TWEEDE KAMER. Grondwetsherziening. Enkelvendig klesrecht. Mr. Troelstra had, nat andere leden van _■_*, het amendement ingediend: ..leder kiezer brengt een stem uit". Zulks om meervoudig kiesrecht uit te sluiten. De heeren De Geer en De Savornin Lohman wilden gele»en hebben: „Het toekennen van meer dan eén jstem aan denzelfden kiezer kan niet geschieden uit hoofde van aan het bezit van maatschappelijken welstand ontleende radene—". De heer DB SAVORNIN LOHMAN (C.-H.) Hcht toe: Als een puttenreiniger het brengt tot minister of hoogleeraar, is bü zeer zeker meer waard dan vroeger en daarom wil spr hem dan twee stemmen geven. Is dat nu een klap in 't aangezicht der democratie? Dan krijgen we de kenteekenen! zeide de Minister. Maar precies hetzelfde wordt voor de vrouwen roorgesteld. Hoe kan men dan zeggen dat t toekennen van kenteekenen in strijd is met het evenredig kiesrecht? En zegt men dat iemand op zijn 43ste jaar twee stemmen zal hebben, dan geld dat voor allen boven dien leeftijd en schept men dus geen ongelijkheid voor de wet. Gehuwden, hoofden van gezinnen, hebben meer verantwoordelijkheid dan vroeger. Mag men hun dan geen twee stemmen geven? Daarbij komt dat de kiesgerechtigde leeftijd thans verlaagd wordt tot 23 jaar. Laat men daartegenover de ouderen een dubbele stem kunnen geven. Eindelijk moet 't mogelijk zijn, dat de gehuwde man een stem uitbrengt ook voor zijn vrouw, indien de gehuwde vrouw dit wenscht. Men zon b.v. kunnen bepalen, dat de gehuwde vrouw tusseken haar 25ste en 40ste jaar niet verplicht is zelf te stemmen, maar dit kan overlaten aan haar man. Is dat een slag in 't aangezicht van 't vrouwenkiesrecht?. Neen. Waarom mag dit niet worden toegelaten en wel het stemmen bij volmacht, dat tot de grootste knoeierijen en misbruiken kan leiden? De heer TROELSTRA (soc.-dem.) is er voor, dat de vrouw zelve haar kiesrecht zal hanteeren. De heer DRION 07.-L.) kan zich met de strekking van het amendement-Troelstra volkomen vereenigen. Hij bestrijdt het denkbeeld van den heer Lohman om den man een tweede stem voor zün vrouw toe te kennen. Dat ware een parodie op het vrouwenkiesrecht. Bpr. verklaart zich tegen dergelijke kunstmatige correcties. De MINISTER VAN BINNENLANDSCHE ZAKEN, de heer Cort van der Linden. De stem van onderen heeft slechts gedurende «ekeren tiid meerdere waarde. Want er komt eea tijd dat men minder waard wordt (gelach). Overigens wordt men door mogelijke Kenteekenen onbillijk tegenover tal van anderen van wie betzelfde geldt. Men denke b.v. aan een jong koopman, die aan 't hoofd staat van f zootc zaken. Het amendement-Troelstra (uitsluiting van meervoudig stemrecht) wordt aangenomen met 44 tegen 86 stemmen, links tegen rechts. Het amendement—De Geer—De Savornin Lohman ia hierdoor vervallen. Het amendement-Hugenholte (schorsing; van kiesrecht foor militairen alleen bü wijze van noodmaatregel) wordt verworpen met 45 tegen M «temmen. Een amendement-Duymaer van Twist (bepaling: van de g-evallen van schorsing van het kiesrecht voor militairen in de kieswet) wordt aangenomen z. h. s. De heer VAN DEK VOORT VAN ZIJP (A.-R.) motiveert namens zon politieke vrienden rijn stem over art 80. Spr. blijft beswaar hebben tegen het individualistisch algemeen kiesrecht en het -vrouwenkiesrecht, doch wenscht de Grondwetsherziening niet in gevaar te brengen. Mocht stemming worden gevraagd over dat artikel, dan zal hö ztjn ■tem aan het artikel niet onthouden. Artikel 80 wordt zonder hoofdelijke stemming aangenomen. Thans artikel 81. --- Evenredige vertegenwoordiging. De heer RINK (U. L.) zet uiteen, dat het stelsel van evenredige vertegenwoordiging, dat thans staat te worden ingevoerd, volstrekt niet ingewikkeld is, maar zeer eenvoudig. Doel van 't stelsel is, de gevoelens en overtuiging die onder het volk leven, in dezelfde verhouding in de volksvertegenwoordiging tot uiting te doen komen. Het «enige verschil is, dat straks de mandaten over de verschillende partijen stelselmatig zullen worden verdeeld. Maar de partijen zullen steeds haar uitverkorenen hebben, onder welk stelsel van verkiezing ook. De zelfstandigheid en onafhankelijkheid der afgevaardigden is een kwestie van karakter. En dat ondergaat door een ander stelsel van verkiezingen geen verandering. Bpr. somde verschillende voordeden van evenredige vertegenwoordiging op. Onder dat stelsel wordt voorkomen, dat van enkele stemmen de verplaatsing van de meerderheid kan afhangen. Daarvoor zal een veel grooter aantal stemmen noodig zijn. Mm cal geen herstemmingen hebben.. Herstemmingen hebben het nadeel, dat zij den kiezer hcht verleiden tot ontrouw aan zijn beginselen. ■ Kiezers in streken, waar hun richting in de ■ünderheid is, zullen niet meer thuis behqe*_u te' blijven. Elke stem kan tot haar recht ■omen. Dat wekt het politieke leven op. Maar wil men evenredige vertegenwoordiging, dan moet het ook gebiedend in de Grondwet worden geschreven. De heer ALBARDA (soc.