Kaarsen tussen de ramen Kerstavond in de KARAWANKEN In Oostenrijk hebben de bergbewoners de gewoonte om op Kerstavond vijf kaarsen aan te steken, die dan tussen de dubbele ramen worden geplaatst. Het volksgeloof neemt aan, dat de zielen van de afgestorvenen op deze lichtjes afkomen om nog een enkele keer het oude Kerstfeest in de vertrouwde omgeving mee te maken. In het zuidoosten van Karinthië vormen de Karawanken de grens tussen Oostenrijk en Joego-Slavië. Het is een onherbergzaam gebied met hoge en steile rotsen, die bijna niet begroeid zijn. Alleen de oorspronkelijke bevolking aan weerskanten kent hier de paar bergpassen, maar deze zijn zo gevaarlijk, dat zelfs geoefende berg-gendarmen hier slechts zelden patrouilleren. Vooral in de winter waagt zich vrijwel niemand aan een tocht naar de toppen. Wie zich toch aan dit gevaar blootstellen, zijn als regel alleen wilddieven, gemzenjagers of smokkelaars. Halverwege de hoogte van dit bergmassief, waar het gewas schaarser wordt, staat aan de Oostenrijkse kant, nog tussen het laatste geboomte verborgen, het zwaar gebouwde houten huis van dokter Werner, die acht maanden geleden als slachtoffer van zijn plicht in deze bergen is omgekomen. Zijn vrouw Maria woont hier nu met haar vierjarig zoontje. Kerstavond nadert, de eerste die zij zonder haar man zal moeten doorbrengen. De schemering is ingevallen. Nog nooit heeft zij zich in de afgelopen maanden zo eenzaam en verlaten gevoeld. Ook Janko, de oude doktersknecht, is niet in huis, weggegaan namelijk om beneden in het dal geneesmiddelen te halen voor de kleine jongen, die met hoge koorts in zijn bedje ligt. Maria heeft de vijf kaarsen aangestoken en tussen de ramen gezet. Zij deed dat omdat het gewoonte is, een oud volksgebruik, dat zij van haar jeugd af kent. Diep in haar hart gelooft zij echter niet aan de mogelykheid dat de zielen van de afgestorvenen deze avond op het licht afkomen. Ze denkt aan haar man en aan de gelukkige jaren, welke zij met hem heeft doorgebracht — hier hoog in de bergen en toch nooit alleen. De nacht is wonderlijk stil. Zwaar ligt de sneeuw op de bomen en wanneer zy de voordeur opent en in het donker tuurt, hoort ze het even ritselen. Ze huivert en gaat weer naar binnen met haar groot verdriet. Bij het open haardvuur zittend, denkt zij na over haar korte leven met die grote zwygzame man, die hier tussen de berggehuchten zijn plicht deed. Stil flakkeren de kaarsen en in de hoek staat, evenals vroeger, een Kerstboom met een paar geschenken voor de kleine jongen. De lichtjes heeft ze echter niet aangestoken. Waarom ook? Het kind ligt in de andere kamer en ijlt in zijn koortsdromen. i(.- . Maria is in de bergen opgegroeid, ze kent de harde wetten, die hier heersen en die onbarmhartig hun offers opeisen. Stil zit ze hier met haar opgekropt verdriet zonder te snikken, maar haar hart wordt samengeknepen door het beklemmende gevoel van volslagen verlatenheid. Al haar denken en heel haar verlangen gaan uit naar die ene man, die haar voor altyd heeft moeten verlaten. Haar leven schijnt doelloos te zijn geworden. Verstard zit ze bij het vuur en wacht. Ze luistert naar de zware ademhaling van het kind in de andere kamer en een enkele maal hoort ze hoe buiten op het erf een zwaar pak sneeuw van een boomtak neerploft. Haar ogen zien niets anders dan de twinkelende stralen van de kaarsen achter de