een vredesengel Kerstverhaal door Hans Edinga Over het stadje — over de besneeuwde daken, over het marktplein, waar de Kerk aan de eene zijde, het stadhuis aan de andere zijde den spitsen toren hoog hieven naar den sterdoorflonkerden hemel — daalde de zuivere avond voor Kerstmis van het jaar 1851. Toen niemand meer het smetteloos witte vierkant van de Markt overstak en allen thuis zaten, gezellig in den kring der familie, kwam een zware koets aanrijden uit de smalle Hoofdstraat en zwenkte den hoek om. Naast de kerk hield de koets stil; de beide vurige paarden stonden te trappelen, maar de sneeuwlaag dempte volkomen het geweld van hun hoeven. De koetsier klom van den bok en opende het portier. Het was een jonge, in zwaren rouw gekleede vrouwenfiguur, die uitstapte. Over haar wijde crinoline droeg zij een pelsmantel; zij stond een moment onbeweeglijk op te staren naar de pastorie en streek den sluier weg van haar bleek en bijzonder mooi gezicht. Met groote oogen zag zij rond.... nam alles: de donkere zwijgende kerk, de rijen trapgeveltjes en overal de hooge stoepen, met één langen blik in zich op. Dan belde zij aan. De koetsier gooide warme dekens over de paarden en begon te ijsberen, het rijtuig langs. Elisabeth Rambonnet werd opengedaan door de dikke dienstbode van den dominee. — Is dominee thuis? vroeg zij vriendelijk en met iets heel vermoeids. Bet je knikte. — Mag ik dominee dan even spreken? Betje, geïmponeerd door de deftige rouwfiguur, begon aarzelend: — Wie kan ik zeggen.... Elisabeth streek den sluier nog verder weg en glimlachte. — Freule Elisabeth! haalde Betje uit, de handen in elkaar slaand. Dan zal ik dominee gauw roepen. En na acht jaren be- trad Elisabeth weer de pastorie, waar zij ook thans in de werkkamer van dominee Eberman gelaten werd. Zij knoopte haar pels los, strekte werktuigelij k haar eene hand naar de weldaad van het haardvuur; in haar andere hand hield zij een rol muziek. De deur ging open. Elisabeth had een armen zwakken lach, want zóó oprecht en warm verheugd kwam dominee Eberman snel op haar toe, dat het haar cynisme beschaamd maakte, maar nog klonk haar stem in zelfspot: — Ja, daar is ze, teruggekeerd eindelijk op Kerstavond. — Mijn kind, hij vatte haar bij de polsen, stralend. Is het waar, heb je je verzoend met je ouders? Zij ging zitten op één der leerbekleede stoelen en was op slag veranderd. Nadat ook hij was gaan zitten, sprak zij: — Twee jaar ben ik in Amerika geweest, daar is alles voor me veranderd. Ik kreeg alles en verloor het weer. Wat is daarbij vergeleken mijn vroeger leven hier geworden? Onbelangrijk. Ver. Smartelijk haar genegen zei hij: — Ja, het is een groot ongeluk, dat je je man verloor. Dat ook je kind stierf. Ik heb je er uitvoerig over geschreven Elisabeth en nu zeg ik het weer: is thans niet de tijd gekomen om tot je ouders terug te keeren? — Hoe zou ik terugkeeren? weerlegde zij. Mijn vader zwoer me nooit meer te willen zien als ik doorzette en zangeres werd — hij verbood mijn moeder mij te schrijven. Moet ik me nu vernederen? Moet ik mijn vader om vergeving smeeken, omdat ik beroemd durfde te worden? — Bedenk, dat jij alles was, wat zij overhielden. Twee zoons verloren zij; jij bleef de eenige thuis. Wees jij de minste, je bent toch hun dochter, hun kind? — Niet meer, vrees ik, antwoordde Elisabeth. Ik kan niet meer op „Schoonoord" terugkomen. Soms heb ik nog wel terugverlangd naar mijn moeder, maar dat is nu ook voorbij. Als zij van mij gehouden had, had zij mijn vader durven weerstaan. Maar zij durfden mij in schijn niet te verliezen, hoewel zij mij daarmee behouden zouden hebben. — Liesbeth, ik zou er voor kunnen zorgen, dat je je moeder hier vanavond kunt spreken, stelde hij voor. We hebben een dienst om middernacht, ja. dat is iets van den laatsten tijd, mijn dochter. Het is heerlijk om te spreken in den Kerstnacht, de kerk is dan stampvol. Je ouders komen ook. — Neen, ik vertrek weer, niemand zal me zien, ik ben slechts op doorreis. Maar wat zegt u, komt mijn vader ook in de kerk? — Ja, tegenwoordig weer wel. Je ouders zijn veranderd, zij zijn de weldoeners van het stadje geworden. Vanavond vieren zij het Kerstfeest op „Schoonoord" met bijna alle kinderen. — Mijn vader is veranderd? — Een oude man nu.... — Voor vreemden hebben zij nu alles over, mij beletten zij mijn liefsten wensch. — Zij zijn veranderd, Elisabeth. Als je nu terugkomt zullen ze je met open armen ontvangen. — Neen, zij hadden mij moeten schrijven. Zij hadden den eersten stap moeten doen. En ik ben nu alleen maar gekomen om u te bezoeken. Ik heb een Kerstgeschenk voor u. Zij rolde de muziek open. Het is de laatste compositie van Frank. Ik heb gezorgd, dat zij gedrukt werd in New Vork, het is een vredeslied, een Kerstlied eigenlijk. Zij gaf hem het lied en verrast las hij de woorden van vrede, die de Kerstengel afsmeekt voor de menschen. Vrede voor de kinderen die opgroeien, vrede voor de bedroefden, vrede voor de stervenden — Maar Elisabeth, prachtig is dat. O, ik zie, dat het aan jou opgedragen is? — Ja, hij schreef het voor mijn stem, maar hij heeft het me nooit hooren zingen. — Elisabeth, nu ga ik je iets vragen. Zing dit vannacht voor ons in de kerk. Heel bleek was zij geworden, ontsteld staarde zij met groote vochtige oogen hem aan. — Ik kan niet meer zingen! bracht ze uit. Ik zal nooit meer zingen. Dat schreef ik u toch? — Neen, kind, neen Zij verloor geheel haar zelfbeheersching. — U sprak van mijn ouders, alsof dat de eenige ellende was. Er is immers maar één ding dat me rampzalig maakt? Dominee, waarom moest ik Frank verliezen, waarom moest ook mijn kind sterven? Het is te veel. leder moment van den dag lijd ik er onder. Altijd moet ik er aan denken. Hoe zou ik nog kunnen zingen? Neen, dat is ook voorbij. Zoo is alles voor mij voorbij. En ik ben nog maar zeven-en-twintig. Zij hief haar beschreid gezicht naar hem op, roerend jong. Ernstig zei hij: — Er is altijd één groote troost mijn kind, dat weet je. Ben je ook dien kwijt? Je zag er zoo jong en onschuldig uit, toen ik je indertijd bevestigde. — Ik herinner me nog het woord, dat u ons meegaf, zei ze bedenkelijk. Zooals een moeder troost, troost God. Ben ik getroost geworden door mijn moeder? — Liesbeth, heusch, ze kon niet anders, vergoelijkte hij nog. Je moest haar kunnen vergeven. — Dat doe ik ook, maar misschien is dat mijn onverschilligheid. Och, dominee, alles van vroeger is zoo overspoeld door het vreeselijke leed van dit jaar. Ik bèn niet meer de verloren dochter. Ik ben weduwe en kinderloos. Ik ben eenzaam geworden; ook roem maakt eenzaam, geloof mij. Honderden hebben mij benijd, honderden hebben mij mijn succes misgund. Honderden, die mij vereerden — een