-dem.) wees op verschillende gebreken van het tegenwoordige verkiezingsstelsel. In 1897 verwierf de coalitie 59 pet. van het aantal stemmen en had ze geen meerderheid in het parlement; in 1901 verwierf zö slechts 56 pet. stemmen en kreeg zij 60 «etels. Aan dergelijke wanverhoudingen moet een einde worden gemaakt. Aan sternplicht dient evenredige vertegenwoordiging gebiedend verbonden te zijn. Wie do kiezers dwingt naar de stembus te gaan, moet him ook de gelegenheid geven te stemmen op den candidaat zijner keuze. De MINISTER VAN BINNENLANDSCHE ZAKEN ontraadt aanneming van het amendement-Eerdmans. De heer Eerdmans trekt daarop zun amendement in. . Art. 81 wordt nu zonder hoofoenjke stemming aangenomen. --- Eerste Kamer. Aan de orde is artikel SB: „Do Eerste Kamor bestaat nit EO leden. _fl worden gekozen door de Staten der provinciën op de wljae bij de wet te bepalen". De heer SCHAPER (8. D. A. P.) constateert, dat bij dit artikel wordt bestendigd een lichaam, waartegen jaren is gestreden. Beter ware het, dat de minister de afschaffing van de Eerste Kamer had voorgesteld. Waarom, als de Tweede Kamer vertegenwoordigt den volkswil, daarboven een ander lichaam gesteld? Daardoor wordt de fotografie van den volkswil vervalscht De Eerste Kamer zal steeds blijven een kapitalistische reactie of een sta-in-den-weg. Goede wetsontwerpen, hier aangenomen, worden door de Eerste Kamer ronder blikken of blozen verworpen, getuige de eerste Ongevallenwet, de duurtetoeslag, en «e vermogensbelasting van den heer Treub. En wie weet, wat ons boven het hoofd hangt met de staatspensionneering, waarop duizenden, wellicht tienduizenden, wachten. Waartoe dan dit „correctief"? Heeft de volksvertegenwoordiging dat noodig? Helaas is op dit •ogenblik aan de zaak niets te doen. Het geval Hgt er toe, dat wij zullen moeten berusten ba de instandhouding op dit oogenblik van de Eerste Kamer. Maar wij geven ons verzet tegen dit nnttelooze en schadelijke lichaam niet op en zullen trachten bij een volgende Grondwetsherziening het te doen verdwijnen. Artikel 88 wordt aangenomen z. h. s. --- KORT FEUILLETON. MOORDENAARS. Drie moordenaars heb ik in mijn leven gezien. Den eerste vóór vele jaren, toen ik als advocaat aan een Beierèch landgerecht ▼erbonden was. Op «zekeren dag werd mij meegedeeld, dat ik aangewezen was als verdediger bij het terechtstaan van een zekeren Andreas Hiergeist Deze persoon had zich te verantwoorden wegens moord. De keus was slechts bij toeval op mij gevallen. Men draagt alle jonge advocaten eene verdediging op, en de beurt «as aan mij gekomen. Niettemin zag Bc in de opdracht een bewijs van hoog vertrouwen. Moord. Dat ging dus om een leven; en dat ik ta zulk eene tragedie eene rol moesl •pelen, gaf mij geen geringen dunk van mijne gewichtigheid. Ik begaf mij nog denzelfden dag naar de gevangenis. „Wat verlangt u?" vroeg de cipier. „Ik wensch bij Andreas Hiergeist gebracht ie worden. Ik ben zijn verdediger." „Tot uwe orders, mijnheer." Ik wachtte in de kale kamer. Na eene poos hoorde ik eene deur zwaar in het slot vallen, en sleepende voetstappen naderen. Een boomlange kerel trad binnen; achter hem de cipier. Ik keek den moordenaar aan, en uit mijn blik trachtte ik goedheid, deelneming, inzicht te doen spreken. Misschien poseerde ik wel een weinig. Ik was-namelijk toen nog zeer jong. „U bent Andreas Hiergeist?" vroeg _L • „Ja . „We »t ge, onder welke beschuldiging gij hier zijt?" „Hm?" „Ik vraag of gij weet waarom men u heeft opgesloten?" „Jawel. Wegens rustverstoring." „Wat? Rustverstoring?" Ik keek den kerel in de oogen. Hij sloeg ze niet neer. Onverschillig gluurde hij mij aan. Twee grijze, doffe oogen. „Wegens rustverstoring? — Ge weet toch wel dat ge wegens moord zyt aangeklaagd?" „Jawel. Wegens moord pok/ Ik verloor mijne houding. Hij zeide dat zoo heel terloops: „wegens moord ook." Tegen deze situatie voelde ik mij niet opgewassen. Hier kwam 't er op aan, een sterke, verpletterende verontwaardiging aan den dag te leggen. Maar tegenover wien? Tegenover den boerenslungel, die' stokstijf en onverschillig langs mij heen keek? Of tegenover den cipier, die onbewegelijk stond en naar de zoldering staarde? „Maar, mensch? Hoe zegt ge dat zoo: wegens moord óók? .g- Weet ge dan niet wat dat beteekent?" Niemand 'antwoordde iets. Ik keek naar den cipier, van wien ik verwachtte dat hij dit tragische met mij voelen zou. Maar de oude sergeant stond als eene zoutpilaar. Dus stemde ik mijnen toon wat lager. „Hiergeist, ik ben uw verdediger." „Zoo?" „Wanneer ge het wenscht, dan zal ik getuigen oproepen." „Ja — ik weet niet." „Vertel mij dan uwe geschiedenis, en w-it gebeurd is." Hij vertelde nu, stroef, onwillig, alsof hij het zelf de moeite niet waard vond. Hij was eigenlijk thuis in het Bayrische Wald. Sinds een paar jaren had hij werk in het Boven-Beiersche gevonden, het laatst in een dorp bij Rosenheim. Daar was hij vier dagen bij een boer geweest. Toen kwam de eerste Zondag. Hij ging met een anderen knecht, die op dezelfde hoeve diende, naar het bierhuis. Zij dronken veel, en de ander vertelde hem dat hij een vijand had. Dien wou hij wel eens zien, zeide Hiergeist. Zij gingen dus naar eene tweede kroeg, waar de vijand achter de bierkroes zat Toen zeide Hiergeist dat hij hem nu kende, en dat hij hem eens toonen zou hoe een echte Waldler met zoon vent omsprong. Die kerel moest de hemelvaart maken. Hij wachtte dus den vijand op, sloeg hem met een stok op het hoofd en stak hem zijn mes in de keel. Maar vooraf hadden zij in het dorp misbaar gemaakt, en daarom was hij aangeklaagd wegens rustverstoring. En wegens moord ook. „Gij hebt dus een mengch gedood, dien gij voor 't eerst gezien hadt — die u niets in den weg had gelegd?" „Hij was de vijand van mijn akameraad", antwoordde Hiergeist en wees met den duim achterwaarts, ergens heen, waar buiten deze muren de kameraad moest wezen, voor wien hij den vreemden man had gekeeld. Ik wilde nog iets zeggen, een indrukwekkend woord, dat het ongehoorde van deze daad zou kenschetsen. Maar ik sweég. Want Andreas Hiergeist gluurde mij aan,- drukte zijne oogen toe, en keek mij nóg eens aan. Het was de blik van een wild dier, wanneer men voor zijn hok staat — strak, onverschillig, en toch met iets gluipends. De cipier opende de dein- en liet den gevangene vooruitgaan. Het slot knapte dicht, een paar grendels knarsten. Ik ging, en ik was van de grootheid mijner taak niet meer zoo vervuld, als een uur tevoren. Zeven of acht jaar later stond ik in de gerechtszaal te München. Twee moordenaars moesten gevonnist worden, beiden nog jong. De een was een ambachtsman uit Saksen, een kleine, nietige