Rammelaar moest vroeger kind beschermen tegen „boze oog” Ouders waren machteloos tegenover gevaren die het kind bedreigden Toen Echie Pieters in 1592 door Maertcn dc Vos werd geschilderd, was zij twee jaar. Een miniatuur dametje, met een prachtig geborduurd mutsje op, een hevig gesteven kraag onder haar al te pienter gezichtje en een wit schortje voor, waarin de strijkvouwen nog duidelijk te zien zijn. Maar wat het meest opvalt op het schilderij van Echie Pieters is dc „knots", die zij in haar rechterhand draagt, een rammelaar, die met een ketting om haar middel vastzit. Er zit een lang handvat aan, met aan de onderkant een fluitje, dan een bol met belletjes en tenslotte een gebogen wolfstand. Die rammelaar droeg Echie niet in haar handje om zich te amuseren met de rinkelende belletjes, maar om beschermd te zijn tegen „het boze oog", tegen ziekten, kwade geesten en ongeluk. De wolfstand moest op het kind de kracht overbrengen van het wilde dier en het tevens tegen gevaren beschermen. Arme Echie, die leefde in een tijd waarin de kindersterfte enorm hoog was en de ouders eigenlijk geen idee hadden hoe zij hun kinderen moesten beschermen tegen het overstelpende aantal ziekten en gevaren waaraan zij blootstonden. Zij staat zo braaf op het schilderij, met de beschermende knotsrammelaar in haar handje en haar ouders hadden nog nooit gehoord van vitaminen en buitenlucht. --- Magische kracht Echie Pieters' schilderij hangt op het ogenblik, met nog een groot aantal schilderijen van kinderen rftet rammelaars in het Willet Holthuysen museum in Amsterdam, waar de tentoonstelling „Rinkelbel en rammelaar" is ingericht. Niet alle kindertjes hadden rammelaars met wolfstanden, de meesten hebben stukken half-edelsteen: bergkristal, agaat of cornahjn en koraal, ivoor en parelmoer aan hun rammelaars. Die stenen hadden namelijk ook een beschermende kracht en sommige soorten bevorderden het tanden krijgen van de kinderen. Koraal bijvoorbeeld had grote betekenis als bescherming tegen het noodlot, verjager van de duivel en als geneesmiddel bij kleine kinderen tegen stuipen en betovering. En de rammelaar werd nog werkzamer door er belletjes aan te hangen om de kwade geest af te schrikken. --- Heksen geloof Wij kunnen daar om glimlachen, als om de angst van een kind voor donkere wolken, maar ik weet nog heel goed hoe ik als kind luid zingend en fluitend de zandweg naar ons huis afliep, 's winters in het schemerdonker. En ook nu fluit ik een schel wijsje als ik door een donkere steeg moet. Is dat de heiden in mij, die weet, dat lawaai boze geesten en kwade bedoelingen verjaagt? Al dat bijgeloof ligt niet zo ver van ons af als wij willen geloven. Nog in 1954 is t*ö een onderzoek gebleken, dat het geloof in heksen — ook hier in Friesland — wel degelijk bestaat. Er zijn nu nog allerlei manieren om heksen te onderkennen, die men misschien niet meer in praktijk brengt, maar die velen wel weten. Men kan bijvoorbeeld een heks aanwijzen door een haan of zwarte kip levend te koken, de heks zou dan brandwonden krijgen. Of door een sleutel op het begin van het Johannes Evangelie te leggen en die om te draaien; de sleutel zou het huis van de heks aanwijzen. Of door achter de rug van een vermeende heks een kruis te maken (speciaal de voet kruislings in haar voetspoor te zetten), als het een heks was, zou zij omkijken. --- Heel oud De rammelaar, als bescherming tegen het boze, is al heel oud. Er zijn rammelaars gevonden, gebakken uit klei, in prehistorische graven. Ook de Romeinse jongens en meisjes hadden ze, maar die wijdden hun speelgoed aan de goden bij de overgang