Tentoonstelling. Volkskostuum in pront en boek ep de Provinciale Bibliotheek, Kansolarijgohouw, Tweebaksmarkt, Leeuwarden, van 25 October tot 4 December 1926. De tentoonstelling Friesche taal- en letterkunde is opgebroken. Allerlei heeft meegewerkt tot haar welslagen Het Friesch begint stroom en aanzien te krijgen. Zelfs de groote pers in Holland verbreidde den roep. Zoo zijn er een kleine duizend bezoekers geweest. En als men dan niet enkel telt, maar ook weegt, dan spreekt het cijfer dubbel. Het buitenland ■Was vertegenwoordigd in een Amerikaansche leerares, die niet rustte, voordat ze ook de Friesche klanken gehoord en phonetisch vastgelegd had, en in Prof. Ds. Siebs en Dr. Steller uit Bres'"u, over wie ik reeds schreef in Sljucht en Rjucht en It Heilelan. Beide geleerden vonden veel nieuw studiemateriaal, dit nieuwe uitzichten opent. En hoe opgetogen waren Mr. P. J. Troelstra, Rixt, Simke Kloosterman en A. M. Wijbenga! t Was mij een genot deze en zoovele andere figuren uit onzen Friese' en strijd te mogen rondleiden. Ik zeg het meester Cysbert na: „It neitinken is swiet". Wat mij stemt tot dankbaarheid en alle moeite ruimsc oo s beloont, is het feit, dat het Frieschbewuste intellect zn belangstelling heeft getoond. Het versterkt mijn geloof in een hooger, vrijer Friesland, dat niet meer beladen is met vreemd parasitisme. En nu geeft de mooie, lichte zaal weer iets anders te zien, dat toch ook weer in dezelfde lijn ligt, en met niet minder rijke verscheidenheid, n.l. de aloude volkskleeder- i drachten. ■ , ! Men mag het betreuren, maar het blijft n ! afgesneden zaak, dat de nieuwe tijd met ziju | geweldig verkeer en oppermachtige techniek deze volkseigenheid ten doode heeft | gedoemd. De tijd is niet meer ver dat de laatste Friesche vrouw in het publieke leven haar oorijzer draagt. De kleurige kostuums , van het voorgeslacht hebben geen toekomst ; meer. Toch houden zij hun waarde voor de j geschiedenis der beschaving, voor volks- I kunde, ethnographie, tooneel, literatuur en kunst. Ze zijn teksten genoemd van de historie der menschheid. 't Spreekt vanzelf, dat aan de Nederlandsche kleederdrachten een paar afzonderlijke , vakken zijn gegeven. Daarbij is gebruik gemaakt van de kostbare folioplaten uit het , werk van de teekenaars Bing en Braet von Überfeldt, die de uitcréver Frans Buffa te Amsterdam in het midden der vorige eeuw ter perse legde en ds. J. H. Halbertsma aan onze bibliotheek ten geschenke gaf. Men --- Hoe de lens het zag. Eergïstermorgen is het nieuw-vergulde haantje weer op den toren van de St, Bonifaciuskerk alhier, gezet. En het troK heel wat belangstelling, beneden. In troepjes stonden ze er naar te turen, vlak bij en verder af, bewonderend den moed van die drie mannen, daar hoog boven aan de smalle spits, acrobaten-toeren verrichtend, met een bewonderenswaardige kalmte, alsof men op den b«ganen grond stond. Wij zijn even mee geweest, tot aan den boyensten trans. Een heele klimpartij, eerst steenen trappen, dan ladders en ten slotte nog klimlatten. Door een nauw luikje, waardoor we ons moesten wringen kwamen we dr eindelijk. Ver, ver konden we zien, over de stad met haar grachtjes en huizennjtjes, over het vlakke groene land, kaarsrecht met gruppels doorsneden, de straatwegen slingerend naar het Oosten, Westen en Zuiden.. En daar pal boven ons, zich vastklemmend aan de klimhaken en het dwarsijzer, die drie mannen, gewoon-zich- voelend; karwei-van alle-dagen, waaraan ze waren gewend geraakt Wij voeldan ons kleintjes, wisten daar vlak .voor ons, over het nauwe omloopje, den diepen afgrond — die angstig trok. Het fotografeeren ging moeilijk; met