ALS CIJFERS SPREKEN In Assen en Emmen woont een kwart v&h Drenlhe's bevolking Nijeveeen heeft het kleinste aantal inwoners Geen gemeenten met minder dan 1000 of meer dan 50.000 zielen Over het algemeen staat alles, wat naar Statistiek zweemt, bij het groote publiek in een slechten reuk. Men noemt het cijfermateriaal dor en droog en waagt zich niet aan een meer dan zeer oppervlakkige beschouwing. Toch kan juist de statistiek een schat van interessante gegevens bevatten, gelijk wel wordt bewezen door de uitgaven, welke het Nederlandsche Centraal Bureau voor de Statistiek geregeld het licht doet zien. Bijzonder belangwekkend zijn de conclusies, waartoe een bestudeering leidt van het dezer dagen verschenen „Overzicht der bevolking en oppervlakte der gemeenten van Nederland op 1 Januari 1940." Niet alleen om de tabellen en getallenreeksen, die er in zijn verwerkt, maar vooral om de vergelijkingen, welke er uit kunnen worden gedistilleerd ten aanzien van de verhouding tusschen Drenthe en de overige gewesten. --- De bevolking. Wanneer men nagaat hoe de bevolking van Drenthe over de verschillende gemeenten is verdeeld onfdekt men al spoedig een zekeren regeunaat, welke wijst op het zeer sterke agrarische en landelijke karakter der provincie. Men ziet namelijk, dat ruim twee derde (72.1%) van IJle Drenthen woonachtig is in gemeenten, welker inwonertal beneden de 20.000 ligt. De helft (50.1%) wordt zelfs aangetroffen in gemeenten met minder dan 10.000 inwoners. Nog frappanter is, dat ook de hoofdstad zich niet geheel aan dat landelijke, karakter heeft kunnen onttrekken, met dien verstande, dat wereldstad-allures haar geheel vreemd zijn gebleven. Terwijl bijvoorbeeld de stad Groningen meer dan 120.000 inwoners bezit en Leeuwarden de 50.000 heeft overschreden, bracht Assen het niet verder dan tot 20.310, waarmee ze zoowaar meer dan de helft bij Emmen — dat de eerste plaats bezet — ten achter is. Maar ook in percentages uitgedrukt is het verschil opvallend. Stad Groningen slorpte op haar eentje 28.7% der totale provinciale bevolking op, Leeuwarden nam altijd nog 13% voor haar rekening, maar in Assen wonen slechts 8.22% van alle Drenthen Dat overigens de volkrijkste gemeenten in iedere provincie eén belangrijk kwantum der bevolking tot zich trekken, gaat ook voor Drenthe op, want Assen en Emmen samen huisvesten 27.9%, dus een kwart van alle inwoners, binnen hun „muren." Van de 72.1% der Drenthen dat in gemeenten met minder dan 20.000 inwoners leeft, vindt men slechts 0.6% in gemeenten, welker inwonertal onder de 2000 ligt. Op dit punt bereikt Drenthe van alle provincies het laagste cijfer. Het hoogte-record houdt Zeeland met 25.7%. Bezit Drenthe aan den eenen kant slechts enkele, juister gezegd: maar één zeer kleine gemeente, aan den anderen kant ontbreken de grootere en zeer groote steden, zooals we boven hebben gezien* Zelfs Emmen haalt de 50.000 niet. Dit verschijnsel doet zich verder alleen nog in Zeeland voor. De conclusie, welke we uit een en ander kunnen trekken, is, dat m Drenthe de uitersten mankeeren en dat er mmder groote verschillen tusschen de onderscheidene gemeenten kunnen worden waargenomen dan in alle andere gewesten. Van de 11 provinciën bezit Drenthe het kleinste aantal gemeenten, namelijk 34. Deze kunnen als volgt worden gerubriceerd: a. 1000—2000 inw * b. 2000—5000 inw 16 c 5000—10.000 inw H d. 10.000—20.000 inw .' 