knaap, van wien men op den weg bezwaarlijk veel kwaads zou hebben verwacht. ■ Als een hoopje ellende zat hij op de bank, het gezicht krijtwit en van angst vertrokken, dè mond half open, de oogen strak vooruit starend. Toen de rechter hem vroeg of hij tegen de verklaringen der getuigen lets had in te brengen, stond hij deemoedig op en verzekerde met gebroken stem, dat hij niets, heelemaal niets er tegen te zeggen had. Hij haalde een bont geruiten zakdoek voor den dag en wischte zich het koude zweet van het voorhoofd. Hij bedelde met onderdanige blikken om genade. Hij wilde de heeren niet ergeren door onbescheiden praatjes, neen, neenl Als zij hem maar in het leven lieten! Daarvoor wilde hij aan hunne voeten kruipen. De ander was uit harder hout gesneden. JSen oud-Belersche boerenknecht, gedrongen van bouw, stevig van botten. De lange opshüting had hem niet bleek gemaakt De angsr ook niet Hij zat daar met roode wangen en Het zijne oogen nieuwsgierig ronddwalen. Voorwaar niemand in de zaal had zulk eene friasche kleur, als deze moordenaar. Op de vragen van den rechter antwoordde hij met luide stem. Hij had altcos iets tegen te werpen. Hii had den moord niet begaan, verklaarde hij. Al de schuld trof den ander, den kleinen, groenbleeken Sakser daar naast hem. Die had 't gedaan. Hij zelf had enkel den buit met hem gedeeld. De behandeling der zaak bracht geen verrassingen. De uitslag er van stond vast, onvermijdelijk, van den beginne al. Twee doodvonnissen. • Want in werkelijkheid hadden zij beiden bekend. Zij waren in eene hoerenhof stede geslopen en hadden met een bijl eerst den ouden boer, daarna de vrouw afgemaakt. Zij hadden baar geld en pandbneven gestolen. Reeds een paar dagen later waren zij gevat De Sakser bekende gereedelijk alles. De Beier moest den diefstal toegeven, maar schoof den moord op zijnen kameraad. De procureur-generaal stond op en sprak kort en krachtig. Hij eischte schuldigverklaring van de laffe moordenaars. Gedurende zijne • toespraak zakte de Sakser letterlijk ineen. Hij stopte zich den zakdoek in den mond en werd hoe langer hoe groener. Hij zou zoo terstond tot ontbinding hebben kunnen overgaan. De Beier echter richtte zijne oogen op den aanklager en luisterde met zichtbare belangstelling toe. Daarna kwamen de verdedigers. Zij bepaalden zich tot eenige algemeene beschouwingen. Te redden viel hier niets. Toen zij uitgepraat waren, verschoven zich de gezworenen onrustig op nunne zitplaats. Zij moesten «ch nu ter beraadslaging verwijderen. Onder al de aanwezigen, ook onder het publiek op de galerij, heerschte de stilte der spanning. Hoe vaak men het ook hebbe bijgewoond, het heeft altoos iets klemmends, wanneer straks de uitspraak volgen zal, die een medemensen overlevert aan den beul. De voorzitter richtte toft de beklaagden de laatste vraag. Of zij nog iets ter' zeggen hadden? De Sakser wendde het hoofd lang-: zaam links, toen rechts. Dit moest „neen"' beduiden. . Maar de Beier sprong weer op. »Ja wel, meneer de president 1"--„Wat hebt gij te zeggen?" „Dat ik die menschen niet heb on** gebracht. Want, kijk, meneer de presw dent, ik kan heelemaal geen bloed niet zien. Er is een getuige hier, die kaa verklaren dat ik geen bloed niet ka* zien." ~ *»■ „Wie is die getuige ?" „Hij staat achteraan." „Hier? In de zaal?" „Jawel, meneer de president" „Hoe heet die getuige?" j „'t Is de slagersbaas Schlammer, bn wien ik vroeger heb gewerkt Dia weel als dat ik geen bloed niet kan zien." _J De voorzitter wendde zich te* haj ademloos toeluisterend publiek. _, „Als de slagersbaas Schaminerf Me* aanwezig is, dan verzoek ik hem naai voren te komen." Daar klonk van de beklaagdenbanE! 'n hartelijk lachen, ongedwongen, dre_4 nend, in eene krachtige bas. Ai de aanwezigen hielden dea adert in — de gezworenen, de advokaten, da rechters, de toehoorders. Allen keken naar de beklaagdenbank. En de Beier lachte nogmaals, werliaw lijk zoo hartelijk en echt gezond. De voorzitter, rees op. Hij staarde naaf ontzetting naar dezen raensch, als naat een waanzinnige. „Gij lacht? — Waarom lacht gij?" En de Beier antwoordde vroolijk weg „Hahahal Omdat u gezegd heft Schammerl! — De getuige heet Schla*»* mer! Niet Schammerl, hahahal" --- Oek vrouwen kiesberoegd. Aiut de orde is art. 84 met daarop ingediend amendement-de Savornin Lohman, om alleen mannelijke Nederlanders kiesbevoegd te verklaren. Verschillende leden bestrijden het amendement en ook de minister ontraadt het ten sterkste. Het amendement wordt verworpen iaat 83 tegen IS stemmen. --- Vergoeding aan Kamerleden. Art 80 luidt: „De leden ontvangen een schadeloosstelling van f 8000 's jaar», benevens, volgens regels, door de wet te stenen, een presentiegeld van f 6 voor het bijwonen van elke vergadering oer Kamer en vergoeding voor reiskosten. „De m het vorige Kd Dedoelde schadeloosstelling wordt niet genoten door de leden, die het ambt van minister bekleeden, noch ook door hen, die gedurende een geheele zitting afwezig bleven. „Afgetreden leden ontvangen een pensioen van f 100 's jaars voor elk jaar, gedurende hetwelk zij lid der Kamer waren, tot een maximum van f 2000. Het pensioen vervalt met den dag, waarop het afgetreden lid na herkiezin" weder de in het eerste lid bedoelde schadeloosstelling ontvangt". --- Een incident. De heer NIERSTRASZ (V.