De eenheid Nederland-Oranje door prof. dr. J. HUIZINGA, 2öet e kraamkamer op Soestdijk ademt nu in Sezeg klnderslaap Nederlands toekomst. Het besta nde uur, dat aan ons volk het voort- Van n Van zijn Koningshuis belooft, is zwaar keteil ewicnt als een gouden schakel in een Öetl S^11 eeuwen- Het belooft vastheid aan *tet . aat en duurzame eenheid aan de natie. *an d ept een nieuw vertrouwen, en geeft iti Qleeri naam Nederland helderder klank, nu acht naam'00k voortaan, die van Oranje verflien mag worden mee te klinken. Want in % lcSamenklank ligt voor ons volksbestaan otitberacht' die wiJ nauwelijks zouden kunnen v!e iiinf^Ur oranJe en Nederland, de zin van t* Wf6 verbintenis, is in de geschiedenis k 'Sch v a geheel eenig te noemen. Het hisöi *at hi--oop' waardoor die band geworden e» eaf v 15, en blijven moge, wijkt te eenen v? sta** de wijze, waarop in andere landen V leöer7' rm zich bevestigd heeft. De geh ot*Sari van onze nationale wording en a?°it VQg bestaat uit een opeenvolging van d! *tó Oh, ziene wendingen. De geschiedenis is v7n ieiv!„00rsPelbaar; zij valt altijd anders uit, a-1 ha» ?d heeft kunnen denken. Doch zooto 7°rie ondenkbare lotsbeschikking als de öh g-°n? ten deel Saf> wordt elders nau«M?6tl Sf-6Zien' Zie eerst de oorsprongen van tii11 er h^aat' Ben kleine groep gewesten, in ólsteri °Peloozen opstand, zweert den machir eer, st der Christenheid af als tyran. staat te worden? Nie- Mj, a.cht er aan. De groote strijder voor Vafschn zoekt zelf in ziJn laatste dagen het v'aP' dat hij uit nood wil aanvaarden, tin' 2oiiemde souvereiniteit veilig te stellen. Th naf-er van geworden zijn? Geen staat V» «rva e Nederland, dat is het eenige wat \3 lom» zeSgen kan. En dan, na drie jaren to 6s Va "verwarring en mislukking, — het Ï6 Vefei. Antwerpen, de vergeefs aangeboden 'o« ftg teit, Leieester —, staat daar een zon- J v6j,u^n nog wankel staatsgewrocht, een Letai k d van gewesten, zooals de 'tijd ze ,?.de en sinds eeuwen gekend had, h2e o'ni5ie doorgaans even snel vergingen *0 Sta men' Doch deze Unie van utreent L° 2v(rav d" Haar staatsrechtelijke basis was sfffcen v hogelijk. De vereenigde gewesten Varieer n oude zelfstandigheid onder een tw1 de Z' die een historische fictie was: die ij? streu^ioriteit der Staten vóór den Vorst, ïu, staat s van die leer strookte echter met % ** st eginsel van net Calvinisme, dat de tJty, daalde in den strijd. Het was een nood- VeleH bond van gewesten: als hoogsten C^oifrt1 "üütairen ambtenaar had men den V sten ?r' neen nog vreemder: meer dan \M\ quasi, van den afgezworen *w!s va):aar die stedehouders waren uit het onai ftleeste andere landen hebben zich >**i arle gevoelens van liefde en trouw ?(] Jen *n het koningschap als zoodanig of u,Wenoude dynastie, die het droeg. %> let dp ledsIeds den Souverein zelf, of meer van den Staat. In ging het anders. De nationale ?U rC ging hier niet uit naar den i Vif Statp s°uvereiniteit berustte immers ?M klanw der Provinciën. Wat voor dier%k'k Geid^nu ook de namen Holland, Fries?e loeiden land mochten hebben, bij deze v.' was geen plaats voor een bloeienen 7 v '°| minder brj de uiterlijke manifc^W 1» 2»it Unie zelf- de Staten Generaal. dier, een liefde uitgaan naar den Sa%°Uflernfar van den Staat, naar den ö ri n Kapitein Generaal als zooh?