80-JARIG BESTAAN VAN DE P.C. TE FRANEKER EN HERDENKINGSFEESTEN OP 23 AUG. A.S. I. Op 2 en 3 Augustus a.e. zullen te Franeker belangrijke kaatswedstrijden worden gehouden, bij de herdenking van het 80-jarig bestaan van de P.C. Wij meenen goed te doen den lezers iets uit het leven van de thans bijna 80-jarige en de volkssport, die zij steeds heeft voorgestaan, te vertellen en laten hieronder uit hare archieven het een en ander volgen. Omstreeks het midden van de vorige eeuw werd er eenige verflauwing merkbaar in de beoefening van het kaatsspel en niet alleen in de omliggende dorpen van Franeker, maar ook in de plaats zelf. Jaar op jaar werd het aantal matadors kleiner en dientengevolge de belangstelling voor de balverkaatsdagen minder. Zulke balverkaatsdagen, met een zilveren bal ale eerste prijs, werden meestal door de kasteleins gehouden, die daarbij geldelijk gesteund werden door giften van liefhebbers uit de burgerij. Deze kaatspartijen werden toen te Franeker gehouden op het kaatsveld, een langwerpig vierkante open ruimte, even buiten de Oosterpoort aan de Leeuwarder9traatweg. Deze plaats, thans geheel bebouwd, heeft tot op de huidige dag de naam Kaatsveld behouden. Zooals reeds gezegd, was er toen eenige verflauwing in de kaatssport merkbaar, hetgeen bij de liefhebbers van de kaatssport na een gehouden partij wel eene ontevredenheid wekte. Dit was ook het geval bij de balverkaatsdag in het jaar 1853, die door den kastelein Paulus de Vries uit de stadsherberg was gegeven. Bij die gelegenheid werd door de weinige liefhebbers, die de spaakstoelen achter het perk hadden ingenomen, de wenschelijkheid betoogd, een commissie in het leven te roepen, die tot tai . had de liefhebberij voor dit oude nationale volksvermaak wederom op te wekken en het spel zoo mogelijk voor algeheele ondergang te bewaren. R. KOOPMANS. Van 5 April 1882 tot zijn overlijden in 1929 lid van de Permanente Commissie, waarvan hij een groot aantal jaren voorzitter was. : : --- Hoe de P.C. ontstond. Onder dat klein getal liefhebbers van meer gevorderden leeftijd, bevond zich ook 4e heer J. W. Bakker, apotheker te Franeker, die werkdadige steun toezegde. De commissie kwam tot stand en telde als leden de heeren B. G. Bruinsma, J. W. Bakker, Th. Upma, A. B. Kuipers en Jan Bogtstra. De heer Bruinsma werd tot president benoemd en de heer Bogtstra tot secretaris. Deze commissie was dus de grondlegster van de groote Franeker kaatspartij, waaruit de Permanente Commissie, de tegenwoordige P.C. is voortgekomen. Geen der oprichters heeft er zeker aan gedacht, dat de P.C. op 80-jarige leeftijd nog zoo levenslustig zou zijn en zulk 'n eereplaals te midden harer veel jongere zusterverenigingen in de kaatssport zou blijven innemen. De glans die op 2 en 3 Aug. a.s. in de kaatswereld van deze levenslustige vereeniging zal uitstralen en de hulde die haar op die dagen zal worden gebracht, is tevens de eerekroon op het werk in het jaar 1853 door bovengenoemde heeren verricht. Doordat de werkzaamheden van de commissie spoedig in omvang toenamen, werd zij in het jaar 1856 met een lid uitgebreid door de benoeming van den heer P. Eelkema. In 1860 werd de commissie opnieuw uitgebreid, met de benoeming van de heeren Hesling en Zijlstra. De in 1880 overleden president, de heer B. G. Bruinsma, werd vervangen door den heer B. Bölger, die echter door vertrek uit de gemeente zijn plaats afstond aan den heer R. Koopmans, die op 5 April 1882 