-L.) acht het verkeerd, dat de minister van landbouw aan de Kamerleden een circulaire heeft gezonden met de vraag, of zij bereid waren zitting te nemen in commissies van toezicht. Spr. acht dit ongeoorloofd. Daardoor kan gevaar ontstaan voor de integriteit der leden en voor hun onafhankelijkheid. Daartegen dient wel gewaakt(Rumoer, interrupties. De voorzitter hamert). De heer TROELSTRA. Schaam u! Andere leden roepen: Dat is niet aan de orde! De heer NIERSTRASZ verklaart zich tegen het verleenen van pensioen aan Kamerleden, waarin hij een soort bezoldiging ziet. Ook is hu tegen het presentiegeld, dat zon moeten dienen ter besti-ijding van het absentisme. Acht de regeering het in 's lands belang, dat de Kamerleden altijd aanwezig zijn? Reeds thans blijven te veel Kamerleden in Den Haag. Wil zij de Kamerleden opsluiten in een politieke atmosfeer, in plaats van zich in het werkelijk leren te bewegen? Wil men een kaste van politieke theoritici kweeken? Het komt spr. voor, dat men zulke mannen al genoeg heeft. Laat men eens gaan vragen aan de mannen, die voor het dagelijksch brood werken, dan zal men op een uitzondering na ten antwoord krijgen: wat maakt gij n met trw wekenlang gepraat druk over het kiesrecht en het onderwijs. De heer MAüCHANT: Zeker bij u op de sociëteit. De heer NIERSTRASZ: Er zijn andere zaken, waarvoor men belangstelling heeft: de droogmaking van de Zuiderzee, de verdediging van Indië. .Spr. kent leden der Kamer, die hier zelden rijn en nog zeldzamer spreken, maar toch op het juiste moment hier zijn. Zou men die mannen hier willen missen? Zij hebben hun werkzaamheid en hun hoofdbestaan bniten de Kamer. Zu hebben den vinger, op den pols van het volksleven. Men kan beter werken bniten de Kamer, dan hier te luisteren honderd dagen lang naar politieke en andeie wijsheid. Dat gaat de inspanning van een normaal mensch te boven. Bü de regeling van werkzaamheden wordt er niet naar gevraagd, of een Kamerlid nog iets anders te doen hepft. De Kamer legt eenvoudig beslag op zijn tijd. En nu komt de minister en laat met royaal gebaar 6n zonder eenige toelichting en a fortiori zonder eenige argumentatie eenige rijksdaalders vallen in de hand van den afgevaardigde, die liever zijn kiezers zand in de oogen strooit in plaats van zfjn plicht in de niimste opvatting te vervullen, of die zich vastklemt aan zun mandaat als een middel van bestaan, een opvatting, die spr. allerverderfelijkst acht. De MINISTER en verschillende Kamerleden treden met verontwaardiging op den heer Nierstrasz toe. De minister spreekt hem dreigend en vinnig toe. De heer LOHMAN: Dat Is een gemeene rede, die u daar gehouden hebt! De heer DUYMAER VAN TWIST: Het is een schande, wat hier gebeurd is. (Tot den voorzitter): U moet voor den minister opkomen! Dé heer SCHAPER: Er uit! Er uit! Plotseling schiet, in een van de banken der rechterzijde, eenige plaatsen achter den heer Lohman, de heer Troelstra door het gewoel en roept tot den heer Nierstrasz: „Er uit met jou! Ju schurk, durf jij van idealen spreken! Ju!.,.. Jy!... Er uit... Er uit!... Hu scheen — zegt het Hlb. — met bedoelingen van handtastelijkheid op den heer Nierstrasz los te willen springen, doch werd vastgehouden door eenige andere leden. Even scheen hij te bedaren, doch de wilde stemming, waarin vele leden zich bevonden, greep hem opnieuw aan en hij sprong weer op, roepend: „Er uit!" — toen hij zeer bleek werd en zun krachten hem schenen te begeven. Hij viel weder op de bank terug. Dit veroorzaakte een nieuwe opgewondenheid en het was meer dan tijd dat de Voorzitter de vergadering schorschte, terwijl de heer Troelstra onder de hoede van dr. ccheurer heenging en de heer Duys den heer Nierstrasz (die bv alles zeer bedaard was gebleven) toeschreeuwde: „Als Troelstra er wat van.krijgt, zullen we hot jon inpeperen!" BÜ weder opening der vergadering (de heeren Nierstrasz en Troelstra kwamen geen van beidon weer) sprak de Voorz. krachtig zijn ontstemming uit ten opzichte van het gesprokene door den heer Nierstrasz. .Deze had hem tijdens de schorsing verzocht zijno bedoeling te mogen verduidelijken, maar het leek den Voorz. beter, dien afgevaardigde tot morgen de gelegenheid te laten „om na te denkpn over wat hij had misdreven.' De vergadering werd gesloten. •• • » --- Wat hebben we nu gekregen? Het Hb 1. zegt in zijne beschouwing: Het Algemeen Kiesrecht, zonder eenig „correctiemiddel", door de Tweede Kamer aangenomen met algemeene stemmen! Zouden er wel veel parlementen ter wereld zijn waar iets dergelijks gebeurd is of zon kunnen gebeuren? Daar is dan nu, zonder verzet, door de Tweede Kamer in de Grondwet de bepaling toegelaten, volgens welke „alle mannelijke ingezetenen" (behoudens onbeduidende beperking) het kiesrecht krijgen. Het beroemde, vermaarde, befaamde, beruchte, als een heilmiddel begeerde, als een staatsgevaar gevreesde Algemeene Kiesrecht. Tientallen jaren is er om gestreden, in vergaderingen, in de Kamers en — op Btraat... want wij herinneren ons nog menige Amsterdamsche vergadering, vooral uit den bloeitijd van „Constantia", die overging in straatkabaal en vaak in vrij ernstige botsingen met de politie. Nog maar enkele jaren geleden wilden de vrij-liberalen het A. K. alleen aanvaarden onder beding van versterking der positie van do Eerste Kamer, verzetten de Un i e-mannen zich tegen het insluiten der bedeelden en wilden zelfs de vrijzinnig-democraten althans de doorloopend bedeelden ; uitsluiten. Nog maar enkele jaren geleden verzette de gansene rechterzijde zich tegen het „individualistische" en „atomistische Algemeen Kiesrecht en gehaarde zij zich om de vaan van het gezinshoofdenkiesrecht die minister Heemskerk tn de Tweede Kamer trachtte binnen te dragen. Nog maar enkele jaren geleden was er, in de Grondwetseomnaissie van het ministerie-Heemskerk, onder de 15 leden waaruit die Commissie bestond, blijkens haar rapport slechts étSn, die élke uitsluiting van bedeelden wilde opheffen... zooals nu zal geschieden. Maar tronwens, als wij de meeningsverandering, binnen enkele jaren, bij sommige in de tegenwoordige herziening zeer vooraanstaande personen Ronden aangeven, dan zou menigeen er van opzien. Doch wij mogen natuurlijk geen gebruik maken van vertrouwelijke mededeelingen. Er is, op 't stuk van