(Advertentie 1.M.) HQÊICien met Uamea-Geiei verzorgd-worden luxe handen --- Zelf autorijden O r was echter ook nog een andere kant *-' aan het leven van mejuffrouw Speekhout, namelijk de alledaagse kant van te moeten werken om te eten. Toen zij ongeveer 25 jaar was en dus al een paar jaar met Ligthart optrad, stierven haar ouders jaar op jaar Zij verzorgde hen tot hun laatste dag en stond toep alleen. Er waren wel broers en zusters, maar daar wilde mejuffrouw Speekhout niet op terugvallen; ook ir die omstandigheden, die sterkere dan haar hebben klein gekregen, bleef zij haken naar vrijheid en zelfstandigheid. Haar voorland was „dienen", want dat was het enige dat voor een meisje in haar omstandigheden als deugdzaam werd beschouwd. Maar dat was ook net wat zij met wilde. Mejuffrouw Speekhout verhuisde naar Sneek en greep met beide handen de vrijheid die haar geboden werd toen een juffrouw werd gevraagd m Hommerts die meisjes van Dorpsbeiang naai- en kniplessen wilde geven. Dat opende voor haar nieuwe mogelijkïeden in de vorm van steeds meer les,en overal op het platteland. Het vervolg daarop was reizen, met nanufacturen. Zij deed dat met een auto, die zij zelf bestuurde; een rijbewijs had ie toen niet nodig. --- Commentaar van Conrad Over spinnen van blijdschap „ ï™^_,blij"*' kondigde Conrad aan, terwijl hij een geforceerde grijns om zijn mondhoeken legde. „Hoe, blij? vroeg ik „en waarom" „Gewoon blij", antwoordde Conrad, „om niks". hou op met dat idiote gegnjns, want daar krijg ik wat van" „Maar dat is nou net het hele probleem", zei Conrad terwijl hij nog breder grijnsde, „hoe moet ik anders de mensheid laten weten dat ik blij ben om niks?" u 'i- IITPr "16t ',antwoordde ik> *-dat de mensheid zo 5T&,? Zteressfrd ls,ln J°uw blijdschap. Ik geloof zelfs, dat het de mensheid Siberisch laat" 'Par^-t"l;oZei Comad,en h-i vergat zijn grijns even "]e VJftP**i \ 1S m!ts dat de mensen heviger interesseer! dan de blijdschap en droefheid van anderen. En het is voor mv ook veel prettiger als ze het weten, want gedeeld* vreugd is dubbele vreugd, zeggen ze" „Ik vrees", zei ik, „dat de mensheid alle vreugde direc, vergaat, als zij jou grijns ziet. Je moest jezelf zo eenkunnen zien . ik"aJndèrZsr'COnrad' ZCg J 6 "U Wel zo' maar wat moe' ' L "X°£ tudl antwoordde ik, „je zou bijvoor beeld je blijdschap kunnen uiten door „kleine liefdedaden woordjes teer en zacht" weet je no-?*'" Nee", zei Conrad, „dat vind ik geen leuk ideetje. Ik weet iets beters , ca leren spinnen, net ais een kat. Dat Inkt me heerlijk". 8 En hoe wil je dat doen?" vroeg ik. iSar ga ik over denken als ik niet meer blij ben", zei Conrad. K. Ai --- Vrouw op het (beroeps)toneel vond men toen vreemd Wietschke Speekhout en Jouke Ligthart waren de laatste „winterjounnochters” Dij de generatie van vandaag zullen maar weinig mensen zijn wie de naam Wietschke Speekhout iets zegt. Maar mijn grootmoeder, die 79 jaar is en die in Sneek woont, kende de naam Speekhout heel goed en zij noemde ook direct Jouke Ligthart, de man met wie mejuffrouw Speekhout overal in Friesland en in andere delen van ons land optrad met toneelstukken en voordrachten. Dat zij nu niet meer zo bekend is, komt doordat zij al in 1921, na de tragische dood van Ligthart, opgehouden is met optreden en zich eigenlijk grotendeels uit het openbare leven terugtrok. Mejuffrouw* Speekhout is nu 75 jaar. Zij woont alleen, in een huis aan de Jan van Nassaustraat in Sneek. In haar kamer hangt een groot portret van Jouke Ligthart, die indertijd een heel nieuwe wereld voor haar opende en aan wie zij veel te danken had (en hij aan haar). Wie bij mejuffrouw Speekhoul komt, hoeft