%;, aan u deed zij niet. Men was niet B,.oïRaQ,?et Stadhouderschap, dat zon- 'op zlch zelf- getuige de geil, 1 te <* eep», *aarmee men het prijsgaf, tiNe, aanvat klaar stond om S? 8 lvan Bijna de geheele straal- h en levend nationaal gevoel We bo lle»i t Prins. naar den nazaat van aPsVn?eren p», dit land van nijvere burgers, vis dat teüjk eenv°udigen landadel stak een w 1 aii van wen allodiaal-Fransch geslacht elrt11 Vaif11 uit au-°ranJe ho°S genoeg boh, efs 7, eeti i 0 het voorwerp te kunnen ■S'lev, 6ri glar>aUteit en vorstenvereering, die il* °ch a Van een koningskroon be*oYSchau het Or niet om ziJ'n vorstelijk aanki $k * en sèw?^enuis die vereering, zooals o'V«tl ïrfilttert in Vondei's verzen, deel><£ Qat Willem fen°ot die liefde, o m dat het Cnßih et ir\de vrijheid gegrondvest had, *W aat g' die t„ laurits en Frederik Hendrik Clcl h,°°r 'st bescb-utten en te bevestigen, Qj C' niet v?ds het bloed ge- * ook lanIan den grooten Zwijger al- Vv Veld Ertlst p», S twee der Friesche Stad- besev?esneuv«i?endrik Casimir, beiden in Ve td', Alleen reeds louter mili\\ ssau;.lvk een staat van dienst, die CVtu nog *V"L de Republiek: naast de >h^j-LVan eerte.tweede Hendrik Casimir, V* onh- dienpn genas en toch &* fli8e £L,blfef' Jan Willem Friso, tóft denShfland ei^enl«k nooit geh door voor het Vorstenhuis S» e \ Ö0°r zL^Kvm fouten en tekort- N ,Slr? Uiek vLleSen begaan> te Sewa' b 1 W°l tokel«ke a,^Frederik Hendrik had VeS. b Vaar Wi den' die van Willem II ei% ,? JortuSlUl?.m V ontbrak het aan ch- niet ~u ?ns begunstigd heeft. let van Oranje. Men kan zonder overdrijving beweren, dat juist de tegenstelling van de twee machtsbeginselen voor het voortbestaan van onze vrijheid heilzaam is geweest: hier dat der Unie geactiveerd door het Stadhouderschap in hét Oranjehuis gevestigd, daar dat van de stedelijke oligarchie, die den grondslag vormde van onze burger lij k-mercantiele maatschap- Dii Juist de afwisseling der beide stroomingen is staat en volk ten goede gekomen. Een militair-dynastieke politiek als die van Prins Willem II in het hoogtij der overwinning paste nipt in het kader van onze maatschappij, en voerde den Staat op gevaarlijke, hellingen. Twintiff iaar later had Jan de Witt's edele waan dat koningen verdragen hielden, het land ' nog altijd op de toppen van zijn welvaart aan den rand van een afgrond gebracht Weer sloeg het evenwicht om. En ook toen bleef de vrijheid bewaard. Steeds stond een Oranje klaar Dp redding uit den nood van 1672 blijft de treffendste lotsbeschikking uit onze historie. Het eng deliberaat op de vernietiging van onzen Staat aan, door de machtigste Rijken van Europa. Vergeten wij niet, dat de formele erkenning van de legitieme basis van Spr, graat in 1672 nog geen vijfentwintig jaren S was Wanneer men zegt, dat Willem 111 Staat gered heeft, zegt men te veel. Met al de geestkracht, overtuiging en talentsn die hij aanstonds zou ontplooien, had hij rfpn qtaat niet kunnen redden. Maar dat die Staat ÏÏ«d kon worden, dankte hij aan het feit dat een Oranje klaar stond om de versfaïen natie te bezielen. Zonder een Oranje was redding nauwelijks mogelijk geweest, en niemand had tot die redding meer kunnen hii dragen dan juist die ernstige, stroeve jonkman met het zwakke lichaam en den geest van staal. Op dezen nationalen feestdag, waarop ons volk ln al zijn geledingen zich één gevoelt met het Huis van Oranje, het woord te mogen geven aan den teWschen historicus prof. dr. J. Huizinga, beschouwen w« als een groot voorrecht. Prof. Huiónga, wien destijds de eer te beurt viel, te mogen optreden als promotor van Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Juliana, toen Zij »al» de Leidsche Universiteit het doctoraat honoris causa in de faculteit der letteren en wijsbegeerte verwierf, heeft gevolg willen geven aan ons verzoek, de beteekenis van den band tusschen Nederland en Oranje te schetsen. Wtf houden er ons van overtuigd, dat