het A. K„ in korten tijd —ïker veel veranderd in de meening yan velen. Zeer veel heeft daartoe stellig bijgedragen... Mr. S. van Houten! Want diens Kieswet heeft het aantal kiezers soo gestadig en soo aanzienlijk doen toenemen, dat de verovering vrijwel gelijk staat met het innemen van een nagenoeg stukgeschoten stelling. Daar komt nog dit bij, dat de overwinningduur ia gekocht. Naar onze meening te 4 a er. Wij denken aan het bekende verband met Art. 132. Indien men aan de rechterzijde niet werd aangelokt door het schoone vooruitzicht voor het bijzonder onderwijs, dan sou zonder eenigen twijfel de uitslag een andere zijn geweest. De heer Troelstra triomfeert op de puinhoopen van den tegenstand tegen Alg. Kiesrecht. Voor hem moet het heden een schoone dag in zijn leven zijn geweest, nu hi] een doel, waarvoor hij haast heel zijn leven lang heeft gestreden, nagenoeg ziet bereikt, ongeveer juist zóó, als de socialisten het hebben verlangd. Hem zij dit groote succes gegund. En de bravo's die ter linkerzijde opgingen toen Art. 80 zonder hoofdelijke stemming werd aangenomen verklaard, konden de socialisten gerust doen hooren. • Wij zouden wel willen dat wtj hetzelfde konden zeggen van de vrijzinnigen. Doch zij staan voor 't meerendeel nog/ niet zoo los van de openbare school als mr. Troelstra en de zijnen. En indien er bravo-roepers ook onder hen zijn geweest (wij hebben er niet nauwkeurig op gelet) dan hebben die gejuicht als iemand die meent, een haas in den zak te koopen, terwijl het straks misschien zal blijken — een kat te zijn. * » • Art. 80, zooals het door de Tweede Kamer is aangenomen, ziet er nu zoo uit: leden der Tweede Kamer worden rechtstreekseh gekozen door de mannelijke ingezetenen, tevens Nederlanders of door de wet als Nederlandsche onderdanen erkend, die den door de wet te bepalen leeftijd, welke niet beneden drie en twintig jaren mag zijn, hebben bereikt en door de vrouwelijke ingezetenen, die aan gelijke voorwaarden voldoen, indien en voor zoo ver de wet haar, niet uit hoofde van aai. het bezit van maatschappelijken welstand ontleende redenen, . kiesbevoegd verklaart. ledere kiezer brengt slechts éene stem uit. De wet bepaalt, in hoeverre de uitoefening van het kiesrecht wordt geschorscht voor de militairen bij de zee- en de land: macht voor den tijd, gedurende welken zij ïich onder de wapenen bevinden. Van de uitoefening van het kiesrecht zijn uitgesloten zij, wien dat recht bij onheri-oepelijke rechterlijke uitspraak is ontzegd; zij die rechtens van hunne ■ vrijheid zijn beroofd en zij die krachtens onherroepelijke rechterlijke uitspraak wegens Krankzinnigheid of zwakheid van verrco- Êens, de beschikking of het beheer over iinne goederen hebben verloren of van de ouderlijke macht of de voogdij over een of meer hunner kinderen ontzet zijn. Aan onherroepelijke veroordeeling tot een vrijheidsstraf van meer dan een jaar of wegens bedelarij of landloooerij, zoomede aan meer dan twee, binnen een door de wet te bepalen tijdperk vallende, onherroepelijke rechterlijke uitspraken openbare dronkenschap vaststellende, verbindt de wet tijdelijk of blijvend verlies van kiesrecht. De uitoefening van het kiesrecht is verplicht volgens regels door de wet te stellen" De hoofdpunten van dit nieuwe Art. 80 der Grondwet zijn dus: 10. Algemeen kiesrecht voor mannen (behoudens geringe, vanzelfsprekende uitsluitingen; 20. Vastlegging in de Grondwet van het (bestaande) enkelvoudige kiesrecht: 30. De mogelijkheid van invoering van vrouwenkiesrecht (mits niet gebonden aan maatschappelijken welstand) door den gewonen wetgever-40. Sternplicht. En daarbij heeft de Kamer, door het on veranderd arnnemen van* Art. 81, ook nog evenredige vertegenwoor d i g i n g gevoegd. --- Rechtbank Heerenveen. 16 Nov. Siegerswonde. Aukje J. is bij vonnis van 26 Oct. bij verstek veroordeeld tot f 10 boete, subs. 20 dagen hecht., van welk vonnis zij in verzet is gekomen. 'f Betreft hier een ruzie tusschen bekl. en vrouw van Houten, ecu kibbelarij, die van de kinderen op de vrouwen is overgeslagen. Een jongen van laatstgenoemde had een jongen van bekl. geslagen' en deze was hierover zoo gebelgd, dat ze op 31 Aug. eerst het zoontje en daarna de moeder „een klein tikje heeft gegeven". Eisch: bevestiging van het vonnis. --- Bakkeveen. Ook de volgende bekl. Willem van D., schipper, gedom. te Noordbroek, was niet tevreden met het vonnis, krachtens hetwelk hij wegens diefstal tot 14 dagen gevang, veroordeeld werd. Den 3en Aug. lag hij met zijn schip te Bakkeveen, nabij de woning van Alle vd. Brug, houthandelaar aldaar. Terwijl deze niet thuis was, heeft bekl. van een hoop talhouten, die daar opgestapeld lagen, een gedeelte weggenomen en in het ruim van zijn schip gesmeten. Bekl. doet het nu voorkomen, alsof hij, terwijl hij gras voor rijn konijnen zocht, maar een stuk of tien talhouten uit den onderwal heeft opgeraapt, maar v.d. Brug miste wel een 300, voor een waarde van een rijksdaalder en bovendien hebben twee getuigen het gepleegde feit gezien. Eisch: bevestiging vonnis. Bekl. is bezorgd, dat d© rechtbank niet voldoende van zijn adres op de hoogte zal zijn, daar hij schipper is en dus geen vaste woonplaats heeft. Maar de Pres. stelt hem op dit punt gerust: „Als het noodig is, zullen we je wel weten te vinden". --- Drachtster-Compagnie. Na afloop van het schoolfeest te Drachtster Compagnie 13 Sept. keerde Hendrik de V. van Ho/utigehage naar huis terug. Hij ontmoette in niet al te zachtaardige stemming den 24-jarigen Jille Pultrum, die onder den invloed van sterken drank verkeerde. Er vielen woorden en van woorden kwam het tot daden. Bekl. greep Pultrum vast en al worstelende kwamen ze in den onderwal terecht. Arme Wijnstra, die met de V. liep, heeft het vechtende paar teen weer overeind geholpen. Maar