Volgende maand vindt er een grote NAVO-oefening plaats DEN HAAG • De Koninklijke Marine zal tussen 4 en 19 september een aanzienlijk deel van haar mankracht en materieel inzetten voor de grote NAVOoefening „Northern Wedding". Aan deze oefening doen marines uit negen landen mee: België, Canada, Denemarken, West-Duitsland, Nederland, Noorwegen, Portugal, Groot- Brittannië en de Verenigde Staten. In totaal worden meer dan 40.000 man, 150 oppervlakteschepen, 22 onderzeeboten en achthonderd vliegtuigen en helikopters ingezet. De oefening vindt plaats in het oostelijk deel van de Atlantische Oceaan, de Noordzee en het Kanaal. Het snel versterken en herbevoorraden van Europa in tijden van spanning en oorlog is het belangrijkste oogmerk van de oefening. Het aandeel van de Koninklijke Marine bestaat uit een geleidewapenfregat, een bevoorradingsschip, drie onderzeeboten, vier onderzeebootjagers, een fregat van de Roofdierklasse , twee fregatten van de van Speijkklasse , elf mijnenbestrijdingsvaartuigen.twee hydrogarfische opnemingsvaartuigen en een aantal lange-afstands maritieme patrouillevliegtuigen. In totaal zet de Nederlandse marine ruim 2.500 man in Bovendien nemen zeshonderd Nederlandse mariniers deel aan een gecombineerde amfibische landing op de Shetlandeilanden op 10 september, waarbij in totaal achtduizend Britse, Amerikaanse en Nederlandse mariniers optreden. Deze landingsoperatie, waarbij land- en luchtstrijdkrachten van NAVO-landen tegenstand bieden, is het hoogtepunt van deze grote maritieme NAVO-oefening. Eenheden van de „Striking Fleet Atlantic" zijn onder meer verdeeld in twee grote eskaders - met als kern vliegkampschepen - en in een onderzeebootbestrijdingsgroep. Beide permanente NAVO-vlooteenheden - de Standaard Naval Force Atlanticen de Standing Naval Force Channel, waarin ook Nederland is vertegenwoordigd - komen eveneens in actie. Tussen 9 en 16 september zullen speciaal voor „Northern Wedding" gecharterde convooien van koopvaardijschepen havens in West-Duitsland, Nederland, Noorwegen en Groot- Brittanniéaandoen. Veerboten voeren mensen en materieel over de Noordzee naar het vasteland van Europa. Amfibische landingsoperaties spelen een overwegende rol bij de oefening. Eenfoto van een grote NA VO-oefening in 1976 --- Staatsgreep in Kongo verijdeld BEIROET [UPI] • Het gedeelte van het Libanese leger dat naar het zuiden is opgerukt is gisteren begonnen aan een terugtocht uit het gebied om meer botsingen met rechtse christelijke milities te vermijden. Van de 600 Libanese soldaten hebben zich al 300 teruggetrokken, zo melden legerwoordvoerders. Het ligt niet in de bedoeling alle Libanese soldaten terug te trekken uit het zuiden. De Libanese legerleiders zijn van mening dat een te duidelijke aanwezigheid van Libanese soldaten de spanninginhet gebied kan opvoeren. In het zuiden van Libanon is ook een VNvredesleger gestationeerd. De rechtse christelijke milities zijn gekant tegen de aanwezigheid van zowel het VNvredesleger als het Libanese leger. De christenen in Zuid-Libanon krijgen omvangrijke hulp van Israël. Over de overneming van het gezag in het hoofdzakelijk door Libanese christenen bewoonde gebied heeft de regering in Beiroet bijna drie weken onderhandeld. De christelijke militie heeft zich steeds tegen de komst van de Libanese militairen verzet, omdat zij onder Syrische leiding zouden staan. Inmiddels is bekendgemaakt dat de explosie die zaterdag in Beiroet een gebouw met kantoren van diverse Palestijnse organisaties tot een puinhoop maakte, omstreeks 200 mensen het leven heeft gekost. Het door Irak gesteunde Palestijnse