Het hout in Drenthe door J. NAARDING Neen lezer, verwacht geen beschouwing over de houtsoorten of de bebossching in Drenthe, nog veel minder over den houthandel, of de verordeningen, in oude tijden uitgevaardigd tot instandhouding van de bosschen. Mijn doel is maar te wijaen op de plaats, die het woud en de boom eenmaai hebben gehad in het leven onzer voorouders. Hoe boschrijk de Landschap eens moet zijn geweest, blijkt wel uit de tallooze dorpsnamen jnet -100, -holt of -wold, die niet alle zijn te noemen : ik wijs slechts op Anloo, Tinaarloo, Peeloo, Balloo, Rolde (oudtijds Rodloo), Grolloo (— Grcenloo), Schoonloo, Zweeloo in 't Oosten, Dwingeloo in 't Westen ;op Holte, Anholt; op Zuidwolde, Ruinerwold, Paterswolde, Roderwolde, enz. Opvallend is dat de namen op -wold' alle betrekkelijk jonge vestingen zijn, doch dat die op -100 het oudst blijken. Van nederzettingen in wouden getuigen namen als Rolde, ouder Rodloo (misschien __ gerood woud;) Roden (= misschien geroode velden; misschien ook Ruinen, Drentsch Rune(n) = wellicht het gerooioe. Ook de naam Beilen schijnt te wijaen op' gekapt woud : plaats waar de bijl heeft gewerkt ; zoo wil het tenminste het wapen dezer gemeente, al is het lang niet zeker. Een woonlaate in het woud gaf beschutting tegen koude en tegen rondzwermende Vijanden een schuilplaats. In het woud vond het vee gras en ander voedsel, vond de mensch jachtbuit tot spijs en Kleeding in den vorm van pelzen, zorgden eik en beuk voor winterprovisie, waar de humusrijke boschakkers te kort mochten schieten in opbrengst. Rijk aan wild waren oudtijds onze bosschen. De keizer van het Duitsche rijk, Otto I, handhaafde hier in 944 zijn uits uitend jachtrecht, de wildban, op herten, beren en zwijnen, en vooral op het meest adellijke der Drentsche dieren : het zeldzame edelhert en den forschen eland, waarop zelfs de graaf van Drenthe niet mocht jaget. Een kleine 100 jaar later bezat de bisschop van Utrecht de wildban in de Landschap, en nog is er sprake van elanden in de" schenkingsoorkonde van 1025 maar of ze er toen inderdaad nog voorkwamen blijft een vraag. De bewoordingen der oorkonde zeggen niets : het is zoo vaak een formule, letterlijk overgenomen uit oudere brieven. En uit de brief van 944 is wel op te maken, hoe zeldzaam ze toen reeds waren, als ze alleen voor den keizerjager worden bewaard en bewaakt. Toch vermoed ik, dat de Drentsche boer, als er gesmuld is, vaker van eland-gebraad heeft gesmuld dan de machtige keizerlijke heer ; wie 't dichtst bij 't vuur zit, warmt zich doorgaans 't best. Trouwens, niet alleen door de voortdurende jacht is het groote wild tenslotte uitgeroeid ; de steeds verder gaande ontginningen hebben ongemerkt, maar zeker aan de dieren hun woon- en weidegebied ontnomen. Elanden en edelherten, beeren en wilde zwijnen vinden geen bestaan in de brinkjes, die tenslotte van de vroegere wouden zijn overgebleven. Maar behalve tot woonplaats en jachtgebied diende het bosch oudtijds tot plaats van samenkomst voor den Drenth, als nij zijn plichten wilde vervullen jegens God en de mensch : voor godsdienstige handelingen voor rechtspraak en voor volksvergaderingen. . Tacitus, de Romein, venen ons, aat ac Germanen hun goden niet aanbaden in tempels, maar in groote wouden. Ver van de dagelijksche woonplaats der stervelingen verhief zich de statige eik van Wodan, waar men den heerscher in Walhalla de verplichte offers bracht. En behalve de eik had de Germaan nog zoovele andere heilige boomen : de schaduwrijke linde, wier bloesem arme lijders genezing bracht, evenals de goede vlier, die bij geen woning ontbrak ; de eeuwiggroene klimop en de puntige hulst; de buxus, het palmboschje, in de tuinen; de jeneverbes, de juniperus op de kale heiden en dorre zandverstuivingen als