Brieven uit Duitschland. OUD-GERMAANSCH RECHT. Jonggezellen en getrouwde marden in de oude wetgeving. v. Reeds in vroegere tijden was in alle landen de staat er op gesteld, dat de bevolking zich vermeerderde. Met de bevolking gelooft men, dat ook de bloei en welvaart van 't land toenemen. Vooral het Duitsche volk heeft zich sterk vermeerderd en thans is als resultaat bereikt: 20 millioen Duitschers te veel. Reeds in de middeleeuwen schiep men wetten, die aan getrouwde mannen boven de jonggezellen veel voordcelen beloofden. Bekend in dit opzicht is het oude Duitsche rechtsgebruik, dat een ter dood veroordeelde jonge man door een meisje vrij gekocht kon worden, als 't meisje dan bereid was, den ter dood veroordeelden misdadiger te trouwen. Het moet ook werkelijk in de Duitsche steden herhaaldelijk voorgekomen zijn, dat een misdadiger, die reeds op 't schavot stond of onder de galg, op het laatste oogenblik nog door een meisje uit de omsianders op deze wijze werd gered. Van 't schavot ging men dan direct aan de bruiloftstafel, een ruil die waarlijk niet te versmaden viel. In vele Duitsche gemeenten bestond de bepaling, dat de getrouwde mannen vrij brandhout uit de bosschen mochten halen, de ongetrouwden daarentegen niet. Eigenaardige bepalingen bestonden langen tijd in de Pfalz, Hannover en Braunschweig. Volgens deze bepaling' viel 't eigendom van een .jonggezel steeds den staat toe. In Brandenburg werd in 1683 een bepaling in 't leven geroepen, volgens welke elke man op zijn 20ste levensjaar reeds getrouwd moest zijn. In 1722 bestond deze bepaling nog, doch werd toen in zoover veranderd, dat elke man op zijn 25ste levensjaar getrouwd moest zijn. Vooral in de belastingen genoten de getrouwden groote voordcelen tegenover de ongetrouwden. Voor een 15-tal jaren, werd :in 't groothertogdom Oldenburg een jonggezellenbelasting ingevoerd. Of deze belasting heden nog bestaat, kan ik niet zeggen. Natuurlijk bestaan deze gunstige bepalingen voor getrouwden niet alleen in de Germaansche landen, maar ook in andere staten, vooral in Noord-Amerika. Reeds bij de Dude Joden genoten de getrouwde mannen ïekere voordcelen. Neg meer werden de getrouwde mannen in 't oude Rome begunstigd. Reeds in de tijden der republiek bestond er een belasting voor jonggezellen. Onder Keizer Augustus werden de voordcelen voor de getrouwden nog grooter, wat door de z.g. Lex Julia et Papia Poppaea bijzonder vastgelegd was. Deze wet bepaalde, dat getrouwde ambtenaren hooger in rang stonden dan ongetrouwden en getrouwde ambtenaren met kinderen wederom hooger dan ambtenaren zonder kinderen. Bij hoogere ambtenaren bestond een Bekere leeftijdsgrens, die bereikt moest ïijn vóór do bevordering kon plaats i inden, maar deze grens werd zooveel jaren verlaagd, als de ambtenaar kinderen bezat. Bijv. had de betrokken ambtenaar vijf kinderen, dan kon hij vijl jaren eerder tot een hoogeren rang bevorderd worden. Ook in latere tijden, tot aan 't einde der achttiende eeuw, vinden wij nog wettelijke bepalingen, di© zeer ten gunste der getrouwde ambtenaren zijn.' Bijna tijdens de geheele middeleeuwen vinden wij in Spanje een wet, volgens welke personen, die een getrouwd man beleedigd of mishandeld hadden, zwaarder gestraft werden dan zij, die zulks met een jonggezel gedaan hadden. Had iemand een getrouwden man uitgescholden, dan werd hij dubbel zoo zwaar gestraft als wanneer hij 't een ongetrouwden had gedaan. In Spanje bestond ook de wettelijke bepaling, dat iemand, die in 't huwelijk trad, --eftft i van de oorlogsbelasïing vrij- gesteld wpa1 Ook behoefden mannen, die * thuis een sieke vrouw hadden, niet mee in den striJd- , •■ ~r - a i Not orooter was de vrijstelling van de belastingen in Frankrijk in de-17e eeuw. Hier was de regeering er op gezet, dat men zoo jong als mogelijk was trouwen zou. Daarom bestond de 'bepaling, dat iemand, die vóór zijn twintigste levensjaar trouwde, tot het vijf en twintigste jaar vrij van belasting was. In Rusland werd den grootgrondbezitters tot plicht gesteld er voor te zorgen, dat hun lijfeigenen vóór 't twintigste levensjaar trouwden. Om deze bepaling ook werkelijk te doen naleven, werd er in 1607 nog aan toegevoegd, dat aan lijfeigenen, die op twintig-jarigen leeftijd nog niet getrouwd waren, de vrijheid gegeven moest worden, 't Speekt vanzelf, dat de heeren er nu wel voor zorgden, dat de bepaling stipt opgevolcd werd. de meeste gevallen, was 't motief dezer bepalingen om door een vermeerderde bevolking een groot en sterk leger te krijgen. --- De „Theresiana”. Hoewel Frederik de Groote de foltering verbood en afschafte, is toch door andere wetten en bepalingen gedurende de 18de, eeuw de foltering niet alleen bijgehouden maar in sommiee gevallen nieuw weer ingevoerd. Ook in Oostenrijk-Hongarije en Bohemen was dit laatste het geval door de z.g. „Halsgerichtsordnung Theresiana" in 't jaar 1769. Toch waren de bepalingen dezer wet al vrijwat milder