(Advertentie). f *l 60 'aar mtmMSFtiLmiWLmmmmmmmM.^M Bv AMSTERDAM Onderdelen « Toebehoren • Banden • Garage-uitrusting. Dinsdag en Woensdag ook 's avonds van 20—22.30 uur. --- Durf en ondernemingsgeest kenmerken de R.A.L-expositie (Van een onzer verslaggevers) TJET 60STE LEVENSJAAR van de „R.A.1." bc-" looft in velerlei opzicht een kroonjaar te worden. Niet alleen, dat er twee grote, ja zelfs grootse tentoonstellingen worden gehouden, doch bovenal, omdat dit exposities zijn, die haar weerga moeilijk zullen kunnen vinden. Ten slotte is volmaakt, volmaakt; en kom daar maar eens boven uit! Was de rijwiel- en bromfietsenexpositie al zó geperfectioneerd, dat men zich afvroeg: „Kan het eigenlijk wel beter?", de show van bedrijfsautomobielen, die momenteel in het RAI-gebouw wordt gehouden, slaat alles, wat op dit gebied tot nu toe in Europa werd getoond, met stukken. Daar kunnen Parijs noch Brussel ook maar aan tippen! Het tentoonstellingscomité mag zichzelf hiermee gelukwensen; ten slotte zal de uitstekende organisatie, die de RAI-tentoonstellingen steeds kenmerkt er zeer veel toe hebben bijgedragen, dat alle fabrieken van naam er steeds prijs op stellen in het RAI-gebouw acte de présence te geven. En voor deze show bestond zelfs zoveel belangstelling, dat het comité zich genoodzaakt heeft gezien een groot paviljoen bij te bouwen, waarin evenveel exposanten zijn ondergebracht als in het hoofdgebouw! In dit- verband mag misschien opgemerkt worden, dat de Vereniging één grote wens heeft, die eigenlijk in dit jubileumjaar vervuld moest worden: dat begonnen zal worden met de bouw van het nieuwe grote RAI-gebouw aan het Scheldeplein bij het Beatrixpark, waarvoor de plannen gereed liggen. Echter — Amsterdam draalt met de uivoering ervan. Zo zelfs, dat men zich al afvraagt of het met deze projecten eenzelfde lijdensgeschiedenis zal worden als met de befaamde Tunnelplannen. Dat zou jammer, heel jammer zijn, zowel voor Amsterdam als voor de plaats, die Nederland, dank zij de RAI, in de wereld van de motor inneemt Amsterdam bedenke, dat er wel eens kapers op de loer kunnen liggen! --- Friesland spreekt een woordje meel Maar ter zake. Laten wy U iets vertellen van het vele, dat deze expositie te zien geeft. Dat is lang niet gering! Men vindt er letterlijk alles: van de meest monstrueuze Dieselmotoren en de grootste autobussen tot de kleinste electrische motortjes en de lichtste autootjes toe (dat is de 250 kg wegende bestelwagen van Citroen met zijn 2 pk-motortje). En daartussen dan een verscheidenheid van motoren, auto's, chassis en carrosserieën, die duidelijk aantoont, welk een geweldige omvang de productie hiervan heeft aangenomen. Het doet deugd te constateren, dat de Nederlandse (en ook de Friese!) industrie haar partij hierbij behoorlijk meeblaast. Was direct na de oorlog de assemblage van bedrijfsautomobielen hier te lande hoofdzaak, thans leveren de Nederlandse automobiel- en carrosseriefabrieken een flinke eigen productie af, zo zelfs, dat er geregeld naar bijv. Azië en Afrika geëxporteerd kan worden. --- Ons autopark nog gebrekkig XTEEL, is dat nog wel niet, maar wat ' * niet is, kan komen. Ten slotte moet ook ons eigen autopark nodig een beetje op peil gebracht worden. Weliswaar is dat van 44.700 in 1939 reeds tot 82.000 in '52 toegenomen, doch hiervan zijn niet minder dan 33.000 voertuigen vóór 1945 vervaardigd. Een flink kwantum hiervan is hoog nodig aan vervanging toe. Nederland staat in Europa met Italië het laagst geklasseerd wat de toestand van zijn bedrijfsautopark betreft. Dat dit heus niet aan de industrie ligt, kan men zonder meer op deze RAI ervaren. Veeleer moet het geweten worden aan de hoge lasten, die op het wegverkeer drukken en die ondernemers er huiverig voor maken tot aanschaffing van nieuwe voertuigen over te gaan. En toch kunen wen ons zo best voorstellen, dat zij bij het bezichtigen van de schat van automobielen hier graag zouden beslluiten een