trouwe schildwachten wakend in den avondstond aan de horizon ; de hazelaar met zijn stuivende katjes, bloeiend in 't koudst der barre winterdagen ; de geheimzinnige maretak, de mistletoe der Engelschen, als een parasiet levend op de takken van andere boomen ; de maretak, waarmee in het hemelsche Walhalla de booze Loki den lieveling van goden en mensch had gedood, den zonnigen Balder. Nog is in Drenthe een boom een levend wezen, dat in eerbied wordt gehouden. Nog schuilen de Drentsche dorpen in de schaduw der eiken, nog ligt de Drentsche hoeve bewaakt door haar geboomte. Wel is veel van den ouden boomendienst uitgestorven, maar dood is hij nog lang niet. Want zelfs het christendom heeft een gedeelte ervan in zich opgenomen. Op den Zondag voor Paschen, op Palmpasen, tooit heel het Jonge Saksenland zijn stok met twijgjes van buxus of juniperus of versiert het zijn jonge jeneverbesboschjes met haantjes, vruchten en kleurige slingers. Hoe «litgebreid dit Palmpaaschloopen nog is valt op bij 'lezing van de studie van mej. Van der Graft. Tegen Kerstmis sieren we ons huis met roodgebeste hulst of volgens Engelsch gebruik met zegenbrengende maretak. Ook op ander gebied vinden we sporen van de oude boomencultus. De wichelroede van een hazelaarsgaffel is nog niet overal verdrongen door die van metaal. En het sterkst leeft het oude wel in de bekende breukboomen van Ide, gemeente Vries, die in staat is breuken té genezen, mits men voor den lijder spijkers slaat in zijn hout. Over oude boomen op heilige plaatsen vinden we een buitengewoon mooi artikel . in het boek van mr. g j. ter Kuik Sr. : Twentsche oigenheimers Dl. 47. (N.V. W. Hilarius Wzn. — Almelo). De schrijver wijst hier op een nog niet genoemde taak van de boom : het aanduiden van grenzen. Hij noemt deze baoke-boomen op verschillende plaatsen. Ook Drenthe heeft ze oudtijds gekend : de grenzen van de Landschap lagen n.l. vroeger bij den Bisschopsberg te Havelte en bij Hulsvoorde ten Noorden van Coe.orden. Op de laatste plaats, nu niet meer te vinden, stond eenmaal een kapel. Heeft een tactvol priester hierdoor den heidenschen eeredienst van de hulst afgeleid ? Is het niet een merkwaardig feit, dat een dergelijke heidensche heilige boom, de Kroeseboom bij Fleringen in Twenthe, in den Hervormingstijd is geworden tot een katholiek heilige boom, daar in zijn schut en schaduw de opgejaagde priesters hun geloovigen verzamelden en sterkten in de vervolging ? En vinden we niet bij vele baokeboomen een kapelletje ? Uit betrekkelijk jongen tijd leeft in Drenthe nog de herinnering aan een dergelijke bakenboom, die tevens wegwijzer was en die zelfs zijn naam aan een nederzetting heeft gegeven. Op de eindelooze heide tusschen Odoorn en Sleen stond nog in de vorige eeuw een wonderlijk vergroeide eik, die de reizigers den weg wees en om zijn vorm „het haantje" werd genoemd. Dit „haantje" is allang verdwenen — het dorp „Het Haantje" bewaart nog steeds zijn naam. Onder Hoogeveen, aan den Coevorder straatweg, dicht bij het oude Veenlust, dat nu van drukke pleisterplaats is afgedaald tot stille hoeve stond eeenmaal de trotsche Meerboom, laatste herinnering aan het groote Echtensmeer, dat daar eens golfde in de moerassige venen, maar droogliep, toen de Verlengde Hoogeveensche Vaart met haar zijtakken werd gegraven in 't midden der 19e eeuw. Maar tijdens den oorlog van 1914—'18, toen boomen en bodem waren gestegen' in waardeering, viel de Meerboom met al de bosschen, die hem omringden, als offer in den strijd. Zijn jonge opvolger, door een vrome hand geplant, tiert niet in de onbeschutte kaalte der nuttige aardappelvelden : zelfs een boom wil gezelschap, dat is bekend. Trotsche boomen, fiere herinnering aan lang voorbije tijden. Drenthe heeft ze niet, zooals Twenthe ze U