Kroniek: 825 Kunst en Letteren HET KIND Een moderne Vlaamsche roman van Gerard Walschap-'n Sterk, psychologisch boek met veel humor-Uitg. Nygh & van Ditmar Rotterdam Een van de voor ons, Noord-Nederlanders meesc aantrekkelijke eigenschappen in de vlaamsohe letterkunde van na den vorigen grooten oorlog was de „schilderachtige °übolligheid", de „gezapigheid" en de „gemoedelijke rondheid" — om slechts enkele Van de waardeerende karakteriseeringen, die alle in éénzelfde richting wezen, te hoemen. De zeer beheerschte en keurige Hollander, die voor geen goud een onvertogen woord in den mond zou nemen, schepte een kwajongensachtig genoegen in de uitbarstingen van levensvreugde en de ongegeneerde openhartigheid van den zuidelijken broeder, die eindelijk ook op literair gebied weer een ernstig woordje ging meespreken en daarvoor een zeer eigen vorm *oos. Men vond die Vlaamsche romans alleraardigst, zoo echt spontaan, ja met een °nmiskenbaren kinderlijken inslag.... doch heelemaal au serieus nam men ze Wet, althans niet in vergelijking met de eigen gedegen letterkundige productie. Nog altijd zijn er boekenvrienden — en misschien wel meer dan men denken zou — wier waardeering voor de Vlaamsche letterkunde nog op precies dezelfde basis rust als twintig jaar geleden. En al dient te worden erkend, dat hiertoe ongetwijfeld éénige aanleiding bestaat — de levensblije, doorgaans populair-katholieke, romans 2ijn tot op heden niet uit de Vlaamsche literatuur verdwenen — vooral gedurende het laatste decennium is er in de Vlaamsche letterkundige wereld toch heel wat veranderd. Behoudens de uitzonderingen is de jonge generatie van Vlaamsche schrijvers niet meer zoo „kinderlijk onschuldig" eh „gemoedelijk" en door dik en dun optimistisch. De moderne intellectueele stroomingen hebben hun invloed ook op de Zuid-Nederlandsche auteurs doen gelden; baarbij nog komt, dat juist in Vlaanderen «et nationaal bewustzijn sterk is gegroeid €h de bevolking uit een soort geestelijk jsolement werd bevrijd, met o.m. als gevolg dat de jonge Vlaamsche kunstenaar de traditioneele „landelijkheid" afzwoer en een kordater houding aannam. Tenslotte dient in dit verband dan nog Vermeld, dat ook nieuwe politieke stroomingen hun stempel op de Vlaamsche «unst in het algemeen en op de literatuur m het bijzonder hebben gedrukt, vaak ten *oste van het eertijds zuiver katholiek as- Peet. ... Natuurlijk dreigde op een bepaald moment de weegschaal, die zoo langen tijd •Jaar den sentimentskant had overgeh°ld, «aar den anderen, den intellectualistischen *ant door te slaan; maar men wist het evenwicht zeer spoedig te herstellen, terwijl bovendien de Vlaming te veel natuur~n gevoelsmensen is, om zich in een star mtellectualisme te verliezen. De Vlaamsche •-intellectualistische" schrijvers passeeren r\ah ook zelden de grens, die door onze eigen literaire vereerders van de ratio zoo wordt overschreden. Hoezeer zij er °°k in hun werk naar streven, het te lang "hderdrukte Vlaamsche intellect' te laten schitteren, ook door het verstandelijkste Proza heen straalt het gevoel van den, bij j*en, „noorderling" vergeleken, in wezen nog ietwat primitieven Vlaming. En juist £it verleent de moderne Vlaamsche letterende een charme, die de vroegere, meer °iksche, niet bezat en welke mogelijk niet t?