WAT IN DE BOEKEN GESCHREVEN STAAT..... „Maker van werelden” Albert Einstein: Maker of Universes by H. Gordon Garbedian. — Uitg. Funk and Wagnalls Cy. New-York. In de universiteitsstad Groningen zal, zoo dunkt mrj, wel belangstelling bestaan voor een nieuw werk over Einstein, al is dit werk ook voor niet-wetenschaprielijke lezers zeer wei te genieten. Zoo moge in het hoofdblad van de universiteitsstad Groningen aandacht aan dit interessante werk gewijd worden, al zeg ik bij voorbaat dat wat hieronder volgt grootendeels aan het boek zelf is ontleend; dat dit opstel dus allerminst als „critiek" of beoordeeling Is bedoeld en dat het veeleer wat men in Amerika noemt een „review is, een poging tot samenvatting met het eenige oogmerk de aandacht te vestigen op dit interessante werk. Want ik ben een volslagen leek op het gebied van die wetenschap, waarvan Albert Einstein een der apostelen genoemd mag worden en zeker op het gebied van zijn betrekkeiijkheidsleer, die trouwens, naar men zegt, zelfs in de wereld der geleerden slechts héél enkelen kent die haar ten volle begrijpen kunnen. Einstein's ontdekkingen In en van het heelal dateeren van veel langer geleden dan bet oogenblik dat zijn naam■ wereldvermaardhed verwierf Pas in 1919 drong zhn naam In breederen kring dan die van de studeerkamers der geleerden door. Het was immers m dat jaar dat Britsche sterrekundigen die een zoneclips fotografeerden in den stand der hemellichamen aanwijzingen vonden die de proef op de som van Einstein's publicaties bleken te zijn, publicaties die dateerden van het jaar 1905. Terwijl de theorie niet kan worden begrepen zonder een volledig meesterschap over de mathematische wetenschap, konden Einsteins publicaties nu weerklank door en uit de geheele wereld ontvangen, omdat zij thans bleken te leiden tot een Plotselinge verbreeding van alle menschelijke horizonten. En de geleerden waren eenstemmig in hun oordeel dat de twintigste-eeuwsche geleerde zich nu geschaard had naast onsterielijke genieën als Copernicus, Galilei en sir Isaac Newton. Alle eerbewiizen waarover üe wereld der wetenschap had te beschikken werden gebracht aan den jongen Duitschen geleerde die onze wereld en haar afmetingen plotseling vergroot en verbreed had. Dat dit kon geschieden is niet alleen te danken aan Einstein's genialiteit zelve, doch ook aan de propageerende rol, die de gewone, dagelrjksche en alledaagsche dagbladpers hierbij heeft vervuld. En vooral: aan de groeiende rijpheid der menschelijke intelligentie, die deze revolutionaire conceptie vermocht te aanvaarden, anders dan dit met de theorieën van Copernicus, Galileï en Newton het geval Was geweest. Doch populair herinneringsvermogen en populaire waardeering van heldendom op welk gebied ook hebben gemeenlijk een kortstondig leven en Einstein zou reeds lang door oe menigte zijn vergeten en slechts bewaard zrjn gebleven voor de wetenschappelijke nakomelingschap alléén, ware het niet dat hij zijn theorieën van toepassing heeft gebracht, niet alleen op louter wetenschappelrjken arbeid, doch op een wijsbegeerte die de geheele wereld, de geheele menschheid en het gansche terrein van menschelijk leven omvatte en oe- Invloedde. Op het oogenblik is Einstein „heroïsch" niet zoozeer vanwege zijn betrekkelijkheids-leer, als wel omdat hij een wereldburger in den hoogsten en schoonsten zin van dit woord is; omdat hij de menschheid een breeden „blik naar buiten" heeft gegeven, en een leer van verdraagzaamheid, en een moraliteit die gebaseerd zijn op diep begrijpen van den menschelijken geest en de bedoelingen der menschheid. In 1914 heeft Einstein die toen hoogleeraar te Berlijn was, geweigerd mede het manifest van de 39 Duitsche professoren te onderteekenen, dat de schuld voor het uitbreken van den oorlog van Duitschland wilde afwentelen. Ik laat hier de politieke beteekenis en alle mogelijke vragen die dit feit kan opwerpen buiten beschouwing. Daartoe zou ik niet Bevoegd zijn en zulke stof dient uit deze rubriek, het boek als zoodanig en als zoodanig alléén gewijd, onaangeroerd te blijven. Doen de motieven waarop Einstein zijn weigering, die in ieder geval van grooten moreelen moed getuigde, baseerde zrjn van belang. In Gordon Garbedians boek worden zij als volgt samengevat: „Wij ontleenen onze superioriteit over de dieren aan het feit. dat wij in een menschelijke samenleving leven. Het individu, dat van zijn geboorte af alleen gelaten zou worden, zou primitief en dierlijk blijven in een mate, die wij niet in staat zijn te bevatten. Het individu is wat het is en heeft de beteekenis die het heeft, niet zoozeer dank zij de eigenschappen van zijn individualiteit als wel omdat hij deel is van een groote menschelijke samenleving, die hem haar richtlijnen geeft van zijn wieg tot zijn graf. 