den rug naar die onmetelijke ijlte, zoover mogelijk van den toren af, angst om achterover ,te tuimelen. Toch „namen" we ze en het resultaat ziet men; 't lijkt wat vreemd, doch dit kan niet anders. Ais men scherp kijkt herkent men op de foto de lange spits, waaraan de werklieden als het ware vastplakken. De bovenste is A. Koetstra, leidekker; de tweede J. de Boer, timmerman en de derde R. van Wier, timmermansknecht, allen uit eigen stad. verbaast zich over de groote _ verscheidenheid, die onze provinciën op dit terrein boden. Welk een onderscheid tusschen de hoofd- en lijfdrachten van Zaanstreek, Hollandsche visschersdorpen, Friesland en Braband! Dit verzamelwerk had twee voorloopeTs, die, hoewel in illustratie flauwer en in typografie ruwer, toch een schoone aanvulling van genoemd prentwerk vormen. Ik bedoel een kostuumboek van Buffa uit 1838 en een van Maaskamp te Amsterdam uit 1883. Hoe geestig zijn de prenten en bijschriften van het laatste boek! Ik neem die van een Friesehen schipper uit den deftigen stand, met zrjfi vrouw uit de kerk komend Hij heeft een bruinen sargie rok aan, een wijde broek van dezelfde stof, met groote strikken onder de knieën vastgemaakt. Hij draagt 'n driepuntige hoek met opgeslagen randen op een ongepoederde pruik. In de rechterhand houdt hij een bruine fraai gesneden stoof, waarmede zijn vrouw zien onder d-> preek heeft trachten te verwarnen Zij is gekleed in katoenen jak en damasten rok met vele plooien over den breeden hoepelrok. Een voorschoot van 0.-Indisch katoen, een doek over de s"houders en een mede met 0.-Indisch sits gevoerd, maken het overige van haar tooisel ui' Aeltsjemoai seit: „It wier kald yn 'e tsjerke. heit." Daar is een schoone Schoklandsche in hajir vreemde monteering van geel passement, als van een trommelslager. Daar is de Scheveningsclie vischvrouw, die den ganschen morgen in de straten van den Haag placht te roepen: „Schellevisch! levende schellevisch, garniet!" met haar strooien vise'-hoed en bruin sargie mantel. Daar is een Hindelooper meisje in roode, zwarte en gele kleuren, met fluweelen armboorden en stijf topkapsel, gezeten in een prikslee. Hjar frjeondinne seit: „Herre goe! zei ji so kleid, nei Mokaerum to pikjen"? (Hoe nu, zult ge zoo gekleed naar Molkwerum sleeden?) Daar is ook een Hernhutter zus-e uit Zeist, proper, eenvoudig, maar smaakvol gekleed. Ze zit voor het clavecimbel een godsdienstig lied te zingen, en moeder met de breikous zit in stil gepeins er naar te luisteren. } Dit boek door te bladeren geeft een won- I der, rustig genot. j Bij het Nederlandsch kostuum sluit zich ] aan dat van onze koloniën, waarmede drie '■ vakken zijn bezet. Men zal opgetogen zijn I over de afbeeldingen in fijne kleurendruk ; van de Oost-Indische half linnen-katoenen stoffen, die in de 17e en 18e eeuw door de inlanders werden gesponnen en geweven, i lang voordat Europa nog daarvoor zijn mai chines had. Ze zijn uit de hand beschilderd ! met motieven, ontleend aan de rijke flora jen fauna van het Oosten. We herkennen hier i dadelijk de kleedij, die ook in Friesland's Zuidwesthoek inheemsch en geliefd was, met name te Hindeloopen. Deze platen zijn uit het waardevolle werk: Geo P. Baker, Calico painting and printing in the East Indies in | the XVIIth and XVIIIth centuries, London, 1921. Verder vindt men hier fijne reproducties uit het (ttandaardwerk van G. P. Rouffaer en Dr. H. H. Jumboll, De Batikkunst in Ned.