bekl. had er neg niet genoeg van. Hij trok een mes en heeft Pultrum daarmee aan het hoofd verwond, zoodat deze nog al vrijwat bloedde. Nog dienzelfden ,avond heeft de politie dokters nuip voor nem ingeroepen, Beid. beweert, van niks te weten. Eisch, wegens mishandeling, 4 mnd. gevang. --- Sorremorre. Hij ging spelevaren op 't meer en de kabbelende golfjes dreven r/n boot verder en verder. En hij tuurde met scherpen blik al maar naar zwemmend-vliegend gevogelte, dat mocht komen onder 't bereik van zijn geweer, dat geladen naast hem lag. Die loerende en turende oogen sagen niet, dat juist daar, waar de oever een bocht maakt, gevaar dreigde. Zoo dreef hij door, de 27-jarige Egbert 8., de politie tegemoet, die ongezien per roeiboot naderde. De ontmoeting was niet vriendschappelijk. De jager, niet in 't bezit eener geldige jachtakte, weigerde het geweer af te geven; „je moogt 't taxeeren, maar afgeven doe ik 't niet". Net viel er een patroon uit, die de rijksveldwachter Vollema van Grouw fluks opraapte: zie daar 't.bewijs, 't geweer was dus geladen geweest. Nu ontstond er een lichte worsteling om dit vuurwapen; beiden hielden 't krampachtig vast, maar eindelijk gaf Vollema den kamp op, want zijn bootje schepte reeds water. Zoo bleef Egbert destijds meester op 't terrein, en des te meer speelde hij heden verloren spel, wat hem nu niet bepaald was aan te zien: oogenschijnlijk nam hij de zaak nög al luchtig op. Ook, toen het 0. M. wegens wederspannigheid twee maanden gevang, tegen hem vorder.de. „Als ik schuldig was, zoo zou ik vragen om een lichtere straf, nu niet. Nu vrees ik geen straf, ook niet al wilt U meer geven, desnoods geen sterven." Aldus antwoordde hij op de 'bekende vraag van den Pres., of hij nog iets te zeggen had. --- Ureterp. Met een zwaar hoofd, niet heï gevolg van zwaarwichtig gepeins, verliet Jan Wouda het marktgewpel, ontweek het stemmengegons en de aleohollucht en zocht een rustplaats in de Brouwerslaan. Hier trachtte hij de wereld te vergeten en zich over te geven aan een stille sluimering.. Het pad van Wieger V. voerde langs diezelfde laan, toen hij den 21 en Oct. zijn vroegerai knecht Jan Wouda aan den kant van den weg aantrof. Hij hief een vrij dikken knuppel op, en gaf hem daarmee* driemaal een gevoeligen tik tegen 't hoofd. Wouda, nu vlug ontnuchterd of ontwaakt, zette 't op een loopen, om voor meerdere tractaties gevrijwaard te blijven. Bekl. was 't met deze lezing nieï eerlijk eens; hij had een klein boomtakje van den weg opgeraapt, om zich daarmee af te weren, want hij vreesde voor een revolver, en had reeds een groot, geopend mes een heel' eind weggetrapt. Het opnieuw nazetten van Jan Wouda, was min of meer als een handige manoeuvre bedoeld: diende, om hem, dien hij zoozeer vreesde, weg te krijgen. Volgens het 0. M. was van afweren geen sprake geweest. Eisch wegens mishandeling: f 25 boete, subs. 50 dagen hechtenis. Bekl.: Dat zal Te nooit kunnen aannemen- Pres.: Dat spijt me voor je. --- Oudetrijne. Een deel der bevolking van dit Weststellingwerfsche dorp interesseert zich bizonder voor de familie Van der Molen aldaar. Ofdeze blijken van belangstelling den betrokkenen bizonder aangenaam zullen zijn, 'mag worden betwijfeld, afgaande op het tafereel, dat zich o.m. in don avond van den 15en Oct voor de woning van D. Molen afspeelde. Een groote troep jongenshad zich op den weg geposteerd, den tijd doorbrengende met heen- en weerloopen. Men deed „niks"; maar niettemin achtte de fam. v.d. M. 't geboden, vanuit de donkere kamer nauwlettend toe te zien, wat daar buiten plaats vond. Een uit de menigte stapte manhaftig naar voren, deed een mik, en vlak daarop hoorde Harmke, de dochtor, vanuit d© gang een min ot meer rinkelend geluid. Nader bleek, dat do glasruit boven de voordeur een klein gaatje vertoonde, met aan weerszijden verschillende barsten, 't Gruis vond men den volgenden morgen op de mat in de gang. De dader werd aangewezen; hij was door de dochter klaar en duidelijk herkend, miar de bekl. wist zich niet schuldig, had beslist niks gedaan. Van der Molen vroeg f 2.40 schadevergoeding. , *< Eisch: 14 dagen gevang. In eene zaak met gesloten deuren werd tegen Meindert L. te Oudega (Small.) wegens 't plegen van onzedelijke handelingen drie maanden gevang, geeischt. Uitspraak Donderdag a.s. --- Vonnissen. Wessel N. te Boijl, mishandeling, f 25 boete of 50 dagen hecht. Gerrit B. te Boijl, mishandeling, f 20 boete of 40 dagen hecht Jannes P. te Dragten, mishandeling, 2 maanden gev. Sjoerd V. te Nijega (Sm.), diefstal, 1 40 boete of 80 dgn. hecht. Harmen van D. te Boijl, overtreding hondenbelasting f 5 boete of 10 dagen hecht. Hendrik ten V. te Steenwijk, mishandeling, l 10 boete of 20 dgn. hecht X. te Kuinre, mishandeling, vonnis 19 Oct 1916 bekrachtigd (14 dagen gevang.). --- Een slagveld te koop aangeboden. De eigenaar van 10 hectaren grond midden in het tegenwoordige slagveld aan de Somme, heeft in een Amerikaansch blad zijn bezit te koop aangeboden. Hij wijst er' in zijn advertentie op, dat dit stuk grond voi iTurtscne en Engelsche loopgraven is en zoodoende een groote historische waarde heeft Het Fransche blad de „Eclair" spreekt uit naam van alle Fransche patriotten zijn verontwaardiging uit over zulk een handelwijze en deze uitbuiting van Frankrijks heroïsche slagvelden. Van Frankrijks in bloed gedrenkte velden behoort men den Amerikaanschen zakengeest verre te houden. Op dit eerste schandaal behoort geen tweede te volgen, zegt het blad. --- Begrafenissen in Friesland. 