der vele juweeltjes aan te schaffen. --- Het gemak dient de mens "VTAAR och, misschien is het ook nog wel niet eens zo gek, dat er zo lang met de vernieuwing van het bedrijfsautopark is gewacht. De ontwikkeling schrijdt nog steeds voort: wat gisteren modern was, is vandaag al weer verouderd, wat eerst „het" novum was, Is nu al weer achterhaald door iets, dat het de gebruiker nog gemakkelijker maakt, wat nu als niet te verbeteren wordt aangeprezen, zal morgen al weer door een ander systeem worden voorbijgestreefd. Neem nu bijv. alleen maar de reinigings- en brandweerwagens. Nog niet zo lang geleden was het kipsysteem voor de reiniging het nieuwste van het nieuwste; als men ziet hoe perfect die systemen thans werken, moet meji zijn hersens even afpijnigen om te weten te komen hoe die eerste automatische „kipperij" ook al weer ging. En die brandweer Die hoeft straks alleen maar meer op knopjes te drukken om de meest felle brand in een mum te doven, waar hij ook woedt. Met de geweldige automatisch rijzende en dalende ladders — waarvan sommige hele platforms aan de top mee naar boven zeulen — kan de spuitgast ten slotte overal bijkomen --- De krachtpatsers TTETZELFDE constateerden we op het -*-1 gebied van de trekker („truuk" raakt gelukkig wat uit het chauffeursjargon). Ware krachtpatsers onder de motoren. Zie zon Henschel eens, die zonder horten of stoten een helling van 32 graden neemt, volbeladen meneertje en desnoods door rul zand Met eventjes 140 paardekrachten trekt hij zijn last van amper 10 ton over bergen en zelfs door beken! „Dat is zeker een Diesel," zult U opmerken. Inderdaad. Trouwens het valt op deze show toch op welk een belangrijke plaats de Dieselmotor weer gaat innemen. Ze zijn er in alle soorten voor de kleine wagentjes, zowel als voor de zwaarste autobussen en vrachtwagens. Het zijn vaak immense werkstukken en eigenlijk behoeft het geen betoog, dat de ontwerpers een beetje met die omvang in hun maag zaten, want ten slotte ziet een vrachtwagenbezitter allereerst naar de nuttige laadruimte en een autobuseigenaar naar de ruimte, die hij voor zijn passagiers heeft. Men moet voor de aardigheid eens nagaan, hoe men dat probleem probeert op te lossen. De Kromhout bn'v. exposeert een chassis met een horizontale motor (eentje van 150 pk!) tussen de assen; op een practische hoogte, zodat men geen stukken hapt uit wat scheef liggende bruggen De Diesel, die het meest ter wereld gebruikt wordt is de Perkins. De P 6 heeft niet voor niets vermaardheid gekregen. Doch als de voortekenen niet bedriegen, dan zal de jongere broer — de R 6 — nog meer furore maken, niet alleen om de grotere kracht die hij ontwikkelt, doch ook om de souplesse, waarmee hn' zijn taak verricht. De DAF te Eindhoven brengt ze in ons land. --- Bloeiende industrieën W/EI hebben er al vaker op gewezen, " welk een enorme betekenis deze fabriek begint te krijgen. Geen wonder ook met de producten, die ze aflevert. Neem nu bijv. die oersterke artillerietrekker, speciaal voor heuvelachtig terrein gebouwd. Wat een kracht gaat er van dat ding uit, dank zij de b_ zondere aandrijving. Aan de vóór in het chassis geplaatste motor is een synchromesh versnellingsbak aangebouwd. Van daaruit gaat de aandrijfkracht via een korte transmissie-as naar de centraal in het chassis gelegen tussenbak met twee reducties, zodat de bestuurder maar even over 8 — ja zeker acht — versnellingen vooruit en twee achteruit kan besebikken. Met zulke trekkers licht je bij wijze van spreken de wereld uit haar voegen. En U hebt niet verkeerd gelezen: het is een NEDERLANDSE industrie, die dergelijke kwaliteitsproducten vervaardigt. De Amsterdamse Fordfabrieken spreken in dit opzicht echter ook een woordje mee, al is het daar meer de sierlijkheid, die de boventoon voert. De Ford zoekt het niet alleen in het grote en krachtige — al draait ze ook daarvoor de hand niet om — neen, zij probeert het meer de mensen, die niet te zware