's Menschen waarde voor de gemeenschap hangt in eerste instantie af van de vraag, in welke mate zijn gevoelens, zijn gedachten en zrjn daden gericht zijn op het goed-doen jegens zrjn medemenschen. De toekomst van de menschelijke beschaving hangt meer dan ooit af van de zedelijke krachten, die de menschheid voor zrjn voortzetting kan produceeren. Waar het voorheen voor den mensch voldoende was zich in zekere mate bevrijd te hebben van egoïsme om een waardevol lid van de samenleving te worden, heden moet hij ook nationaal- en klasse-egoïsme overwinnen kunnen. Slechts wanneer hij deze hoogten weet te bereiken kan hij bijdragen tot het grootere geluk van wereld en menschheid". In een wereld als die waarin wij thans leven zijn zulke wereldwijde en „ultra-montaansche" gedachten zeker de overdenking waard. Men moet ze overdenken, wil men een figuur als die van Einstein, ook buiten de „enge" grenzen der wetenschap, althans eenigszins begrijpen. • * Geen levensbeschrijving van Einstein kan volledig zijn evenwel, zonder een uiteenzetting van zrjn leer der betrekkelijkheid. In dit boek is deze uiteenzetting wijselijk samengevat en beperkt tot twee aparte hoofdstukken, die kunnen worden overgeslagen door hen, die wetenschappelrjk-denken moeilijk vinden. Tallooze pogingen tot populariseering van deze leer zijn reeds gedaan en voorzoover ik het kan beoordeelen (en dat is niet héél ver!) is Garbedian daarin uitstekend geslaagd.. Maar in een beoordeeling van dit boek in een wetenschappelijk tijdschrift las ik de opmerking: , dat tenslotte spreken over betrekkelijkheid zonder gebruik te maken van de even eenvoudige als sublieme logica der mathematiek nooit overtuigen kan zijn — evenmin als het uitsluitende gebruik van woorden om een symphonie uit te leggen aan een stokdoove overtuigingskracht kan bezitten " « • # Garbedian beschrijft Einstein's jeugd en de sfeer van zijn ouderlijke huis evenals zijn schoolleven. Hij had de gelegenheid te lezen en zijn liefde voor de natuur te belijden. Het Duitsche schoolsysteem, dat streng gedisciplineerd was, maakte weinig indruk op hem. Maar er was één leeraar, Ruess geheeten, die den geestdrift van den knaap voor kunst, poëzie en de klassieke wereld begreep en aanwakkerde en die hem zoodoende zijn ingeboren schuchterheid hielp te overwinnen. Later, in zijn studententijd, hebben anderen invloed op zijn leven gehad: Max Talmey, een medicus; de Servische studente in de wiskunde Mileva Marie, die zijn eerste vrouw zou worden, en Priedrich Adler. Ook de aanraking met Kant, door diens werken, heeft grooten indruk op den jongen geleerde gemaakt. Zijn liefde voor de muziek had evenzeer invloed op zijn leven. Einstein's genialiteit was altijd in hem aanwezig, doch de gelijkgestemde en begrijpende zielen van medestudenten zijn het geweest die deze genialiteit vleugels hebben gegeven en die Einstein in staat hebben gesteld zich in wetenschappelijken en wrjsgeerigen zin te uiten zooals hij dat heeft gedaan. Over dit alles en over den gansenen mensen Einstein, ook over zijn huidige leven als een der meest vereerde burgers der Vereenigde Staten handelt dit lezenswaardige, mooie — ik durf te zeggen: even zakelijke als dichterlijke en ontroerende boek van H. Gordon Garbedian, dat In eenvoudig en ongecompliceerd Amerikaansch is geschreven. Garbedian is uit de Amerikaansche school der wetenschappelijke journalistiek. En wie dit constateert, stelt tevens vast dat hij dus uit de meest volmaakte en zuiverste school der journalistiek komt. Want een der eerste en treffendste indrukken, die de naar Amerika komende journalist opdoet is, dat naast een sensatie-journalistiek die allen werkelijken invloed mist er in de Vereenigde Staten een journalistiek is van een volmaaktheid, zoowel in technische als in feitelijke beheersching, die overal elders ter wereld ongekend is. In deze