werd benoemd. Onder het vijftal oprichters der commissie zal te allen tijde zeer zeker A. B. Kuipers genoemd worden. Hij was een zeer werkzaam lid, dat steeds met lust en ijver voor de belangen van de kaatssport op de bres stond. In 1855 schreef hij een brochure: „Korte verklaring van het kaatsspel", die in datzelfde jaar door den boekhandelaar Ippius Fokkens te Franeker werd uitgegeven. Hij heeft zich ook zeer verdienstelijk gemaakt door het uitvinden van de telegraaf, die voor de eerste maal werd gebruikt bij de kaatspartij, die onder zijn leiding op Zondag 9 Juli 1854 op het oude kaatsveld werd gehouden. Dat de omvang van die eerste kaatspartij nog al eenig verschil maakte met de tegenwoordige P.C.-partijen, blijkt duidelijk uit de cijfers van den penningmeester. De ontvangsten bedroegen: entreegelden 164.35, inteekenlijst f 58,"samen f 122.35; uitgaven f 119.15; voordeelig saldo f 3.20. Door deze aanvankelijk goede uitslag aangemoedigd werd besloten het volgende jaar wederom een zoodanig volksvermaak te organiseeren. Het destijds aldaar bestaande muziekgezelschap de Harmonie, waarvan alle leden der commissie, behalve de heeren Bruinsma en Bakker, werkende leden waren, nam volgaarne de taak op zich om die kaatspartij op te luisteren; terwijl de goede indruk, welke de vorige kaatspartij bij de ingezetenen had achtergelaten, uitkwam in een grootere geldelijke ondersteuning, waardoor men in staat was een prijs van drie en een premie van één zilveren lepel, ter waarde van f 82.50 te kunnen uitloven. Het volgende jaar werd Franeker aangewezen als de plaats waar de algemeene tentoonstelling van landbouw en veeteelt zou worden gehouden. Die tentoonstellingscommissie deed het voorstel aan de commissie van de Franeker kaatspartij om ter gelegenheid van de tentoonstelling de Franeker kaatspartij te houden. Als prijzen werden uitgeloofd drie zilveren tabakadoozen en als premie drie zilveren lepels. Aan deze wedstrijd, welke gehouden werd op 20 Sept. 1856, werd door 14 parturen deelgenomen. Onder de bezoekers, waaronder 938 niet- Franekers, werden opgemerkt de Commissaris des Konings en andere hooge autoriteiten. Het weer werkte echter zoodanig tegen, dat de wedstrijd tot de volgende dag moest worden uitgesteld. Maar, helaas, ook toen werkte het weer niet mede: het terrein was en bleef een modderpoel. Na dien tijd is er nimmer weer een kaatspartij op dit terrein gehouden. Het terrein van de strijd werd verplaatst paar het Sternse Slotland, een stuk weiland binnen de wallen van Franeker, waar zich vroeger het trotsche Sjaerdemahuis verhief en vanouds Kalehei geheeten, waarvan bij de stichting van Sjaerdema werd voorspeld: Al is Kalahay dus haeg fondeere, Het sil wirde raseere. So dat Kalahay hier ney Wirde sil in molkwTey. Die plek gronds, zoo rijk aan historische herinnerin' in, is sedert 1856 het jaarlijksch strijdDerk der beroemde Friesche kaatsers. Na bovengenoemde mislukking door het ongunstige wleer, werd de kaatspartij om dergelijke redenen slechts eenmaal niet ten einde gebracht en wel in het jaar 1858, terwijl zij in het jaar 1866 in het geheel niet plaats vond, omdat de kermis toen tengevolge vaa de cholera-epidemie was afgelast. Bij alle volgende partijen liet het weer niet te wenschen over: alleen het jaar 1891 maakte daarop door aanhoudende regenbuien een uitzondering. De belangstelling in de kaatspartij, zoowel va de zijde der Franeker ingezetenen als van de menschen van buiten