ladingen snel willen vervoeren, naar de zin te maken. Zij heeft daarvoor een keur van wagens beschikbaar, waarvan vooral die in de Duitse sectie respect afdwingen. Zie bijv. die Taunus-bestelwagen met de geheel nieuw ontworpen frontbesturing. Het is een 1-tons-wagen met een laadvolume van 5 kubieke meter. Men wijst hier vooral op de zeer gunstige beladingsfactor, want het eigen gewicht van deze wagen verhoudt zich tot het te vervoeren gewicht als 1:1. En een motortje Niet voor niets komen er steeds meer Taunus-sen op de weg. --- Men staat voor niets meer! ]\OG even iets over de afdeling autobussen (in een volgend artikel hopen we nog enkele nieuwtjes te bespreken die andere firma's uitbrengen) en wel speciaal over de beide knapen, die terecht de aandacht van alle RAI-bezoekers trekken. Aangenaam is het daarbij te ervaren, dat de ene wordt uitgebracht door de Fa. HAINJE te Heerenveen. Dat is een Saurerbus — genoemd naar de Zwitserse Saurrr- Diesel — met een aanhangwagen, bestemd voor de Rotterdamse Electrische Tram. In bus en aanhangwagen tezamen kunnen maar eventjes 138 passagiers vervoerd worden: 57 zit- en 81 staanplaatsen. De totale lengte van die combinatie is 18 meter en toch behoeft de bestuurder geen grijze haren te krijgen, wanneer hij wat korte bochten moet draaien. Saurer heeft nl. de achterwielen van de aanhanger bestuurbaar gemaakt, terwijl Hainje de carrosserie zó gemaakt heeft, dat de aanhanger geheel binnen de draaicirkel blijft, die door trekker-autobus wordt beschreven. De thans op de RAI aanwezige combinatie was op proef voor de R.E.T. gemaakt en de uitvoering is zodanig geweest, dat die maatschappij er thans 25 van heeff besteld. Voorwaar een felicitatie waard! Nog twee Friese carrosseriebedrijven, nl. Smit in Joure en Gebr. Visser in Leeuwarden, tonen, dat ze in dit moeilijke vak ook behoorlijk mee kunnen komen. Daarover in het tweede artikel. Tot slot nog even iets over de grootste bus van Europa, die ook al een plaatsje op de RAI kreeg. Het is de niet minder dan 12 meter lange „Metropol", die ontwikkeld werd door de Amerikaanse Mack Corporation, in samenwerking met de Zweedse Scania Vabis. Deze lengte (11 meter is maximaal toegestaan! kan geen bezwaar meer opleveren, dank zij de geweldige uitslag der voorwielen van maar eventjes 55 graden; hierdoor is een zeer korte draairadius verkregen. De 8 cylinder Dieselmotor — 180 pk! — is in de breedte achter in de bus geplaatst; nazien en bijstellen van de motor is uiterst gemakkelijk gemaakt. Gewezen mag nog worden op de hydraulische transmissie en bediening van stuur, koppeling, gaspedaal, remmen, deuren en ramen. Alles gaat hier notabene volautomatisch. Niemand kan de bus verlaten of zelfs maar de deur open krijgen, zolang het voertuig rijdt. Stopt de bus en stapt een passagier een trede af, dan openen de deuren zich vanzelf. Zou men met zijn jas blijven haken dan weigert de deur pertinent zich te sluiten. Hoeveel passagiers? Honderd en dertig meneer Tot zover eerst. Er is meer, veel meer op deze RAI, zoveel zelfs, dat we een bezoeker uit It Heitelan hoorden verzuchten: ~Jelle, jonge, sil' wy in kopke kof je drinke? Ik reitsje dr suver yn fortiisd. Eefkes bikomme 'Ju; aenst wol ik my wol wer fierder de eagen ticht slaen litte " Ford's 1 tons-bcstclwagen met het hart van de Taunus. --- Voliére te Harlingen Binnenkort zal het Centraal Comité 1945 te Harlingen het gemeentebestuur een volière aanbieden. Voorlopig zijn de afmetingen daarvan 11 bij 6 meter doch in de toekomst bestaat de mogelijkheid tot uitbreiding. In deze volière zullen pauwen, goudfazanten, sierduiven en sub-tropische vogels worden ondergebracht. De volière zal worden gevestigd in de Engelse Tuin. --- Zomerexpositie beeldende kunst te Bolsward? Op de Woensdag te behandelen gemeentebegroting stellen B. en W. de raad voor hun een crediet te verlenen tot het organiseren van een zomerexpositie van beeldende kunsten op het stadhuis. De