Hernieuwde belangstelling voor Pirandello DE NAAKTEN KLEDEN Nadat in het eerste kwartaal van deze eeuw de latere Nobel- Prijswinnaar Luigi Pirandello met zijn toneelstukken, waarvan ..Hendrik TV" wel de bekendste is, grote successen had behaald, 55 er een kentering gekomen. De psycho-analyse werd min of meer gemeengoed en de belangstelling richtte zich op andere asPeeten. Thans valt er een zekere opleving van deze belangstelling te constateren, hetgeen mag worden gezien als een erkenning van de blijvende waarde van het oeuvre van de Italiaanse schrijver. De Nederlandse Comedie heeft thans Pirandello's „De Naakten kleden" (Vestizi gli Ignudi") op het repertoire genomen en daarmee het hedendaagse publiek geconfronteerd niet alleen jttet het werk van een schrijver uit een vorige generatie, maar "ovenal met die eeneratie zelf. Ellen Vogel en Johan Schmitz, die de hoofdrollen vervullen in JSe Naakten Kleden". --- Verouderd ? vraa<» i iaatstgenoemde zou men VerouderH Kunnen stellen of dit stuk ?°°r-d J 5. ls- En dan moet het antvet Uitsii - elteltik bevestigend zijn, zij betreft „"end wat de morele reactie Jiet w p het gegeven van de vrouw ''ik mVfrleden' die na een aanvanto h tnt iukte Poging tot zelfmoord v Srsiha Ze< daad overgaat, "aar eeft na een liefdesaffaire Weer ukte p°ging gedaan om toen bijkwam een journalist een £gjgr IN HOLLAND verhaal . doen- dat allerminst met de PublUr strookt- ZÜ trekt door beli e ervan de aandacht van *elfs j,? .de romanschrijver, die haar a'geiïiPn ZlJn huis opneemt. Er is een "?. sympathie voor deze jonge <* oniLaie het slachtoffer schijnt van e Zich gh€den- Haar ex-verloofde, terug n opnieuw heeft verloofd, komt aÜes w et het vaste voornemen om rigoed te maken totdat hij {J«eft „o,dat Ersilia een verhouding Uis zii u^d met de c°nsul, in wiens E>e2pJ kmdermeisje was. i'.ftge v^tarheid bl-engt in de onderf'Sen allerlei verandert "tasjes ex-verloofde wordt in zijn k Van zelfopoffering beledigd, b)aq aar, de nosPita slaat om als een !?n scèn een boom' de consul komt i vrf maken. maar bezwijkt oplage Vr.°or de v°or hem verleidelijke vst züti -W en de romanschrijver ver- HCh als r,lnleresse voor haar- die h"' ha;, 00fdPersoon voor een nieuw In zet! Vo°rgesteld. 5%7 opzicht is dit alles voor de \Jel°drarr, ."uchter denkende mens te h ?ar daT~ ch' te onecht als men wil. m 1 lo in % Staat tegenover, dat Piran> et ou^Jn Psychische analyse zeker rtJn hoofn ets kan worden genoemd. *? 2ii er rSOOn gaat de dood in omr? 2'ch7Piflet ln ls geslaagd de wereld rePtheid ü van haar zedelijke . ongele overtuigen. ' _ Goede voorstelling $ regiedvrlandse Comedie heeft on&* d't torS an Bentz van d€n Berg li* te"deeil tuk een aanvaardbare en h 8 Seepv Zelfs uitstekende voorstel- har. al was er niet steeds de Za t°er! £°me in speelstijl. Het leek glB' toe ai mf Haarlem de opvoering v!a arzeld h* de regisseur enigszins W van kL* tussen een doen herleaa geSchrevlStUk in de üJd, waarin W werd' en het aanpassen resmta^re oPva-ttingen. Toch was at alleszins bevredigend en kon van een belangwekkende voorstelling worden gesproken. Ellen Vogel heeft de hysterie van Ersilia in het begin naar mijn smaak iets te sterk geaccentueerd en daardoor een melodramatisch cachet gegeven, waar dit op dat moment nog niet aan de orde is. Maar zij groeide steeds meer in haar rol, waarvan zij een boeiende creatie heeft gemaakt. Johan Schmitz speelde de ook in zijn schijnbaar altruïsme egocentrische romanschrijver zonder veel uiterlijk vertoon met het vakmanschap, dat al zijn vertolkingen kenmerkt. Levendig, fel en spontaan was Magda Janssens als de kamerverhuurster, wier sym- en antipathieën wisselen. Han Bentz van den Berg speelde de rol van de door Ersilia geobsedeerde consul met meestentijds ingehouden maar tenslotte uitbarstende hartstocht. Voor André van den Heuvel was de rol van de tegelijk geëmotioneerde en oppervlakkige verloofde weggelegd; hij wist er een