln kennis gesteld, dat Polen zich aan zyn handteekenlng zal houden en de op 15 April 1940 vervallende rente van de 7 pets. Poolsche staatsfondsen 1927 zal betalen. --- MANDSJOEKWO VERSCHERPT ZIJN INVOERBEPALINGEN De regeering van Mandsjoekwo heeft besloten, dat de wet in zake de controle op den bultenlandschen handel voortaan van toepassing zal zyn op alle goederen, voorkomende op door Japan samengestelde ïysten. Dit besluit is genomen als uitvloeisel van het streven van Japan, zün uitvoer naar China en Mandsjoekwo nader te regelen. --- SCHEEPVAART Stoomv. Maatsehappy Nederland ORANJE (thr.) 3 October van Kaapstad. ---