Bevrijdingsfront, waartegen de aanslag zou zijn gericht, meldde dat er maan- dagmiddag 107 lijken waren geborgen. Er zijn tot dusver geen officiële cijfers over het aantal doden en gewonden. Libanese kranten schreven dat er tussen de 100 en 200 gewonden zouden zijn. In de ziekenhuizen wilde men niet meedelen, hoeveel gewonden men had opgenomen. Maandagochtend werden nog drie personen levend onder het puin vandaan gehaald, onder wie een kind van twee jaar. --- Overzicht Hoea Kwo-feng bezoekt de Balkan OEZE WEEK gaat de Chinese partijleider Hoea Kwo-feng voor het eerst op bezoek in een niet-Aziatisch land. De opvolger van Mao Tsetoeng was een paar maanden geleden voor het eerst in het buitenland toen hij een reis maakte naar Noord-Korea. De trip die hij nu maakt naar twee landen op de Balkan, Roemenië en Joegoslavië, is echter veel opzienbarender. Het heeft immers alles «e •naken met de slechte relatie tussen communistisch China en de Sowjet- Unie. Juist dat maakt de tocht van Hoea zo interessant. Bovendien kunnen de besprekingen die de Chinese leider straks gaat voeren in Boekarest en Belgrado, niet los gezien worden van de activiteiten van China in indere delen van de wereld. Verder dient de reis van Hoea in een histo°sch kader geplaatst te worden, waarmee we doelen op de ontwikke- J|ngen in de verhouding Rusland- China en de relatie tussen China en net belangrijkste niet-gebonden, maar wel socialistische land, Joegoslavië. Hoewel Hoea Kwo-feng na zijn bezoeken aan Roemenië en Joegoslavië ook nog Iran aandoet, zullen we in »t overzicht niet uitgebreid stil staan bij de Chinese betrekkingen met dit 'and. Daarmee is niet gezegd, dat het daarbij om een onbelangrijke zaak fou gaan. Want indirect heeft ook het bezoek van Hoea aan Iran te maken met de verhouding tot Moskou. Nog niet lang geleden werd immers in het *an Iran grenzende Afghanistan een staatsgreep gepleegd, waarbij een pro**ussisch regime aan de macht kwam. ™u grenst Afghanistan niet alleen aan 'ran, maar ook aan China en bovenden hebben zowel Iran als Afghanistan een gemeenschappelijke grens rn« de Sowjet-Unie. We noemen hier heel nadrukkelijk de aiverse gemeenschappelijke grenzen, omdat deze juist te maken hebben met <»e strategie die Rusland en China eBen elkaar toepassen, namelijk die de omsingeling. Men kan een legereenheid omsingelen, maar iets dergelijks is ook mogelijk op een veel grotere schaal ten aanzien van hele wereldstaten, in dat licht van die omsingelingsstrategie kan men verschillende ontwikkelingen van de laatste tijd zien. Daaruit is bijvoorbeeld de Chinese zorg over de gebeurtenissen in Afghanistan te verklaren. Daarmee hangt ten nauwste samen de reis van Hoea naar Iran, de vriendschappelijke verhouding tussen Pakistan en China enerzijds en die tussen de Sowjet-Unie en India anderzijds (Pakistan en India grenzen beide aan de communistische Volksrepubliek). Heel actueel is in dit verband ook de situatie in Zuidoost-Azië. waar Moskou erin geslaagd is Vietnam volkomen op zijn hand te krijgen, terwijl Cambodja in hoge mate afhankelijk is geworden van China. In deze opsomming past ook het afgelopen zaterdag ondertekende vredes en vriendschapsverdrag tussen China en Japan. Daarover schreven we vorige week al uitgebreid. En ten slotte mogen hier de ontwikkelingen in Oost- en West-Europa niet onvermeld blijven. Want als China ergens probeert zijn Russische tegenstanders af te troeven, dan is het wel in dit werelddeel. Dat Peking daarop alle nadruk legt, is een gevolg van het feit dat de Sowjet-Unie aan zijn westgrens verreweg het grootste deel van zijn militaire middelen