ramen. Ineens evenwel schijnt het haar toe alsof één van die lichtjes begint te bewegen! Maria is weliswaar een nuchtere vrouw en ze voelt zich klaar wakker, maar toen ziet ze het duidelijk: het licht beweegt zich langzaam, het stijgt met de laatst helling van de berg en dwaalt rond, eerst onder het eerste raam en dan iets later onder het tweede. Even bekruipt haar de vraag of de doden in deze nacht misschien toch zijn teruggekeerd Dan staat ze met een ruk op, gaat de gang in en opent de voordeurB De nacht is donker zodat ze niets kan zien, maar even later verschijnt om de hoek tfan het huis een 7wak en dralend licht. Het lijkt wel ol het zich zelfstandig voortbeweegt maar zodra Maria aan het donker gewend is geraakt, ziet ze een man op zich afkomen. Vochtige slierten donker haar bedekken zijn voorhoofd, zijn lange soldatenjas zit vol modder en sneeuw, in de ene hand heeft hij een lantaarn en de andere draagt hij in een lus. Moe en uitgeput strompelt hij op haar af, maar wie zegt haar dat hij geen rover of moordenaar is? In een opwelling van angst slaakt zij een kreet. — Niet roepen, fluistert hij, terwijl hij met zijn schouder tegen een boom aanleunt. Zijn hoofd zakt voorover en hij dreigt in elkaar te zakken. Maria ontwaakt als uit een droom en doet een stap terug in de richting van de deur. — Stuurt U mij niet weg. Ik ben gewond. Geef me iets te drinken en laat me even uitrusten. — Als je niet dadelijk weggaat, roep ik de knecht. Er is hier geen knecht, hoort ze de man zeggen. — Ik heb hem zojuist weg zien gaan de helling af. Ik ben een vluchteling en geen misdadiger. Het is een politieke zaak, de Joegoslavische politie zit me op de hielen. Ik moet naar Oostenrijk. Van de Sloweense kant ben ik over de bergkam gekomen en heb urenlang in de sneeuw en de modder gelegen. Toen het donker was, ben ik verder gegaan en heb het licht in uw huis zien branden. Met haar armen tegen de deurposten staat Maria voor de ingang om haar kind en alles wat ze bezit te verdedigen. Alle vrees is nu van haar weggevallen en als de ander zijn lantaarn even in de hoogte houdt om met zijn mouw het zweet van zijn voorhoofd weg te vegen, valt er een streep vaal licht over zijn gelaat. Hij moet nog jong zijn, nauwelijks twintig jaar, maar zijn wangen zijn ingevallen en uit zijn ogen spreekt wantrouwen en een grote angst. Dat is dus het bezoek op Kerstavond, denkt Maria. Niet de doden zijn teruggekeerd om dit feest nog een keer gade te slaan, maar het is een levende mens, die daar voor haar staat, een jongeman die bang voor haar is, die voor zijn leven vecht en haar hulp inroept. — Ik zal je helpen, zegt ze met veranderde stem. Zij opent de deur voor deze vreemdeling, die nog een kind lijkt, en ze laat hem binnen, eerst in de gang en daarna in de kamer. Hij volgt haar langzaam en beschroomd, maar zodra hij binnen is, valt hij op de bank neer, vlak onder het kruisbeeld in de hoek. Als ze de kandelaar op de tafel heeft aangestoken, kijkt ze naar dit uitgeteerde gezicht, naar die natte en vuile jas vol dennenaalden en aardklonten en dan eerst ziet ze op de schoongeboende vloer grote rode druppels. Ben je gewond? ja, ze hebben me aangeschoten, toen ik vluchtte. Als u mij een lap geeft, kan ik mij verbinden — en dan graag water om te drinken. Maria onderzoekt de gewonde arm. Ze gaat naar de keuken, haalt water, zalf en verbandlinnen en haar