° spoedig wordt herkend door degenen, .'e nog op deze vroegere, schilderachtige zijn ingesteld. Het werk van Gerard Walschap, een der eest talentvolle Vlaamsche „jongeren" raagt geheel de boven-omschreven kenspv,rken der nieuwe Vlaamsche romanch-.ijfkunst. Zijn boeken zijn niet, oubollig "* schilderachtig folkloristisch, doch bo- Wal m°dern-psychologisch. En toch stra";" ze een weldoende warmte uit en hebben e een volkomen Vlaamsche allure! Waneer we zijn romans — o.a. „Trouwen", "£en mensch van goeden wil", „Sibylle" en 'lans „Het Kind" — vergelijken met het erk der vorige generatie, dan moeten we "ncludeeren, dat weliswaar de muziek der «ie iets minder welluidend klinkt — deze «aimuziek is voor een man als Walschap |een hoofdzaak meer — maar dat de bedrijving van de karakters en de milieus IcZ1 dieper gaat. Daarnaast worden in boeö" als deze de maatschappelijke verhou- niet meer van de folkloristische van de sociale zijde beschouwd, zonder dat nochtans het sociale element de overhand krijgt. Dit juist trekt mij in Walschap's „Het Kind" zoozeer aan, dat hij een in Vlaamschen tongval geschreven verhaal van het Vlaamsche platteland geeft, waarin louter rasechte Vlamingen naar voren treden, dat hij daarin tegelijk op scherpe wijze algemeene maatschappelijke toestanden en verhoudingen analyseert en hekelt, maar dat hij dit met zooveel humor en zoo weinig opzettelijk doet, dat we geen moment den indruk krijgen door een sociaal strijder te worden beleerd. Uiteindelijk blijft ook deze literatuur van een verkwikkende „gemoedelijkheid", hetgeen nog wordt geaccentueerd door het feit, dat Walschap zijn verhaal over het wel zeer ploertige zoontje keurig besluit met een happy end: de zondaar, die het leven wilde genieten, keert moe en berouwvol terug tot het door hem verleide meisje. Het is, of Walschap ons zeggen wil: ik heb u een brok van het leven laten zien, zooals we het maar al te vaak leeren kennen en mijn relaas was weinig opwekkend.... doch laten we het leven niet te zwaar nemen; het is nu eenmaal gelijk het is, misschien niet naar ieders goesting, maar daarom niet minder schoon. Zijn hoofdfiguur, Henriken, die tegenover zijn pleegouders zoo ondankbaar handelt en zijn pleegmoeder zelfs den dood in drijft, die op het pad der liefde allerzonderlingste sprongen maakt, wiens zakenmoraal verre van bewonderenswaardig is, die het geld aanbidt en den godsdienst afzweert, is misschien wel een schurk maar och, hij wil alleen maar wat leeren leven, dat is alles. En wanneer hij dit eenmaal geleerd heeft, kan hij zonder nutteloos gehunker de geringe dingen des eenvoudigen levens met een stillen glimlach achter de kachel genieten, bij zijn vrouwke, dat hem soms zachtjes hoort gichelen, als hij terugdenkt aan een van die avonturen, die altijd eindigen met „Daarna zijn ze getrouwd en ze leven nog lange jaren gelukkig". Zoo wil Walschap, de wijsgeer, dat we het zien; en om ons dit aan het slot nog eens duidelijk aan ons verstand te brengen, besluit hij zijn boek met een gebed: „Almachtige eeuwige Aarde, sedert millioenen jaren scharrelt de mensch wat over u rond, vult den hemel of ledigt hem naar zijne behoeften en loopt nooit zoo ver of is u nabij, en heft zich nooit zoo hoog of valt op u neder, aangetrokken tot de plek van zijn nest. Het onze is Vlaanderen en Gij zijt er oud, trouw, sterk, warm, wijs. Gij verzamelt er ons opdat wij kunnen discuteeren, vechten, bidden, zondigen, kinderen krijgen, wegloopen en terugkomen, drinken, leven, leven, leven, en alles komt terecht. Mocht dit ééne woord een orgel worden en u loven: Dank". Alles komt terecht. Volgens Henriken, de materialist, in den schoot der aarde; volgens zijn vriend, pastoor Bernard, in het eeuwige leven. Aan welken kant Walschap wat dit betreft zelf staat, laat hij in het midden. Want al kan hij een fel strijder zijn — men herinnere zich zijn drama