paraat houdt. China wil dat graag zo houden, of liever nog bewerkstelligen dat de Russen nog meer zorgen krijgen met de toestand in Europa. Dat verlicht immers de Russische druk aan de grens met China. Vandaar ook het streven van Peking om tot nauwere banden te komen met vooral West-Duitsland, maar verder ook met de EEG. Vandaar ook de voortdurende Chinese waarschuwingen aan het adres van de NAVO om toch de aandacht voor de Sowjetrussische dreiging niet te laten verslappen. En vandaar ook de door Peking gewenste nauwere banden met landen als Roemenië en Joegoslavië. ANDERS dan in het geval van Joegoslavië zijn de banden van de Volksrepubliek met Roemenië al jarenlang betrekkelijk goed. Die goede relatie met Boekarest kon vooral tot stand komen als gevolg van de breuk tussen Rusland en China die achttien jaar geleden ontstond. Het streven van de Roemeense president Ceausescu naar een van Moskou onafhankelijke buitenlandse politiek paste goed in het straatje van de Chinezen. Boekarest en Peking trokken bijvoorbeeld beide fel van leer, toen in 1968 op initiatief van de Sowjet-Unie de legers van het Warschau-Pact Tsjechoslowakije binnentrokken om in dat land orde op zaken te stellen (de verontwaardiging van de Chinezen in 1968 stak trouwens wel erg af bij de instemming die Peking in 1956 toonde met de inval in Hongarije.). Overigens moet men zich over die Roemeense onafhankelijkheid van de Sowjet-Unie ook weer geen overdreven voorstellingen maken. Het land is en blijft lidstaat van het Warschaupact, heeft geen enkele behoefte om aan die relatie met de andere Oosteuropese landen een einde te maken, en blijft dus op het gebied van de defensie nauw verbonden aan Moskou. Rekenen op een werkelijke breuk tussen Roemenië en de Sowjet-Unie zou ook wel erg onrealistisch zijn. Ceausescu mag dan in 1968 naar aanleiding van de inval in Tsjechoslowakije wel heel dapper gezegd hebben dat „wij zouden terugvechten" (in tegenstelling tot de Tsjechoslowaken), maar natuurlijk wil hij een rechtstreekse confrontatie met de Russen voorkomen. Wie immers zou hem te hulp komen in geval van een inval in zijn land? China zou veel te ver weg liggen om zich actief met zon conflict bezig te houden. Dit alles is voor president Ceausescu dan ook de reden dat hij probeert een zeker evenwicht te laten ontstaan en te behouden tussen de betrekkingen van zijn land met de Sowjet-Unie en die met de Volksrepubliek. Tegenover de weigering van Roemenië een veroordeling uit te spreken over de Chinese politiek (en dat in tegenstelling tot alle andere vazalstaten van de Sowjet- Unie), staat het vasthouden aan de nauwe relatie met Moskou. Het bestaan van die goede verhouding komt onder meer tot uiting in de jaarlijkseont vangst door Brezjnjev van de leiders van de andere Oosteuropese landen, waarbij in de rij van bezoekers aan het vakantieverblijf van de Russische leider op de Krim dan ook nooit de naam van de Roemeense president ontbreekt. Dat de Sowjet-Unie zich inmiddels wel grote zorgen maakt over de toenadering van Roemenie tot communistisch China, hoeft niet te verwonderen. Sinds de tijd van Stalin heeft de nationale veiligheid de hoogste prioriteil gehad in Moskou en in dat verband is het aanleggen van een gordel van va/alstaten langs de westelijke grens voor de Russen natuurlijk van het allergrootste belang geweest. Het functioneren van die verdedigingsgordel kan ondermijnd worden door in de eerste plaats ontwikkelingen in de betrokken landen (zoals tijdens de „Praagse lente" van '68), maar ook door relaties van die landen met andere staten die door de Sowjet- Unie niet gewenst