-Indië en haar geschiedenis, Utrecht, 1914. Dit boek laat alle recht Wedervaren aan de belangwekkende kunstnijverheid op Java, die op den duur door concurrentie van Europeesch namaaksel dreigt verloren ie gaan. Men weet, door een eigenaardig gebruik van was op wit katoen is de inlander in staat een merkwaardigen rijkdom van patronen op het doek te fixeeren en door een eenvoudige verfkunst zoo te kleuren, dat zij tegen zonlicht en herhaald wasschen bestand zijn. Men ziet hier batikpatronen van wondere schoonheid. Op deze tafel liggen ook een paar Duitsche plaatwerken over kantkragen en boorduursels met patronen, die menige dame in verrukking kunnen brengen. Boeken, die inzicht geven in de kostuumkunde, zijn hier te kust en te keur. Daar is het rijk geïllustreerde werk in acht deelen van Adolf Rosenberg, Geschichte des Kostiims, Berlin 1905, dat de gansche menschheid van de primitiefste tijden af tot nu toe omvat. Aegypte, Assur, Babel, Perzië, Griekenland, Rome trekken hier ons oog voorbij. Wilt ge weten hoe een kruisridder, een Benediktijner monnik, een bedelaar of gildebroeder in de Middeleeuwen er uitzag, hier zijn ze nauwkeurig afgebeeld tot in hun schoeisel en haardracht. En hier zijn de kostuums der Italiaansche Renaissance, van Empire- en Rococotijd. Heeft men een optocht te organiseeren en aan te kleeden, Rosenberg laat u niet verlegen. Van de nieuwere Duitsche werken neme men vooral inzage van Norbert Stein's Mode und Kultur, een boek van diepe wereld- en j menschenkennis, dat de groote vragen en problemen van de kleed ing behandelt, in verband met de mode, politiek, weelde, vrouwelijke psyche, enz. Onomstootelijk wordt hier bewezen, dat de mode een vertrouwbare spiegel is van de kuituur. Niet zonder genot zal men hier kennis maken met de vermaarde serie boeken van den kultuurhistoricus Max von Boehn, over Frankrijk, Engeland en Duitschland, en zijn werk Die Mode, Menschen und Moden in 17--19 en Jahrhundert, 6 Thln, München, alle met de heerlijkste platen verlucht. Van de oudere Duitsche literatuur kan men hier vinden: H. Weiss Kostümkunde, Stuttgart, 1872, en F. Hottenroth, Trachten, Haus-, Feld- und Kriegsgeratschaften der Völker alter und neuer Zeit, 2 Thl.. Stultgart, 1884. Schoone illustraties geeft het Fransche werk van Pauquet, Modes et Costumes historiques. Een geestig Engelsch boek is dat van John Thomas Smith, getiteld The Cries of London, waarin de straatkreteu der wereldstad worden behandeld, met afbeeldingen van alle mogelijke straattypen, zooals de rattendooder, de sausijsjesjuffrouw, de verkooper van rouw verzen en de reizende muzikant. Voor de volkseigen dracht der Noordfriesche stamgenooten verwijs ik nog naar het plaatwerk Friesischc Heimatkunst van Carl Ludwig Jessen, die met groot talent de stoere eilandstypen heeft getroffen. Met meer titels wil ik den dagbladlezer niet vermoeien. Laten velen door mijn relaas zich opgewekt gevoelen om met deze keurcollectie op het gebied van de kostuumkunde kennis te maken. En laat de verbeelding zich dan mogen vermaken met deze elegante voorstellingen van den smaak der voorgeslachten. Men zal tot de erkenning moeten komen, dat het verleden daarin rijker was dan het heden met zijn confectie en vervelende eenzelvigheid. Daar velen het nog niet schijnen te weten, zij vermeld, dat bezoek en boekuitleening van de bibliotheek gratis geschiedt. Dr. G. A. WUMKES, --- VAN HEINDE EN VERRE Barbaarsche zeden in Indië. In een kampong in het Simeloengoensche had een Bataksche familie naar ouden trant een dochter uitgehuwelijkt aan een candidaat, die zich had voorgedaan, vertelt de „bum.-Bode". Het meisje evenwel verklaarde zich niet met deze keuze te kunnen vereenigen en verzekerde plechtig, dat ze den jongen man niet wenschte te trouwen. De familie stelde haar daarop voor de keuze: trouwen met den aangewezen man of de dco