over den Spaanschen burgeroorlog, „De Spaansche Gebroeders", dat ook in Nederland werd gespeeld — hij is tegelijk filosoof; al laat de godsdienst hem onverschillig, toch zit het katholicisme hem als Vlaming te zeer in het bloed dan dat hij er zich geheel van losmaken kan; en al Ls hijzelf misschien ook een beetje „levenskunstenaar", met onvertroebelden blik weet hij het zuivere en menschelijke van het vooze te onderscheiden.. Zoo teekent hij Henriksen's verdorvenheid, ofschoon hij hem tenslotte kan vergeven, meedoogenloos scherp; zoo laat hij priester Bernard, ondanks diens zeer simplistischen inslag, toch maar malgré zichzelf overwinnen, en zoo lukt het hem, aan beide figuren zijn eigen hart te geven. Voortreffelijk zijn zoowel deze als de andere figuren uit het boek geteekend. Het is vooral aan de hand van die andere figuren, dat Walschap het Vlaamsche volk en het Vlaamsche land voor ons laat leven. Om te beginnen zijn daar Mans en Dolf, de brave menschjes, die het weesje Henriken tot zich namen, omdat ze zoo erg naar een kind verlangden en het zelf maar niet kregen. Met een rijken, menschelijken humor beschrijft Walschap hun eerste wankele schreden op het pad van het ouderschap. Veel plezier van het pleegkind is hun niet beschoren. Als Henriken eenmaal student is, zijn de brieven naar huis mooi genoeg, maar de eene studie na de andere wordt verboemeld voor iets „beters" en in een stevig tempo gaat Henriken den moreelen ondergang tegemoet. Wat hij ook misdrijft, de pleegouders blijven met een primitieve halstarrigheid, die door Walschap volkomen geloofwaardig werd geteekend, in hem gelooven; zij laten hun afgod, niet van zijn voetstuk slaan, ook niet wanneer zonneklaar blijkt, wat hij Irma misdaan heeft. In hun naïef geloof hebben zij zich een eigen wereld gebouwd, waarin hun onbaatzuchtige liefde de kracht heeft, die ze er v*an verwachten. Dat deze liefde buiten de grenzen hunner wereld alle kracht mist, kunnen zij niet beseffen Vrijwel analoge, doch minder sterk ontwikkelde figuren zijn die van Mieken en boer Schellekens, die Bernard in staat stellen voor priester te studeeren Zeer goed ook werden Mieken's broer Daan — het oude, rebelleerende, godloochenende mannetje — en de kastelein met zijn vrouw omlijnd. Het zijn alle typisch Vlaamsche figuren, die echter door Walschap niet in het tradltioneele kleed werden gestoken, maar doorlicht volgens de psychologische methoden der hedendaagsche literatuur.... De eenige niet-Vlaamsche figuur uit het boek is die van de Spaansche, met wie Henrik een zakelijke- en een lief des-verhouding heeft. En ook zij kwam — met al haar cynisme, onbetrouwbaarheid en baatzucht — sterk op haar beenen te staan.... Hetzelfde kan van den priester Bernard niet in elk opzicht gezegd worden. Al werd deze figuur, zooals ik boven zeide, over het geheel wel goed geteekend, toch zijn er gedeelten, waarin de schrijver hem zeer schetsmatig gaf. Hoe de vriendschap tusschen Bernard en Henrik groeit en hoe de eerste deze vriendschap handhaaft ondanks zijn priesterschap, wordt niet voldoende verklaard Met het geven van verklaringen trouwens neemt Walschap het wel eens vaker minder nauw. Herhaaldelijk geeft hij ons feiten zonder ze op dusdanige wijze nader toe te lichten, dat we ze als logisch en onafwendbaar moeten aanvaarden. Maar dit is dan ook het eenige bezwaar, dat tegen dit knappe en zeer sterk geschreven boek — misschien wel Walschap's tot nu toe beste! — kan worden aangevoerd. Ook om den krachtigen, gebonden stijl en om de beheerschte vaart, waarmee het vele werd vastgelegd, lezen we