ztfn warm-gesteld artikel, dat de door bezinning op ons nationaal verleden geschraagde liefde van den schryver voor ons Vorstenhuis vertolkt, den lezer nader zal brengen tot het besef van de beteekenis der „heilzame en gezegende lotsgemeenschap", gelijk de Leidsche hoogleeraar de verbintenis van Vorstenhuis en Volk in ons land aanduidt. Wie den gang van 'sLands historie goed verstaat, zal Oranje kunnen zien als drager ook van onze roemrijke republikeinsche tradities. Oranje is in en uit de Republiek omhoog gestegen, gevoed door al de krachten, die ons volk levend maakten. Het is dwaasheid, en net was reeds dwaasheid een eeuw geleden, ?fMQZ blind te staren op de tweespalt van ibiö en de verschaalde leuzen van Keezen en oranjeklanten, door Bilderdijk's felheid met nieuw virus Het zou verkeerd zijn, Oldenbarnevelt en Jan de Witt nog altijd te zien in hun contrast tot Oranje, in plaats van samen met Oranje in hun gemeenschap ais grooten van ons staatkundig verleden, dat uit zou monden in de consequentie, die van den beginne af zich vagelijk had afgeteekend: Oranje souverein, de Republiek een monarchie. Zoo werd het in 1814. „En Nassau's leeuw werd die van Nederland", zooals Da Costa dichtte. Maar was het wel Nassau's leeuw? Zij waren beide van goud, de leeuw van Nassau en die der Zeven Provinciën, maar de eerste, op zijn veld van blauw met gouden blokken, droeg te voren geen zwaard en pijlbundel. Was het dan niet veeleer de leeuw van het Concordia res parvae crescunt, die thans van het roode veld verhuisde naar dat van Nassau? Hoe men het ook opvatten wil, in het embleem van den verjongden Staat waren op even zinrijke als historisch juiste wijze de symbolen versmolten van de beide beginselen, die den ouden Staat gedragen hadden. De omstandigheden, waaronder de Republiek zich in 1795 had omgezet van een losse Unie in een eenheidsstaat, en waaronder deze laatste zich eerst tot Napoleontisch koninkrijk verheven, daarna tot een aantal departementen van het Keizerrijk vernederd had gezien, waren zoo overwegend van wereldhistorischen aard, dat in die wisselingen het conflict Patriotten tegen Oranje slechts een ondergeschikte rol heeft gespeeld. Het was de vloedgolf van den tijd, die over ons, gelijk over anderen, heenbruiste. Toen zij weder afliep, bleek er veel minder weggespoeld, dan men had kunnen vreezen of hopen. Het was in zekeren zin gelukkig, dat niet uitsluitend wij zelf over ons nieuwe staatsbestel te beschikken hadden. De mogendheden beschikten, maar zij erkenden wat in 1813 de volkswil had uitgesproken: herstel onder Oranje. Het heeft in den regel weinig zin, zich te verdiepen in niet vervulde mogelijkheden uit het verleden. Wil men niettemin aan die neiging eens een ooeenblik toegeven, dan rijst de vraag: ware in 1814 een herstel der Republiek denkbaar geweest? De heeren van het Weener Congres waren op republieken niet verzot. Maar zij herstelden toch het Zwitsersche Eedgenootschap. Waarom dan niet de Republiek der Zeven Vereenigde Provinciën, of zelfs een van de zeventien Vereenigde Nederlanden, waar toch het Zuiden evengoed als het .Noorden sterke federale traditiën bezat? De taak van bolwerk tegen Frankrijk, die Engeland ons bestemde, kon men aan een Staat der Nederlanden naar Bourgondischen trant maar van republikeinsche gedaante evengoed toedenken als aan een Koninkrijk, en van het federatieve beginsel waren de beredderaars van Europa niet ongediend, getuige hun creatie van den Duitschen Bond. Het antwoord op de vraag ligt voor de hand; de Nederlanden werden een Koninkrijk, omdat er een Oranje klaar stond, en omdat