't Is waarschijnlijk zelf een predikant, en wel een in Friesland, die in de N. Rt. Ct allerhande bijzonderheden uit het predikantsleven mededeelt Hij heeft het ook over de begrafenissen in jFriesland met de bijzondere gebruiken en over de plaats, welke de predikant daarbij inneemt. De misbruiken (maaltijden met onmatig drankgebruik) hebben langzamerhand opgehouden te bestaan. Er rijn er ook, die het stuitend* vinden, dat nog vele malen van uit de herberg wordt begraven, maar dat kan nu eenmaal vaak niet anders, omdat in menig dorp de gelagkamer van de herberg de eenige lokaliteit is, welke ruimte genoeg biedt, om de meestal talrijke deelnemers aan een begrafenis te bevatten. En flesschen en glaien in het buffet worden zooveel mogelijk verwijderd. Toch zou 't wenschelijk zijn, dat de consistoriekamer meer al er voor werd ingericht. Maar • plaats, welke de predikant inneemt I een begrafenis, 't Komt voor, dat de overledene in zijn leven, of dat ook de familie zich weinig of nooit met de kerk heeft ingelaten. Toch wordt de predikant gevraagd den voorgang; te willen hebben en 't zou hem hoogst kwalijk worden genomen, wanneer hij bedenkingen mocht maken. Waarom staat men ex op, dat 'n predikant zal voorgaan bij de begrafenis? Men durft of wil niet breken met den ouden vorm. Maar voor den predikant brengt elk dier plechtigheden het bijna stuitend onaangename gevoel mee, bij zoon gelegenheid niets meer te zijn dan een ornament, dat er nu eenmaal bij hoort. Hij weet en voelt, dat het noodige contact tusschen hem en de naastbestaanden, tot wie hij zich voornamelijk te richten heeft, ontbreekt en dat maakt den begrafenisdienst dubbel moeilijk. Zoo is het te verklaren, dat de predikant er zich wel eens toe laat verleiden daar in zijn toespraak min of meer bedekt iets van te zeggen, — te verklaren, zij het dan ook niet to billijken of te vergoelijken, omdat de sterfkamer niet de aangewezen plaats is om ook maar eenige polemiek te voeren. Twee oplossingen van de kwestie zijn mogelijk. Een daarvan is, dat de predikant onveranderlijk weigert zich voor zulke diensten te leenen, al zal dit, vooral op kleine dorpen, voor hem onaangenaamheden en moeilijkheden meebrengen. Een andere en betere oplossing is deze, dat zij, die zich te eenenmale van elk kerkelijk verband hebben losgemaakt, bij een sterfgeval niet om den voorgang komen bij den predikant, maar, al naar de richting waarin zich hun denken en voelen beweegt, een der voormannen van de vrijdenkers, van de socialisten ol anarchisten vragen om bij de begrafenis eenige woorden te spreken. Het is den schrijver bekend, dat dit, in Friesland althans, meer dan eens gebeurt, en het moet ongetwijfeld een beteren indruk maken dan dat iemand, die zoo weinig geestverwant van ben is, tot hen het woord richt Maar vóór dat dit algemeen regel wordt, zal er nog heel wat tijd verloopen. Misschien ook kan dit oogenblik bespoedigd worden door een staking van predikanten in dezen zin, dat zij weigeren zich voor diensten als boven omschreven, te leenen. --- INGEZONDEN. Mijnh. de Red.! Tot mijn verbazing las ik in Uw blad van i.l. Zaterdag dat. nu de XMr.-gen. der Post. iieeft ingetrokken net reent om des ZondaKs de poststukken af te halen, de lijsten met de handteckeningen van personen, die hebben verklaard op den Zondag geen poststukken meer te willen ontvangen, terzijde moeten worden gelegd. Daarvoor bestaat m. i. geen enkele reden. De actie te Heerenveen was zuiver plaatselijk. De onderteekenaren hebben niet verzocht afschaffing van de bestelling, maar enkel de verklaring geteekend, dat hun poststukken voortaan niet meer op Zondag behoeven te worden besteld. Slechts door een enkele werd als voorwaarde gesteld, dat de brieven zouden kunnen worden afgehaald. Gaat het nu aan, terwille van die enkelen geheel dien arbeid ongedaan te maken? Op die' vraag moet ontkennend worden geantwoord. Nog temeer nu een ieder te allen tijde liet recht heeft te verzoeken, dat zijn naam van de lijst worde geschrapt. Daaraan wordt dan direct voldaan. 't Wil me voorkomen, al kan ik nae vergissen, dat van den nu genomen maatregel door den Dir.-gen. het personeel, dat gebaat wordt door het niet-bestellen op Zondag, zeer weinig of in 't geheel niet zal profiteeren. De actie bedoelde te bevorderen de Zondagsrust voor de bestellers. Ten" behoeve daarvan hebben de lijsten gecirculeerd. Dezelfde redenen die destijds noopten de lijsten te teekenen, bestaan nog. We verwachten dan ook, dat slechts enkelen, die zulks terwille van hun zaken noodzakelijk achten, hun handtoekemng zullen terugnemen. Met dank voor de plaatsing, H. A. DIJKSTRA. (Zeker, de onderteekenaren van bedoeld adres verklaarden enkel, dat op Zondag de voor hen bestemde poststukken met behoefden te v/orden bezorgd. Maar zijn de onderjeekenaren er tevoren mee bekend gemaakt: wanneer ge teekent, ontvangt ge des Zondags niets meer, terwijl bü uwen buurman, die niet teekent, wel op Zondag besteld wordt? We kennen meer dan één onderteekenaar, die dit niet heeft begrepen, die in de meening verkeerde, dat hij in beginsel meewerkte tot een al geheel e opheffing der Zondagsbestelling en niet tot een zich zelf achterstellen bij anderen, zonder meer. Die zijn er dus feitelijk... ingeloopen. We laten nog daar de kwestie, wat er van de Zondagsrust der bestellers terecht komt, wanneer in ïoder geval Ven deel van de post bezorgd moet worden. Red.) --- Tor Aankondiging. I •&, ? e a maar een m e n ■ c h 1" Gedicht van WG van Nouhuijs op muziek van G. J. Misset. (Niet in den handel) Ee» nieuw procédé van muziekdruk (wit on rakleurden ondergrond), waardoor muziekstufc Ren goedkooper geleverd kunnen worden dan tot nu toe. Deze nieuwe vinding, toerenasl dopr den heer G. J. Misset te Arnhem, maakt net mogeiuk zonder origineel negatief cliché, zonder fotografie of etsing negatieve cliché"! te vervaardigen van penteekeningen, annonces, enz. „D?t °P deze wijze muziek goedkooper geleverd kan worden, is zeker een voordeel. Maai voniïi J"l ï06 fe,vo,8de methode komt ona, vooral wat den tekst betreft, duidelijker voor en w aangenamer voor het oog. tn?hpvnwi«_n Nederland. gelU. blad K& van het vreemdelingenverkeer, LhiLin? 