dezen roman met groote voldoening. Het kan zijn, dat niet elkeen het met Walschap's vergevensgezindheid ten opzichte van het a- en anti-maatschappelijke eens is en dat sommigen zouden wenschen, dat hij zich duidelijker partij had gesteld, Walschap's alles overstralende humor — die vaak meer in een zinswending, dan in woorden tot uiting komt — zal toch ook hen vergevensgezind doen staan tegenover dezen in menig opzicht rebelleerenden literator. Men een enkel woord moet ik terugkomen op mijn bespreking van „Erfenis in Canada" door C. F. Roosenschoon. Daarin toch schreef ik met betrekking tot de auteur: „ongetwijfeld een vrouw".... en nu blijkt mij, dat de auteur een man is! En nog wel een man, die in Groningen vele bekenden heeft, omdat hij daar leerling van de Midd. Landbouwschool was. Het spijt mij, deze „vergissing" te hebben gemaakt en ik wil haar recht zetten, omdat het voor een man nu eenmaal niet prettig is, wanneer hem vrouwelijke eigenschappen worden toegedicht. Maar ik wil er tegelijk nadrukkelijk op wijzen, dat het laatste allerminst in mijn bedoeling lag. Ik kwam langs geheel andere wegen tot mijn „conclusie", waarover ik trouwens zeker niet diep heb nagedacht. Geen seconde heb ik iets anders verondersteld, dan dat de vrouwelijke hoofdfiguur aan het woord was, omdat alles zoo voortreffelijk vanuit haar hoek is gezien en omdat het karakter van deze jonge vrouw nog scherper is geteekend dan dat van de beide mannen. In het onderhavig geval verdient de schrijver daarvoor dus extra 10f.... Of ik den stijl dan vrouwelijk vond? Integendeel: ik vond den stijl zeer forsch voor een vrouw. Maar dit verbaasde mij niet, sinds ik de auteur met de vrouwelijke hoofdfiguur vereenzelvigde. Dat een vergissing als deze mogelijk is, vindt zijn oorzaak in het feit. dat er verschillende schrijfsters zijn. die het in haar kordaatheid onwaardig vinden om met haar vollen voornaam te teekenen.... en dat sommige uitgevers deze schrijfsters in de kaart spelen, door haar geslacht niet te „onthullen". De recensent moet het raadseltje dan maar oplossen. Doorgaans doet hij dit prompt. Maar dan opeens wordt hij door schijnbaar met elkaar kloppende factoren op een dwaalspoor gebracht en een man, die graag man wil blijven, wordt als vrouw gedoodverfd... . Zouden schrijfsters en uitgevers de raadselrubriek misschien van het literair terrein kunnen verbannen? (Nadruk verboden i J U Ui waas --- Staveren of Stavoren.... Daar in die rijke stad, Die Jaaruiks duizend schepen, Belaan met 's werelds schat, Heur haven in zag sleepen. Daar leefde in roem en eere Een rijke weduwvrouw, Wier voorbeeld ons zal leeren. Hoe hoogmoed kwam tot rouw.. Het overbekende lied van 't Vrouwtje van Stavoren.... Vroeger zooveel gezongen. We hooren oude Chris den liereman de veertien coupletten van 't lied nog onvermoeid afdraaien Een berijmde sage, verklarende den achteruitgang, den ondergang van 't eens zoo welvarende Stavoren. Stavoren, dat reeds in de grijze oudheid bestond, is één der oudste steden van ons land. In een kroniek uit lang vervlogen dagen leest men: „Overoudt is deze Stadt ende sijn begin ende oorspronck is door een langen treijn van fabelen opgepronckt. De oorspronck van Athenen en ls so niet met leugenen uijtgebreijdt als van dese stadt. Want haere oude Princen, Hertoghen, Koninghen, derselver daden, voorspoedt, macht en rijckdommen worden seer hoogh uijtgestreecken. Men boutse drie hondert jaeren voor Christi gheboorte ende verheft se boven maten. Dit sijn fabelen" Deze croniqueur heeft het bij het rechte eind: de meeste kronieken schilderen