bleef steeds toenemen. Vanaf de oprichting tot aan de dag van het 40-jarig jubileum, werd aan de Franeker kaatspartij door 567 parturen of 1701 kaatsers deelgenomen, terwijl de commissie in al die jaren aan uitgaven f 26049.16 boekte, welke som echter bestreden kon worden uit entreegelden van vreemdelingen en bijdragen van ingezetenen en begunstigers. Op 31 Juli en 1 Aug. 1878 is het 25-jarig bsstaan op luisterrijke wijze gevierd. Aan de kaatspartijen die ter gelegenheid van dit jubileum werden gehouden, werd door 29 parturen deelgenomen. Vooral in de eindstrijd spande het geducht, het werd 2Vn spel en 6 gelijk met kaats, waarna het partuur Jan Bonnema, Arum, Sjirk de Wal, Dronrijp en Rein v. d. Witte, Pingjum de zege behaalde. Als blijk van belangstelling werd aan de Commissie van de groote Franeker Kaatspartij bij deze gelegenheid een prachtige banier uitgereikt door mej. IJ. Ringnalda. Nog ontving de commissie van den heer Cannegieter, notaris te Tzum, een keurig, net gebonden album, waarin het wapen van Franeker en de namen van alle prijswinnaars tot op die dag. Waren de kosten aan deze partij verbonden groot, gezamenlijk f 1986.12, het succes was niet minder. --- Kerknieuws. De kerkvoogdij' van Idaard. (Slot). Thans eerst de zaak met de klokluidster. Wij geven de feiten, zooals ze ons werden medegedeeld, zonder commentaar. Doch eerst een woordje over deze klokluidster. Wij kennen deze vrouw niet persoonlijk. Doch wij hebben een vrij lange brief van haar gelezen en daarvoor hebben wij ons journalistenpetje afgenomen. Het schrift zoo fraai en regelmatig, de stijl zoo helder en pittig wel, daar kan menig intellectueel mevrouwtje jaloersch op zijn! In trouwe, in het meest deftige onzer dagbladen zou een pennevrucht van deze hand geen kwaad figuur slaan! En kerkvoogden, die haar kennen, verklaarden uitdrukkelijk, dat deze brief wel degelijk door haar zelf is geschreven. Dit testimonium moge eenigermate de sfeer aangeven, waarin men deze klokluidster-affaire moet bezien. Thans ter zake. De aard der werkzaamheden dezer kerkelijke functionaresse staat niet in verband met geestelijke zaken. Dit klokluiden is eenigermate hetzelfde als het tijdsein van de radio. Tweemaal per dag op werkdagen wordt de klok geluid opdat het geheele „gea" daarnaar de arbeidstijd kan regelen. Des Zondags, als er preek is, 30 maal per jaar, wordt de klok door een ander geluid. Voor de oorlog bedroeg het salaris van de klokluidster f 25. Dit werd daarna verhoogd tot f3O. Toen de vorige luidster 82 jaar oud was, werd het nader verhoogd tot f 37.50, opdat de vrouw het Zondagsiuiden voor f 7.50 aan een ander kon overdoen. In 1930 trad de nieuwe klokluidster in functie op dezelfde voorwaarden, dus op een salaris van f 30. Zij bewoont als lid van de kerk een huis van de kerk. Dit deed vroeger f7O huur. Vijf jaar geleden is het echter nogal wat verbeterd, in verband waarmee de huur toen werd opgeslagen tot f 77.50. De tegenwoordige klokluidster vroeg het vorig jaar salarisverhooging. Kerkvoogden meenden zulks niet te kunnen toestaan, aangezien zij hierin een praecedent zagen voor algemeene salarisverhooging. In verband met de nadeelige begrooting voor 1933 werd op de totale salarisuitgave van f 1100 20 pet. gekort. Dit beteekende dus voor alle functionarissen een salarisverlaging met 20 pet.; progressie is blijkbaar niet overwogen. Over deze beslissing werd geen overleg met belanghebbenden gepleegd. Tegen