'T IS NOOIT precies na te gaan waar zoiets begonnen is, waarom en wanneer. Na een korte aanlooptijd was het er, B. B. oftewel Beerenburg, de kruidenbitter waaraan zovele Friese schippers en boeren hun hoge leeftijd menen te danken. Geen statusdrankje, zoals whisky en wodka, want het is goedkoop en simpel, en daarom eigenlijk niets voor snobs. Of juist daarom wel? In elk geval: Beerenburg is „in". In bijna alle kaf es in Friesland wordt het geschonken. En sinds Schiedam in de gaten heeft, dat de klantenkring voor uitbreiding vatbaar is, is de als echte Friese Beerenburg gepropageerde kruidendrank bezig de andere gewesten te veroveren. die Plotsel,n£e belang•Uant, Vo°' een welhaast vergeten Bchiftll ie "*' het zeSSen- Binnenliet,, J!S hebben het door de eeuwen *aufj ltcn genomen en zijn het tot H'»»*8 de *as trouw gebleven. Via de &ccten. ne°ben de watersporters de , Ur* !eren kennen en waarde'""tten W>n het wel eens &egaan &«efe zMn> want het is een feit, dat de *ater tg z^n «Pmars vanaf het jonnen is. In het Friese Vo<*al fl " vna het tot voor kort '""""l van boer, arbeider en *«Ven an" J« win se de kost moeten ondere mensen die de dag len elndl*en met een *laasJe "" *•» d"FS' met °* zonder een «rekl°Pt ** v*>-kk Brewoonte ls gemakkelijk • U' De Beerei,bnrg is ongevoel *re't gekomen als genees"ivon PaS geworden wat we **Us een genotmiddel noemen. öïl IDEN moesten de mensen K vervJI°or1°or vele kwalen, als daar •>«tlecd V rammigheid' prikkeling in Oorïnen -nauwde borst, waterzucht Vt OnJ11,?* te vergeten. De alcohol ha„ «evoel <* nd en gaf de mensen Hhk *arrl at ze aan de beterende C?2-fW De etiketten op de Bee\h. 6t tav Betuigen ook thans nog Var,Vaite Sel°oi in de heilzame kCer> braL'16 kruiden, getrokken op *6 ew9n 0f wljn- Hier te een Cedi«naïoTng: «T °btoelcjc fcru{denbitter, zijnde eet- Q fegen end en een uitstekend midet<" c* SrBriep' fcou»atten etc." tfirma -Uit °nS' Gor*edijk) *n v ~ „ "Uitgjj, e Geneeskrachtige binnen"<* VgUdse fcruiden getrokken" (S. . ~t>oln Wen »»■. Gorredyk) wfc e«n r'oud reeePt deze e eilïa"»e en opwekkende •lo Ust op spijsvertering, wekt de tte Cn is teve'as een voorbealen" (Pi te°eU allerlei bekten en an«ngo, Bolsioard) vis öw Nb*?e»buSjIJK' dat de dokters aan 15t Lhebben g:gebruikers geen boodfV S6brui't Is wel verwonderlijk, tHi JUst z '?ers na gans een mensen-3W* hebtLgezonde aPOtheek ge- N>%? toch nog sterfelijk >C doet uVeri2ens, baat het niet, aPl,uet ook niet. Tot de SSi^l bew de Beerenburg wordt Wi il> ln eDe geVal kal" »£ «in "aeeet..8' dovenetel, kruidnagel „% gevallen gentiaanwor-5N >aS*«. de knoppen van «Ne het a^?s- de bast van ramrj'Sri ail dip Wel, en de «LXi6°eeskrr"uiden behoren tot de $S■ °P Sachtige- Kalmoes wekt V»^ te na laxeert, rammenas worrjt ziJn voor het bloed. Cn' V*** iJL°°k in drop verwerkt VW *atVegen verkoudheid en de jjl' kruiden niet doen, Sl de alcohol wel. A* * ' Sb* Wel s in h de vraag wat de n«n Beerenburg doen. Met informatie daarover zijn ze niet scheutig. Om precies te zijn: alleen de firma Brons wilde vertellen, dat er in elk geval kalmoes, kruidnagel, jeneverbes en dovenetel in gaan, maar wat nog meer en in welke verhouding, dat is het geheim van de smid. Het zijn vaak oude familierecepten, dat van Brons dateert zelfs uit 1826. en elke Beerenburgfabrikant doet het weer anders. Niemand is bereid de naam van de leverancier van de kruiden te noemen. Sommigen zeggen, dat de melange zeker 20 soorten binnen- en buitenlandse kruiden bevat. Kon troleerbaar is dat niet. De opgave van de eerder genoemde kruiden is afkomstig van een drogist, wiens grootvader vroeger de kruiden