aannemelijke vertolking van te geven. Dat de journalist van Allard van der Scheer iets te gechargeerd was, mag voor een goed deel op rekening van Pirandellc worden geschreven, wiens opvattingen hfj goeddeels toch wel realiseerde. Shireen Strooker maakte van het dienstmeisje Emma een aardig typerolletje. JAN ÜBINK. --- Ditjes en Datjes 8f ■? het 7 en ouc' Deer*'e cc?6 &Vn iUlden9else plaatsje Maidee£ nils jw "onpyins of keizer met een O* geslacht *ew ' die dnT dag zal de keizerlijke V; XagaEZ etëer Hirohito en keig t™'wordt voorgezeten, de 'vrmeel goedkeuren. --- PLANTEN IN TUIN EN KAMER CROSSANDRA, dankbare plant Crossandra undulifolia is niet direct een algemeen bekend plantje, maar wel de moeite waard om te kweken. Niet elke bloemist zal het kunnen leveren, doch ze komen in ieder geval in de collecties wel voor en misschien kan men hier of daar in een hortus of botanische tuin ook wel succes bereiken. Dit plantje moet zonnig gekweekt worden en in de wintermaanden dient men ook te zorgen voor een zeer vochtige atmosfeer; veel sproeien met lauw water verdient daarom wel aanbeveling. Ook het gietwater dient men steeds op temperatuur te geven; dus niet zo maar uit de kraan. Crossandra bloeit met mooie orjankleurige bloempjes en als ze het naar de zin heeft doet ze dat vrijwel het gehele jaar. Als verpotten nodig is doet men dat nu niet, doch liever in het vroege voorjaar en dan liefst op een moment dat de plant niet in volle bloei staat. Gebruik er bloemistengrond voor en leg onder in de pot wel wat scherfjes; dat hebben ze echt wel nodig. De bloemist kweekt ze voort door middel van zaaien en stekken; stekken zou binnenshuis wel gaan, maar dan in het voorjaar. Crossandra moet na half april tegen de felle zon beschermd worden; de bloempjes gaan anders slap hangen door te veel van het goede. --- FRONTSTAD IN FLOODLICHT (I) BERLIJN, stad vol heimwee Gespletenheid als chronische ziekte (Van onze correspondent in West-Duitsland) BERLIJN IS HEIMWEE, dat ontkent niemand. Berlijn betekent verlangen naar de sfeer van vóór 1933, van vóór de Hitler-tijd, ook van vóór 1914. Wie in Bonn of Frankfort „Berlijn" zegt, bedoelt niét de door de politiek in twee brokken verscheurde stad of het huidige eiland in de Russische Rode Zee. Hij bedoelt evenmin, dat er nu eens opgeschoten moet worden met de Duitse eenheid, waarin Berlijn weer hoofdstad in volle glorie moet worden en zetel van de machtige Reichsbank. Nee, hij bedoelt er een verleden mee, waarin nog geen uitzicht was op de vijftien jaar van Hitlers duizendjarig rijk; waarin men als een struisvogel temidden van een levendige kunst het hoofd in het zand stak voor de politiek; en waarin niemand had kunnen voorspellen, dat er eens een streep dwars door deze wereldstad zou lopen, welke twee werelden van elkaar zou scheiden. Tussen 5 en 7 ln de namiddag dwalend over de fraaie Kurfürstendamm met zijn flood-light en overdekte, verwarmde terrassen, waar het wereldstad-idee nog werkelijkheid is; in de morgen kijkend van de brede, doodstille Strasze des 17. juni naar de Brandenburger Tor en de oostsector; stappend over de drukke winkelstraat Tauentzienstrasze in het westen of de zo uit Moskou of Kiew overgeplante Stalinallee in het oosten — overal en overal in deze stad, in oost en west, klimt boven de politieke en economische bedrijvigheid, de ruïnes en de fraaie hypermoderne gebouwen het heimwee omhoog, het heimwee naar „toen 't nog anders was." Daar doet de fantastische Hansa-wijk noch de Russische ambassade op Unter den Linden iets aan af; daar helpt geen lieve moederen tegen met flink praten — nu al 13 jaar lang — over opbouw en hard werken. Want in deze stad heerst het verleden sterker dan waar ook in West-Duitsland. Hel verleden, dat nog zo recent is er dat juist daarom niet opzij tt schuiven is. Misschien is juist daardoor we! dit West-Berlijn (het oostelijk* deel is doods en vervelend) eer stad om van te houden, een