na twee eeuwen van roemrijke vrijheid eenerzij ds en staatkundige verduistering anderzijds, de traditiën van het Noorden, die naar Oranje wezen, zwaarder wogen dan die van het Zuiden. Op een andere en minder dramatische wijze dan in 1672 herhaalde zich het verschijnsel, dat toen den Staat gered had: de aanwezigheid van een Oranjevorst bepaalde het gesternte, waaronder de Staat herboren werd. Pand, rijekin eyd, Op koesterend en aciioot, met Schoonheid overgoten;' Pand ,'twelek Oranje troont,enHollande bondóenooten;i pand, Tnetveer wenschen van veer duy£ en den/Ver bevel (j.v.d .Vondel) prof. J. Huizinga. --- Het Koninkrijk der Nederlanden Het feit, dat de nieuw gesmede vorm van een vereeniging van al de Nederlanden geen stand hield, is slechts voor een klein deel toe te schrijven aan persoonlijke en vermijdbare fouten van Koning Willem I. Er waren krachten werkzaam, die zelfs een grooter staatsman, dan de begaafde, krachtige en welmeenende koning was, te machtig zouden zijn geweest. Een staatkundig genie van den allereersten rang had wellicht de vereenigde Nederlanden tot een hecht lid van het Europeesche staten-systeem kunnen bevestigen, maar dan nog alleen onder gunstiger omstandigheden dan aan Willem I gegund zijn geweest. Het heeft niet zoo mogen zijn, en wat men ook over vervlogen mogelijkheden zou willen napleiten, het nu tot de grootte der voormalige Republiek gereduceerde Koninkrijk heeft zich in ieder geval gelukkig te prijzen, dat het met die reductie het gevaarlijke euvel van nationale heterogeniteit is ontgaan. Het Koninkrijk der Nederlanden heeft in zijn tegenwoordige gedaante thans een verleden als monarchie van 107 jaren, of rekent men van 1815 af, van 123 jaren. Dat is allebei een aanzienlijk langer periode van continuïteit in den staatsvorm dan de Republiek ooit had gekend, waarin de wisselingen tusschen stadhouderlijke en stadhouderlooze tijdperken elkander opvolgen in een reeks van 63, 22, 45 en 48 jaren. Nederland is thans reeds langer een koninkrijk geweest dan den tijdsduur van Maurits' begin tot na den dood van den Koning Stadhouder. De monarchale regeeringsvorm heeft zich hecht in onzen bodem geworteld. Van de staatkundige idealen der Republiek is reeds lang niets meer levend gebleven. Het gewestelijk particularisme van eertijds heeft plaats gemaakt voor een stevige eenheid, met zooveel trekken van een gezond regionalisme als het staatsorganisme gemakkelijk verdraagt. Toch zaten de traditiën van monarchie en legitimiteit den Nederlander niet in het bloed, zooals zij het den Brit bij voorbeeld doen. In het naturel van ons volk werkt het republikeinsch verleden, zoo ook onbewust, nog wel degelijk na. Het element, dat het Koningschap in Nederland hecht en eigen heeft kunnen maken, lag in het feit, dat het Oranje was, die de kroon droeg. Deze innige verbinding van de idee van den Staat zelf aan een bepaald Huis levert een treffend voorbeeld van de kracht, waarmee in het leven van een natie de historie meespreekt. Oranje is gedurende al den tijd sedert het herstel der onafhankelijkheid de groote katalyseerende factor in den Staat geweest. Het heeft gaandeweg Nederland, niet politiek, maar wel nationaal homogeen gemaakt. Dank zij het prestige van de Kroon kon al spoedig de ingeroeste tegenstelling, die eenmaal staats- en prinsgezinden had geheeten, uitslijten. Er bestond geen republikeinsche reserve meer tegenover den nieuwen Staat. De Keezen van voorheen waren verzoend, en hun naam raakte vergeten. Een voorbehoud van ernstiger aard bleef echter nog bestaan, en wel bij de Nederlandsche Katholieken. Zij hadden