worden. En met betrekking tot dat laatste is Roemenië het belangniksic zorgenkind van het Kremlin. Hiervoor noemden we al even de recente ontmoeting tussen Ceausescu en Brezjnjev op de Krim. De huidige reis van Hoea Kwo-feng naar Roemenië staat vermoedelijk niet los van de constatering van verschillende waarnemers, dat uit het communiqué na afloop van de besprekingen een zekere vertroebeling van de verhoudingen afgeleid kon worden. Zo werd bijvoorbeeld gesproken over een „open atmosfeer", maar dat is niets anders dan de diplomatieke term voor het bestaan van bepaalde geschilpunten. Verder moet hier melding gemaakt worden van een recente oefening van troepen van het Warschau-Pact in Roemenië. In dat soort gevallen is het gebruikelijk dat de minister van defensie van het gastland het opperbevel voert, maar dit keer trad de Russische minister als zodanig op. Aan de vooravond van het bezoek van Hoea Kwo-feng schenen de Russen nog eens te willen onderstrepen dat Roemenië nog altijd volkomen afhankelijk is van Moskou. HOEA KWO-FENG TITO CEAUCESCU --- Israël ziet af van bouw kerncentrale TEL AVIV [UPI] - Israël heeft besloten af te zien van de bouw van een kerncentrale, die in 1985 klaar zou moeten zijn, zo heeft de Israëlische radio bekendgemaakt. Reden is een tekort aan geld. Dit wordt veroorzaakt doordat de Verenigde Staten het project niet willen financieren zolang Israël het verdrag tegen verspreiding van kernwapens niet wil ondertekenen. Het land, dat een geheime installatie voor kernonderzoek heeft, vreest volgens regeringsfunctionarissen, dat daardoor kerngeheimen in handen zouden kunnen komen van vijandige elementen. Overigens wordt al geruime tijd gemeend, dat het kernwapens heeft of op zijn minst in staat is deze te vervaardigen. --- (ADVERTENTIE) OPROEP De Wereldraad van Kerken ondersteunt de moordenaars van missie, zending en het Rode Kruis. Moegabe van het „Patriottisch Front" heeft bisschop Moezorewa en dominee Sithole de dood aangezegd omdat zij vrede voorstaan. Het Internationale Rode Kruis veroordeelt met ons deze daden. Het roer moet nu toch om! Helpt ons de Nederlandse Kerken hun koers te wijzigen. STICHTING „GEEN KERKGELD VOOR GEWELD" Postbus 3, 1250 AA LAREN. Vraagt onze brochures. Postgiro 30 92 61 t.n.v. de Stichting te Amsterdam. --- Leger in midden van Libanon trekt zich terug KINSJASA [Reuter] - Kongolese autoriteiten hebben een samenzwering tegen de militaire regering verijdeld. President Joachim Yhombi Opango zei dit in een radiotoespraak in Brazzaville. De staatsgreep omvatte een invasie door huurlingen en het vermoorden van militaire leiders. Kongo wordt geregeerd door een militair comité, dat vorig jaar de macht overnam nadat de marxistische president Marien Ngouabi op 18 maart was vermoord. Kolonel Yhombi Opango is voorzitter van het militaire comité en tevens president en premier. In Brazzaville, de hoofdstad van de marxistische volksrepubliek, was het vrij rustig. Volgens berichten uit het aangrenzende Zaïre werden aan de grens reizigers grondig onderzocht. Op last van de president ging de viering van de onafhankelijkheidsdag gisteren niet door. Het leger en de leden van de veiligheidsdienst kregen opdracht binnen hun kazernes te blijven. President Yhombi Opango zei dat "bekend was waar de huurlingen en de militaire vliegtuigen zich bevonden die de aanval op Brazzaville hadden moeten uitvoeren „met steun vanuit Westerse en Afrikaanse hoofdsteden". Het staatshoofd gaf geen nadere bijzonderheden. Wel noemde hij als samenzweerders vier personen die vroeger veroordeeld zijn, maar die gratie hadden gekregen van