naar de volwassenheid. Er is nog een spreuk van een jongen die Philocles heette en die gezegd heeft: „Philocles wijdt aan U, o Hermes, zijn kaatsbal, zijn rammelaar, zijn bikkels, waar hij zo op gesteld was, zijn vlugge drijftol, het speelgoed van zJyn jonge jaren". Ook bij de primitief-levende volken vindt men de rammelaar. Op de tentoonstelling zagen we onder andere een knotsvormige rammelaar van pitriet uit de Belgische Congo, een twee-koppige met angstaanjagende gezichten van de Tshimshian-Indianen, een enorme kalebas-rammelaar met kleurige veertjes uit Suriname en één die bestaat uit drie kalebassen, z.g. pappagoddos rammelaars van de Bosland Creolen. Het huwelijkscadeau, dat Koningin Juliana en Prins Bernhard van Indonesië kregen: een rammelaar, bestaande uit drie gouden pajongs met een briljanten kroontje. (Foto gem. musea, Adam) Echie Pieters, geschilderd door Maerten de Vos, toen zij twee jaar was. In haar rechterhatidje de „knots-rammelaar" met de uiotfstand. --- Lawaai tegen geesten De bel, de klok, het blazen op fluiten en hoorns hebben altijd een grote rol gespeeld als magische kracht. In de Christelijke kerk is dat nog de achtergrond van het luiden van de klok en in Friesland kennen wij het Sint Thomasluiden, waardoor de geesten van het licht de overwinning kunnen behalen op de geesten van de duisternis. Vandaar dat veel rammelaars de vorm hebben van fluiten, schellenbomen (die aan het hoofd van een muziekkapel of fanfarekorps worden meegedragen), hoorns en andere muziekinstrumenten. Een heel mooi voorbeeld daarvan is de trompetvormige rammelaar van Prins Maurits van Oranje (1843—1850). Een variatie op de schellenboom is de rammelaar in pagode- of parasolvorm (waardigheidssymbool met beschermende werking). Een van de mooiste is het huwelijkscadeau van Koningin Juliana en Prins Bernhard van Indonesië. Drie gouden pajongs boven elkaar met belletjes er aan en gekroond door een gouden kroontje, bezet met briljantjes. --- Trouwpenning Een heel andere vorm van rammelaar is de trouwpenning, behangen met belletjes. Het was namelijk in de 18e eeuw nog de gewoonte, dat een paar, dat met elkaar wilde trouwen een schriftelijke of mondelinge trouwbelofte aflegde. Als dat mondeling gedaan werd gaven zij elkaar een munt of een aantal munten als bewijs van de gedane belofte. Men kon daar elke munt voor nemen, maar het was vroeger, vooral onder de gegoeden, de gewoonte een speciaal gemaakte trouwpenning te geven, met namen en datum en aan de andere kant een versje. (Een gewoonte, die nu in Amerika weer opgang doet en ook al tot ons land doordringt.) Als het huwelijk was voltrokken en het paar kreeg kinderen werd vaak van de trouwpenning een rammelaar gemaakt, door er belletjes aan te hangen en soms ook er een fluit en handvat aan te maken. --- Modern De moderne rammelaars, die natuurlijk ook op de tentoonstelling vertegenwoordigd zijn, hebben niets magisch meer. Er zijn van die echt „uitgedachte", van hout en riet, uit Denemarken en kitscherige van gekleurd plastic uit Amerika; geschikt om in te bijten en om op te staan. Zij zijn functioneel en hygiënisch,, gemaakt om het kind te amuseren. Goede voeding, buitenlucht, kleuterscholen en — desnoods — de wetten van de kinderbescherming, doen de rest. Trouwens, wie zou een rammelaar moeten maken om het kind afdoende tegen de gevaren van het atoomtijdperk te beschermen? --- Spiegeltje aan de wand De spiegel moeten wij nu eenmaal beschouwen als onze bondgenote, die ons vertelt waar het op staat en die ons feiten verklapt, waarmee iedere vrouw rekening moet houden. Een van die feiten