gedachten gaan uit naar een tentoonstelling onder het motto: „Het dier in de kunst". Medewerking zal daartoe worden verleend door het ministerie van 0., K. en W. en de conservator van het Rijksmuseum te Amsterdam. De expositie zal kunstwerken met het dier als onderwerp tonen uit de 17e tot de 20e eeuw. Ze zullen uit rijks en particulier bezit worden samengebracht. Er zullen dan werken aanwezig zijn van o.a. Paulus Potter, Jacob Maris, Breitner en Israëls. Eveneens zal dan ruimte gereserveerd worden voor beeldhouwwerken, ceramiek en naaldkunst. --- Fries genootschap verkreeg vele belangrijke aanwinsten T\E archeologische afdeling van het Fries Genootschap heeft *-* belangrijke aanwinsten gekregen vertelde de heer H. Halbersma in de jaarvergadering die j.l. Zaterdag in De Klanderij te Leeuwarden is gehouden onder leiding van mr R. P. Cleveringa. In de eerste plaats een keurverzameling aardewerkscherven en een mantelspeld uit even vóór onze jaartelling. Ze werden door dr P. J. R. Modderman gevonden in de terp Gietens bij Wons.. die men eerder in een Drents hunnebed zou verwachten dan in een Friese terp. De urnen uit de terp Metwerd bij Holwerd en die bij Finkum zijn brandurnen. Ze zijn met geen enkele te vergelijken, tenzij dan met voorwerpen uit de ijstijd in de aangrenzende zandgronden. Verder zijn er aankopen gedaan uit de verzameling van Verleur van Soestdijk, die in Friesland gewoond heeft en talrijke terpvondsten uit de omgeving van Dokkum in zijn bezit had. Hieronder zijn 4 potten van aanzienlijke ouderdom, --- Skeletten in hurkstand Door dr Kooi van Dronrijp werden 2 skeletvondsten gemeld, die goed beschreven konden worden. Het betreft hier skeletten die in hurkstand zijn bijgezet. Ze zijn gevonden in de terpen Engelurn en Slappeterp. Die van Engelurn betreft een tenger gebouwd persoon van het Alpinetype. Het andere is een 7jarig kind van Fries type. De secretaris dr C. J. Guibal deelde mee, dat voor het eerst het ledental boven de 1200 is gestegen. Er zullen pogingen worden aangewend om dit aantal nog aanzienlijk op te voeren, omdat er nog velen zijn die wel iets voor de Friese cultuur kunnen doen. De uitgaven bedroegen f 82482,20 en de inkomsten f 81083,10, nadelig saldo f 1399,10. In deze vergadering zijn weer 180 nieuwe leden toegelaten.' De heer Van Slooten maakte namens het bestuur bekend, dat er op Zaterdag 30 Mei a.s. een excursie naar het verwante Noord-Groningen gemaakt zal worden, om enkele oude kerkeri en een oude Groningse boerderij te bezichtigen. --- Waarschijnlijk Duits maaksel Ds Kalma is gaan snuffelen en I heeft navraag gedaan. Hij is thans zo ver gekomen, dat het zwaard waarschijnlijk in de tweede helft van de 15e eeuw gemaakt moet zijn. Waarschijnlijk is het in de Beierse staat Passau vervaardigd, omdat de Passauer wolf op de kling staat. Door de grote lengte zou het van een nationale held geweest kunnen zijn. De conclusie van ds Kalma is, dat er een aanwijzing is, dat het zwaard uit Duitsland komt. Het zou dan door Duitse landsknechten (Zweilhandler) hier gebracht kunnen zijn of op deze veroverd. Het kan dan van Grote Pier of van Grote Wierd geweest zijn. Het is ook mogelijk, dat de volksverbeelding de verbinding met Pier gemaakt heeft. Of men nu teleurgesteld is of niet, Grote Pier zal toch wel voortleven, want in het volk leeft hij „als een hart"! --- Maria-bedevaarten De bedevaarten naar Bolsward, ter ere van Maria van Sevcnwouden, welke steeds in de Meimaand gehouden worden, zijn dit jaar als volgt vastgesteld: 6 Mei voor de vrouwen, 10 Mei voor de meisjes en 31 Mei voor de mannen (de laatste in de vroege morgen). --- Grouw viert dorpsfeest op 5 Mei Op 5 Mei zal de Grouwster schooljeugd feest vieren. Het vorige jaar zou op deze datum het feest worden gehouden, doch moest toen worden afgelast wegens het heersen van de kinderverlamming. De voorbereidingscommissie, die de beschikking over voldoende contanten heeft, heeft grote plannen. Het feest zal in het centrum van het dorp, op It Grien plaats hebben. Het plein zal fraai worden versierd. Leerlingen van de openbare en bijzondere lagere school, van de kleuterschool en de ulo-leerlingen tot 14 jaar hopen van de partij te zijn. Deze algemene deelname uit alle gezindten stemt tot blijdschap. --- Betuwse boomgaarden staan in bloei Overweldigend is thans de pracht van de bloeiende Betuwe, waar de talloze vruchtbomen in volle bloesem staan. Onze fotograaf maakte dit plaatje vanaf de oprit van np W/isilhrurr te A!