deze verlaging protesteerde de klokluidster schriftelijk. Het leven is zwaar tegenwoordig. De arbeidsloonen bij den boer gaan alle omlaag. Ziekte in het gezin brengt groote kosten mee. Als inderdaad allo „ambtenaren" 20 pet. gekort worden, beeft zij er vrede mee, maar dan moet ook de woninghuur zooveel omlaag. De kerkvoogden antwoordden hierop: het salaris blijft zooals ie bepaald, dus met 20 pet. verlaagd. Wij willen echter aan notabelen voorstellen om met ingang van 12 Nov. 1933 de huur weer met f 7.50 te verlagen, omdat de verbetering aan het huis dan vijf jaar geleden is. Wacht dus af, wat notabelen daarvan zullen zeggen. Hierop antwoordde de klokluidster kort en krachtig (ook schriftelijk natuurlijk) dat zij met ingang van 11 Juni bedankte als klokluidster. Geen staking alzoo, doch het neerleggen van de functie. Alzoo is het verloop van deze zaak. Natuurlijk spelen ook hier weer allerlei moeilijk te definieeren motieven en oogmerken een rol. De dorpssamenleving is nu eenmaal bar ingewikkeld, Doch dit zijn de feiten. Hetgeen in het gewraakte artikel over „kerkelijk wanbeheer" den kerkvoogden wordt aangewreven inzake het beheer der kerkegoederen, is reeds volledig uiteengezet. Ook hier heeft men pastoralia en kerkvoogdijgoederen met elkander verward en als daar aan het adres der kerkvoogden wordt gezegd: „Men zou toch mogen verwachten, dat uit die zeer rijke jaren van de opbrengst van goederen in de doode hand heelwat zou zijn overgebleven", dan geldt zulks zeker in niet mindere mate voor den predikant. Verder wordt in dit artikel de aandacht gevestigd op de vergaderingen der kerkelijke colleges, waar „de koffie met koek en klont wordt gevolgd door het glas wijn met toebehooren". Vooral voor de lezers van een Hollandsch blad, die niet met Friesche gewoonten en gebruiken bekend zijn, houdt deze zinsnede een bedekte insinuatie van „geldverspillen", van „goede sier maken" in. Wij hebben tevergeefs nagespeurd, wat men kan hebben bedoeld met „wijn met toebehooren". Er werd soms, als het erg laat werd, een glas alcoholvrije wijn geschonken (ook op het gebied van drankbestrijding staat Idaarderadeel mee vooraan in de rij der Nederlandsche gemeenten). Daar werd dan een koekje bij gepresenteerd. Och, het is eigenlijk te dwaas om er over te schrijven. Wie, als wij, in die consistoriekamer gezeten heeft, waar deze feestgelagen dan zouden worden aangelegd, wie met de kerkvoogden urenlang heeft gesproken en hen dus eenigermate heeft leeren kennen als Friesche plattelandsmenschen van het ouderwetsche slag, die gruwt van zulk oppervlakkig geschrijf, waarbij lichtzinnig wordt gespeeld met eer en goede naam van den medemensch. Wil men weten, hoeveel er bij deze „feestgelagen" precies over de balk werd gegooid? De dorpsneringdoende, die de leverantiën voor de kerkelijke vergaderingen heeft, ontving daarvoor (vergaderingen van kerkvoogden, van notabelen, van kerkeraad, van verhuringen) over het geheele jaar 1929 de somma van f 88.70. Over 1930, het beruchte crisisjaar, toen de verwikkelingen met predikant en huurders vele extra vergaderingen vergden f 183.50; over 1931 f 70.50. Indien men daarmede vergelijkt de onkosten die voor vergaderingen van officieele bestuurslichamen wel worden gemaakt, dan mag van zuinigheid gesproken worden. De ernstigste verdachtmaking schuilt echter in de staart van het artikel. Daar wordt gezinspeeld op een familiebetrekking tusschen een der kerkvoogden en een