en humaner dan die in de middeleeuwen. Kaar deze verordening was 't alleen nog geoorloofd, de foltering op zulke personen toe te passen, die door de bewijzen zoo sterk belast waren, dat aan hun onschuld niet meer getwijfeld kon worden, maar die toch ontkenden. Nu zou men zeggen, dat ook dan de foltering wel ter Kon worden gelaten, maar men meende den dader niet te mogen veroordeelen, als hij niet bekend had. En daarom kwam 'I voor," dat dezulken, die de foltering verdroegen, zonder een bekentenis af te leggen, vrijgesproken werden. Ook was het niet aan den rechter overgelaten, wien en wanneer hij wilde laten folteren, daarover begeleerde juristenfaculteit. De eerste voorwaarde was ook, dat niet -volgen van een daad beslissend zou zijn voor de strafmaat, maar de misdadige zin van den dader. Ook werden daden, die tegen personen bedreven werden, die zich niet verdedigen konden, vrijwat zwaarder gestraft, dan wanneer ze tegen personen bedreven waren, dip, in staat, waren zich te digen. De uitwerking der straf zou drievoudige zijn, n.1.: 1. De dader zou er door verbeterd worden. 2. het recht. tegenover den staat en den beleedigden of ■-indekten persoon moest voldaan woren ten 3e zou het een afschrikking zijn voor verdere daden. Verminkingen bij de foltering, die anders in de middeleeuwen zeer gebruikelijk waren, werden door de „Theresiana" verboden. i>il was alleen nog toegelaten als verscherping bij de doodstraf. In de Duitsche landen konden in de midnwen iemand, die bij een boer een handvol gras uit een greppel gestolen had, daarvoor de handen afgehakt worden. Was deze bepaling nog van kracht, dan zou hier minstens 2/3 deel der bevolking zonder handen rondloopen. liandstraffen", bijv. het stellen aan don pranger, mochten alleen uitgevoerd worden, als de dader gelijktijdig het land uitgewezen werd. Want men nam aan, dat 'l den dader anders onmogelijk zou zijn een bestaan te vinden. In dat opzicht waren de bepalingen der „Theresiana" zelfs nog humaner dan de wet van thans, want wie in liet tegenwoordige Duitschland onder Politietoezicht wordt gesteld, ziet zich verhinderd om een bestaan te vinden en wordt dus als het ware tot nieuwe straf schuldige aadeu gedreven. (Wordt vervolgd). F. J. HOEKSMA. --- KORTE MEDEDEELINGEN. — Nabij Loosduinen is een groote schuur afgebrand. Van de 70 varkens, die er in gestald waren, zijn 30 in de vlammen gebleven. — Door middel van inklimming is uit een perceel in de Westerstraat te Amsterdam een geldkistje met ongeveer f 2000 ontvreemd. — T ë Rotterdam is de schildersknecht G. v. J. van een vier meter hooge ladder gevallen en aan de gevolgen overleden. — De arbeider L. Epping Ie Nieuw Amsterdam was Zaterdag bezig met plaggen steken. De 58-jarige man is voorover in een sloot gevallen en verdronken. — De directie van de Nederlandsche Bank maakt in de Stct. bekend, dat de nieuwe bankbiljetten van f 60, f 200 en f 300 na vandaag in omloop zullen worden gebracht. — De familie R-, in de Anemonenstraat te Stratum kreeg bericht uit Nijmegen, dat hun vader die sinds 19 'aar vermist Was, thans is teruggevonden. De man! is intussohen 84 jaar oud en verblijft te Nijmegen. — Op de Waal vóór Nijmegen heeft Zaterdagavond een met een sleepboot opvarende roeiboot, waarin twee personen zaten, water geschept, waardoor een hunner, de 25-jarige B. H, baas op een baggermolen, in de rivier viel en verdronken is. — Te Venlo ging een driejarig jongetje onder een stilstaanden zwaar beladen vrachtwagen hangen, zonder dat de voerman het gezien had. Toen de wagen weer aantrok, kreeg het kind het achterwiel over het hoofd. Het was onmiddellijk dood. — Overwegende, dat hij uit 't getuigenverhoor niet den indruk heeft gekregen, dat beklaagde de beleedigende woordn heeft gebezigd, h~'„t de Haagsche politierechter, Jhr. M. Feith, het Kamerlid Duys vriigesoroken var. de hem ten laste gelegde beleediging van een actualist. — Voor den Haagschen politiereohter is met gesloten deuren behandeld de zaak tegen S. de V., uitgever van het weekblad „Pan", wegens het verspreiden van voor de eerbaarheid aanstootelijke geschriften. De niet malsche eisch luidde f 2000 boete, subs. 6 maanden gevangenisstraf. — Zaterdag heeft de burgemeester van Pernis in het openbaar een lichtersohip verkocht, dat bij de Vondelingenplaat aldaar op het droge was gezet. Het schip is gegund aan den hoogsten bieder, voor f 60. Een half uur later is het in een koffiehuis te Pernis onder de bieders onderling verkocht voor f 1050. --- Een kostbare speld. Jaren geleden vond een Amsterdamsche juffrouw op straat een sierspeld met een steen. Zij meende, dat de steen een stukje waardeloos glas was en legde de speld ergens neer. Eenigen tijd geleden kwam het voorwerp haar toevallig weer in de handen en zij liet het aan een kennis zien. Deze, die kenner vau diamanten was, ontdekte, dat de steen een diamant van hooge waarde was. Dadelijk bracht de juffrouw nu 't voorwerp