4 e. 20.000—50.000 inw 2 34 Gemeenten, die minder dan 1000 inwoners hebben, komen in Drenthe niet voor, iets wat we verder alleen nog in Groningen kunnen constateeren. Over het heele land (dat we in het vervolg als „het Rijk" zullen aanduiden) zijn 148 van die minuscule gemeentetjes verspreid. Bermebroek in Noord-Hólland heeft te dien opzichte het record: het telt zegge en schrijve niet meer dan.... 175 zielen. De eenige gemeente, die voor Drenthe tot groep a behoort is Ntfeveen, dat echter toch nog 1477 inwoners heeft. De groep d (na Emmen en Assen dus de meest-bevolkte gemeenten) omvat: Hoogeveen •••' 17.661 inw. Meppel 13.774 „ Odoorn 12.738 „ Borger 10.133 „ Tenslotte volgen hier de 11 gemeenten van groep c (5000—10.000 inw.): Beilen (9.361), Coevorden (7257), Smilde (6395), Zuidwolde ,•6120), Roden (5867), Vries (5824), Westerbork (5643), Anloo (5483), Sleen (5420), Zuidlaren (5382) en Norg (5140). Het verdient aanteekening, dat telkens het inwonertal dichter bij de 5000 dan bij de 10.000 ligt, uitgezonderd voor Beilen. Al deze cijfers hebben betrekking op de situatie, zooals die was op 1 Januari 1940. --- Oppervlakte. Ook ten aanzien van de oppervlakte geeft de statistiek interessante inlichtingen. Het hoeft natuurlijk geen betoog, dat de oppervlakte van een gemeente in geen enkele verhouding staat tot haar inwonertal. Er zrjn groote gemeenten met weinig, en kleine met veel inwoners, wat bijvoorbeeld wel heel duidelijk, tot uitdrukking komt als we naast elkaar leggen de cijfers van Assen en Nijeveen, de gemeenten met respectievelijk het op een na grootste en het kleinste aantal inwoners. Nijeveen huisvest 1477 inwoners op een' stuk grond, dat slechts 2538 ha. meet. Assen daarentegen, dat meer dan 10 maal zoo veel inwoners heeft (20.310). beslaat een oppervlakte van 5517 ha., dus ruim 2 maal die van Nrjeveen. Van evenredigheid is hier derhalve geen sprake. Misschien vindt men dit voorbeeld wat .al te uitzonderlijk. Doch dan vergelijke men Zuidlaren eens «iet Sleen. Bqjde hebben ongeveer 5400 inwoners; terwijl de eerste een oppervlakte beslaat van 3355 ha., is de tweede met 6936 meer dan dubbel zoo groot. Valt er dus geen betrekking tusschen bevolking en oppervlakte te constateeren, wel kunnen we zeggen, dat, evenals elders in Drenthe, de gemeenten, die meer het karakter van een stad hebben aangenomen * (Assen, Coevorden, Meppel eto.), hit dichtst bevolkt '4jn en dat de typische plattelands-gemeenten de grootste uitgestrektheid beritten. Daarnaast moet intusschen worden gewezen op het geringe aantal inwoners per ha. in deze provincie. Slechts in 8 van 34 gemeenten is het meer dan één, namelijk in Assen, Coevorden, Eelde, Emmen, Hoogeveen, Meppel, Smilde en Zuidlaren. De kleinste gemeente van Drenthe naar het oppervlak is Meppel, met 1068 ha. Dan volgen Nijeveen (2538 ha.), Eelde (2542 ha.), Peize (2771 .ha.) en Zuidlaren (3355 ha.) De overige zijn alle grooter dan 4000 ha. Drenthes kleinste, Meppel, is intusschen nog esn reus, vergeleken bij wat Stad Vollenhove (Overijssel) op dit gebied presteert. Deze Liliputter is niet grooter dan 25 ha. en gaat daarmee — al klinkt het misschien paradoxaal — voorliet Rijk aan de spits, op den voet gevolgd door Valkenburg in Limburg met 46 ha., Nieuwpoort in Zuid-Holland met 55 ha. en Amerstol, eveneens in Zuid-Holland, met 60 ha. Ook dichter in de buurt bevinden zich enkele van dergelijke dwerggemeenten en wel in het aangrenzende Friesland: Dockum 210 ha., Sloten 226 ha. Groningens kampioen, Nieuweschans, beslaat een oppervlakte van 776 ha. De grootste gemeente van het Rijk is Apeldoorn, die niet minder dan 33.966 ha. tot haar grondgebied kan rekenen. Direct daarop volgt een andere Geldersche gemeente: Ede, 32.932 ha. Drenthe brengt het met Emmen (29.106 ha.) eeh heel eind In de goede richting en bezet daarmee een eervolle tweede plaats. We vinden hier trouwens nog meer uitgestrekte gemeenten, getuige het volgende lijstje, dat alleen melding maakt van de gemeenten uit Drenthe, die grooter zrjn dan 10.000 ha.: Emmen ~ 29.106 ha. Beilen 16.680 „ Odoorn 14.784 „ Westerbork 13.697 „ Borger 13.061 „ Ruinen 11.586 „ Norg 11.261 „ Vries 10.872 „ Rolde 10.591 „ Een nadere beschouwing leert, dat verschillende dezer gemeenten tevens tot de volkrijkste van ons gewest behooren. Dit geldt vooral voor het eerste vijftal. Assen met haar 5517 ha. valt hierbij wel erg in het niet. In een volgend artikel zullen we eenige opmerkingen maken over de verhouding tusschen het aantal mannelijke en vrouwelijke personen, die tezamen de bevolking dezer provincie vormen, alsmede over den invloed van sterfte en geboorte, van vertrek en vestiging op de bevolkingsaanwas. Het staatje, dat op deze pagina is afgedrukt, kan daarbij als uitgangspunt dienen. (Nadruk verboden.) --- De winter nadert. Op het platteland heeft men in verband met .de te verwachten koude ook zijn waterleidingproblemen. De gemeentepomp van Eembrugge is. reeds dik ingebakerd om weerstand te bieden aan de nachtvorsten, .(Polygoon). --- NIEUWS UIT HET BINNENLAND VERSPREIDT GEEN GERUCHTEN I Een zeer ernstige waarschuwing. A.N.P. meldt uit Dèn Haag : In verband met den aanval, welke een Engelsch vliegtuig in een der vorige nachten doelbewust heeft gedaan op het Wilhelminaziekenhuis te Amsterdam, waardoor 22 Duitsche gewonde soldaten, die hier ter verpleging waren opgenomen, werden gedood, wordt van bevoegde zijde met grooten nadruk en ernst gewaarschuwd tegen het verspreiden van geruchten, welke niet alleen gemeene leugens zijn, maar tevens een grove beleediging voor de Duitsche weermacht vormen, welke niet langer kan worden getolereerd.. Gewezen wordt op het in de Hoofdstad verspreide gerucht, volgens hetwelk de bomaanval op het Wilhelminaziekenhuis zijn rechtvaardiging zou vinden'in het feit, dat Duitsche generaals en andere hooge officieren het tot een gewoonte maken de nachten in ziekenhuizen door te brengen om op deze wijze beveiligd te zijn tegen bomaanvallen. Duitsche officieren — zoo wordt van deze zijde opgemerkt — zijn gewend om aan het hoofd der troepen te staan, zooals trouwens in dezen oorlog is bewezen en wanneer men geruchten verspreidt, dat zy gevaren zouden ontwijken en in ziekenhuizen zouden slapen, dan is dat een grove beleediging, die niet langer toegestaan zal worden. Wordt er niettemin toch mee doorgegaan, dan zullen maatregelen niet uitblijven en de mogelijkheid is groot, dat zij niet alleen de verspreiders dezer geruchten zullen treffen, maar ook de onschuldige burgerbevolking. Gewezen wordt ook op het gevaar, dat dergelijke geruchten, die een gemeene en hoogst minderwaardige propaganda vormen van bepaalde zijde, op welke wijze dan ook naar Engeland worden overgebracht, hetgeen een aanmoediging voor de Engelschen kan zijn om met hun praktijken door te gaan. Ziekenhuizen — zoo wordt verder opgemerkt — worden ook niet gebruikt voor munitieopslagplaatsen. Het is trouwens volkomen onlogisch om munitie in gebouwen op te slaan. Hiervoor zijn alleen bergplaatsen onder den grond in het open veld of dergelijke inrichtingen geschikt. Voorts wordt gewezen op het in Haarlem verspreidde gerucht, als zou deze stad door Duitsche vliegers zijn gebombardeerd. Om het nog mooier en geloofwaardiger te maken wordt er soms bij verteld, dat het Duitsche vliegers waren, die vliegtuigen gebruikten, voorzien van de Engelsche kenteekenen. De waanzin, welke deze geruchten bevatten, reedt dadelijk aan het licht, wanneer men bedenkt, dat indien Duitsche vliegers dit bombardement inderdaad zouden hebben uitgevoerd, zij ook hun eigen kameraden hadden kunnen treffen. Met klem — zoo wordt tenslotte opgemerkt — moet tegen het verspreiden van dergelijke geruchten worden gewaarschuwd. Wordt er mee doorgegaan, dan zullen bepaalde conclusies en maatregelen van Duitsche zijde niet uitblijven. --- ONDERSCHEIDING. De