zelf niet veel te vragen, want zij heeft een schat van verhalen, die niet alleen op zichzelf boeiend zijn, maar die zij ook op een bijzonder beeldende manier vertelt. Zij was de dochter van de koster van de hervormde kerk in Mantgum, een eenvoudige afkomst, die haar leven bepaalde, maar op een andere manier dan voor de meeste mensen in gelijke omstandigheden Wietschke Speekhout had altijd het gevoel dat er nog iets „anders" was dan dit kleine leven in haar dorp, iets meer dan de weg die de plattelandsopvattingen van die jaren voor haar uitgestippeld had. Misschien was het dit vrljheidsgevoel dat er haar toebracht naai- en kniplessen te gaan volgen, In plaats van te „dienen" zoals toen voor haar de aangewezen weg was geweest. Nu zegt zij er alleen van: „Dat was een bezit, dat niemand mij meer kon afnemen" en haar verdere leven heeft bewezen dat zij toen de juiste keuze heeft gedaan. Vermoedelijk is dat verlangen naar iets anders ook de oorzaak geweest van het feit dat zij met zoveel plezier — en kennelijk ook aanleg — optrad in amateurtoneelvoorstellingen. In ieder geval was dat de aanleiding voor haar kennismaking met Jouke Ligthart, de talentvolle toneel-speler kleermaker, die toen in Terzool woonde. --- „Ik wil niets anders” Deze jonge vrouw had veel over voor haar zelfstandigheid; of het leven niet «waar genoeg is zonde de afkeuring en tegenwerking van de mensen. Maar in die tijd kon men _ich blijkbaar moeilijk heen zetten over bepaalde vooroordelen betreffende de deugdzaamheid van een vrouw. En autorijden en met manufacturen reizen was wel het toppunt. „Kunt V niets anders doen?' vroeg een dominee eens aan mejuffrouw Speekhout. „Ik wil niets ander» doen" was 'iet antwoord dat haar meteen veroordeelde in de ogen van mensen. Autorijden was toen bepaald iets anders dan nu, met de veel geringere snelheid en het schaarser verkeer, maar mejuffrouw Speekhout zai echt niet altijd helemaal op haar gemak in die auto, eerlijk gezegd, kneep zij hem wel eens. En als zij dan 's avonds in bed lag, verzuchtte ze „Wat heerlijk, dat onder mijn bed geen wielen zitten". „Het was voor mij steeds weer leren en afwachten" zegt mejuffrouw Speekhout. --- Tragisch ongeluk De plotselinge, tragische dood "an Jouke Ligthart betekende voor haar het dichtvallen van de deur die de „andere wereld" opende. Het was een zware slag, die zij als toneelspeelster nooit te boven is gekomen. Hoe het zich precies heeft toegedragen weet niemand, want er waren geen getuigen bij. Men weet alleen dat tijdens een woordenwisseling met een kennis het geweer van Ligthart afgegaan moet zijn, waardoor een schot uit zijn eigen geweer hem dodelijk trof. Hij moet nog tegen een passerende jongen gezegd hebben: „Haal een dokter, ik sterf", maar toen de dokter kwam, was hij al gestorven. Mejuffrouw Speeekhout moest het aan Ligthart's vrouw vertellen: „Het was een uur of zes 's avonds. Toen ik bij Ligthart's huis kwam zei ik nog iets tegen de hond, om iets te zeggen. Toen ging ik naar binnen. Vrouw Ligthart was bezig brood te snijden voor het avondmaal. „Is de baas er nog niet?" vroeg ik. „Nee" zei ze, „hij is laat." Toen zei ik: „Het is niet goed met Llf-Jthart" „Is 'hij dood?" vroeg zijn vrouw. „Ik heb maar niets gezegd en ben bij haar gaan zitten." Het was 1 november 1921. Ligthart en mejuffrouw Speekhout hadden achttien jaar samen opgetreden; toen hij stierf stond zij weer alleen. In Friesland kende zij niemand die met haar zo zou kunnen werken en daarom hield zij er mee op. „Voor het vak" is zij na de dood van Ligthart nooit weer opgetreden, wel heeft zij nog eens voor liefhebberij op de planken gestaan. Een scène uit