kan.toonen ; zooals de heer Ter Kuik ze U vol liefde beschrijft. Maar toch is de boom dierbaar gebleven aan den Drenth. Zijn best bewaarde dorp, de lust der schilders, het oude Orvelte, kan U bewijzen, hoe de Landschap voor zijn Crone, „meester Crone", een boom heeft geplant als eenig monument. Maar de oude Drentsche wouden, de hei iige wouden, zijn verdwenen. Sporen ervan wil men wel eens zien in het schamele Sleener en Weerdingerholt. Het Grollerholt. tusschen Grolloo en Schoonloo, midden or het Ellertsveld, dat geen veld meer is, heeL een beroemde naam. maar mist elke romantisch sfeer en eik spoor van een oud- Germaansch woud ; van het eeuwenoude heilige woud van Balloo bij Rolde is niets meer bewaard. Eens hebben in deze bosschen de Drenthen hun volks.ergaderingen gehouden en hun keuren vastgesteld, ook in tijden, toen nergens in heel West- Europa de vrije boer nog zelfbestuur kende. Pas na 1795 is definitief het Grollerholt afgeschaft als plaats van samenkomst en is Assen de eenige zetel der Drentsche regeering geworden. De naam Balloo, ouder Banloo, woud waar de ban wordt uitgespreken, doet den toerist afslaan van zijn weg voor een kort bezoek aan de vermaarde Ballerkuil, om even later, één groote illusie armer, van dit oord der nuchterheid verder te gaan naar een even nuchter hunebed. Ofschoon nieuwe bosschen in ongelooflijke weelde en schoonheid opw.ssen, waar eens de verre heiden heerschten tot aan den horizon, ofschoon de, Drentsche dorpen zich nog schuilend in boschjes vertoonen aan den reiziger, is Drenthe zijn oude bosschen en boomen kwijtgeraakt. Zelfs Wezup mist zijn „pleitbosch", waaruit het eens de talrijke processen bekostigde, die zijn inwoners eeuwig voerden met alle omringende dorpen en vooral met Orvelte. Het Christendom heeft natuurlijk de heiligheid der wouden bestreden. En al staat het niet vermeld in de oude kronieken, ook de Drentsche evangeliepredikers Ludger en Willehad zullen hier heilige boomen geveld, en evenals bij Hulsvoorde op hun plaats Christentempels hebben gebouwd. De kerk nam de taak der wouden en der boomen over. De eigen rechters van Drenthe, de etten, vergaderden reeds in de middeleeuwen in kerken, vooral in de oude kerk te Anloo, die men nu gaat restaureeren. Het landschapsbestuur vond na 1600 onderdak in Mariènkamp, het klooster te Assen, welks zegel hefcls het zijne heeft aangenomen. Vanda het katholieke beeld Maria met het kincJezus, op het wapen van een uitgesproke protestantsch gewest. Sinds had het homen, die zijzelve in hun jeugd onttroonen. Doch baokeboomen worden ze nimier weer: de wegwijzers van den A.N.W.; zijn ook wel zoo instrucef en doelmati Sic transit gioia mundi. --- Door den burgemeester van Hilversum, Jhr. von Bönninghausen, werd het huwelijk voltrokken tusschen Mr. M. M. Rost van Tonningen en mej. F. s. Heubel. Het bruidspaar verlaat na de huwelijksvoltrekking het stadhuis. (Polygoon) --- NIEUWS UIT HET BINNENLAND GEP. LUITGENERAAL P.H.A. DE RIDER OVERLEDEN. Te 's-Gravahage is op 67-jarigen leeftijd overleder gep. luit.-generaal P. H: A de Ridder. Hij was vail932 tot 1936 territoriaal bevelhebber inDveiijssel en Gelderland. Sedert laatstgnoemd jaar was hij inspecteur voor detuchtbescherming. Generaad Ie Ridder heert zich steeds speciaal beig gehouden met de luchtbeschermmg. 