stac om naar terug te verlangen De gemiddelde West-Berlijner, zoals wij hem enige dagen dan hier. dan daar zijn tegengekomen, heeft geen enkel verlangen naar enige lyriek of bombarie over zijn stad. Hij is een spotter, hij verstopt zijn gevoelens achter „Schnoddrilgkeit", het ontlopen van uiterlijke lof. Hij leeft op een eiland, misschien wel op een vulkaan, in elk geval in een stad, welke nu al 13 jaar lang belegerd wordt. En daar word je cynisch onder. Hij heeft slechts één wapen om zich te verdedigen tegen de altijd weer dreigende verveling, welke in iedere ingesloten stad nu eenmaal heerst: werken! Niet iedereen kan het zich namelijk permitteren om iedere avond naar de film te gaan, ook al loopt „De brug over de Kwai" hier voor de negende maand! En ook kan niet een ieder het zich veroorloven om iedere week naar het fraaie Schiller-theater te gaan, naar het mooie Schlossparktheater, naar de opera. OUDERWETS CABARET OOK KAN men zijn hart ophalen aan het cabaret, dat hier weer — als in de beste jaren na de eerste wereldoorlog — bloeit en groeit. Bijvoorbeeld in het zo voortreffelijke „Tingeltangel" van de bejaarde Willi Schaffer, zelf een leerling var. de nóg beja'arder Rudolf Nelson. In „Tingeltangel" kan men het ouderwets cabaret meemaken: men kan er luisteren naar politieke spot, naar voortreffelijke voordracht, desnoods naar Zarah Leander, en tegelijk een goed glas wijn drinken. Het kost allemaal het een en ander, en daarom blijft de gemiddelde West- Berlijner maar thuis, bij zijn televisie-toestel. Daarom ook is West-Berlijn 's avonds na een uur of negen ietwat stilletjes, ondanks de vele lichten. Maar er leeft nog altijd veel in deze stad. Men bestrijdt de verveling niet alléén met werken, maar ook met een op hoog peil staand vertier. Wat dat aangaat, mist men in Ber- lijn niets. Eiland of geen eiland, communisten of geen communisten: hier wordt toneel gespeeld en hier komen de grootste kunstenaars van het ogenblik, hier vindt congres na congres plaats, het liefst in de hypermoderne congreshal van de Amerikaanse Stubbins, die de West-Berlijner — altijd geneigd om te spotten — of de Dulles-hal ofde zwangere oester pleegt te noemen! Want dat is de West-Berlijner: spotter met zijn eigen lot. In zijn prachtige boek „Berlin, Schicksal einer Weltstadt" zegt Walter Kiaulehn ergens, dat het lot van deze stad alleen te vergelijken is met dat van Carthago. Ook Carthago met zijn vele huizen met talrijke verdiepingen, zijn soldatenkazernes en olifanten-stallen bestond reeds 700 jaar, toen het door de Romeinen vernield werd. Twintig jaar later zagen de Romeinen in, dat het zin had om de stad maar weer op te bouwen, wat Caesar dan ook na 75 jaar weer deed. De gemiddelde West-Berlfjner is als de dood zo bang voor die 75 jaar, zegt Kiaulehn. Misschien, verzucht men in West- Berlijn, kan de stad in 25 jaar worden opgebouwd. En de grote optimisten beweren: in tien jaar is alles voor elkaar. Nu, wie door West- en Oost-Berlijn zwerft, gelooft eerder aan het voorbeeld van Carthago: 75 jaar wat er ook voor fraais door Zweedse, Amerikaanse, Finse, Duitse, Braziliaanse en Franse architecten is gebouwd in de Hansawijk, deze stad van morgen, er ligt nog té veel puin en er zijn nog té veel lege plekken in ieder deel van de stad. Er komt geen einde aan als men gaat tellen: gat na gat, diepte na diepte, afgewisseld door met cokes opgevulde plekken (voor als er weer eens een blokkade zou komen ), met grasveldjes en wat niet al. Naast de politieke werkelijkheid van het moment, geeft deze reeks van wonden in het stadsbeeld wel eens de idee, dat er van Berlijn in de toekomst maar heel langzaam iets terecht kan komen. De cynische Berlijner zegt daarop meestal „Nicht Alles kann wunderbar sein !" GOUDEN EILAND Dat wil niet zeggen, dat hier niet op gigantische wijze gebouwd is: honderdduizend woningen in negen jaar! Dat komt neer op woningen voor driehonderdduizend