in de negentiende eeuw nog niet aanstonds hun volle instemming kunnen geven aan een Staat, die zijn beginsel ontleende aan een opstand tegen een wettig gezag, dat ten nauwste met hun Kerk verbonden was. Er was eigenlijk geen reden, waarom ook de katholieken de afzwering van den tyran op zich zelf niet zouden billijken. Hun voorzaten hadden het in feite ook gedaan. Maar de ontworteling van hun Kerk konden zij den ouden Staat der Zeven Provinciën onmogelijk vergeven, en net nog sterk confessioneel gekleurde historiebeeld gaf hun den stichter der vrijheid, Oranje, nog in de eerste plaats als ketter te zien. Eerst hun volkomen bevrediging op politiek gebied, gepaard aar., een meer gematigde en objectieve geschiedbeschouwing, heeft op den duur ook hun voorbehoud doen verdwijnen, en het katholieke volksdeel ten volle tot belijders van het nationale ideaal gemaakt, dat }n Oranje zijn symbool heeft. In den jongsten tijd voltrok zich nog een nieuw proces van nationale assimileering in en door Oranje: de S. D. A. P. staat niet meer stroef op haar standpunt van degelij k-rationeel republikeinendom, en huldigt ziachtkeng mee. Zoo sterk werkt deze zuurdeesem door: ook zij, die krachtens heel hun leer moesten tegenstreven, streven mede. Dat er van Oranje een krachtige werking uitgaat, die de deelen des Rijks Overzee met het moederland verbonden houdt, wie zal het betwijfelen? Dat het bezit van het Huis Nederlands aanzien in de wereld verhoogt, hoe zou men het kunnen loochenen? Dat het Huis van Oranje, krachtens zijn gansche geschiedenis, en door het persoonlijk wezen van de edele Vrouwe, die reeds zoo lang den zwaren last van Oranjes taak voor Nederland heeft gedragen, juist die beginselen van vrijheid, recht en menschelrjkheid waarborgt, die de wereld van heden zoo bitter noodig heeft, wie Is er niet in het diepst van zijn ziel van overtuigd? Het valt moeilijk, zich een Nederland zonder Oranje te denken. En toch heeft de kans, dat dit werkelijkheid zou worden, reeds meer dan eens beangstigend nabij geschenen. Wat al hoop hangt er nu aan het jonge leven, dat thans het middelpunt inneemt van onze nationale gedachten! Dit land Nederland is in heel zijn bestaan eigenlijk altijd een wonder geweest. Het was een wonder, dat volk en staat als zelfstandig element in Europa opkwamen en vorm kregen- Het was een wonder, dat omstreeks 1600 dit klein bestel van afgelegen streken in éen wereld, die alom naar despotische staatsvormen neigde, op zijn manier, een zonderlinge, de vrijheid verwezenlijken kon en met die vrijheid een mate van verdraagzaamheid, waarmee het, hoe gebrekkig dan ook, de andere landen overtrof. Het was een wonder, dat die jonge Staat een handelsmacht kon vestigen, die hem tijdelijk ver boven eigen krachten verhief. Het was een wonder, dat hij niet voor de stormvlagen van uitheemsch geweld bezweek, het was een wonder, dat hij, uitgevaagd en weer herrezen, zijn rijk bezit in Oost en West mocht herkrijgen, en dit gaandeweg kon omzetten tot het best bestuurde tropische gebied ter wereld. Het was een wonder, dat die Staat als een eiland van vrede ongedeerd overeind bleef in de losgebroken razernij van den wereldoorlog. Het is een wonder, dat hij met eere en waardigheid in de boosaardige wereld van heden niet onveiliger staat dan' grooter rijken rondom. In al dat wonderlijk lotsbestel was van den beginne af steeds Oranje deelgenoot. Aan het teere wonder van een nieuw menschenleven hangt thans de bestendiging van die heilzame en gezegende lotsgemeenschap van bijna vier eeuwen: de verbintenis van Nederland en Oranje. (Nadruk verboden). ---