wijlen president Marien Ngouabi. Dit viertal was een voormalige voorzitter van de nationale vergadering, Dieudonné Miakassisa, de oud-minister van binnenlandse zaken Felix Mouzabakani, een gewezen vriend Van ex-president Fulbert Youlou die 15 jaar geleden werd afgezet, Bernard Kolela, en een Kongolese zakenman Matsiona Fina. Deze vier bevonden zich al onder arrest. Volgens de president mochten zij niet rekenen op clementie. „Er kan geen pardon, geen officieel proces zijn voor deze onverbeterlijke mannen", aldus Yhombi Opango. De omvang van het komplot en de ernst van de oogmerken van de samenzweerders dwongen hem „onverwijld een zeker aantal maatregelen te treffen". --- Joegoslavië DE ontwikkelingen in de verhoudingen tussen de Chinese Volksrepubliek en Joegoslavië hebben de afgelopen decennia een heel andere loop gehad. Tientallen jaren was de relatie tussen de beide landen zeer slecht. Sinds Tito in 1948 het stalinisme in zijn land afzwoer, beschuldigden de Chinezen hem van het bekende „revisionisme". De breuk tussen China en Rusland bracht in die situatie geen verandering. Vanuit Peking bleven de aanvallen op het titoisme voortduren. Die vijandige opstelling van de Chinezen tegenover Joegoslavië «as mede ook bedoeld als uiting van afkeer tegenover de Sowjet-Unie, dat onder Chroesjtsjov immers afstand deed van het stalinisme, evenals Tito dat al veel eerder had gedaan Ook in verband met de Chinees- Joegoslavische relatie moet hier het jaar 1968 genoemd worden. De reactie op de inval in Tsjechoslowakije was namelijk het eerste teken van een kentering in de verhouding tussen de beide landen. Niet alleen spraken beide een veroordeling aan het adres van Moskou uit, maar bovendien liet Peking weten dat het in geval van een dergelijke daad van agressie tegen Joegoslavië aan de zijde van Belgrado /ou staan. In het daarop volgende jaar werden de betrekkingen verder formeel genormaliseerd, met eerst de ondertekening van een handelsverdrag en daarna het aangaan van diplomatieke betrekkingen. Terwijl in de daarop volgende jaren de beide landen nauwe contacten onderhielden, zorgde president Tito er evenals zijn collega Ceausescu wel voor een zeker evenwicht te bewaren. len te grote genegenheid voor de Chinezen zou, vooral in verband met de onzekerheid rond de opvolging van de oude Tito, Joegoslavië in Moskou in een veel te kwaad daglicht stellen. Joegoslavië mag dan met Roemenië gemeen hebben dat het liefst een zo groot mogelijke onafhankelijkheid van Moskou op het terrein van de buitenlandse politiek wil demonstreren, voor beide landen geldt evenzeer dat zij zich niet laten verleiden tot een meedoen aan de zogenoemde omsingelingspolitiek van de Chinezen. Het gaat er deze beide staten juist om dat zij door de instandhouding van een zeker evenwicht in de betrekkingen tussen Rusland en China een maximale onafhankelijkheid gewaarborgd willen zien. Daarvan is dan echter wel weer het gevolg, dat de beide landen zich in hun optreden zekere beperkingen moeten opleggen, zodat die onafhankelijkheid in zekere zin een relatief begrip wordt. Is er voor de Sowjet-Unie nu reden om zich echt diep bezorgd te maken over de bezoeken van Hoea Kwofeng aan Roemenië en Joegoslavië? Van een regelrechte bedreiging is in ieder geval in eerste instantie helemaal geen sprake. Ook deze en de komende week zullen Roemenen en Joegoslaven ongetwijfeld duidelijk laten uitkomen dat de Chinezen van hen geen anti- Russische agitatie mogen verwachten. Daarmee zal dan de koers van de afgelopen jaren voortgezet worden, zij het dat de Chinese partijleider erin is geslaagd nadrukkelijk te