het stuk „Jan en Griet", waarin Wietschke Speekhout optrad met Jouke Ligthart. --- Moeilijk leven Tiet leven werd toen naailes geven. -*■* Mejuffrouw Speekhout had zich in de loop der jaren een zekere basis verworven en zij kon behoorlijk bestaan. Het was echter wel een moeilijk leven omdat zij alleen stond en in later jaren een gewrichtsziekte kreeg, die haar veel pijn gaf en het werken bemoeilijkte. Het zou niet zo verwonderlijk zijn als deze vrouw, die haar hele leven heeft moeten vechten voor de dingen die zij belangrijk vond en die voor haar een levensnoodzaak waren, nu enigszins bitter zou staan tegenover de mensen die haar dat aan deden. Zij zegt ook: „Ik hou niet zo erg van de mensen, weet je. Ik heb niet zoveel goeds van ze ondervonden Eigenlijk hou ik -meer van dieren" Maar terwijl zij dat zegt stralen haar ogen van vriendelijkheid en de manier waarop zij ons ontving was ook totaal in tegenspraak met die woorden. Zij hoeft nu ook niet meer te vechten; zij kan nu het rustiger, meer Innerlijke bestaan voeren met haar herinneringen en met de boeken waar zij van houdt. En daardoor is zij nooit wezenlijk alleen. --- Over huwelijken gesproken: de familie Bagnilo in het Italiaanse plaatsje Ancona heeft dezer dagen een bijzondere dag gehad. Rafaille en Maria Bagnilo, beiden 71 jaar, vierden hun gouden bruiloft. Hun zoon, de 49-jarige Ezio vierde zijn zilveren bruiloft met de 46--jarige Isolina en een jongere broer Luigi (26 jaar) trouwde op dezelfde dag met de 21-jarige Maria Monichelli. --- Vrouwenwereld Engelse bedden zijn te smal De British Medical Association heeft •en boekje uitgegeven waarin de schrijver, dr. G. J. Selborne, vele openhartige idviezen geeft om het huwelijk een suc;es te laten worden. Zo beweert dr. Seloorne dat een van de geheimen van. een gelukkig huwelijk een tweepersoons bed s, doch hij slaakt daarbij de verzuchting, dat de Britse bedden te smal zijn en in het midden doorzakken. Deze kritiek heeft de Britse beddenfabrikanten onmiddellijk In het harnas gejaagd. Een van hen heeft verklaard, dat de breedte van de Britse bedden gedicteerd wordt door de architecten en dat de Britse matrassen de vergelijking kunnen doorstaan met de beste van de wereld. --- Bloemenschikken moet bij ons nog hobby worden „Bloemen geven aan een kamer iets levends: het bewijs, dat er in die kamer gewoond wordt en zij werken op de binnentredende even weldadig als een vrolijk brandend houtvuur of een gezellig tikkende klok", schrijft Cita van Santen in haar boek „Spelen met bloemen". En ze voegt er aan toe: „Waarom nemen we dan niet wat meer moeite om ze op hun best te laten uitkomen?" Het schikken van bloemen is in landen als Amerika, Engeland en Zuid-Afrika uitgegroeid van een hobby" tot kunst in alle lagen van de bevolking. In ons land is men aan de „hobby" nog maar nauwelijks toe, al zijn er enkele vrouwenverenigingen, die naast de cursus fijne keuken of tafeldekken ook een cursus bloemenschikken organiseren. Afgezien nog van sommige vooruitstrevende scholen, waar de meisjes „les" krijgen in deze kunst. Het boek van Cita van Santen, dat uitgegeven werd bij Boucher in Den Haag Is niet het eerste en zal ook wel niet het laatste boek zijn dat over bloemenschikken verscheen. Maar wel is het een bijzonder duidelijk en prettig geschreven boek, niet al te populair, maar evenmin wetenschappelijk. --- Spelen „Spelen met bloemen", de titel duidt al aan dat de schrijfster het liefst de nadruk wil leggen op het plezierige element in het bloemenschikken, < ver de voldoening die men er van heeft, als een bloemstukje, met eenvoudige materialen samengesteld, goed is geslaagd Of men