naar do politie. Deze ging de registers na en ontdekte dat ongeveer vijf jaren geleden een Engelsche dame van de vermissing van een dergelijke speld aangifte had gedaan. Haar adres was echter niet meer bekend. De politie deed alle moeite haar op te sporen, maar zonder resultaat. Van de dame is niets meer vernomen. De vindster is thans voor haar eerlijkheid beloond: zij heeft het kleinood, waarvan zij thans de waarde kent, teruggekregen. --- De vliegtocht naar Indië. Een noodlanding bij Philippopel. Geen persoonlijke ongelukken. Voorloopig niet verder. De vliegers, die j.l. Woensdag zoo hoopvol den vliegtocht naar Indië begonnen, hebben een ernstigen tegenslag. Zij hebben Vrijdag in den Balkan een noodlanding moeten maken tengevolge waarvan het toestel zoo ernstig werd beschadigd, dat de tocht voorloopig niet kan worden voortgezet. Den eersten dag hadden de vliegers Praag bereikt te ongeveer 4 uur des namiddags. Eigenaardig waïs, dat men even te voren te Praag draadloos bericht had ontvangen, dat de vliegers pas te 1.22 uit Amsterdam waren vertrokken. Daar men berekende, dat ze in dat geval toch niet Praag konden bereiken, waren verschillende personen, die zich naar 't vliegveld hadden begeven om de vliegers te verwelkomen, reeds weer vertrokken. Ook de correspondenten der Nederlandsche bladen waren al weer op weg naar de stad, maar zagen toen het vliegtuig in de richting van het vliegveld gaan. Natuurlijk spoedden zij zich toen dadelijk terug. Het misleidende draadloos telegram zal wel een vraagstuk blijven. De volgende etappe was van Praag naar Belgrado. Opmerkelijk, dat zelfs 24 uur nadat de vliegers in Belgrado hadden moeten aankomen, er nog geen bericht was over hen. Men begon zich in ons land reeds eenigszins ongerust te maken, omdat niemand het begreep. En voorloopig is het nog niemand duidelijk. Want dat de vliegers bij hun aankomst geen bericht zouden hebben verzonden, is niet aan te nemen. Er werd een dringend telegram gezonden naar den commandant van het vliegveld te Belgrado met dringend betaald antwoord. Dat telegram bleef onbegrijpelijkerwijze eveneens onbeantwoord. Toen werd het ministerie van Buitenlandsche Zaken in den arm genomen en werd door bemiddeling van de Nederlandsche gezanten op den Balkan bericht omtrent de vliegers ontvangen. Deze waren inmiddels al weer uit Belgrado vertrokken. Vrijdagmorgen om half acht zijn zij te Belgrado opgestegen met bestemming naar Konstantinopel. Deze etappe is de langste dagreis van den geheelen tocht, n.l. 1008 K.M. Des middags om half één passeerde het vliegtuig Sofia, de hoofdstad van Bulgarije. Maar zooals hierboven werd meegedeeld, Konstantinopel werd niet bereikt. Nabij Philippopel moest een noodlanding worden gemaakt. De oorzaak was gelegen in het lek worden van den reservewaterkoeler, waardoor de motor onklaar geraakte. Daar bij Philippopel geen landingsterrein is, werd de landing op onvoorbereid terrein uitgevoerd, waarbij de bemanning ongedeerd bleef, maar het toestel ernstig werd beschadigd. Een der vleugels scheurde gedeeltelijk en het landingstoestel brak, terwijl de motor totaal onbruikbaar werd. Wat zal er nu gebeuren? Het Hb 1. spreekt er zijn teleurstslling over uit, dat bij het bericht van het ongeval niet met een enkel woord werd aangeduid, wat er gedaan werd of in overweging was, om een zoo spoedig mogelijke voortzetting van den tocht naar Indië mogelijk te maken. Een mislukking van een zoo groote onderneming ware stellig geen smaad, zegt het blad, maar als men thans reeds de poging opgaf, zou dat toch bedenkelijk veel recht geven aan wie lust mocht voelen ons te kleineeren, dat ook te doen. Ook de consequentie van een dergelijk ongeval is natuurlijk bij de voorbereiding onder de oogen gezien en het feit, dat wij nog niets vernemen van hetgeen er gedaan wordt om een spoedige voortzetting van den tocht mogelijk te maken, beteekent natuurlijk niet, dat men stil zit. Wel schijnt er echter op aan te moeten worden gedrongen, dat het publiek, dat voor een zeer groot deel met hart en ziel meeleeft met dezen tocht, op de hoogte gehouden wordt van de maatregelen, die zijn of worden getroffen om een spoedige voortzetting van den tocht mogelijk te maken. Intusschen blijkt volgens de laatste berichten het vliegtuig zoo ernstig beschadigd, dat aan voortzetten van den tocht voorloopig niet kan worden gedacht. --- Canadeesche. Brieven. v door Mevr. D. Veenstra— Heidstra, van het Bemiddelingsbureau voor Transatlantische Emigratie. Laan van N.O. Indië 196, Den Haag). Winnipeg, 13 Augs. Ik ben naar Prof. Lee gegaan, den president van de Landbouw Hoogeschool van de provincie Manitoba, hier drie kwartier per tram vandaan, 't Is een complex van gebouwen, zoo grootsch en prachtvol als men haast niet kan gelooven. Ik heb daar geluncht en alles bekeken. De lessen worden 's winters gegeven, en het College zorgt dan in 't voorjaar voor goede plaatsen ep farms. Ze willen er ook van onze jongelui nemen, maar de kosten zijn voor de meeste Hollanders te duur. Ik vind Winnipeg ee.