heer G. W. Kampschoër, algemeen voorzitter van den R.K. Diocesanen Landen Tuinbouwbond in het bisdom Haarlem en vice-voorzitter van den K.R.0., is door Paus Plus XII benoemd tot ridder in de orde van Gregorius den Groote. --- Wederopbouw van verwoeste deelen van ons land Het opstellen van plannen voor den herbouw H. Gaven wij gisteren een uiteenzetting van het vele werk, dat aan den eigenlijken wederopbouw vooraf moest gaan, thans vragen wij aandacht voor een tweede, met wederopbouw verband hondend punt, n.l. het opstellen van plannen voor den herbouw en alles wat daarmede samenhangt. Nog korter samengevat zou men kunnen spreken van de voorbereidingen voor den directen wederopbouw. De uiteenzetting, die-hieronder volgt, is wederom gefundeerd op gegevens, die ons yan bevoegde zijde zijn verstrekt. Bij een wederopbouwplan moeten de stedebouwkundige vraagstukken der desbetreffende gemeenten onder oogen worden gezien. Men zal niet moeten vervallen in fouten van het verleden, de nieuwbouw moet technisch en aesthetisch goed zijn en dat beteekent meestal, dat het plan niet beperkt kan blijven tot het verwoeste gebied. In dit verband kan gewezen worden op Rotterdam. Vele menschen, in de eene gemeente meer, in de andere minder — zullen in de toekomst niet meer terug kunnen keeren naar een nieuwe woning in het stads- of dorpsgedeelte, waar zij vroeger woonden en dat verwoest werd en dat is volkomen logisch, indien technische of/en aesthetische overwegingen zich verzetten tegen het bouwen van evenveel woningen of gebouwen als er voor den oorlog stonden. In deze gevallen — en er zijn er vele — kan het plan voor den herbouw zich uiteraard niet beperken tot het verwoeste gebied. Voor de volgende gemeenten zjjn in de afgeloopen maanden plannen gemaakt, die voor het meerendeel de instemming van den algemeen gemachtigde hebben: Alblasserdam, Amersfoort, Bleskensgraaf, Boxtel, Kruiningen, Middelburg, Middelharnis, Mierlo, Mill en St. Hubert, St. Oedenrode, Rhenen, Roosendaal en Nispen, Rotterdam, Sas van Gent, Scherpenzeel, Valkenburg (Z.H.), Veenendaal, Wageningen, Wijehen, lerseke en Zevenbergen. Voor den Helder en Vlissingen is men nog bezig plannen op te stellen. --- Wederopbouwproblemen. Tenslotte nog enkele opmerkingen ten aanzien van problemen, die met den wederopbouw verband houden. Daar is in de eerste plaats de materiaalpositie van ons land. Hiervan immers hangt de geheele wederopbouw af. Deze materiaalpositie is intusschen van dien aard, dat reeds aanstonds maatregelen ter voorkoming van moeilijkheden moesten worden genomen. Zij bestaat hierin, dat de uitvoering van alle bouwwerken in ons land onderhevig is aan de goedkeuring van den algemeen gemachtigde. Hierdoor is een overzicht van de toch reeds beperkte mateïialenvoorraden, welke voor het belangrijkste en overgoote meerendeel uit het buitenland aangevuld moet worden, mogelijk. In verband hiermede zijn verder richtlijnen aangegeven voor materiaalbesparing en wordt vanwege het bureau van den algemeen gemachtigde adviezen verstrekt betreffende vervangingsmateriaal. Voor hetzelfde doel is een afdeeling materieelresearch in het leven geroepen. Wederopbouw en architectuur is ook een kwestie, waarmede serieus rekening wordt gehouden en tenslotte het probleem wederopbouw en volkshuisvesting. Op plaatsen, waar dat het meest urgent was, zijn semi-permanente woningen gebouwd. Voor Rotterdam zijn ook in de omgeving dergelijke huizen verrezen. In Rotterdam zelf 1000, in Overschie 200, in Vlaardingen 400 en in IJsselmonde 500. Deze semi-permanente woningen komen in den loop van den winter klaar. Hiermede is het programma voor de semi-permanente woningen afgeloopen. Op groote schaal zal normale woningbouw bevorderd