nu bloemen uit eigen tuin plukt, of aan een karretje of in een bloemenwinkel zijn keuze maakt — dat doet er niet toe. Als het maar niet zó is: stukje van de stelen, water in vaas, bloemen er in, hup, klaar. Een beetje plezier, een beetje liefde, tijd en geduld, een paar eenvoudige technische hulpmiddelen — en men komt al een heel eind. De bloemprikker komt daarbij op de eerste plaats, maar ook een pannespons en plastic plakband (dat kruiselings over een schaal of vaas wordt gespannen, zodat een netwerkje ontstaat, waartussen bloemen gestoken kunnen worden) kunnen dienst doen. Wat de vazen betreft is Cita van Santen de mening toegedaan, dat een druk bewerkte vaas de aandacht teveel van de bloemen afleidt en de totaalindruk rommelig maakt. Wel kan men, vindt zij, een bewerkte vaas een enkele maal gebruiken voor een simpele groene tak als beuk, berk, coniferen, jonge eik of voor kale takken, zoals bemoste Larix of Larixtakjes waaraan kegeltjes zitten. Ook een mooi gevormde bloesemtak kan dienst doen, maar dan zijn die takken of bloemen toch ondergeschikt aan de vaas en dienen alleen om de aandacht nog meer op de vaas te richten. --- STATION VOOR 2 KINDEREN De Engelse spoorwegen hebben besloten 500 pond sterling uit te trekken voor een station dat uitsluitend door twee schoolkinderen zal worden gebruikt. Michael Gross en Lyn Scales zijn beiden vijf jaar oud. Vanuit hun afgelegen dorpje in het graafschap Yorkshire worden zij iedere dag per taxi en op ..osten van het ministerie van Onderwijs, naar Sleights gebracht. Het zit hem in de afstand — de families Gross en Scales wonen op alleenstaande boerderijen ver van het dorp af. Wanneer het stationnetje klaar is zal er :edere ochtend een trein stoppen speciaal voor Michael en Lyn. Het ministerie is blij met deze oplossing. De beginkosten zijn wel hoog, maar op den duur is het toch goedkoper dan die taxiritjes elke dag. Want stel je eens voor, dat Michael en Lyn na de lagere school nog verder willen leren. --- (Advertentie LM.) SPOEL OM die melkfles! --- Kennismaking met Ligthart Mejuffrouw Speekhout logeerde op een keer bij een vriendin in Terzool en daar ontmoette zij in de dorpsstraat Marten Ligthart, een broer van Jouke, die haar had zien optreden in het amateur toneel. Marten maakte een praatje met Wietschke en 's avonds sprak hij daarover tegen zijn broer: „je moet zien dat je haar krijgt om met je op te treden". De volgende dag ontmoette zn Jouke Ligthart zelf en toen was voorzover het hen beiden betrof de zaak beklonken. Moeder Speekhout, aan wie Wietschke het direct vertelde, voelde er wel voor, maar zij zei — echt vrouwelijk — tegen haar dochter „Lit it praeten mei heit mar oan my oer", want van de kant van de heer Speekhout verwachtte zij blijkbaar wel enige tegenstand. Dat was ook niet zon wonder, want in die jaren „deed" een meisje dat niet, optreden bij het toneel Hun eerste optreden was op 14 november 1903, in Rotterdam voor Friezen „om utens". Moeder wachtte haar op toen ze thuiskwam, om alle verhalen te horen. Vader lag al in bed, maar die werd wakker gemaakt. Jouke Ligthart had de poort naar een nieuwe wereld open gegooid voor de kostersdochter uit Mantgum. Dit is mejuffrouw Speekhout, zoals wij haar aantroffen in haar huis aan de Jan van Nassaustraat in Sneek. Zij is nu 75 jaar. Een jaar of vijjtig geleden stond mejuffrouw Speekhout aan het begin van haar carrière als toneelspeelster. In het oudere portret kan men nog duidelijk de trekken van de jonge vrouw herkennen. --- Eerste tournee In 1904 maakten zij een tournee met optreden in Lemmer, Arnhem, Utrecht, Nijmegen, Hilversum en dat had zon succes dat steeds