geoefende handen doen het werk van de barmhartige Samaritaan. De jongen steunt, terwijl ze hem helpt. Ze neemt hem even in haar armen en schuift een kussen onder zijn hoofd. — Arme jongen, fluistert ze en dan gaan haar gedachten verder: waarom moeten jullie mannen altijd vechten, waarom telkens weer het gevaar en de oorlog zoeken, terwijl de wereld toch niets anders nodig heeft dan vrede en rust! Ze geeft hem te drinken, eerst water en dan een sterke landwijn. Met een moederlijk gebaar strijkt ze het natte haar van zijn voorhoofo en hij kijkt haar dankbaar aan, deze man die haar zoon zou kunnen zijn, een verloren zoon, die laat in de nacht onderdak bij haar' heeft gevonden. Maar in zijn ogen schuilt nog altijd de angst. _ Ik moet weg, zegt hij gehaast — weg van de grens. Ze kunnen hier ieder ogenblik komen om my gevangen te nemen. — Niet bang zijn. Hier ben je veilig, in dit kleine vreedzame ïand. Zo hoog in de bergen zoeken ze je niet. Wanneer je weer op krachten bent en Janko de knecht terug is, brengt hij je naar het dal langs een zijpad dat de gendarmen niet kennen. Ze haalt een deken en daar op de bank onder het kruisbeeld dekt ze hem toe. Hij sluit de ogen en terwijl hij in een diepe slaap wegzakt, gaat ze naar de Kerstboom, steekt de kaarsjes aan en denkt aan het feest dat ze nu toch niet alleen zal vieren. De kamer straalt in een zacht, maar warm licht. Alle spanning is van haar geweken. Zelfs het verdriet is minder geworden. En haar ogen vullen zich eindelijk met de bevrijdende tranen die langzaam over haar wangen vloeien en dan wegsijpelen in de plooien van haar halsdoek. De oude klok tikt zoals vroeger en tussen de ramen branden de laatste stompjes van de kaarsen voor de zielen van de afgestorvenen. Ze voelt zich niet meer alleen, niet meer zo verschrikkelijk verlaten. De doden zijn weliswaar niet teruggekeerd, maar toch vullen zy dit oude huis met hun aanwezigheid, deze stille en warme huiskamer, waar zij geslachten lang hebben geleefd, gezorgd en gezwoegd en waar zij het leven hebben lief gehad. Op de bank slaapt de vreemdeling. Met volle teugen ademt hij het leven in, nu zij hem heeft opgenomen — en ook in de zijkamer is het rustig geworden. Bijna had zij haar kleine jongen vergeten, maar nu .nerkt zij dat hij niet meer ijlt en dat ook hy rustig adem haalt. Het leven heeft voor haar weer een doel gekregen, ook in deze stille nacht: het zijn de doden zelf die haar dit besef hebben bijgebracht. Verhaal van dr. N. GREITEMANN De Karawanken op de grens tussen Oostenrijk en Joego-Slavië. Halverwege eindigt het plantaardige leven en begint de onherbergzame wereld van kale en steile rotsen. --- KERSTMIS VOOR HEER ALLEEN Kerstverhaal door Lea Wijnberg Vreemd, hij was bij zich alleen. Hij botste op tegen de stilte, die als een onzichtbare muur om hem heen stond. Het leek hem of iemand hem onophou, delijk observeerde. Zo moest het zijn als je voor de televisie optrad — in het beeld blijven — anders ging het fout. Alles wat hij deed, merkte hij. Elke handeling. Hij legde zijn boek even op de leuning van zijn stoel; iemand zag het. Hij keek op de klok, die op de schoorsteen stond — een ander paar ogen volgde zijn blik en mat de afstand tussen hem en de klok. Zelf kon hij ook niet anders meer dan de situatie van buitenaf bekijken: „zitslaapkamer voor heer alleen b.b.h.h.". Of hij 't hier een uur geleden