vereering die mijzelf niets gaf — het is geen vriendschap, geen hartelijkheid, het is alleen maar een blinde devotie. Honderden nu, die me terugeisen en, die niets begrijpen van mijn leed, die slechts roepen om mijn stem, niet om mijzelve. Zingen moet ik terwijl ik innerlijk bezwijk. Er viel een stilte, waarin haar hartstochtelijke woorden nog naklonken, pleitend, beschuldigend Eindelijk zei dominee Eberman: — Ik had dat moeten begrijpen, ik had het je niet mogen vragen, voor ons te zingen, vergeef dat een oud man. — Och natuurlijk, ze glimlachte alweer. — Het is een mooi lied, kwam hij terug op het geschenk. De woorden zijn heel mooi, en de muziek.... ? — Is prachtig. Wonderbaarlijk mooi. U zoudt het eens kunnen laten zingen in de kerk. Is hier in de stad geen meisje, dat goed zingt? Geen onbemiddeld meisje, dat zielsgraag zangeres zou worden? O, dominee, ik heb in Amerika zoo onzinnig veel geld verdiend, ik moet dat ergens voor besteden. Waarschuwt u me, als u eens iets weet? Hij knikte dankbaar, zei dan nog eens: — Het zou goed zijn als je weer kon optreden, het zou je leven weer grondslag geven. Als je dit zong, zou 't jezelf geen vrede geven? — Ik voel me verloren, ik heb een gevoel heel oud te zijn, sprak ze en haar stem brak. Ik ben één en al bitterheid en onvrede, daar helpt niets voor. ik kan dat lied niet zingen en ik kan niet naar mijn ouders gaan. — Elisabeth, hebben wij ons verdriet gekregen om er aan ten onder te gaan? Zij antwoordde niet, ging voort: — De slaven van het publiek zijn Frank en ik geweest. Wij hebben er voor betaald. Nu kan ik niet meer... • — Wil je hier niet een paar dagen blijven? vroeg hij. — Laat mij nog vanavond blijven — waar ik daarna heenga, ik weet het niet.. ik sta voor een vreeselijke leegte, maar alles lijkt me beter dan te moeten zingen met den dood in mijn hart. — Blijf dan hier zitten vind je goed, dat ik onderwijl mij preek afschrijf? Zij knikte en schoof huiverend bij het vuur. Maar hij dacht: zij stond voor een afgrond, hoe kon hij haar redden? * * * Toen op „Schoonoord" de jeugdige Kerstgasten vertrokken waren stonden de oude Rambonnets met iets ontredderds in den verlaten salon. Hun masker van vreugde en vriendelijkheid verviel tot de oude moedeloosheid. Alsof zij voortgingen met een zoo juist begonnen gesprek, zei zij: — Joachim, herinner je je, dat ze zei voor ze wegging: Ik kom nooit terug? We hebben dat nooit willen gelooven, we hebben gedacht: zij komt natuurlijk terug, zij zal berouw krijgen. Nu wordt het acht jaar en zij is niet teruggekomen. Ook niet nadat zij weduwe werd. Zelfs toen ze haar kind verloor, had ze geen verlangen naar ons. Och waarom hebben wij nooit willen schrijven? We zagen toen de dingen niet helder. Je had haar het huis niet mogen verbieden. Het verdriet maakte je toornig en onredelijk. Ik had je dat vroeger al moeten durven zeggen. Hij keek zwijgend den donkeren nacht in — eindelijk keerde hij zich om van het raam. Toen sprak hij uit, wat maandenlang niet uit haar gedachten geweest was, waarvan zij nooit had durven gewagen. Hij zei: — We zijn nog niet zoo heel oud Als jij er niet tegen op zag zouden we naar Amerika kunnen reizen. Zij zal nooit terugkomen, laten wij dan tot haar komen.. — O, Joachim! Hij weerde stroef haar vreugde, haar dankbaarheid. Hij zei alleen: — Ik heb aan haar en aan jou veel