meer kriten in Holland en in Friesland hen uitnodigden te komen optreden. Meestal maakten zij dan een programma voor een tournee, in verband met de reiskosten. Het was een enorm inspannend bestaan, door het reizen en het werk dat de voorbereidingen voor een voorstelling met zich meebracht en niet minder doordat Ligthart een driftig man was, die moeilijk tevreden te stellen was. Jouke Ligthart en Wietschke Speekhout zetten de traditie voort die Waling Dijkstra en Tsjibbe Geerts van der Meulen in de tachtiger jaren hadden ingezet. Zij verwierven zich in die jaren een grote vermaardheid met hun optreden. Er zijn ook nu nog wel mensen die voordrachtskunst beoefenen, maar Ligthart en mejuffrouw Speekhout waren de laatsten van de Winterjounnochters. --- Weeskind Peter had geen achternaam Zijn dorp gaf hem de naam Lindenfels Op bladzij 89 van het geboorteregister van het kleine dorp Lindenfels in Duitsland heeft de ambtenaar van de burgerlijke stand op 7 juni 1945 een vreemde Inschrijving genoteerd. Daarmee bevestigde hij het ambtelijk bestaan van een jongen, van wie vandaag nog niemand weet wie zijn ouders zijn en hoe zijn werkelijke naam luidt. In de kolommen „Vader, moeder en uur vart geboorte" heeft de ambtenaar ingevuld „onbekend", maar hij heeft een kanttekening gemaakt waar in staat: „Daar de ouders dood zijn en het kind bij een bombardement van Darmstadt in september 1944 gevonden werd, heeft de burgemeester een naam voor hem uitgezocht. De jongen is naar schatting drie jaar oud. Hij zal heten: Peter Lindenfels, geboren op 12 september 1944". De aangenomen geboortedag en -maand moeten herinneren aan die morgen toen Peter als hulpeloos wezentje, zonder kleertjes gevonden werd tussen de rokende puinhopen van Darmstadt. De mensen die hem opnamen en in een deken wikkelden vonden op hem geen enkele aanwijzing van zijn herkomst. Zij brachten hem naar een hulppost van het Rode Kruis en vergaten in de opwinding te zeggen in welke straat zij het Knaapje gevonden hadden. Daardoor was ook het laatste spoor uitgewist Pleegmoeder in Lindenfels, het dorp dat Peter zijn naam gegeven heeft, kwam hij, met een aantal andere kinderen die hun ouders bij bombardementen verloren hadden, in een kinder tehuis. De zusters daar noemden hem Peter •*i> i*iar bleef het bij. Op het gemeentehuis van Lindenfels werkte In die tijd de — toen — 20-jarige Agnes Bltsch, de dochter van een van de rijkste boeren van het naburige dorp Ellenbach. Agnes bood zich aan als pleegmoeder voor de kleine Peter. Haar vader vond dat wel wat vreemd, maar hij zei niet neen. Peter bleef bij Agnes, ook toen die trouwde en zelf een kind kreeg. Het lot greep echter nog eens in het leven van Peter in, zijn pleegmoeder Agnes stierf namelijk in het najaar van 1955. Na haar begrafenis zei boer Bitsch echter tegen zijn vrouw: „Peter blijft bij ons. Van nu af aan zul- ' len wij zijn ouders zijn. --- Peter wordt boer Zijn pleegvader heeft zich in het hoofd gezet dat Peter boer zal worden en hij leert hem nu al allerlei werkzaamheden in het bedrijf. Later, als hij groter is zal Oom Adam, zo als hij de man van zijn overleden pleegmoeder noemt, hem meenemen naar de akker om hem te leren een kaarsrechte voor te trekken. Deze jongen, die bij wijze van spreken uit het niets gekomen is, heeft zijn pleegouders weinig zorgen gegeven. Op school was hij weliswaar geen ster in het rekenen, maar Papa Bitsch gelooft dat Peter er wel genoeg van weet om de zakken met graan te kunnen tellen. Het dorp Lindenfels leeft zeer in het lot van de kleine Peter mee, zo zelfs dat de gemeenschap het er nu al over eens is dat het een goed ding zou zijn als Peter