demonstreren dat Boekarest en Belgrado zich niet kunnen verenigen met de felle anti-Chinese politiek van het Kremlin. En dat alleen al maakt de Russische bezorgdheid begrijpelijk. H.H. --- Autumn Forge Behalve de landing op de Shetlandeilanden zullen Britse en Nederlandse mariniers landingen uitvoeren in zuid-Noorwegen. Amerikaanse mariniers doen datzelfde in Jutland (Denemarken). Daar worden deze oefeningen gehouden in het kader van „Autumn Forge". Dit is de verzamelnaam voor dertig oefeningen van zee-, land- en luchtstrijdkrachten van de NAVO, die in het najaar onder leiding van het geallieerd opperbevel in Europa plaatsvinden. „Northern Wedding 78" is een van die dertig oefeningen. --- Iraanse regering heeft de toestand goed in de hand TEHERAN [AFP] - De regering heeft de toestand goed in de hand, „ondanks de gecoördineerde activiteiten van agitators die het land in opstand willen brengen", aldus een verklaring van minister van voorlichting Dariyoesj Homayoen. De leiders van de rebellen waren niet op straat verschenen, maar gebruikten argeloze mensen wie zij dodelijke wapens in handen hadden gegeven. Er is geen reden tot ongerustheid, aldus de minister. „Dat handjevol mensen, hoe goed georganiseerd ook, kan een sterke en eensgezinde staat als Iran niet in gevaar brengen". Naar vernomen wordt, hebben zich in diverse plaatsen ernstige ongeregeldheden voorgedaan, zoals in Teheran, Masahad en Tabriz. In Teheran zouden zondag 80 mensen zijn aangehouden. Er zou veel schade in de stad zijn aangericht. De sjah van Iran heeft gisteren amnestie verleend aan 711 gevangenen. Onder hen zijn volgens het semi-officiële Iraanse persbureau 62 politieke gevangenen, die door militaire rechtbanken zijn veroordeeld wegens staatsvijandige activiteit. De invrijheidstelling gebeurt aanstaande zaterdag, wanneer het 25 jaar geleden is dat de regering van Mossadeo ten val werd gebracht. De sjah kon toen na enige dagen ballingschap in Rome naar zijn land terugkeren. --- Guerrilleros in Columbia schieten 12 boeren dood BOGOTA [UPI] • Een groep van ongeveer 50 leden van de revolutionaire Columbiaanse strijdmachten [FARC] heeft 12 boeren geëxecuteerd in het dorp Toroba, 600 kilometer ten noorden van Bogota. De guerrilleros hadden het dorp overvallen en de boeren ervan beschuldigd tipgevers van de regering te zijn. Dit heeft een Columbiaans radiostation bekend gemaakt. De overvallers vernielden alle telefoonlijnen en schilderden leuzen op muren in het dorp. Bij Puajil, 700 kilometer ten noordwesten van Bogota, zijn twee politieagenten gedood toen zij door vijf FARC-guerrilleros in een hinderlaag werden gelokt. Dit is van officiële zijde in de hoofdstad bekendgemaakt. --- Moskou waarschuwt voor Chinese Balkan-politiek MOSKOU [DPA] - Het Sowjetrussische partij-orgaan „Prawda" heeft kritiek geleverd op de Chinese Volksrepubliek naar aanleiding van de bezoeken van partijleider Hoea Kwo-feng aan twee landen op de Balkan, Roemenië en Joegoslavië. Het blad noemde reizen van Hoea overigens niet met name. De commentator van de „Prawda" greep een brief van de regering van Albanië aan Pekingaan, om duidelijk te maken dat China „streeft naar hegemonie op de Balkan". De brief van de Albaniërs zou opnieuw „het uiteindelijke doel" van de Chinezen duidelijk hebben gemaakt. Volgens de „Prawda wordt uit dit schrijven duidelijk, dat „China zijn internationale betrekkingen ondergeschikt maakt aan het strevan naar hegemonie". In de brief zou verder gestaan hebben, dat Albanië in 1968 een verzoek van China heeft afgewezen samen met Joegoslavië en Roemenië een bondgenootschap te vormen. ---