\ leeiijke stad. Ik kon er tegen opzien om verder r.aar 't Westen te gaan en de klachten van de menschen aan te hooren. Want tegenvallen moet het wel haast, dunkt me. Vele huizen zijn leelijk, schunnig en verveloos, en 't ziet er vaak zeer armoedig uit, Silverton, 21 Augs. Maandagavond hier aangekomen. Dinsdag naar v. G., en met hem gepraat. Ik merkte wel, dat hij heimwee had, en heb hem eens uit laten huilen; we hebben hem weer bij een boer geplaatst gekregen, maar of 't gaan zal? Hij hoopt nog steeds op geld van huis, om terug te kunnen gaan. T. had ik gisteravond aan de :elefoon, en die maakt 't best! Zondag komen allen hier op de thee. Gister K.'s en N. bezocht. Gaat uitstekend. Onze jongens m«ken het over 't algemeen goed. K. is brutaal en v.d. B. ook, maar verder gaat het best. Het weer is hier vrij slecht. De oogst in Manitoba staat goed., in Alberta slechter dan 00it.... Silverton, 23 Augs. Gisteren zijn we er weer op uit geweest, en eergister den heelen dag. Vanmiddag gaan we naar Russell en morgen (Zondag) komen verscheidene jongens hier. We waren bij de broeders K. die het best maken, en 't uitstekend naar hun zin hebben. De gebr. v. A. waren op een pracht-farm, maar worden slecht behandeld. Wij hebben een anderen farmer voor hen gevonden, aardige menschen, waar ze ook samen kunnen zijn. Vanavond gaan ze er heen; aardige, billijke jongens. We hebben gegeten bij den farmer van T. en V.; prachtige farm en bovenstbeste behandeling; jongens natuurlijk zeer in hun schik. K. maakt 't ook goed, maar tobt over zn gezin. Jongens N. uitstekend; B. en B. dito, de W. ook, en zoo kan ik maar opnoemen. Van 't P. was eerst erg ontmoedigd, maar wil zn 6 maanden uitdienen en dan terug. Vandaag naar den boer van R. en N., die bij elkaar zijn. Eigenaardig is, en naar mijn meening niet prettig, dat die jon-' gens daar in een apart hokje op 't erf leven. Alleen eten doen ze binnen. Ze zijn in dat huisje met vier man en vermaken zich 's avonds wel, maar de andere jongens zijn allemaal bij de families binnen. Edmonton, 26 Augs. Ik kreeg vandaag vaders telegram. Daarmede naar Davids, die niet meer op zijn kantoor was en toen naar zijn huis. Allerliefst ontvangen. Een aardige, vroolijke, opgewekte man, zeer geschikt voor dit werk. Hij behandelt de Katholieken. Hun organisatie is nog maar één jaar oud. en wat die al niet te doen, daar sta je verst md vla. Zij bezitten mijlen en mijlen grond (boschgrond) en hebben 's winters hun eigen lumbercamps, zoodat nooit een man zonder werk of verdienste is. Ze hebben heele kolonies gesticht, houten huisjes gebouwd voor gezinnen en die aan den gang geholpen. Ze hebben graag groote gezinnen. Morgen ga ik er met mevr. D. op uit. Zij stuurt de auto. Hij weet voor 't plaatsen van menschen altijd raad, en of ze al of niet met landbouw op de hoogte zijn, doet er niet toe, als ze maar van 't rechte soort zijn. Geen mopperaars! 't Scheelt natuurlijk wel il loon, maar 20 dollar krijgen ze toch altijd wel. Hij zegt ook, dat als men de klachten van de menschen onderzoekt, ze in 9 van de 10 gevallen ongegrond zijn. Er op uit geweest voor 8., die hier werkloos omhangt n.b. met zijn gezin. En er is plaats genoeg, 'k Heb de brieven van de farmers gezien, die van,morgen inkwamen en om gehuwde menschen vroegen, 'k Zal nu mevr. K. opbellen, dat ze zich maar moeten wenden tot Mr. Dougias. Hij had in 3 dagen 15 aanvragen voor gehuwde paren. Ik heb de lijst gezien. En dan looren zulke lui hier rond rn bedelen bij de Hollanders en raken in beklag! Er is werk voor allen, en voedsel voor allen, 't Mag eerst hard zijn, maar wie werken wil, kan zijn kost verdienen. Mijn meening over emigratie is: de menschen met ijzeren wil om te gaan farmen. komen er. Voor zwakkelingen is het niets. En dat is het bezwaar: er zijn te veel zwakkelingen — om niet te zeggen, dat onze maatschappij" in Holland er bijna geheel uit bestaat. We zijn te week geworden. We zijn niet meer het volk van den tijd van de Ruyter. * Honger lijdt men hier niet; werk op farms en in lumbercamps is er altijd, maar sommige boeren geven hun volks 's winters in het geheel geen loon. Somr. van Nov. lot Maart. In de steden is geen werk te krijgen. Vele Hollanders gaan met het idéé: ik vind wel wat, maar dat is niet zoo. De steden zijn vol met lui, die hun dollars verteren en eindelijk naar de farm teruggaan. Dat vind ik niet erg, en op een farm kan men een zeer goed leven hebben. Maar de meeste Hollanders houden er niet van. Slotwoordvan de Directie van het Bemiddelingsbureau van Transatlantische Emigratie. Mevr. V. is goed en wel weer in 't Oosten van Canada terug én vertrekt bij welwezen 1 October uit Quebec. Ze is voor belanghebbenden te spreken Laan van Nieuw Oost- Indië 196,, Den Haag, na 1 November. Maar eerst heeft ze een paar weken rust verdiend. --- PERSNIEUWS. Ontwapenen