over een jaar of tien zou trouwen met de nu negen jarige dochter Margret van zijn gestorven pleegmoeder. --- Grabbelton met voedingsvrajjen Regelmatig bereiken het Voorlichtingsbureau voor de Voeding vele vragen op voedingsgebied. We hebben er enkele van de meest voorkomende voor U uit gezocht. Misschien kunt U er Uw voordeel mee doen. ie Het is niet nadelig voor het vitaminegehalte van citroen- of sinaasappelsap als men er suiker of heet water aan toevoegt. Ook grapefruit kan men zonder bezwaar met suiker bestrooid eten. * Het is beslist niet waar, dat men door het drinken van citroensap mager zou worden. ir Het gebruik van kaas moet niet als een luxe beschouwd worden. Kaas is een van de weinige levensmiddelen, die veel kalkzouten bevatten. „ledere dag wat kaas" is in ons zuivelland een goede en goed uitvoerbare gewoonte. •Fc De voedingswaarde van melkyoghurt is vrijwel gelijk aan die van melk. Zo bevat melkyoghurt o.a. evenveel eiwitten en vetten als melk. Taptemelk-yoghurt kan in voedingswaarde gelijk gesteld worden mét karnemelk. it Koffiemelk is enigszins ingedikte melk, waarvan de voedingswaarde hoger is dan van gewone melk. Wat eiwitten, mineralen en vitamines betreft, komt 1 dl koffiemelk overeen net ongeveer 2V_ dl „met-ingedikte melk". De gesteriliseerde melk in flessen, die niet op het aangeduid i. als „koffiemelk" of ais „gecondenseerde melk", heeft geen hogere voedingswaarde dan los-verkochte of gepaseuriseerde flessenmelk. ir Wie eieren inmaakt e.< niet over een koele bewaarplaats beschikt, zorge er bij voorkeur voor, dat de voorraad vóór de warme zomermaanden opgebruikt kan zijn. A Aardappelen zijn in onze voeding zeker niet alleen belangrijk al» maagvul ling. Behalve lichaamsbrandstoffen le veren zij een niet onaanzienlijke hoeveel heid mineralen (o.a. ijzerzouten), vitami nes (o.a. vitamine B en C 1 en eiwitten •fc Wordt als groente een conserve ge- bijvoorbeeld diepvries- of blikgroente, reken dan per persoon op een portie van 200 a 250 g. Een litersblik of 3/4 a 1 kg pak groente is dus voor 1 a 4 personen voldoende Eten er meer personen van mee, dan is het gewenst om behalve de conserve een groentesla of een andere gekookte groente op tafel te brengen. •Fc Een warme maal.ijd is zonder een eiwitrijk gerecht (vlees, vis. peulvruchten, kaas, ei of melkspijs) en zonder een 'linke portie groente niet compleet. Dit geldt dus ook voor een „gemakkelijke naaltijd", zoals kerrierijst, macaronichotel, spaghetti met tomatensaus. Bij dergelijke meelkost is een gerecht van rauwe groente zeer smakelijk. --- Soepterrinen en wijnglazen Dat uit voorliefde van Cita van Santen uitgaat naar platte bakjes of een vaas met een nauwe hals om een enkele tak In te zetten, volgt al uit het voorgaande. Verder raadt ze aan om zoveel mogelijk effen vazen te nemen en dan liefst in pasteltinten. Soepterrinen, juskommen en wijnglazen kunnen ook dienst doen! Het interessants zijn wel de hoofdstukken „Opbouw" en „Harmonie", die hun waarde niet het minst ontlenen aan de duidelijke tekeningen. Belangwekkend is dat wat geschreven werd over de kleur van bloemen, ofschoon het hier en daar voor de gemiddelde huisvrouw wel lets te hoog grijpt. Daarentegen zal het hoofdstuk over „Stijl" en vooral de historische bijzonderheden zeker haar belangstelling hebben. Bijzonder mooi is het fotomateriaal, waarschijnlijk om technische redenen in zijn geheel achter in het boek opgenomen. De bloemenschikkingen zijn daarbij n.l. volgens de seizoenen gerangschikt en geven stuk voor stuk zoveel aardige en artistieke ideeën te zien, dat de lust tot het gemakshalve-in-de-vaas zetten iemand voorgoed vergaat. ---