goed te maken, Anna. * In Ebermans studeervertrek zat Elisabeth thans eenzaam voor het haardvuur, haar oude vriend, na een laatste poging om haar mee te krijgen, was naar de kerk gegaan. Het middernachtelijk uur had al geslagen Elisabeth lag in haar hoogen stoel achterover gezonken tegen de leuning, zij schreide geluidloos. Onophoudelijk gleden de glinsterende tranen af van haar wangen en drupten in haar schoot. Toen zij tenslotte geen tranen meer had greep zij met bevende hand naar het vredeslied. Werktuigelij k las zij wat er op den omslag stond: „De Engel. Het recht om dit lied te zingen is door den componist alleen gegeven aan de zangeres Mrs. Davids-Rambonnet". Elisabeth zat er mee in haar schoot, plotseling drong het tot haar door, dat dit lied nooit door iemand gezongen zou worden. Zij ging van schrik recht zitten. Er schoot haar iets te binnen, waaraan zij nog niet gedacht had. Frank had dit lied geschreven in zijn laatste dagen, hij wist toen dat hij sterven ging, hij wist ook wat dat voor haar beteekenen zou. En toch had hij gewild dat zij bleef zingen Ja, want die bedoeling bleek duidelijk uit wat er boven „De Engel" geschreven stond.... Elisabeth zat verwezen Dit leek een teeken. Gaf hij haar hiermede na zijn dood te verstaan, dat zij moest blijven schenken aan de menschen, wat haar van God gegeven was? Zij dacht: als zij weer zou gaan zingen, dan zou het zijn om zijn composities aan de menschen te brengen. Zij herinnerde zich één van zijn laatste woorden: dankbaar was hij geweest te spelen zoo lang hij vermocht, dat was de gezegende taak van den kunstenaar. Ademloos, uitgeteerd, op had hij nog gestaan met zijn viool op het podium. Zelf stervensziek bad hij nog vrede voor de bedroefden, voor de beroofden — moest zij thans vrede afbidden voor alle vermoeiden en belasten om zelve de rust te vinden? Was dat haar weg? Ja, z ij n leven was dat geweest: zichzelf geheel en al ten offer geven. Elisabeth streed niet meer, zij knoopte haar' pels toe en ging zacht het huis uit. In de stampvolle kerk zaten de Rambonnets in hun f amiliebank — twee oude menschen Vroeger hadden zij daar gezeten met hun drie kinderen Terwijl dominee Eberman sprak over de macht van de liefde, die in den Kerstnacht geboren was — over verzoening en vernieuwing — keken de menschen soms tersluiks naar den ouden Meneer en Mevrouw Rambonnet, die daar zaten, met zoo lets roerends moedigs nog in hun vale, zorgelijke gezichten, dat het allen trof. Medelijdend dacht men: zij zullen Elisabeth nooit weer zien. Zij hebben niets meer te hopen van het leven. Men wist niet, dat intusschen Elisabeth de kerk was binnen gekomen en het trapje naar het orgel beklom, muisstil. Boven gekomen beduidde zij den organist niets te zeggen, zij fluisterde: — Zoudt u dit kunnen spelen? en zij gaf hem de muziek. Hij knikte bevestigend — ja, het zou wel lukken. Achter het beschuttende groene gordijntje wachtte Elisabeth op het oogenblik, dat Eberman zou zijn uitgesproken. Zij zette haar kap met den langen sluier af, hét leek haar een symbool. Er voer een beweging van verzitten en kuchen door de kerk: de preek was ten einde. Preludieerend begon nu het orgel te spelen Maar de menschen keken opeens met een schok op toen een volle vrouwenstem inviel: „Vrede — vraagt de engel — Heer.... Vrede voor de jonge kinderen " Hoog uit boven de