Stavoren als de residentie der vroegere machtige Koningen van Friesland, welke histories — hoe interessant ook — men tegenwoordig naai het rijk der fabelen verwijst. Algemeen wordt aangenomen, dat de naam Stavoren is afgeleid van Stavo, den Stuffo der Thuringers, aan wien de door Bonifacius omgekapte eik was gewijd. Deze Stavo was de beschermgod der reizenden. Hij werd voorgesteld met een staf in de hand: waarschijnlijk een gestalte van den rond dolenden Wodan. Het Veluwsche Staveren en het Noorsche Stavanger zouden denzelfden naamsoorsprong hebben. Intusschen kan men echter nog geen eigenlijke wetenschappelijke verklaring van den naam Staveren of Stavoren geven. De eerste geschiedenis der stad moge zich dan verliezen in de nevelen der sage, toch heeft Stavoren een rijk verleden en was zij inderdaad vroeger een groote stad. Het muurwerk van de oude Domkerk ligt Gezicht op Stavoren,naar een teekening uit het Rrjksprentenkabinet. een half uur ten westen van het stadje in zee. Soms — zoo luidt het volksverhaal — wordt de metalen stem der verzonken klokken nog gehoord Onder de regeering van Lodewijk den Vromen was Odolfus priester te Stavoren. Hij was door den Bisschop naar Friesland ontboden, om de Friezen, die het geloof afvallig waren geworden, weer tot de kerk terug te brengen. Stavoren lag in die tijden aan het Vlie, de grensstroom tusschen West- en Midden-Friesland, die het meer Flevo — later uitgebreid tot de Zuiderzee — met de Noordzee verbond. Stavoren lag dus aan den waterweg, die Utrecht — toen de vornaamste plaats in ons land — met de Noordzee verbond. Door zijn ligging was Stavoren aangewezen voor een veer tusschen Midden- en West-Friesland. De plaats — veilig gelegen voor zeeroovers — lag gunstig voor den handel en onderhield dan ook reeds vroeg verkeer met Engeland en Noord Duitschland. Van Stavoren liep bovendien een landweg naar Coevorden en vervolgens naar Keulen. Deze weg liep misschien over de hoogere gronden van Gaasterland en Joure naar het Oosten. In Keulsche burgerregisters is herhaaldelijk sprake van „de Staveren". De handel en scheepvaart brachten welvaart te Stavoren en — deze laatste bracht, trots de veilige ligging, toch kapers op de kust. In 't laatst der tiende eeuw kwamen de Noormannen en verwoestten Stavoren. Odolfus, de priester, werd zeer populair te Stavoren en omgeving. Men beschouwde hem later als een Heilige: zn feestdag was 12 Juni. Aan hem was ook het vermaarde klooster gewijd, dat in de eerste helft der 9e eeuw te Stavoren gesticht werd. Het klooster stond ten westen van de stad. In de 13e eeuw, toen de afstand tusschen de beide Frieslanden steeds ruimer werd, begon de ligging van het klooster gevaarlijk te worden. Het zich verdedigen tegen de zee, bracht het klooster tot armoede. Eindelijk werd het door de zee verzwolgen. Bij een zeer lage ebbe in 1430 en een keer of wat later, kon men de overblijfselen van de kloosterkapel op het hooge kerkhof zien. Deze plaats wordt door de zeelui nog steeds „het kerkhof van Stavoren" genoemd. Tijdens den strengen winter van 1608 werden zelfs fraaie steenen op de plaats van het verzonken klooster opgehaald. In 1664 waren bij laag water nog restanten van 't bouwwerk zichtbaar en in 't laatst der 18e eeuw vond de regeering het noodig op de plaats een ton te leggen tot beveiliging der scheepvaart. Bij de stichting van het klooster had men vergeten — aldus het volksverhaal — de klokken te wijden. Deze kwamen daardoor in de macht van den duivel Hij slingerde ze uit den toren: de klokken kwamen terecht bij het dorp Hemelum. De duivel ging