is, dat menig tenger figuurtje een naar verhouding vrij zware buste heeft. Dat hoeft beslist geen bezwaar te zijn, wanneer men tijdens een vrij uurtje of in de vacantie ten volle van de zon wil profiteren. Maar de goede smaak schrijft voor, dat, wie voor een boodschapje of een kopje thee op een terras weer op straat verschijnt, een bij de zonnejurk behorend onderdeel aantrekt. Wonderlijk genoeg biedt dan de bolero of de „visite" niet altijd uitkomst. Integendeel — het kan het silhouet juist accentueren op een manier, die bepaald niet flatteert. Een geestige oplossing voor dit probleem is de ruim gedrapeerde, korte shawl, met grappige knopen op één schouder gesloten. Uitgevoerd in dezelfde stof als de zonnejurk of in een contrasterende kleur, vormt zon shawl een ideale „camouflage". --- Kinderpsychologie „Kinderpsychologie, die zich bezighoudt met de ontwikkeling en gesteldheid van de kindergeest, is net als passende kinderkleding, iets van deze eeuw" schrijft onze speciale medewerkster mevrouw Jeanne K. Zij noemt het heel nodig, dat mensen, die met kinderen omgaan, ouders, leraren, onderwijzers, weten hoe een baby zich ontwikkelt tot volwassene. En hoewel bekend is, dat geen twee kinderen gelijk zijn, zijn er ook vaste kenmerken, die bij een bepaalde leeftijdsgroep behoren. Daarom laten wij mevrouw K. graag aan het woord in een serie artikelen over de kenmerkende eigenschappen van het kind van) tot 19 jaar. --- Komkommerzalf uit de oude doos Nu u misschien dagelijks en zeker wekelijks in de keuken komkommers hanteert, kunt u uw voordeel doen met een oud recept, dat zijn nut al heel lang bewezen heeft. Bewaar het verse (zoutloze) sap dat uit uw geschaafde komkommers vloeit en meng het met 1 gram benzoëtinctuur, 200 gram lanoline, 50 gram zuiver kalfsvet. U smelt eerst de beide vetsoorten tesamen, voegt er de benzoë en 10 gram komkommersap bij, waarna u blijft kloppen tot de massa koud is. U krijgt hiermee een voortreffelijke crème, die reinigt, voedt, en gebruikt kan worden bij het verwijderen van de make-up. Zij heeft een verfrissende werking en verzacht de huid. Vrouwenwereld --- Een goede mode-tip kan zijn nut hebben J-fet los afhangende jakje „mariniè'*■ re", dat sinds vorig jaar opgeld doet en zijn nut in de practijk aan alle kanten heeft bewezen, is ook voor het aanstaande moedertje een ideale dracht. Vooral in het warme seizoen is het een genot een paar van die vlotte jakjes ter beschikking te hebben. Als illustratie, de eerste tekening, van een — met zijn wijde boothals — zeer modern kieltje, dat met enige handigheid thuis snel genaaid is. leder vrolijk katoentje is troef en de bak met coupons vormt hiervoor een dankbaar jachtterrein. Voor wie haar hart verpand hebben aan een imprimé strandpakje, maar het meer van een slanke taille dan van het — te fors gespierde — bovenbeen moeten hebben, vormt het nauwsluitende pakje met balletstrook, even onder de heup, de ideale oplossing. Men late het van de omvang van de bovenbenen afhangen of de strook een meer of minder royale plissé mag hebben. --- Keukenpraatje Eet eens tournedos met ham Een tournedos — een dikke, ronde biefstuk van de haas — is het beste van het beste en daarom bij uitstek geschikt voor een feestelijke gelegenheid. Maar behalve dat U ze gewoon kunt bakken en opdienen met béarnaise-saus, kunt U er een heerlijke „hamsandwich" van maken. Daartoe snijdt U met Uw dunste en scherpste keukenmes de tournedos in de breedte door. De ene helft wordt bestrooid met peper en zout, de andere bestrijkt U met een tikje mosterd. U maakt een keurig rondje ham van dezelfde grootte