lieflijke vloeiende orgeltonen steeg de aangrijpende hooge sopraan, de kerk vullend tot in de uiterste hoeken, gaande over de in ontroering versmalde gezichten. Elisabeth zong.... Haar zelve scheen het alsof zij alles nog eenmaal uitzong waarvan zij moest afscheid nemen: haar leed, haar ontbering, haar eenzaamheid. Alle bitterheid voelde zij uit zich wegtrekken, alle cynisme en alle opstandigheid — zij voelde dat zij nog jong was — dat zij zich nog kon oprichten uit haar groote leed, en dat zij niet zichzelve toebehoorde. „Vrede voor de dooden, Heer, Vrede Heer, voor hen die stierven Schoonheid en de kunst ter eer Meerd're roem ermede dierven " Hoog steeg en smeekte de stem, pleitend uit de diepte van een tot berusting gekomen hart. Zingen zou zij Hij, Frank, moest weten en er zich over verheugen, dat haar vergund werd, wat hij zelf had moeten derven. „Vrede voor de troosteloozen, Uwe vrede voor hen, Heer. Vrede voor de oude menschen Die van 't leven dit nog wenschen Geef hun laatsten dagen vrede " Haar ouders Elisabeth dacht met een schok aan hen. Wat was dat Warm doorstroomde haar een oud gevoel; ja, ook hierin was zij veranderd op dezen wonderlijken Kerstavond. Ontroostbaar had zij zich gevoeld, nu wist zij: zij was de eenige, die aan hun laatste dagen vrede moest en kon geven. „Vrede voor de rusteloozen Vrede voor 't gewonde hart " De menschen in de kerk zagen in vervoering op naar het orgel, vanwaar onzichtbaar tot hen kwam die wonderbaarlijke stem, die uitzong, wat zij allen het meest begeerden: de gemoedsvrede.. Wie zong daar? Het was alsof een engel zong, alsof het machtige orgelruischen als een wiekslag de hooge heldere stem droeg. IJI en onaardsch eindigde het lied met de profetie: „Vrede zal het Kind U geven Zoo gij zelve 't in Uw hart Onvergankelijk voelt geboren Stijgend uit Uw zonde en smart". Maar de oude Rambonnets schenen te vermoeden. Zij keken elkaar aan, bleek, ontsteld, niet durvend gelooven. Het leek hun alsof deze stem van over een oceaan tot hen kwam. Het kon niet, maar toch leek het hun alsof zij Elisabeth hoorden zingen, hun kind. Zij keken plotseling op, ontmoetten den blik van dominee Eberman, die stralend en beteekenisvol knikte. Toen stonden de oude menschen onbewust op, staarden omhoog naar het orgel, tranenoverstroomd. De menschen begrepen het nu — terwijl de laatste orgeltonen verstierven wist men het: op „Schoonoord" zou weer een dochter zijn. • * * Toen de dienst was afgeloopen, verliet niemand zijn plaats. Alleen Elisabeth's vader en moeder kwamen uit hun bank. Als slaapwandelaars liepen zij het pad af naar het orgel, Eberman volgde hen,... Maar eer zij tot achter in de kerk gekomen waren, daalde van de orgeltrap een hooge donkere gestalte, marmerbleek, maar glimlachend De oude vrouw wierp zich bevend in haar armen — O, kind.... Elisabeth klemde haar moeder tegen zich aan, met haar andere hand trok zij naar zich toe haar vader Om hen heen zagen zwijgend en ontroerd de menschen toe. En machtig welde er uit de harten iets Van de Groote Liefde, Die eeuwen geleden tot de menschheid gekomen was in den Kerstnacht — en sedert als een heldere toorts branden bleef. „ . , . . Zoo is alles voor mij voorbij. En ik ben nog maar zeven-en-twintig". Het orgel begon te spelen, en de menschen keken met een schok op, toen een volle vrouwenstem inviel . , B, ---