levensbeschrijving toont Garbedian zich een voortreffelijk adept van deze journalistiek Hij toont ons in en door het portret van zijn held dat wetenschap heel wat meer is dan een kolossale opeenstapeling van feiten en beginselen; doch dat wetenschap is een geweldige sociale factor, die den breeden blik en het logische denken bevordert en leidt. Deze biografie van Einstein is, in eerste instantie, van waarde als de schildering van een diep en groot dienaar der wetenschap, die tevens een groot wijsgeer is. Mr. E. ELIAS. Einstein. --- LENTE AAN DE GRENS --- VAN HET HAAGSCHE BINNENHOF (Van onzen parlementairen medewerker). Eerste Kamer Motorrijtuigen-belasting. Beide Kamers zijn tegelijkertijd haar werkzaamheden weer begonnen en In beide hield het auto-verkeer vooral de aandacht bezig. In de eerste was het ontwerp aan de orde, dat de belasting verzwaart voor de Diesel-auto's. Hiertegen zijn de bekende bezwaren aangevoerd; het zijn vooral de grootere bussen, die de nadeelen daarvan zullen ondervinden. Verband met het gebruik der wegen is er niet, want heel wat bussen worden nu getroffen, die in gemeenten alleen rijden en nimmer op de buitenwegen komen. Volgens den Minister is het onbillijk benzine-anto's wel te belasten en de andere niet. Bij deze belasting is er nog voordeel genoeg voor de diesels, zoodat ook de motorfabrieken er niet onder zullen lijden. Met de z.g. coördinatie van het verkeer heeft dit ontwerp niets uit te staan; het maakt alleen een oneffenheid in de belasting glad en als zoodanig vereffent het ook den weg naar die begeerde coördinatie. Hoewel allerminst voldaan, heeft de Kamer dit ontwerp aangenomen, waarbij alleen de N.S.B.'ers tegenstemden; zij wenschten liever een aparte belasting op diesel-auto's en niet op de brandstoffen daarvan --- Tweede Kamer Allerlei. Na een reces moet altijd een stapeltje „allerhande" worden opgeruimd. De communist De Visser vroeg en verkreeg een interpellatie over het regeeringsbeleid in verband met den internationalen toestand; de N.S.B. diende haar initiatief-voorstel in ter zake van verbod van politieke vergaderingen op Zondag. Geen der onderteekenaren was in de vergadering aanwezig bij die indiening, zoodat het ontwerp geluidloos ter tafel werd gedeponeerd. Een tweetal spoorwegen in Groningen is genaast. Zonder tegenkanting ging dit niet, vooral omdat men de gevolgen van die naasting vreest n.l. stopzetten, voorat van net lijntje Sauwerd—Roodeschool. De Minister bleef er wat om heen draaien; zei niet. dat stopzetten het oogmerk was, maar sprak het ook niet tegen. Dus: we begrijpen het wel. Een poging om dit lijntje uit de naasting te schrappen door den heer Bierema ondernomen, mislukte helaas, waarna het ontwerp werd aangenomen met 45 tegen 28 stemmen. --- W.A.P. Wet Autovervoer-Personen. zóó heet officieel het ontwerp, kortweg WA.P. genoemd. Het komt in de plaats van het Reglement Autovervoer-Personen, dat R.A.P. heette. Bekend is het doelwit van deze wijziging: regeling der onderlinge verhoudingen, bevordering van samenwerking en het stellen van die voorwaarden welke door het algemeen verkeersbelang worden geëischt. De strijd motor en rail, om het kort te zeggen. In de eerste plaats gaat het daarbij om het personen-vervoer. Dit punt is feitelijk al uitgevochten bij vorige gelegenheden, door steeds scherper bepalingen omtrent dit vervoer daar waar concurrentie aan de spoorwegen wordt aangedaan. Een algemeen vergunningstelsel is al aanvaard, waarbij de uitvoerende macht geheel en al bij den Minister zal berusten. In de toelichting zrjn z.g. richtlijnen voor de uitvoering gegeven maar wettelijke waarde hebben die niet; alles is overgelaten aan de overheid zelf en men heeft dus af te wachten wat er beslist wordt. Volgens den Minister heeft de Kamer toch het recht hem te interpelleeren als hij zich niet houdt aan die aangegeven richtlijnen, maar wij weten dat dit praktisch weinig beduidt, als de Kamer de macht mist om de wet te veranderen. Wederom zou het hier dringend noodig geweest zijn een „duur" vast te stellen, zoodat de Kamer na zekeren tijd de macht, die zij thans uit handen gaf, weer eens terug kreeg. Eén kleine bepaling heeft de Minister al moeten aanvaarden, n.l. vrijstelling van vergunning als het verhuren niet als bedrijf geschiedt. Het mogen meerijden In een personenauto