en legt dat tussen de beide helften. Goed aandrukken en de sandwich door bloem halen, vervolgens door een met wat olie losgeklopt ei en daarna «door paneermeel. Nu bruint U wat boter met olie in de koekepan, vlijt er Uw sandwich in en laat ze aan beide zijden omtrent 7 minuten bakken. Opdienen op een voorverwarmde schotel. En voor wie niet houdt van dingen die „precies zo" moeten zijn, een eenvoudig recept voor een voedzame hap. U heeft daarvoor nodig: 8 knakworsten, een paar plakken mager, gerookt spek, 2 hardgekookte eieren, 5 tomaten, peper, peterselie, zout, selderij, koffieroom, geraspte kaas, paneermeel en boter. De knakworsten, die in de lengte doorgesneden zijn, in een vuurvaste schotel op de plakken spek leggen. Daaroverheen schijven hardgekookt ei, plakken tomaat, peper, zout, gehakte selderij en peterselie. Het geheel bestrooien met een mengsel van kaas en paneermeel. Een paar klontjes boter erop leggen en de schotel ca 20 minuten in een warme oven zetten. Voor het opdienen een scheut koffieroom erover gieten. --- Van links naar rechts: rammelaar van lichtbruin aardewerk uit een Romeins graf in de binnenstad van Nijmegen, 2e—3e eeuw na Chr.; rammelaar van grijs aardewerk uit een terp in Oosterwijtwert, Groningen; le—4e eeuw na Chr.; bronzen paardebel, afkomstig uit Loeristan. (Foto gem. musea, Adam) --- Pril begin: hard werken om kleuter te worden Ik vind het, als ik een moeder met een nieuwgeborene ga bezoekeih i weer moeilijk me te realiseren, dat iedere mens zo „klein begint"! Daar Ur , zon nieuw mensje; de „opgevouwen" houding is nog dezelfde als vóór % boorte en het lijkt wel of het kindje die toestand wil bestendigen. is het waar, dat de buitenwereld, die voorlopig alleen maar een vage~>»j achtergrond voor hem is, nog gemist kan worden; de omgeving is eenj bodig iets, waarvan alle tekenen, dat zij er is, als onplezierig worden „. dingen om zich heen gaan aanr» a rammelaar, het eerste, zachte . R zijn buurt, hij heeft er einde»" *J geëxperimenteerd. fl' loos heeft hij er zonder ophoude lei bewegingen mee uitgevoerd diepe ernst! Met diezelfde e'nS hij ook schijnbaar doelloze met alles, wat er maar aan i» * V. lijfje bewegen kan. Maar al ° onn.. deze dingen instinctief: het ' baar en van groot nut; die be leren hem de beheersing van * yfl. ren. Het gezellige kraaien en - len" geeft hem bovendien over die spieren, die nodig zlil?ortul'.; te kunnen leren spreken; *■ v0o( „werkt" in dit eerste jaar hard toelatingsexamen van Kleute • --- Fraai en frivool gezien in Parijs . eI, Parasolletjes met lange >» j blauw katoen met een ~*#rL °y veelkleurige raffia. Maar all*^!s dragen als er geen zon is, a f men niet bruin worden. rAeV%( Diademen, die gedragen wor haargrens en waarover aan $t p ten lokken vallen. Ze zijn er » Dp maar ook in kleurige stofte stijve beugel. r0o(V Over een strakke, wit en ren streepte kokerjurk: een van v° j, / vallende rok van helgroen fl d^^/ Gedragen op een diep fu* <«; een zachtrose roos van zijde" „jy line. Lekker leunen is er da' Korte standhemden van najscl>V' te zijde, lief maar teer; pract' tK., de hemden gemaakt van W.Aj&tjf, kaar genaaide kleurige hano va De short is langer geworde' pory. ve in zware katoen, linnen e i ook in tricot. Men draagt er s ƒ keur rechte en bloezende k»e $, heeft er een rok met zijsphtte als men het strand verlaat- --- Wèg met Pin-Upa Een reclame psycholoog l "al,*y heeft ontdekt, dafde verkoop pjTƒ dekens stijgt, als men er Bee girls bij toont, maar een moeder. „Het zijn de huisvr° de dekens kopen" zegt hij ,>e y, ben weinig op met pin-up-21 een slimmerik! ---