worden. Zou dezen bouw eenige jaren worden stilgelegd, dan zouden de gevolgen catastrophaal zijn. Men bedenke slechts, dat in ons land normaal 40.000 woningen per jaar worden gebouwd. In Rotterdam bestaat ten aanzien hiervan een bepaald plan. Kier zal namelijk voor den winter van 1941 in de ergste behoefte worden voorzien door den bouw van ongeveer 8000 permanente woningen. In een volgend artikel zal een uiteenzetting worden gegeven van de plannen, die voor den wederopbouw in verschillende gemeenten 'zijn ontworpen. --- Onteigening en verkaveling. Aangezien alle huizen niet op dezelfde plaats zuilen kunnen worden herbouwd, nioetïals regel'alle grond in een bepaald plan worden onteigend. Ook zijn er gevallen, dat nog stukken grond buiten het plan onteigend moeten worden in het belang van den woningbouw. Onteigening is reeds geschied in Bleskensgraaf, Mierlo, St. Oedenrode, gedeeltelk in Rhenen, Sas van Gent, Mill en St. Hübert, Roosendaal en Nispen en in Rotterdam. De ruilverkaveling is in alle gemeenten in gang en verkeert in een min of meer vergevorderd stadium. Om een paar voorbeelden te noemen: In Bleskensgraaf is men gereed, in Alblasserdam is men reeds heel ver en in Middelburg moet men nog beginnen. Zooals vanzelf spreekt, doen zich bij het uitgeven van den grond vele moeilijkheden voor, in hét bijzonder ten aanzien van de waardebepaling. Uiteraard verschilt de waarde van den betreffenden grond vóór 9 Mei van die van op het oogenblik. Er is geen vrije markt en zoo vragen vele gewichtige problemen om een oplossing. •In Rotterdam is voor het vaststellen der grondwaarden een commissie van deskundigen benoemd. --- In welk stadium de wederopbouw zich bevindt. Uit het voorgaande moge blijken, dat er veel administratieve moeilijkheden te overwinnen waren en dat het onvermijdelijk was uitgebreide voorbereidingen te treffen, wilde men aan het nageslacht iets schenken, dat technisch en aesthetisch in alle opzichten verantwoord is. Het stadium van plannen maken en voorbereidingen treffen is thans voorbij. Binnenkort wordt de eigenlijke wederopbouw overal met kracht aangevat en het is niet te optimistisch om te zeggen, dat deze tegen het einde van dit jaar reeds overal in gang zal zijn. In het aanstaande voorjaar zal dan de „bouwerij" in ons geheele land op volle toeren draaien. Ten aanzien van de financieele regeling der plannen kan worden medegedeeld, dat het wachten is op de verordening betreffende schadeloosstelling. Aangezien het, naar wij vernemen, in de bedoeling ligt om schaden tot f 10.000 voor 100 pet. te vergoeden — voor schaden boven f 10.000 is het percentage der vergoeding nog niet vastgesteld — heeft de algemeen gemachtigde, in afwachting van bedoelde verordening, een voorschotregeling getroffen. Deze regeling maakt het mogelijk een voorschot te verstrekken van 80 pet., uitsluitend echter voor arbeiders- en middenstandswoningen (tot 450 kubieke meter inhoud, bedrijfsruimte niet inbegrepen). Deze regeling werkt vlot en is zeer succesvol. Behalve voor geisoleerde gevallen (boerderijen, enz.) werkt hij reeds voor den herbouw van verwoeste kernen in Roosendaal en Nispen, Westdorpe en in Veenendaal. Binnenkort zal ook Bleskensgraaf gaan bouwen met voorschotten. De bekende Duitsche wereldkampioenen kunstrijden Maxie Herber en Ernst Baier, zrtjn dezer dagen te München in het huwelijk getreden. (Scherl) --- Momenteel worden in West-Friesland door de polderbesturen, in samenwerking met de Nederlandsche Heide Mij., de door de dorpen loopende slooten uitgebaggerd, zoodat het water hierna weer normaal kan doorstroomen. Nadat een gedeelte der sloot is drooggelegd; kan men met het • uitbaggeren aanvangen, welk werk een groot aantal arbeiders werk verschaft (Polygoon) ---