of niet? Ook de H. P. bespreekt het debat Van Embden—Snijders te Den Haag. Het blad schrijft: „Veie der argumenten des heeren Van Embden achten wij de overdenking waard, doch als hij het hebben moet van de soort redelooze medestanders, die de Dierentuinzaal vulden, beklagen we hem diep, Zelden hebben wij tulk eene beschamende vertooning bijgewoond als van deze schare lawaaischoppers, die zich nota bene pacifisten noemen". Tot de zaak zelve komende, vervolgt het blad: „Men kan overigens overtuigd pacifist zijn en meenen dat het oogenblik om te ontwapenen voor Nederland nog niet gekomen is. Maar als men die overtuiging heeft, is er geen uitweg uit dit dilemma: óf we besteden weinig geld en energie aan onze weermacht, houden di§ slechts in stand uit sleur en omdat allerlei particuliere en traditioneele redenen de formeele afschaffing beletten; óf we maken onze weermacht zoo goed mogelijk, opdat we, komt het tot een groot internationaal conflict, in het ergste geval ten minste met eere ondergaan; daarentegen een mooie kans behoudend om door eigen volkskracht onze zelfstandigheid als natie te handhaven. Het zou misschien wenschelijk geweest zijn, dat er op het Haagsche congres van de vorige week wat méér over deze zaak gezegd ware dan de heer Elout met zijn voordracht heeft gedaan. De manoeuvres liepen juist op hun eind, en hoe men ook moge denken over de kritiek van het publiek en van de pers over deze oefeningen en wat daarbij aan het licht kwam — men zou wel een verstokt optimist of een door zijn ambt daartoe aangewezen pleitbezorger moeten zijn om den toestand waarin onze weermacht zich thans bliikt te bevinden, goed of zelfs maar bevredigend te noemen". --- Het debat over ontwapening. Ook Democratie, het orgaan van de Democratische partij, zegt zijn meening over „het groote debat" tusschen de heeren Van Embden en Snijders. De schrijver, D., zegt 0.m.: „Dät was de klemmende vraag, de vraag waar naar onze meening het geheele vraagstuk om draait: „Onze regeering beloofde België te besehermen door de ver«sterking van Limburg — hoe zult gij u tegen dat land verantwoorden, en wat denkt gij dat de gevolgen zijn?" De repliek van den ontwapenaar was futloos als slappe thee; en hij wachtte zich wel op deze vraag te antwoorden. De dupliek van den militair kwam heelemaal niet; hij gaf het, volkomen terecht, op, tegen een verloopende vergadering te spreken. Toch was het een klein aantal, dat verder gaan onmogelijk maakte: het viel mij op, dat uit deze kolossale menschenmassa het lied „De Wapens neer" zoo zwak opklonk. Nóg zwakker klonk de Internationale — het lied van socialisten en communisten beide. En daaruit besluit ik dat er een héél ander publiek was. Dit debat leerde ons drie dingen: le. dat in deze kwestie twee gedachtengangen botsen die elkaar niet kunnen begrijpen, de oude, die moet sterven, en de nieuwe, waarop de wereld ru9t, en als een stroom voortdurend wast; 2e. dat de toehoorders bestonden uit menschen, die van tevoren hun vaststaande meening hadden, maar 3e. dat het zoo broodnoodig is dat er één beweging, één blok komt, dat de democraten vereenigt, de sociaal, de christelijke, de katholieke, de vrijzinnige: want zoo splitsen zich onder den drang der vraagstukken van dit gewicht de partijen: conservatief degenen die niet gelooven in de komst van andere gedachten en gevoelens, niet gelooven dat ieder aanwezige in de zaal, stil of protesteerend, zijn eigen gedachtenbezit heeft, doch maar gedachteloos meeschreeuwt, alleen maar overtuigd zijn van de wijsheid van hen die zooals zij denken —r en de anderen die zioh ontvankelijk stellen voor ' wat tegen sleur ingaat! Zwaar zal de weg zijn, moeilijk het organiseeren der medestanders — want absoluut oneens zijn zij het onder elkander — maar het DOEL zal bereikt worden: de opbouw van een nieuwe menschheid!" • « » ji --- Het dienstweigeringsmanifest. Het Volk ziet in den oproep, door een 96-tal personen onderteekend, om allen militairen dienst te weigeren, niet anders dan een leeg gebaar zonder eenige beteekenis. „Deze onderteekenaren toch verklaren: nimmer, ondanks welken drang ook, arbeid te zullen verrichten voor oorlogvoering direktelijk of indirektelijk noodig. Dit zijn (het worde in grooten ernst, zonder schijn van smaad of spot gezegd) van die goede voornemens als waarmede ook de weg naar de jongste oórlogshel geplaveid is geweest. Wij bidden dezen onderteekenaren toe, dat op een beslissend oogenblik de grootte van hun zelfbestand aan die van hunne geloften evenredig zij. Wij kennen niet deze 96 menschen. En kent trouwens iemand zichzelf op dat punt? Toch, al is zulk een gelofte niet veel meer dan een los woord, dat door zoo luidruchtige publikatie aan innerlijke beteekenis veel meer inboet dan wint, de zaak zelve wordt er niet veel minder door. Want ook als het met die 96 heroïsch afliep — de kans om het te bewijzen schijnt voor de meesten niet overgroot —, het zou het oorlogsgevaar zelf bitter weinig kleiner maken. Neen, zal hun optreden iets beteekenen, dan moet het bedoelen om allen, die „werk verrichten, dat met oorlog en oorlogsvoorbereiding samenhangt", om alle arbeiders, die in deza formuleering begrepen zijn, te bewegen om hun loonarbeid onmiddellijk te verlaten. Welnu, dit staat volkomen buiten de werkelijkheid. Daden van volledige zelfverloochening plegen alleen uitzonderlijke enkelingen, en de massa doet ze alleen op een zeer uitzonderlijk moment, b.v. als een oorlog dreigt uit te breken. Maar zoo maar, krachtens een oproep van wie dan ook, in het gewone leven zijn beroep verlaten, het eenige wat men kent en kan, het brood van zijn gezin, dat doet niemand. En als men het deed, als alle arbeiders uit alle wapenfabrieken en transportbedrijve.i wegliepen, dan zouden anderen, werkloozen, gretig dien arbeid overnemen, en alles bleef bij het oude. Ja, de ergste „revolutie"-schreeuwers zouden de eerste gegadigden zijn voor de leege plaatsen, door andermans indealisme vrijgekomen. Laat men gerust tegen deze bewering protesteeren van dien kant. De feiten en de ervaringen spreken hier met onmiskenbare kluidelijkheid. Als deze 96 vrouwen en. mannen, die een heel 'stuk veten en kunnen vertegenwoordigen, maar van wie de meesten tot dusver meer voor persoonlijke inzichten hebben gevoeld dan voor een bearbeiden medewerken in het groote leger van den arbeid, na zich zorgvuldig te hebben afgevraagd welk soort werk zij het beste zouden kunnen, eens in plaats van hun naam te zetten onder eenige schoone en oprecht-bedoelde uitroepen, mee gincren werken om de organisaties der arbeidersklasse uit te bouwen en te versterken, zij zouden dichter naderen tot het hooge doel, dat zij zich met de beste bedoelingen hebben gesteld. Wat we noodig hebben is: een sterke partij, een sterke vakbeweging. Socialistisch bewustzijn. Politieke machtsvorming. Een klasse in één woord, die weet wat zij wil en wilskracht voor wat zij te weten kwam. Al het andere Is schoon gedroom en zelfbedrog." --- Berichten uit Stad en Dorp. SIEGERSWOUDE, 6 Oct. Hoewel 't monden klauwzeer in deze omgeving zoo goed als geweken is, heeft de veehouder F. B. toch nog in korten tijd een 8-tal hokkelingen tengevolge dier ziekte verloren. De dieren werden suf en stierven in luttel tijd. ECHTEN, 5 Oot. Hedenavond geraakte de heer Muller, arts alhier, bij het achteruitrijden, met zn auto in de bermsloot. 'n Paar ruiten braken, doch er hadden geen persoonlijke ongelukken plaats. DOKKUMER WOUDEN, 6 Oct. Thans wordt hier een begin gemaakt met de ciehoreicampagne. De opbrengst lijkt vrij bevredigend. Daar de prijs van het gedroogde prp: duet neiging tot dalen heeft, zal een groot deel der wortelen wel voor veevoeder worden bes/emd. DONKERBROEK, 6 Oct. De heer J. Wiarda alhier behaalde op het solistenconcours te Tilburg een eersten prijs, instrument piston. BEETSTERZWAAG, 5 Oct. De kermis alhier werd besloten met een harddraverij van paarden onder den man. De uitslag was als volgt: Ie prijs f 40 Willy van J. Veltman te Kooten; 2e prijs f 15 Kruger van G. R. de Jong te Tjalleberd; 3e prijs f 5 Martzen van F. J. v.d. Ploeg te Twijzel; troostprijs f 15 Nelly van J. Akkerman te Oosterzee en f 5 Orpa II van B. H. Douma te Opeinde. --- KORFBAL. OUDEGA (Small.), 6 Oct. Gisteren had alhier een vriendschappelijke korfbalwa-lslrijd plaats tusschen „Quick II" en „Ooeinie''. Uitslag 3—o. --- VOETBAL. HEERENVEEN, 5 Oct. Heden moest „Heerenveen 1" den strijd te Leeuwarden aanbinden met den kampioen van het vorige seizoen van de 2e kl. N.V.8., n.l. „F.V.C. 1" aldaar. „Heerenveen" werd met 2-0 geklopt. A.s. Zondag zal het weer spannen. Dan krijgen we „Velocitas" van Groningen alhier tegen „Heerenveen" binnen de kalklijnen. „Het tweede" wist het er heden beter af te brengen. Dit elftal had „Leeuwarden 3" alhier voor de Ie klasse F.V.B, op bezoek. Met niet minder dan 7—o wist „Heerenveen 2" over de Leeuwarders te zegevieren. Voor de 2e klasse F.V.8.: 5.M.0., alhier—O.V.C., Oldeboörn .... I—l JOURE, 5 Oct. Heden traden drie Jouster elftallen in 't veld. „Olympia I" ging naar „Sneek III" en wist met een 4—o overwinning huiswaarts te keeren. „Joure I" speelde op eigen terrein tegen „Sneek IV" en won met 2—o. „Frisia I" van hier moest naar „Lemmer II" en wist eveneens met 2—l te winnen. STEENWIJK, 5 Oct. Competitiewedstrijd voor den N.V.8.: Steenwijk—F.V.C. 11, Huizum .... 6—2 BERGUM. F. V. B. comp. 2e kl. B. B.V.V. I, Bergum—Rood Geel, L'warden 3—l Zaterdagmiddag vriendschappelijke wedstrijd tusschen B.V.V. I en Zwaluwen van Leeuwarden. Uitslag 3—2. SNEEK, 6 Oct. Aan den Lemmerweg: S.V.G. I—Lemmer I I—o 2e klas B. Black Boys—S.D.L.II 2—l Een vriensehappelijken wedstrijd werd aan de Kerkhoflaan gespeeld door: L.S.C.