gehuurd had, zo nieuw, zo onwennig bevond hij zich in de kamer op de vierde verdieping van het pension, waar hij al jaren woonde. Overdag voor 't Waren soms niet eens woorden, meer flarden, genoeg voor hun tweeën. Ze begonnen niet en ze eindigden niet, Tnaar ze vulden de avonden met een rustige vanzelfsprekendheid. Anneke was zijn antwoord; hij was nog nooit zonder antwoord geweest. Hij werd opeens groter. Zijn hoofd en zijn handen groeiden — en zijn voeten. Die tilde hij nu op omdat hij naar de theetafel wilde gaan. Wat is dat... ik heb dat nog nooit gehad... ik wordt gek! Daar gaan mijn handen... ze zweven voor me uit naar de theetafel... ze pakken de theepot. Ze willen niet naar de witte brief, daar wou hij niet eens naar kijken. De brief van Anneke: „Ik hou niet van jou zoals jij van mij. Het is beter, voor jou vooral, dat we uit elkaar gaan...". Voor jou vooral, voor jou vooral, voor jou vooral... Hij liet de theepot op de glazen plaat vallen en keek schuw om zich heen. Gloeiend heet had hij het. Hij knoopte zn das los en de bovenste knoop van zn overhemd, het was benauwd hier. Hoe kon dat in zon holle, lege kamer, waar niemand was dan hij. Hij liep naar 't raam, schoof de gordijnen weg. Het sneeuwde. De vlokken waren met hun duizenden, ze dwarrelden samen, om en over elkaar, naar beneden. De tuin was al wit. Daar slapen miljoenen sneeuwvlokken in elkaar, met elkaar", formuleerde hrj of hij een vers opzei. Hij moest het opschrijven. Krankzinnig — had hij nooit gedaan. Hij hep terug, duizelig, wankelde in zyn stoel. Er klonk plechtige muziek van beneden, Kerstmuziek. Een koor, trompetgeschal. „Komt allen tezamen'" De plaat, die hij Anneke had willen geven. De plaat, die nu ingepakt lag op tafel — de pot met de witte Kerstroos er naast — en die hij vanavond onverwachts voor haar had willen draaien. Hij voelde plots de kou van het raam als een ijscompres op zijn huid. Ze speelden het om hem te treiteren! Zijn eigen cadeau kwam door de muren naar hem toe — een zwarte schijf, die groter en groter werd met in 't midden een witte roos. Steeds luider en sneller priemde het Kerstlied door zn brein. Komt allen tezamen, tezamen, tezamen... Komt verheugd van harte... Hij kon de plaat niet meer afzetten, werd verpletterd door het zwarte gevaarte, waarin ook de roos groter was geworden, een ivoorwit gezicht met de ogen van Anneke... Met een schok keerde hij tot de werkelijkheid terug. Doordringend was de bel gegaan. De kamer scheen weer gewoon. Ton liep naar de deur. 't Moest Anneke zijn, niemand anders dan Anneke... Zij kwam weer meeluisteren, meedenken, mee-zijn. Hij kon niet zonder haar; zij zou hem zijn eigen proporties weer teruggeven, zyn gewone levensgevoel. i In de open deur stond niemand. Ton liep 't portaal op en zag door 't gangraam de sneeuw weer dwarrelen. „Anneke", riep hij, liep op de tast vooruit, struikelde en bleef halverwege de trap zitten. Op het benedenportaal vloog een deur open. „Valt er iemand?" riep een schelle vrouwenstem. Het traplicht dat tegelijkertijd aanging, zette hem in onbarmhartig spotlight — een eenzame gek die op Kerstavond hallucineert „Gut, meneer, ben ü dat? Ik schrik me dood! Jan ! ! Kom es gauw, meneer is gevallen... Heppu sich beseerd bennu niet goed?" Wezenloos bleef hij zitten. Er kwamen mensen de trap op. ROod licht scheen door 't gele van 't portaal Hri trok zich aan