1» mooi geïllustreerde be!^ Ur^sw^?n^G?va*terland. ..Gaasterland. sche omzwervingen." An,te»?,Idf£r Renryk Sienkiewicz. uitgave ïfn de Ned. Drukkers- en.TjitgeTers-Mij. „O. Misset' te Doetinchem. Pnjs f 0.80. Als men den naarü van dezer schrijver hoort, denkt men terstond aan zijn werk ~Quo Vadis?" en ook dit boekje „Antea" herinnort daaraan. Het is, zooals in de inleiding wordt meegedeeld, „een variatie op hetzelfde thema, maar beknopter van vorm en breeder opgelat", t Is een uiterst net boekwerkje in aardig liauen bandje en met zeer duidelijken druk. Nederland en Duitschland» keur van documenten, verzameld door een Nederlander. Uitg. N. V. Expl. Mij. v. Dagbladen» Den Haag. . p® O ompressl beknopte behandeling van beginselen, constructie en toepassing, door Dr. H. J. Slijper. Tweede druk. Prijs f 1.75. Uitg. van „3. B. Kluwer, Deventer. --- BurgerlijKe Stand. [ ACHTKARSPELEN. van 9 tot en met 15 Nov. Geboren: Marten zv. Jan van Houten en Trijntje Tabak, H.-Opeinde- Arjen iv. Mella Visser en Pietje v. Dellen, Drogeham; Doctledr. Jan Smeding en Akke v. d. Bij. Twijzel; Bartel xv. Sjoerd Boersma en Fokie t. d. Ploeg Twrjzel; Ate sv. Pieter Sijtsma ca Sjoerdje Kramer, Gerkesklocfcter; Grietje dv Gerrit Bouma en Catharina Be Boer. Ondertrouwd: Gerke Veenstra, Drogeham en Trnntje de Vries, Kooten; Meindert Pama, Surhuisterveen en Trijntje v. d. Hoek, Drachten. Overleden: Luitzen Berends Kooistra, 65 1,. geh. met Lusbert Veenstra, wedn. v. Kogeltje Bosma, Kooten; Sietze de Vries, 4 m.. Buitenpost; Janke Hogerwerf. 80 j., wed. vaa Aan Triemstra, Buitenpost; Freerk Oosterbaan, 89 J, geh. met Maria van der Wie!, vroeger wedn. van Beitske van der Wal, Dro-i geham; Grietje Kuipers, 8 j., Surh.voen. DONIAWERSTAL. van 10—16 Nov. Ueboren: Meine zv. Willem op de Hoek en Gettje Bouma te St.-Nicolaanga; Foekje dv Tbeunis Douma en Dina de With te Nijega:] Douwe zv. Durk Sijbesma en Utlkje Noppérli te Oosterhaule. HARLINGEN. van 11—16 Nov. Geboren: Dievertje dv. Eelkje Koning eaj I.ammechien Tams; Lammert zv. Cornelis Buisman en Trijntje de Vos: Fetje dv. Bonne Tichelaar en Heintje J. Galliard; Jan sv. Janvan der Hoek en Antje Posthumus; Hendrikje dv. Kick van Vliet en Romkje Vissencani Pieter Hendrik sv. Hendrik Huizenga e_< Martha Vogelaar. Overleden: Geeske Ferwerda, 80 J., ongeh.i Dirk de Vries, 65 j., geh. met Johanna Bronsr Hermanus Husselman. 76 j„ geh. met Regina», Smit; Jan Souverein, 71 j.. geh. met Hendring, Beuker. HASKERLAND, van 9 tot en met 15 Nov. Bureau Joure. Geboren: Jelle cv. Bvert-' Sietsma en Akke de Jong; Tjerk xv. Jelle Oosterkamp en Trijntje Jetten, beiden te Oudehaske; Riemer zv. Marten Praamsma en Foekjen Grondsma: Meike dv. Romke d* Jong en Trijntje Minnema, beiden te Joure. Overleden: Rigtje Foekes de Jong, 76 j., te Jour;; Jetze de Jong, ruim 1 j-t,*6 Joure. Bnreau Nijehaske. Geboren: Jelle zv. Hans Noppert en Aukjen Kuperus te Haskerdijkeiy Froukje dv. Hielke Strampel en Aaltje Bijisma te Nijehaske; Leffert zy. Jannes Meijer en Hijlkie Schaafsma, te Haskerdijken. Overleden: Jacob Anskes Siebenga, 85 L, te Nijehaske. KOLLTJMERLAND cm. van 9—16 Nov. Geboren: te Kollum: Tjimkje dv. Oornelt» Wiersma en Uilkje v. d. Bij. Ondertrouwd: Hielke Ruwersma, 25 i.. Burum en Grietje Enting, 20 j., Grootegast. Overleden: te Kollum: Jantje, 2 j., dr. Jacob Bergmans en Nieske Bosch: Akke Zwaanstra, 79 j., wed. Gerben Boonstra, Kollumerr zwaag; Sierk v. d. Land, 67 j., ongehuwd. OOSTSTELLTNGWERF, van 10—16 Nov. Ondertrouwd: Poppe Hooijsma, 32 j., en H-okie v. d. Vaart. Si. J.. beiden te Haiilc. Geboren: Gobsb bv. BJ. Hof en A. Posthumus te Haule; Hendrik zv. H. de Jong en L. de Jong te Oosterwolde; HiHebrand zv. A. Hartholt en M. Koopmans te Donkerbroek: Jan zv. M. Leerling en M. Stoker te Appelscha; Pieter zv. H. Thalen en H. Stoker ta Langed'ijke; Jacob zv. B. Slofstra en A. ▼• o.; Wolf te Makkinga; Wiitze zv. L. v. d. Veen en J. Hof te Fochteloe; Jantje dv. M. Posthuma en N. Steg te Appelscha. SMALLINGERLAND, van B—l 4 Nov. Geboren: te Drachten: Klaas zv. Arme vatt' der Horst en Dieuwke Santman; Trijntje dv. Jan Baron en Baukje Adema; . Elena dv Frans v. d. Laan en Elena v. Ooijen- Wijtske dv. Bouke van der Wal en Antje Ras; Jan sv. Rndolf Bijisma en Willemke Weening; te Opeinde: Sjoukje Anna dv. Ruurd de Vries en Antje Wedzinga; te Boornbergum:. Ruurd sv. Harmen de Jong en Wütake de Graaf; Dirk zv. Dirk Damkot en Anna Veenstra. Overleden: te Drachten; Aaltje Veenstra, 1 dagen, dv. W. Veenstra en D. Klaver. Ondertrouwd: Durk Mulder, 29 j. en Jacob*; Wilkens, 25 j\, beiden te Nijega; Melle Wei-' ma, 27 i., te Drachten en Aaltje Febeama, 28; j.. te Garijp. jij TIETJERKSTERADEEI* van B—l 4 Nov. '1 Geboren: Tjitske dv. Hermanus Eldering en Aaltje Zijlstra te Bergum; Berend tv. Oebele Bleeker en Jeltje Korporaal te Oenkerk; Ritste ïv. Jelte Groen en Hijlkje Hulshoff toi Oostenneer; Saake zv. Freerk Sikkea Popma en Janke Boorj te Wijns. Ondertrouwd: Aalzen de Haan en Trijntje Koster, b. te Garijp. Overleden: Hedman Bijisma. 14 j., echtg. t. Taetsche Dijkstra te Oostenneer; Lijsbert Ac Groot, 81 j., wed. van Roelof A. de Jong ta Oenkerk; Ruurd Sjoerds Plantinga, 66 j. hl Bergum; Renske Huizinga, 55 j., echtg. van Johannes Sjoerds Visser te Oudkerk; Gosse van der Wielen, 92 j., wedn. v. Siemkje Hat bersma te Tietjerk; Klaaske Jans van dea Heide, 65 j\, echtg. van Sipke Lieuwea v. _ Veen te Ilardegariip. TJTINGERADEEL, van 10 tot en met 16 Nov. Geboren: Rudolf zr. Harmen Toering en Janna Holtrop te Akkrum; Johannes sv. Ger? rit Rüpkema en Jinko Hcidsma te Akkmnui Overleden: Grietje Wopkes Bergsma, "* J-J echtgen. van Geert Sinnema te Oldeboorn. ---