mensen. ledere achtste West-Berlijner woont vandaag de dag in een spiksplinternieuwe woning, ook al zijn die woningen niet erg groot De meesten hebben slechts 2 of 3 kamers Maar er is hier dan toch maar gebouwd, niet slechts aan woningen, ook aan de universiteit, aan de modernste kerken. En de wereld buiten de communistische staten zegt dit iets, gelijk het iets heeft gezegd, dat de stad de in 1948 en 1949 uitgeoefende blokkade van 322 dagen manmoedig heeft gedragen. Vele consulaten vindt men hier, vele handelsondernemingen zijn hier gebleven, grote industrieën hebben niet de vlucht genomen. Dit te- zamen — de wederopbouw of er geen communistisch vuiltje aan de lucht was — en de belangstelling van het westelijke buitenland en de eigen industrie en handel, hebben er toe bijgedragen, dat West-Berlijn heden ten dage zon strijdbare stad is. Strijdbaar zonder wapenen overigens. Want men koestert niet de illusie, dat men wapengeweld zelf kan weerstaan. Dat is een zaak, zeggen de hoogste kringen, van de westelijke landen. Men wil zijn best doen, zijn eigen stad tot een gouden eiland te maken, maar Bonn, Washington en de NAVO dragen de grootste verantwoordelijkheid voor de uiteindelijke existentie van deze stad, welke zich dan wel in de komende vijftien jaar — als de politieke situatie onveranderd blijft — zal weten op te bouwen tot een der modernste steden van de wereld. DREIGING OM DE HOEK nAT IS WEST-BERLIJN. Aan het ~ begin van de Kurfürstendamm staat de nog altijd kapotte Gedachtniskirche, symbool van de vernietiging. De ultra-moderne St. Canisius- kerk am Lietzensee daarentegen, is het symbool van de herrijzenis. De puinhopen mogen het idee geven, dat er nooit een eind zal komen aan de ellende; de opbouw van het kleine slot Bellevue bewijst het tegendeel, gelijk dat het geval is met de bij elkaar gespaarde schatten in de schilderijengalerij Dahlem (waar men als Nederlander verbaasd en jaloers naar 26 Rembrandts kijkt, waaronder „De' man met de gouden helm"). De koortsachtige bedrijvigheid lijkt soms alleen te [ geschieden om de verveling en de . wanhoop te verdrijven, om elkaar ' moed te geven, maar zij is er dan toch I maar borg voor, dat er in de gehele communistische wereld tenminste gebouwd wordt aan één eiland van gei luk: West-Berlijn, waar men werkelijk niet de hele dag met de gedachte leeft, dat om de hoek Ulbricht en . Kroestsjef staan te kijken en te rekenen hoe ze hier een slag kunnen slaan! Want die dreiging bestaat letterlijk zó: om de hoeken van West- Berlijns laatste straten begint een andere wereld, waarvoor dit vrije [ Berlijn een doorn in het oog is. i Maar ook bij deze voortdurende dreiging staat de West-Berlijner - gereed met zijn stereotype commentaar: „Nicht Alles kann wun. der bar sein .!* De Westberlijnse Congreshal, die de Berlijners een aantal bijzondere bijnamen hebben gegeven: Dulles-hal, Zwangere Oester, Omgekeerde Hoge Hoed Deze Kongresshalle is gemaakt naar een ontwerp van de Amerikaanse architect Stubbins en bevat een vergader zaai voor 1250 mensen, een theater mei JfOO zitplaatsen, een restaurant en dergelijke meer. De Kurfürstendamm, West-Berlijns bekendste straat. Aan het begin er van staat de nog altijd kapotte Gedachtniskirche. Het nieuwe Schiller-theater, een van de modernste en beste theaters van West-Berlijn, waar men steeds weer de beste stukken pleegt te geven. --- — Door een staking van 6700 man technisch personeel van de Amerikaanse luchtvaartmaatschappij TWA, voortvloeiend uit een loongeschil, dreigt voor deze maatschappij een verlamming van zijn gehele luchtvloc»t. Wanneer de staking niet voor maandag eindigt, zal het gehele personeel, ongeveer 19.000 personen, met verlof (zonder doorbetaling van salaris) worden gestuurd. De staking der mecaniciens van de Amerikaanse luchtvaartmij Capital Airlines, welke 37 dagen heeft geduurd, is gisteren geëindigd door overeenstemming over een cieuwe arbeidsovereenkomst. ---