de trapleuning op "n datTrPtmannaHar b°Ven' "Eh- * dacht dat er iemand voor me was dank u eenspan h«UaVe' ze werd er zich opvan het m W"St' dat ze de vlugge stap t___ b-rlS36 die avond niet °P d* foon gSw%egheono0n0rhdaden * S™o-ko'mmvee/ cc/ Kortenaar, als u alleen ben, moet» hdan.maar bij óns hoor! Wat AUeen f ar ln uw eentJe boven zitten? Haar Ji aar alleen, seg ik maar!" niet Jn £ medelijden krenkte hem eens. Door de open deur van zijn de klas en 's avonds op zn kamer. Het klopte precies. Alles was er voor 't eerst: zijn lichaam vooral. Elke beweging, die jjij vroeger onbewust had verricht, voltrok zich nu met een beklemmende bewustheid. Ton Kortenaar moest deze avond leven, zonder gezelschap, deze eerste Kerstavond van zijn eenentwintig_jarig bestaan helemaal alleen. Hij moest gewoon doen als andere mensen, die ergens waren op Kerstmis — net of er niets bijzonders was. Het moeilijkste nu: alleen te denken. Anders dacht hij samen met Anneke, sprak alles wat er in hem opkwam uit en zij had zijn gedachten al meegedacht en beantwoord vóór ze helemaal tot hein zelf doordrongen. Kalm waren alle woorden weggegleden als golfjes in de zee. kamer zag hij zijn eenzaamheid. De meubels stonden stijf als in een magazijn, het boek maakte een witte vlek op de grond naast zijn stoel. De bloempot wet de Kerstroos middenop tafel vormde in gezelschap van de brief een akelig stilleven. Ton werd bang. Hij keerde zich om, liep als een robot de trap af, zijn ziel was nergens. Ir> het licht en het visitelawaai, de geuren en het rosé waas van warme gezichten op het Kerstfeest bij de buren, verloor hij dat obsederende besef van zichzelf. Hij werd één met alles om hem heen, hij werd een Kerstkrans met spijs een roodpapieren Kerstklok, een flakkerende kaars. „Meneer houdt van muziek, hè? Toe Jan, zet jij die plaat nog eens op!" Als verdoofd liet Ton de klanken over zich heen gaan tot het laatste refrein toe: „in mensen welbehagen, in mensen welbeha- gen, voor eeuwig...". Later schonken ze wijn. Doezelig, half versuft, zocht hij om half een zn bed op, bedankte mevrouw en meneer voor hun vriendelijkheid. Mevrouw liep bezorgd met hem mee naar boven. „Kijk es, de deur staat nog open! Wat een mooie plant heppu daar!" !nipulsief pakte Ton de bloempot en duwde hem de vrouw in de handen „Alstublieft — en wel bedankt!" Beduusd keek de hospita naar de smetteloze roos. Over haar grof gezicht biggelde een traan. „Dat zal me man nou nóóit doen, meneer, als ik er zélf niet wat van maak...". Ze greep Ton's hand. „Je bent allemaal maar alléén, meneer, in je hart, als u begrijpt wat ik bedoel", zei ze aangedaan. „Maar dat weet je in 't begin niet. Ze noemen het je wederhelft! Maar dan ben je nog niks, hoor! Later ben je pas iemand!" Ze draaide zich om en liep voorzichtig, de plant tegen haar borst gedrukt, de kamer uit. „Een iemand", dacht Ton ironisch, nu weer helder en overbewusL „Een iemand, in zon huis vol mensen!" lemand, die zélf, alleen handelde, deed, dacht, voortging met leven. Hij hoorde ze beneden stommelen. Ze waren toch samen, die vrouw zei maar wat. In zijn slaap viel hij in het trapgat en zweefde als een sneeuwvlok vlak boven 't onderste portaal zonder de grond te kunnen bereiken. Het was de eerste keer in zn leven, dat hij werkeïyk los was gelaten. Met een schreeuw werd hy wakker, het was of hij omhooggeduwd werd uit een donkere