{inie>tte>n --- Fries Genootschap Was het zwaard van Grote Pier? Is het zwaard, dat 2.13 meter lang is en 6,6 kilogram weegt en dat sinds mensenheugenis in het Fries Museum te Leeuwarden bewaard wordt, wel van Grote Pier geweest? En is het wel echt? Zou het gebruikt kunnen zijn? Heeft Grote Pier wel bestaan? Deze vragen worden steeds weer gesteld, aldus ds J. J. Kalma in een korte lezing, die hij Zaterdagmiddag in De Klanderij te Leeuwarden op de algemene vergadering van het Fries Genootschap hield. Het lijkt onwaarschijnlijk, dat zon lang zwaard gebruikt zou zijn, want bij de eerste slag zou hij op een schip al het touwwerk en de mast hebben doorgesneden. Maar daarnaast is daar de traditie! Het zwaard stond bekend als het zwaard van Grote Pier. Reeds in 1725. Zelfs in 1595 spreekt Übbo Emmius er in die geest over. In een geschrift uit 1490 is sprake van 't zwaard van Grote Pier dat 12 kronen kostte en dat gemaakt was naar zijn' kracht. Grote Pier is echter in Sneek gestorven, waar ook zijn helm te vinden is. Hoe komt dan zijn zwaard in Leeuwarden? Kan het ook van Grote Wierd (zijn luitenant, die het van hem kan hebben overgekregen) geweest zijn? Want deze is in Leeuwarden gestorven (onthoofd). --- „Eind goed al goed” te Diever Ook de komende zomer zullen in het openluchtheater te Diever weer voorstellingen worden gegeven. De repetities van Shakespeare's „Eind goed al goed" onder regie van dr L. D. Broekema zijn al begonnen. De opvoeringen vinden plaats op 4, 11, 14, 18, 22 en 25 Juli. --- Nieuwe Boerenleenbank te Giethoorn Te Giethoorn is in intieme kring door de heer Schreuder, inspecteur van de Coöperatieve Centrale Raiffeisenbank te Utrecht, in tegenwoordigheid van B. en W. en besturen van zusterverenigingen, officieel het nieuwe bankgebouw geopend, dat in opdracht van het bestuur van de Coöp. Boerenleenbank is gebouwd. Sober van opzet en zoveel mogelijk aangepast aan de eisen des tijds is onder architectuur van het architectenbureau Otten en Fransen te Meppel door de firma Beugeling te Nijeveen een keurig geheel geschapen, dat ook naar het uiterlijk aesthctisch volkomen verantwoord is. --- Eindles Lagere Landbouwschool te Wolvega Aan e Lag.re Landbouwschool te Wolvega is de cindles gehouden in tegenwoordigheid van b-f bestuur der school, de commissie van toezicht, de Ouders der leerlingen en de heer Van der Mark uit Sneek namens de Landbouwconsulent. Aan de volgende leerlingen is een diploma uitgereikt: Ctto Bijkerk te Nijelaiper, 1 okke Bakker en Klaas Gorter te Peperga, Jochum Dijkstra te Oldelamer, Jan Hofstee en Harm Molenbuur te Oldetrijne, Jelle Homstra te Wolvega en Jannes Schelhaas te Blesdijke. De diploma's zijn uitgereikt door de voorzitter van de commissie van toezicht, ds Casimir van Wolvega, terwijl de jongens ook nog toegesproken zijn door de heer Van der Mark, de heer k. Koopstra en de voorzitter de heer F. L. Dedden. Namens de leerlingen is het v/oord gevoerd door Otto Bijkerk, die zijn dankwoord aan het hoofd der school vergezeld liet gaan van een practisch blijk van waardering. --- AUTO-ONGEVAL BIJ SCHAGEN. Zaterdagavond la een uit Schagen komende personenauto bij het oprijden van de grote verkeersweg door een autobus gegrepen. De mutobus schept f dr rnrtn op. die op de bumper mee het rijwielpad werd opgeslturd. De beide inzittende echtparen werden ernstig gewond. Op de foto de autobus en de zwaar gchmvmde Citroen. ---