-elftal—Sneek II I—2 Wegens 't afkeuren van 't vrije speelterrein moest de strijd tusschen S.D.L. I en L.S.C. ÏI worden uitgesteld. TIJNJE, 6 Oct. Gisteren speelde D. D. C. van Knijpe een voetbalwedstrijd tegen onze dorpsclub „Viol". D. D. C. wist te winnen met I—o. --- ZEILEN. AKKRUM, 5 Oct. Ter gelegenheid van de opening der nieuwe jachthaven der A. W. S. werd er een handicap-zeilwedstrijd voor leden gehouden in vijf klassen, waarvan de uitslag was: Klasse I. Groote schouwen. Ie pr. J. W. Veldstra; 2e pr. P. Terpstra. Kl. 11. Kleine Schouwen. Ie pr. M. Baarda; 2e pr. B. Dijkstra; 3e pr. Tj. Zondervan. Kl. 111. Tjotters en Jollen. Ie pr. L. Oost; 2e pr. F. Onverwagt; 3e pr. R. W. Kuipers. Kl. IV. Kleine Gemengde. Ie pr. A. Raap; 2e pr. J. Rijpkema; 3e pr. H. de Wreede. Kl. V. Groote Gemengde. Ie pr. B. Grasso; 2e pr. E. Wijnstra; 3e pr. I. Rippen, bij loting tegen Th. de Groot. Na afloop van den zeilwedstrijd werd er nog een wedstrijd in 't hardboomen gehouden. Hiervan zijn de prijzen gewonnen dnor: Ie L. Oost; 2e Tj. Zondervan; 3e G. Rijpkema. Dit is de laatste zeilwedstrijd geweest van dit seizoen. GROUW, 6 Oot. Evenals een vorig jaar, hielden eenige liefhebbers Zondag j.l. een zeilwedstrijd voor kleine schouwen, waaraan een zestal vaartuigen deelnamen. Hoewel de wedstrijd niet officieel was aangekondigd, was er veel belangstelling; een groote menigte volgde vanaf kade en Jan Gorter'shok den wedstrijd. Er woei een stevige briesch, die vooral op 't Pikmeer de bootjes nog al wat scheef deed hangen, zoodat van 't hoosvat gebruik moest worden gemaakt. Winnaar werd W. Kleefstra, terwijl de tweede prijs werd gewennen door T. Molenaar. , --- Keuring van Pluimvee te Sneek, SNEEK, 6 Oct. Zaterdag j.l. werd een keuring gehouden van pluimvee, duiven en konijnen van uitsluitend in 1924 door de leden gefokte dieren, uitgaande van de pluimveevereeniging „Sneek en Omstreken". Keurmeesters waren: voor de afd. hoenders en watervogels, de heer P. J. Pictersma te Mantgum; voor post- en sierduiven, de heer Beima te Hardegarijp; voor konijnen, de heer K. Steenhuis te Stadskanaal. 127 nummers waren ingeschreven, pl.m. 250 dieren, waarvan volgens h.h. keurmeesters de kwaliteiten niets lieten te wenschen. Van elk nummer werd door 't Bestuur de beoordeeling vermeld. De keuring mag als volkomen geslaagd beschouwd worden, dank zij 't fraaie weer en de vrije Zaterdagmiddag. Toegekend werden de volgende bekroningen: Afd. Hoenders: Hanen. Barnevelder: Ie prijs, E. Hazelhoff, Hommerts; idem, zwart, Z. E. V., Chr. Koster. Zwart Orpingthon: Z. E. V., P. Lusthoff. Australorp, 3e prijs, S. Zeijl Wzn. Ancona's, 2e prijs, A. R. de Jong te Heeg. Wit Leghorn, Am. type, 2e prijs en Z. E. V., S. Zeijl Wzn; id. Eng. type, Ie prijs, A. R. de Jong te Heeg; 2e prijs, E. Hazelhoff te Hommerts; 2e prijs D. v.d. Zee; Z. E. V.. Th. Vonk. Afd. Hennen: Barnevelder, zwart: 2e pr„ W. Koopmans. Barnevelders: 2e pr., E. Hazelhoff, Hommerts. Ancona's: Ie prijs, A. R. de Jong, Heeg; 2e prijs, A. J. Nieuwenhout te Oosterzee. Wit Leghorn, Am. type: Ie prijs, S. Zeijl Wzn. Australorp: 2e pr. dezelfde. Afd. Trio's: Holl. Hoenders, zwart: 2e pr. W. Koopmans. Barnevelders: 2e prijs, E. Hazelhoff, Hommerts. Ancona's: Ie prijs, A. R. de Jong te Heeg; 2e prijs, A. J. Nieuwenhout te Oosterzee. Wit Leghorn, Am. type: Ie prijs, S. Zeijl Wzn. Australorp, 2c prijs, dezelfde. Afd. Toornen: Holl. Hoenders: 2e prijs, F. H. Poelman. zwart: 2e prijs, Chr. Koster; 3e prijs, K. Hoeksema. Minorea's, R. K. zwart: Z. E. V., W. Koopmans. iï. R. IsL: Z. E. V., L. Beetstra; Z. E. V., A. Zandstra. Wit Leghorn, Am. type: 2e prijs, S. Zeijl, Wzn. Patrijs Leghorn: Ie prijs, G. Zoethout. Zwart Leghorn: Ie prijs, F. H. Poelman. Afd. Krielen, trio"s: zwart Java: Ie en 2e prijs, G. Moraal. Afd. Eenden: Witte Loopeend, Woerd: 2o prijs, G. Zoethout. Trio's: Ie prijs, G. Zoethout; 2e S. Zeijl Wzn. Toom: Ie prijs, P. J. Koopmans; 2e S. Zeijl Wzn. Bronski. Kalkoenen 1—1: 2e prijs, P. J. Koopmans. Afd. Postduiven. Door den heer A. Best werden behaald 4 eerste, 4 tweede, 2 derde prijzen en Z. E. V.; door S. Zeij' Wzn. Ie prijs, 2e en 3e; door A. Coens 3e prijs en Z. E. V.; S. Jaasma 3e pr. en J. Zoethout Z. E. V., allen te Sneek; 2 tweede prijzen J* Bijlsma; 2e prijs en E. V. V„ K. Kooistra; P. Huisman Z. E. V. en Dj. Wijnia Z. E. V., allen te AVorkum. Afd. Sierduiven: Eng. Baard eu Tuimelaar, Doffer: 2e pr. Johs Siebesma. Paren, Helmen: Ie prijs, dezelfde. Roode Strassers: 2e pr. S. Jaasma. Prager Hoogvliegers: 2e prijs, A. Zandstra. IJsduiven: Ie prijs, R. Haaitsma. Konijnen. Witte VI. Reus, Voedster: 2e pr., J. Gols, IJsbrechtum. Lotharinger Ram: Z. E. V., U. Kluiwstra, Bozum; Z. E. V., T. de Vries te Oosterend; idem Voedster: Ie pr., W. Kluiwstra, Bozum. Ned. Havana, ram: Z. E. V., A. F. Koerten, Heeg; idem voedster: Ie pr., F. de Vries, Oosterend; 2e prijs, F. Koerten, Heeg. Alaska, ram: Ie pr., W. J. Veeninga, Folsgare. Pappillon, voedster: 3e pr., S. U. Lemstra, Scharnegoutum. Holl. Konijn, voedster: 2e pr., A. Best. Black and Tan, voedster: 2e