er met zn neef zelfs mee kaatsen. . Bij zekere kaatspartij kwam een der klokken terecht in het water der Galadammen, de andere in het Fluessenmeer. Sedert hooren de visschers daar sommige nachten een dof gebombam in de diepte: de duivel luidt dan de klokken van Sint 0d01f.... Na de verwoesting door de Noormannen begon de stad reeds spoedig weer te herleven, orde en welvaart keerden terug. In de elfde eeuw was Stavoren en wijde omgeving in bezit van 't geslacht der Brunonen, welker leden echter in den regel ver af woonden. Bruno 111 en zijn broer Egbert I zijn vooral bekend geworden, evenals later de zoon van dezen laatsten, n.l. Egbert 11. Midden elfde eeuw ontstond er behoefte aan nieuwe munten. Bruno en Egbert lieten er nieuwe slaan. Deze munten — dr zijn enkele met den naam Staveron bewaard gebleven — vertoonen het beeld van Keizer Hendrik IV en face in een parelcirkel en het randschrift Egbertus; op de keerzijde de heiligen Simon en Judas mede vlak van voren en met zware knevels. Simon is Simon de toovenaar, die de gave des H. Geestes voor geld wilde koopen. Judas is Judas Iskarioth, die zijn Heer voor dertig zilveren penningen verried. In de landen aan de Oostzee zijn vele van deze munten gevonden. Een bewijs, dat Stavoren handel dreef op het zgn. „Oesterland". Men toog naar de öostzeelanden om er granen pelswerk, zijden stoffen, reukwerk, edelgesteenten te koopen. Stavoren werd in dien bloeitijd lid van de machtige Hanze en van de ongeveer 80 Hanzesteden had Stavoren ruimschoots zn deel in de vaart op de Oostzee. Deze handel en zeevaart brachten groote welvaart in het oude Stavoren, welvaart, die leidde tot weelde, groote weelde, tot overdaad toe. De sage vertelt nog van die kolossale weelde. De bewoners van Stavoren besloegen hun stoepen en deurkloppers met goud, terwijl de straten met zilveren platen belegd waren. ... Men moet hier echter bij het woord stoepen denken aan stoopen, dit zijn drinkkannen. 't Weeuwtje van Staveren bezat een bijzonder weelderige woning. Wie der ouderen onder ons herinnert zich niet de coupletten van het lied: „Geen koper, neen, maar goud" Zoo sprak zij „siert mijn woning". En 't huis, voor haar gebouwd. Scheen 't woonhuis van een Koning: 't Was al. wat d' oogen zagen. Vol vorstelijke praal. En — hoeft men meer te vragen? — De stoep was van metaal. De leuning was zeer schoon, Uit louter goud gedreven. De deurknop scheen een kroon. Met paarlen als omgeven. En breede. zilv'ren platen. Geklonken aan den grond. Bedekten al de straten Zoover haar woning stond.... Groot was de weelde: de inwoners werden op zn Friesch „dy forwinde bern fen Stearum" genoemd: de verwende lieden van Stavoren.... Die overdadige weelde heeft zich gewroken, leidde tot achteruitgang, eindelijk tot algeheelen ondergang. De sage geeft alleen de weelde en het verzanden van de haven als oorzaken van den ondergang. Er waren echter ook andere factoren: branden, stormen, overstroomingen, burgertwisten, concurrentie. De opkomst van Lübeck als handelsplaats was een groote slag voor Stavorens Oostzeehandel. Men begon zich toen mede toe te leggen op de visscherij, voornamelijk bij Schonen en Noorwegen. Door de verzanding van de haven kon eigenlijk geen koopvaardijschip van eenigen diepgang de haven meer binnenvallen. Er ontstond een zandbank voor de haven: het Vrouwenzand. De sage geeft de verklaring van het ontstaan van het Vrouwenzand: het Vrouwtje van Stavoren had een harer scheepskapiteins gelast uit Danzig, een der hoofd- of kwartiersteden van de Hanze, het kostelijkste te halen, dat er te verkrijgen was. De