aan één der distillateurs leverde. Het recept is bewaard gebleven, met een tot in grammen verstrekte opgave van de verhouding. Wel kontroleerbaar is de smaak en daaruit blijkt duidelijk, dat geen twee soorten Beerenburg gelijk zijn. HET MEEST pittige drankje is dat van Plantinga in Bolsward, zo sterk gekruid dat het voor beginners bijna niet in te nemen is. Maar de echte Beerenburg-drinkers — en die moet men dus vooral aan de waterkant, onder de schippers zoeken — zweren er bij. Zij noemen de Beerenburg van Sonnema uit Dokkum (hét grote merk van tegenwoordig) slappe thee. Brons in Gorredijk brengt twee soorten, een mild gekruide en een sterkere en allebei van een hele andere smaak dan die van Sonnema en Plantinga. Brons had vroeger nog een derde soort, een „kras" ,die erg bitter was en daarom niet zo erg gewild. De Beerenburg vam Van der Vegt in Gorredijk wijkt in smaak niet veel af van die van Brons. Er zijn nog een paar soorten Friese Beerenburg: Meekma in Drachten, gezusters Westra in Woudsend en BÖomsma in Leeuwarden. Ook die hebben een eigen smaak. Verder maken sommige kaféhouders naar oud gebruik hun eigen Beerenburg, zoals Hof in Kollnm, terwijl in café de Vries te Tijnje tot voor kort ook een „huis-Beerenburg" werd geschonken. HET MEEST bekende is, zoals gezegd, Sonnema uit Dokkum. Het was vanouds een herberg, maar later werd de eigenaar distillateur van Beerenburg. Meer dan plaatselijke bekendheid kreeg het merk niet. Totdat het grote Schiedamse bedrijf van Herman Jansen Sonnema overnam en brood zag in de Friese Beerenburg. Sinds een half Mar wordt er intensief reclame mee ge- Deze „opregte Beerenburgerkruiden" zijn van oudsher, voor iedereen die ze heeft leren gebruiken, een doeltreffend middel geweest voor veel ongemakken. Fl |_— -. _. Velen hebben reeds getralht Tn JSjpmenstellinz te evenaren, maar nog altijd is dit op een teleurstelling voor de gebruikers uitgelopen. *-> XVli\ dFPDDX Dit pakje kruiden zet men op een liter vocht, hetzij jenever, brandewijn jr een «lixer, die zijn gelijke nog niet heeft gevonden en men gebruikt hiervan 's morgens, 's middags en 's avonds twee tot driereenbpXlsJ IJ fJ f Daza miagkruidan zijn te bekomen bij Hendrik Beersnburg, woont vooraan op de kuip bij da Nieuwe Haarlemmersluis, daar da slapers voor da daur staan, en daar 't wapen van Vanetiën in da gavel van nat huis staat, op da Stroomarkt te Amsterdam. maakt en als de Beerenburg een nationaal drankje wordt, dan is dat vooral een gevolg van aktiviteiten van de Schiedamse firma. / Jansen heeft ook belangen in Plantinga te Bolsward. Daar was de eerste Beerenburg-fabrikant, Klaas Plantinga, aanvankelijk apotheker en in die kwaliteit verkocht hij Beerenburg-kruiden. Hij -zag er meer brood in en werd distillateur. De meeste distillateurs hebben in de samenstelling van hun Beerenburg nooit veel veranderd. Het is wel mogelijk, dat de kruidenbitter in de loop der jaren iets minder bitter is geworden, tegelijk met de verlaging van het percentage alcohol, dat thans ongeveer 32 percent is, maar voorheen dichter bij de 40 lag. Het alcoholpercentage is verlaagd naarmate het accijns steeg en mogelijk is de smaak tegelijkertijd aangepast. Het ligt ook voor de hand, dat het drankje minder pittig is geworden naar m* het van geneesmiddel genotmiddel werd. DE HERKOMST van de Beerenburg is nogal duister. Is het van oudsher een specifiek Friese drank? Waarschijnlijk niet. In Drenthe is het ook bekend en In Noord-Holland wordt ook thans nog een drank gemaakt, die onder de naam kruidenbitter in de handel wordt gebracht met daarbij de vermelding Beerenburg. Het