tegen een vergoeding blijft dus vrij. De Kamer was niet volkomen gerust op de coördinatie op voet van billijkheid, zelfs niet nadat de Minister den considerans zóó had gewijzigd, dat „duurzame en redelijke voorziening in de verkeersbehoefte" het grondmotief voor deze wet zal zijn. Theoretisch heet het, dat den vrijen ondernemer zooveel mogelijk vrijheid wordt gelaten mits hij niet met den spoorweg concurreert. Op de z.g. parallelle wegen mag hij alleen als aanvulling en aanvoer van den spoorweg werken. Hier botsen al de belangen, en de adviescommissie zal hier telkens weer voor netelige beslissingen komen te staan waarbij de theoretische richtlijnen geen voldoende aanwijzing zullen geven. De vraag of een concessie geweigerd kan worden als die niet in strijd is met het criterium van den considerans, liet de Minister ook niet onbeantwoord. In casuïstiek begaf hrj zich niet. Hoe die commissie moet werken is ook niet in alle opzichten klaar. Op aandrang van den heer Diepenhorst heeft de Minister nog een aanvulling gegeven. Het is n.l. de vraag of de weigering van een concessie al dan niet met redenen omkleed moet zijn. Nu zal de tekst luiden, dat de vergunning niet geweigerd wordt dan in het belang van een duurzame en redelijke voorziening van de verkeersbehoefte. De afwijzing moet dus aantoonen, dat de vergunning daaraan niet voldoet. Enkele detailpunten zijn iets scherper geregeld; de gemeentebesturen zijn wel niet in het stelsel ingeschakeld, maar zrj zullen toch mededeeling krijgen van eventueele aanvragen. Ook werd de schadeloosstelling bij eventueele wijziging van een bestaande vergunning beter geregeld. Ten aanzien hiervan werd de vrees geuit, dat dergelijke schadeloosstelling wel eens zou kunnen doen afzien van gewenschte wijziging. Met dit alles is aan het beginsel van de wet niets veranderd; de uitvoering Ls geheel en al aan de Regeering en haar colleges en commissies overgelaten. De schijnbaar nietonbelangrijke veranderingen die gedeeltelijk niet, gedeeltelijk tegen den zin van den Minister zijn aangebracht, hebben op het beginsel geen of niet noemenswaardigen invloed. Tenslotte heeft de Kamer zonder stemming het ontwerp aangenomen. Alleen de N.S.B, en de heer Kersten waren er tegen. --- Electriciteitsheffing. Een lang niet gering fiasco heeft de Minister van Waterstaat geleden door de verwerping van zijn ontwerp om de particuliere electriciteitscentralen te laten bijdragen in de kosten van de nieuwe electriciteitsafdeeling aan zijn departement. Vrijwel algemeen keurde men deze bestemmingsheffing af. Nadat een amendement was aangenomen om die bijdrage te hal veeren, werd toch het ontwerp nog met 39 tegen 32 stemmen verworpen. Hiermede is misschien voorgoed aan een stelsel als dit een einde gemaakt. Al dergelijke verkapte belastingen acht men nu eenmaal uit den booze. Deze Minister zal nog voor een warm vuur komen te staan als hij het wetsontwerp op het goederenverkeer zal hebben te verdedigen. Dat zal de volgende week pas zrjn, want Vrijdag werd besteed aan het afdeelingsonderzoek van de dienstplichtwet. --- Gemobiliseerde ingenieurs „Drie appèls” De Raad van Bestuur van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs en de Vereeniging van Delftsche Ingenieurs hebben het initiatief genomen om te trachten de ontwrichtende werking van het onder de wapenen roepen der grensbeveiliging, zooveel mogelijk te verzachten. Genoemde organisaties hebben daartoe in „De Ingenieur", die heden verschijnt, een oproep. „Drie Appèls" geheeten, gericnt tot de categorieën van werkgevers, die de ingenieurs moeten missen, tot de ingenieurs, die voor de defensie in militairen dienst vertoeven en tenslotte tot de ingenieurs, wier bezigheden van dien aard zijn, dat zij t ij d e 1 ij k de opengevallen plaatsen geheel of gedeeltelijk zouden kunnen innemen totdat dagenen, die hun werkkring hebben moeten verlaten, terugkeer en. De vermelde besturen zijn van oordeel, dat hetgeen voor de ingenieurs is opgezet, een zoogenaamd „bureau 1939", ook voorbeeld zou kunnen wezen ten opzichte van andere categorieën van gemobiliseerden. Mochten nog meer lichtingen worden opgeroepen of de mobilisatie in haar geheel worden afgekondigd, dan zullen dergelijke maatregelen, die belanghebbenden bijeenbrengen, ongetwijfeld van nog grooter en dringender nut zijn. ---