kapitein bracht de beste tarwe mee, die er aan de Oostzee te koopen was. Dit was lang niet naar den zin van de trotsche weduwe: ~'k Bracht tarwe, naar uw zin, 't Was 't edelst, wat wij vonden: Aan stuurboord kwam net in Zoovee] wrj laden konden". „Hoe!" gilt zil dol van zinnen. ..Hoe! tarwe, lage guit? Bracht gti ze aan stuurboord binnen, Zoo werp ze aan bakboord uit!" Dit gebeurde! Maar — de straf bleef niet uit: de trotsche weduwe werd straatarm.. Op de plaats waar het koren in zee geworpen was, ontstond een zandbank. Deze verkreeg tot waarschuwing den naam Vrouwenzand. ... De sage wijst hier op den eerbied, dien men dient te hebben voor koren, voor brood, 's hemels beste gaven. Het Vrouwenzand, een half uur ten zuiden van Stavoren gelegen, is voor de groote schepen betond. Kleine vaartuigen ondervinden er geen last van en voor de Stavorensche jollen is „het Zand" een gewild vischwater. Op het Vrouwenzand schieten volgens de sage ieder jaar nog korenhalmen op. Deze geven echter slechts looze aren Nog ziet men aan het strand, Zoo rijk in vroeger dagen, De haven gansch verzand. Een zee van halmen dragen. Maar ledig zijn die aren Geen korrel lacht u aan Als bliik. wat hier voor laren Gods Almacht heeft gedaan Hier is de sage eventjes mis. Men heeft hier te denken aan het Roode Klif: een hoogte bij Stavoren, niet ver van het dorpje Scharl. Daar groeit de helm, ook wel zandhaver, vrouwenkoren genoemd. Door de Stavorensche jeugd zoowel als door de jeugdige Klifbewoners worden ze ijverig gezocht: ze gaan ze verkoopen aan toeristen. Vooral bij de Engelschen zijn ze — juist door de sage van 't Weeuwtje — in trek. De plant is echter de gewone duinhelm. Stavoren kan zich er op beroemen, dat de Friezen zich daar hebben vrij gevochten! Dit gebeurde in 1345. Een belangrijk jaartal in de historie van Friesland. Willem IV, graaf van Holland, trachtte Friesland in zn macht te krijgen. De Friezen weigerden hem vrijwillig als vorst te erkennen. Met een machtig leger begaf hij zich in Sept. 1345 over de Zuiderzee naar de kust van Friesland. Een verwoede strijd volgde in de buurt van Stavoren: Willem sneuvelde 26 Sept. 1345. Geen koninklijke ambtenaar, geen graaf of bisschop heerschte over Friesland, door steeds breeder wordende wateren van Holland gescheiden. Friesland was vrij. onafhankelijk! Deze overwinningsdag is vele jaren als een plechtigen feestdag gevierd. Die bevrijdingsdag werd Friesché Lieve Vrouwendag genoemd, omdat men de overwinning mede toeschreef aan de voorbidding der Heilige Moedermaagd. Toen dezen zomer Prof. Gosses, Hoogleeraar in de Friesché taal en letterkunde te Amsterdam en Utrecht, op den Friezendei te Rijs in Gaasterland sprak over dit belangrijk historisch feit, bracht hij het denkbeeld naar voren: ergens in de omgeving van Stavoren die gedenkwaardige beslissende overwinning blijvend te herdenken door het oprichten van een of ander gedenkteeken. Daar deze dag vroeger gevierd werd met een dankbare herinnering aan Maria, zou hij het gepast vinden voor bedoeld gedenkteeken een gedachtenis van Maria te kiezen! 't Plan bestaat nu — zijn ■we goed ingelicht — in een mozaïek van steenen en bloemen het oude Zegel van Friesland te geven, waarmee vanouds onder den Upstalboom in Oost Friesland de besluiten der Friezen werden gezegeld. Dit zegel geeft de Maagd met aan weerszijden een stevigen Frieschen krijger. Aardig idee! Stavorens welvaart werd alleeigs minder, en in de 16e eeuw — misschien reeds eerder — was het met den bloei gedaan. Verstorven Stavoren, uitgeleefd stadje. (Vervolg 2e kolom onderaan). ---