pachter. „Zoo kan zich het vreemde geval voordoen, dat de pastorielanden verhuurd zijn voor f 17 per p.m. en de daar vlak aangrenzende diaconielanden voor f 26. Deze familieverhouding komt dus de ring-predikanten ook niet ten goede!" Wat is het geval? Inderdaad is een der pachters van pastoriegoederen een neef van den presideerenden kerkvoogd. Op zich zelf niets bijzonders natuurlijk. Is niet de grondslag van de dorpsgemeenschap oorspronkelijk de Sibbe, het familiegeslacht? Deze pastoriegoederen zijn volgens taxatie van het pachtbureau der Fr. Mij. van Landbouw verpacht voor flB (niet f 17) per p.m. Niemand in Friesland zal dit pachtbureau durven verdenken van willekeurige bevoorrechting, partijdigheid of wat dan ook. Ook dat is dus in orde. Nu de diaconiegoederen. De presideerend kerkvoogd zelf is pachter van een gedeelte ervan. Dit land is beter en ligt gunstiger dan het pastorieland. Het is dus meer waard en werd verpacht voor f 26 voor een jaar. Echter werd op de~e pacht in de schrale jaren immer een rryale reductie gegeven en de pachters hebben dan ook dit jaar weer voor f 26 ingehuurd, omdat zij verzekerd zijn van een billijke behandeling door de diakenen. Hoe men het in zijn hoofd kan halen, dat door een en ander de ringpredikanten benadeeld worden, is een raadsel. * * * Wij zijn aan het einde gekomen van onze uiteenzettingen. Zij waren het gevolg van een verzoek van h.h. Kerkvoogden om zich te rechtvaardigen tegen ongegronde beschuldigingen. Wij zijn overtuigd, dat kerkvoogden ons zoo volledig mogelijk en in overeenstemming met de waarheid hebben ingelicht. Zelf hebben wij alle boeken en bescheiden onder oogen gehad. Ons streven is geweest om van het materiaal, waarover wij beschikken, met oordeel des onderscheids gebruik te maken. Wij zijn daarbij niet van een vooringenomen standpunt uitgegaan, docb hebben naar ons beste weten onpartijdigheid betracht. Ons nevendoel is daarbij geweest om er toe mede te werken, dat de rust in dit idyllisch dorpje wederkeere. Er zijn daar dingen voorgevallen, die thans ieder betreurt. Laat men bedenken, dat in geen enkele strijd ter wereld het ongelijk geheel alleen aan één kant is. Laat men vooral in een kerkelijke gemeente in de eerste plaats zoeken naar hetgeen de partijen vereeniigt en verre houden alles, wat scheiding en tweespalt kan veroorzaken. De onderlinge verhoudingen kunnen juist daar zoo goed, zoo broederlijk zijn, vooral in dergelijke gemeenten als te Idaard, waar de oude tradities nog in eere worden gehouden. Hier herinnert nog veel aan de tijd, toen geestelijke en verstandelijke leiding en voorlichting van de dorpelingen nog uit een en dezelfde bron kwamen. Zoo heeft hier nog langen tijd het gebruik bestaan, dat ook de koster-schoolmeester voor zijn levensonderhoud grootendeels was aangewezen op een deel der kerkelanderijen, de z.g. „skoalletrije". En nog steeds is hier het hoofd der school de algemeene boekhouder der kerkegoederen. Alle omstandigheden zijn hier dus aanwezig voor het totstandkomen van een harmonisch samenwerken in het belang der kerkelijke, zoowel als der burgerlijke gemeente. Zij zijn hier echter niet ten goede, doch ten kwade aangewend. Aan wien de schuld? Over den laatst vertrokken predikant als zoodanig hoort men niets dan lof. Doch als beheerder der pastoriegoederen schijnt hij inderdaad zijn huurders en de bezittingen niet te hebben behandeld, als van een voorganger verwacht mocht worden. Aan de gebouwde