lijkt niet uitgesloten, dat de Beerenburg vroeger een groter verspreidingsgebied heeft gehad, dat door de opkomst van de moderne geneeskunst steeds kleiner is geworden. Zodat de Beerenburg zich alleen in een betrekkelijk geïsoleerd gebied kon handhaven. De heer Brons senior zoekt de herkomst van de Beerenburg in Duitsland, in de streek van Westfalen, maar meer dan een veronderstelling is het niet. Beeren (bessen) zou een aanwijzing kunnen zijn en „burg" klinkt ook wel Duits. Duitsland kent in elk geval een kruidenbitter. Een van de merken, die ook in Nederland geïmporteerd wordt, is bijvoorbeeld Jagermeister. Maar een nog duidelijker bewijs voor de bewering, dat Beerenburg van oorsprong helemaal niet exclusief Fries is, heeft Hendrik Beerenburg geleverd. Hij was een Amsterdammer, die in de vorige eeuw Beerenburgse kruiden alom in den lande verkocht. Zijn bedrijfje bestaat nog en wordt nu gedreven door een nazaat, juffrouw van Deventer. Het is gevestigd aan de Stromarkt in Amsterdam „óp de kuip bij de Nieuwe Haarlemmersluis. daar de slepers voor de deur staan en daar't wapen van Venetien in de gevel van het huis staat, op de Stroomarkt te Amsterdam". * VEEL drogisten in Friesland verkopen tot de dag van vandaag de pakjes kruiden van Hendrik Beerenburg. Voor 90 cent kan men zich het heilzame pakket verschaffen en het zijn vooral de oudere mensen, die de handel van Hendrik Beerenburg zaliger gaande houden. Eertijds luidde de aanbeveling aldus: Dit zijn de opregte Maagkruiden, die bij niemand anders dan bij mij Hendrik Beerenburg verkocht worden. Deze pakjes kruiden zet men op een kan vocht, 't zij jenever, brandewijn of wijn, en gebruikt hiervan dagelijks 2 d 3 lepels vol des morgens, middags en des avonds, hetgeen door Godes zegen, vele inwendige gebreken doet genezen; vooreerst van vervuilde en bedorven maag, ten tweeden pijn in de leden, en voor strammigheid en prikkeling in 't bloedt, ook voor een benauwde borst en voor alle waterzucht. Doodt alle wormen uon oude en jonge personen, geeft daarvan alle morgens en avonds voor de kinderen een halve lepel vol van in. Door deze kruiden zijn vele menschen geholpen, die veel geld vermeesterd hadden en geen baat gevonden hebben en alleen door deze kruiden volkomen genezen zijn. Het is gelijk waar men 't zet, brandewijn, wijn of jenever. Op een pakje kruiden doet men een kan vocht, hetgeen men tot zesmaal toe kan herhalen. Dit zijn de opregte maagkruiden die nooit zijns gelijken hebben gevonden. Alsmede bij dezelve te bekomen opregt Maag Elixer. De tekst is thans aanzienlijk korter. Inplaats van een opsomming vam alle kwalen te geven, wordt thans volstaan met de mededeling, dat het een doeltreffend middel is voor veel ongemakken. * DAT DE Beerenburgse kruiden, getrokken op alcohol, ook veel ongemakken kunnen veroorzaken, althans bij overvloedig gebruik, zal Hendrik wel niet bedoeld hebben. Dat is ook niet de bedoeling van de Beerenburg-propagandisten, die blijkens recente berichten met hun campagne al gevorderd zijn tot Den Haag en Amsterdam. Ja heus, in de hoofdstad kun je tegen-.voordig al een Beerenburg bestellen zonder dat een nadere verklaring nodig is. Dat moet ons Friezen toch wel iets doen. Hebben we ook niet onze Bokma, in Amsterdam bekend onder de populaire naam „jus de Piet"? En wordt er niet reklame gemaakt voor „üs vjeu", een in de Friese binnenlanden gefabriceerde cognac? Daar komt dus nu de „egte Friesche Beerenburg" bij. Kop op dus, al verloopt de industrialisatie wat stroef, in de horeca-sector winnen we zienderogen terrein. Ober, nog een 88, nee niet die Franse, maar de Friese. ---