'oen de' luchtbescherrningswet van !J>36 vas afgekondigd, werd hij benoemd tot ispecteur van de luchtbescherming, welkffunctie hij tot 1 Mei heeft vervukl. Ook aarna bleef hij echter voor de hrchlbeschrming werkzaam. De terasdebestelling heeft plaats morgen te 2.l.'uur op Oud Eik en Duinen. --- INVOERBELASTING. De verordening op de Omzetbelasting 1940 bevt een hoofdstuk betreffende de invoerbelsting op ingevoerde goederen. Hij, diegoederen rechtstreeks of over entrepot her te lande invoert, is een invoerbeslastiig verschuldigd ten bedrage van twee o een half ten honderd over de waarde der goederen. Voornelde invoerbelasting wordt geheven or denzelfden voet als ware zij als invoer re ht opgenomen in het bij de Tariefwet 1',?4 behoorende tarief. Onr het grootste deel van ffre ■$s rr »_ Vei> woestine behoed 's gf L*4.tópu . feM reden tot.. dankbaar svmofoom van e>. arf pc '-on optficirt zullen ook f ', '2 „eren te achterhalen zijn '?.*, e? Pn M Na.tunrl"k bet V-an best w,Vt*w'lseTo!da* wij rnirr bezitten om Va.'.. <*• .even dan een jaar geiden, doch het is even waar. dat wll precies 1 zoo niet meer hebben om voor te leven. De werkelijke warden van het leven zijn ongeschokt en solide srebieve". De oorloff heeft de waarde van onze TH'ipr.fic,f.viat) niet do°n Inteffendeel : het is een hechtere band ons samenbindt met onze medeburfprs. alsof wij einieMik traan beseffen dat wii. verheven T,o-ven verdeeldheid en splitsing, één tolk zijn. De groet van onze en is rnrtpiük°r geworden en de verwelkoming door onze vrouw bü bet 'einde van onzen ■ heeft gewonnen aan innio-heid van kipnk. Onze zoons houden ons nog stepcll? in eere en on7e gaan voort ons harp sfpnpo'pnheid te toonen. De gebeden w°lke onze toegewijde mokers ons leerden en. het vertrouwen in God. ons ingeereven door onw vaders, ziin o bare schatten o-obleven, onberoerd voor de- of eieweld. G°°n no+ïe is groot geworden door alleen riikdcm. Zoo vindt evenmin een mensch huivend satisfactie in het leven door iets te bezitten, wel door iets te worden. De meest onteerende armoede is die, welke ontstaat door het dooden van de ziel, opdat het lichaam gediend moge worden. Deze oorlog is dan ook eerder te beschouwen als een uitdaging dan een ramp. Een geslacht dat de luchten veroverde en vliegtuigen rond den aardbol zond, dat in diepten is gedoken en on den bodem van oceanen heeft getoefd, dat uitgestegen is tot boven-de wolken, tot in de stratocf°er, wordt thans uitgedaagd om boven zijn afhankeliikheid van zuiver materieele dingen uit te stijgen. Dit geslacht zou zijn glorieuze opmarsen en veroveringen op velerlei gebied niet waardig zijn, wanneer het deze uitdaging niet onvervaard wist te aanvaarden en te overwinnen. Het laatste halfjaar is voor de meesten van ons oen prikkelend geestelijk avontuur geweest, waardoor zij hun ware rijkdom hebben ontdekt. Beroofd van dividenden en winsten, ontdekten zij oon'euw de steunende krachten van een sterk geloof, de blijvende waarden van saamhoorigheid, moed. eer en trouw. Deze oorloarscrisis kan ons berooven van alles wat we aan materieele dingen bezitten, zij kan ons niet berooven van wat wii zijn. Laat dit, juist bij het scheiden van dit jaar onze oudeia.arsoverneinzing wezen... mogelijk dat zij dan toch nog tot dankbaarheid stemt. (Nadruk verboden). --- DE MOORDAANSLAGEN TE LEIDSCHENDAM. De kruideniersbediende W. A. K., dia verdacht wordt in den nacht van 16 op 17 November een moordaanslag te hebben gepleegd op burgemeester H. A. C. Banning van Leidschendam en den gemeente-architect G. de Regt en die op 20 November uit hoofde daarvan werd gearresteerd, is Zaterdag voorloopig op vrije voeten gesteld. --- TEXTIELINVENTARISATIE IN BELGIë. Kleeding en schoeisel op de bon. Belgapers meldt uit Brussel: Het ministerie van Economische Zaken deelt mede: In het Belgisch staatsblad is een reeks besluiten verschenen waarbij het verbruik van textielproducten en schoenwaren aan beperkende regelen onderwerpen wordt. Sedert geruimen tijd zijn maatregelen getroffen om de bevoorrading der bevolking in eetwaren te regelen. Thans blijkt het ook noodzakelijk maatregelen te treffen om het gebruik van andere levensnoodwendige producten, zoo als kleedmgwaren en schoeisels te «_2l_eateeren, ---