diepte naar deze ongelukkige vierde etage waar zijn bed stond. Onmiddellijk wist hij het weer: hij was bij zich alleen, Anneke was weg. Ze kwam niet meer terug, nooit meer. Hij hoefde niet naar haar huis te gaan, niet te schrijven, niet op haar te wachten. Het leven had opgehouden te leven. Bevangen door de stilte in huis, bleef hij liggen, het was nog nacht. Hij hoorde niets, door 't opengebleven gordijn scheen het blanke licht van de Kerstnacht. De sneeuw had alle geluiden toegedekt. Hij sloeg de dekens wat terug en staarde in de koelkast van zijn kamer; ijsblauw waren de wanden. Hij dacht opeens aan het verhaal dat hij eens gelezen had van een Frans jongetje, dat doodkistje speelde onder zijn bed. Dat kon hij hier ook mooi spelen — alle warmte van leven was uit hem. Ik lig hier in mijn kamer als in een doos die dicht kan slaan. Stel je voor dat hij dichtslaat... Dan houdt alles hier op. Dat moet dan zo zijn. Ik hoef er zelfs niets aan te doen, dat wü ik ook niet, want dat is zonde. Ton richtte zich op in een ligzit, steunde zijn wang op zijn linkerhand. De kamerwanden met het huurbehang leken door 't maanlicht hoger en blauwwit. Ton maakte zinnen: de hoge witte wanden tegenover mij zijn de muren van een catacombe. Kil en zwijgend. Zij dulden niets, geen leven, geen leed. Niets beweegt, er is geen verdriet. Het geeft allemaal niet meer. Het is al eerste Kerstdag. Straks begint de kerk. Zal ik daar alleen naar toe gaan? Na de kerk bij mijn ouders, zoals altijd? Nee, dat ging helemaal niet Van vandaag af zou het nooit meer gaan, zou hij altijd het gevoel hebben dat de witte doos elk ogenblik over hem dicht kon slaan. Hij had het bekeken. Het raam was in één nacht blind geworden, de boekenkast voor goed gesloten, de bloesemtak op de reproduktie van Van Gogh doodgevroren. Hij overlegde wat de dingen in zijn woondoos eigenlijk zouden gaan doen, als je er zélf niets meer mee ! deed. Woü hij er dan | nog wat mee doen? I Leefden de dingen? ! Deden ze iets met hém? Had hij ze iets beloofd? Was hij ergens aan gebonden, i aan zijn studie? Onzin, die zou hij alleen gedaan hebben voor i Anneke, voor hen i samen. Nee, de boe- I ken zou hy niet meer j aanraken, de kast i stond als een onge- I naakbare berg- aan !de overkant, een I' duister decor. Hy realiseerde zich, dat hij geen angst meer had zoals gisteravond. Hij was niet meer bang, dat hij uit zichzelf groeide door die afschu- weiijk grote handen en voeten opeens. Of dat hy zich niet zou kunnen bewegen als hij wilde. Hij voelde zich ook niet meer zo onwezeniyk, was niet meer de willoze marionet, door een onzichtbare macht bespeeld; hij had de dingen nu zelf in de hand, zó moest het gaan. Hij liet zyn arm langs zijn hoofd glijden en zakte weg. De maan verbleekte, het wit in het vertrek verloor zijn scherpte, de donzen deken van de stilte werd zachtjes van huizen en straten getild. Van Gogh's takje werd rosé, het venster omlijstte een felblauwe hemel, de boeken in de kast kregen hun eigen kleuren terug. Ergens begonnen klokken te luiden, nadrukkelyk, juichend, manend. Maar ze wekten de jongen niet, die in slaap was gevallen, een schijndode. Rustig haalde hij adem, droomloos waren de laatste uren voor Kerstmorgen. Hij zou verder leven, want hy was, zonder het nog te weten, iemand geworden. ... .zijn ziel was nergens- ■•. ... .zijn hooid en handen groeiden.... ---