pr. A. F. Koerten, Heeg; idem. ram, Z. E. V., A. F. Koerten v.n. Voedster met jongen: Witte VI. Reus: Ie prijs, F. Utsma. Alaska: 3e pr., W. J. Veeninga, Folsgare. Afd. Nesten Chinchella's: Ie pr. W. Dijkstra Hzn. Japanners:' E. V.. A. F. Koerten, v.n. Ned. Havanna's: Ie en 3e prijs, J. Zoethout; 2e prijs, S. U. Lemstra, Scharnegoutum. Hollanders: Ie prijs, Chr. Koster. Bruin Zilvers: 3e pr., S. U. Lemstra, Scharnegoutum. Alaska's: Ie pr., F. de Vries, Oosterend. --- PUNTDICHTEN HAAGSCHE POST. Rijwiel-Belasting. Onze politie begint sedert kort Min of meer kindsch te lijken, Want ze doet den heelen dag Niets dan „plaatjes" kijken. R. H. te A. --- Snelheids-Maniakken. Wat mij van de snelheidsdwazen Zeker wel het meest verbaast. Is wel: wie het minst te doen heeft, Heeft altijd de meeste haast. H. S. te B. --- LAND- EN TUINBOUW. WAT lEDERE MAAND TE DOEN GEEFT. (Ie helft October.) Het is nu de tijd — de aanvang er van — van zaaiing van het winterkoren: van winterrogge tot half October, van wintertarwe tot het eind der maand. Ook later nog, naar omstandigheden, maar de meest geschikte tijd is de, hier genoemde. Hebt ge u dus vau goed zaaizaad voorzien.: van een gOed ras en van een goede kwaliteit? Wees hierop niet to zuinig! Zoo liet zaad, zoo de oogst! Wie zijn land krachtig en oordeelkundig bemest en daarbij ook een juiste bewerking toepast, kan daarom nog niet de hoogste opbrengst'verwachten. Zijn zaaizaad moet ook goed zijn. Derhalve niet blijven voorttelen met inlandsche rassen of zeer ouden nabouw van nieuwe rassen, maar telkenjare wat origineel of enterzaad invoeren! En dan is er meer, te doen: ontsmetting van het zaaizaad! Verschillende middelen bezigt men daartoe: Kopervitriool, Uspulun, Germisan. 't Laatste vooral wordt zeer aanbevolen. Voor 1 HL. graan wordt 75 gram Germisan (of 100 gram (1 ons) Uspulun) in 3 L. water opgelost, met welke oplossing het graan., wordt bevochtigd; daarna terdeeg omscheppen en met vochtige zakken gedekt een nacht laten staan. Vervolgens ter droging op een luchtige plaats uitspreiden. Wie er meer van wil weten, vrage inlichtingen bij den Plantenziektenkundigen dienst te WagenLngen. Deze dienst heeft onlangs ook proeven genomen met een nieuw ontsmettingsmiddel: Tillantin, een product van een der grootste fabrieken op het gebied der chemische industrie in Duitschland, en ook hier reeds in den handel. Een proef tegen steenbrand bij tarwe gaf het volgende resultaat: Tillantin werd vergeleken met de hierboven ge» noemde middelen: Met Tillantin 2 steenbrandaren. „ Kopervitriool 7 „ „ Uspulun 16 „ „ Germisan 9 „ Het nieuwe middel gaf dus verreweg het beste resultaat. Ook tegen brand in bieten werd Tillantin beproefd; eerst met den rooitijd loopt deze proef ten einde. Tillantin is een grijs poeder, dat zich jaren laat bewaren en gemakkelijk in water -is op te lossen. Men heeft voor een H.L. farwe maar 1 ons noodig. In den tuin: Het weer wordt onbetrouwbaar; breng daarom de planten, welke gij wilt overhouden, onder glas. Ontdoe de Geraniums van de bladeren en breng ze naar binnen; snijd de Fuchsia's in tot een paar centimeters van het oude hout. In deze en' de volgende maand1 kunt go bollen van Gladiolus. om in bloei te trekken, in een kouden bak plaatsen of, wat nog heter is, in potten zetten; 5 bollen in een potje van 14 â 15 c.M., gevuld met bladaarde en zand; bedekking 1 c.M. Zet de potten eerst een hand-; breed onder den grond, later, in December, in ppn geania-tigde kas; edhter niet dicht bij het licht. Haal erwtenrijzen en boonenstokken. vóór het gaat vriezen, uit don grond; ontdoe ze van ranken en loof, verbrand dit. als het ziek is of nis er o - iii 7.U. ai brengt ge hel op de mestvaalt; de touwtjes of banden kunnen 't volgend jaar weer dienen; ruim de slechte stokken op en ' zet de nog bruikbare op een hoop tegen elkaar aan. Plant nu Tulpen, Hyacinten, Crocusser voor de voorjaarsperken. Eerst ouden koernest of paardenmest opbrengen en onderpnüten: afstand der Tulpen en Hyacinten 10 c.M.. een handbreed onder den grond. Crocussen Woeien wat vroeger, ze passen daarom minder bij de andere: men. legt de bollen dicitter bij elkaar: 5 c.M., en kan deze ook in het eras planten. Als uw bloemperken leeg zijn. dan kunt ge er voor 't vroege voorjaar Vergeet-mijnipt opbrengen; 't kan on niet te schraler. grond zonder mest; echter vrij diep spitten. Bij tijdig planten ontwikkelen ze zich nog vóór den winter flink en hervatten dan na den winter direct hun groei. Dekking is niet noodig. Bloemkool en slaplanten, buiten gezaaid. moeten au op den bak worden verspeend of vorplant. Van. de sla, welke liet eerst in den bak is g e men thans de ramen dicht; straks eek de andere; lucht wordt dan im>! meer in.cela.teTi. Zie. aleer ge de ramen sluit, eerst de bakken nog eens goed na,; onkruid, rupsen, slakken worden verwijderd. De kropsla mag niet te dicht bij het glas [ staan, met het 002 ep mogelijk bevriezen. ---