eigendommen ie inderdaad niet zooveel zorg besteed, ale wenschelijk was; aan de huurders is inderdaad niet zooveel consideratie betoond, als een humaan landheer betaamt. Meermalen hebben kerkvoogden getracht hierin verbetering ten goede te brengen. Tevergeefs echter. Zoo is ook hier de absurde regeling, dat een predikant voor zijn levensonderhoud als landheer moet optreden, de oorzaak van veel ellende geweest. Mede daarom hebben wij dit geval zoo uitvoerig behandeld. Het is een voorbeeld uit de vele. Toch is ook dit geval slechts een symptoom. Op de bodem van deze kerkelijke verhoudingen ligt deze waarheid: Menige vrijzinnige kerkelijke gemeente dankt haar voortbestaan vrijwel uitsluitend aan het bezit van vaste goederen, historisch overgeleverd uit de oude katholieke tijd. Wanneer dit bezit kwam te vervallen, dan zouden vele kerken en predikantsplaatsen verdwijnen. Doch tevens zou daarmede aan een groot deel der dorpsgemeenschap een bron van inkomsten worden ontnomen. Hier grijpen geestelijke en stoffelijke factoren zoo vast ineen, dat zij een onverbreekbare levenseenheid doen ontstaan. Des te meer rust op allen, die met kerkelijke autoriteit zijn bekleed, de verantwoordelijkheid om met alle middelen die eenheid voortdurend te blijven handhaven. --- Korte Mededeelingen. — Gp den leeftijd van 4 8 jaar is te Bandoeng plotseling overleden de oudregeeringsgemachtigde voor algemeene zaken bij den Voikfraad iv Indië mr. ir. H. J. Kiewiet de Jonge. — In de gemeente And ij k hebben de winkeliers, door den nood der tijden daartoe gedwongen, een middel uitgevonden om hun incourante waren aan den man te brengen. Via de plaatselijke middenstandsvereeniging zal een verkooping van deze artikelen worden gehouden. Een uitgebreidde catalogus is reeds verschenen. Notaris Zeevat zal met den verkoop worden belast. Er moet contant worden betaald. — De gevangen muiters van „De Zeven Provinciën" op het eiland Onrust zullen in den loop van September naar Madoera worden overgebracht, teneinde in de laatste maanden van het jaar voor den Zeekrijgsraad terecht te staan. De berri-berri ie thans geheel geweken. Het onderzoek naar de muiterij zal in September a.s. beëindigd zijn, waarna de voorbereiding voor de berechting kan worden aangevangen. --- De West-Friesche tuinbouwnood heeft de bijzondere aandacht van de regeering. De minister heeft aan den burgemeester van Grootebroek in antwoord op het telegram van de commissie uit 50 Westfriesche gemeentebesturen, het volgende getelegrafeerd : „De nood in den tuinbouw en vooral in West-Friesland heeft mijn ernstige aandacht gedurende de laatste weken. Reeds is de uitbetaling voor de vroege aardappelen ter wille van West-Friesland bespoedigd en het bedrag, hoezeer ook nog beneden kostprijs, hooger gesteld dan de voornemens waren. Bij de verdere uitvoering der steunregeling zal bijzonder op de belangen van de streek worden acht geslagen". --- Rondreisbiljetten bij de Nederl. Spoorwegen. Tot en met 15 September van dit jaar worden door de Nedert. Spoorwegen afgegeven eendaagsohe rondreisbiljetten, waarbij eenmaal over het stoomveer Enkhuizen—Sta- gereisd wordt en eenmaal per A.T.O. van Leeuwarden over Zurig, afsluitdijk en Wieringen. Zij zijn verkrijgbaar aan de stations van de lijnen Amsterdam—Purmerend, Enkhuize —Stavoren, Leeuwarden—Harlingen, alsmede Alkmaar—Zaandam, Alkmaar—Hoorn en Alkmaar—Haarlem. De houders van de achtdaageche abonnementskaart zullen tegen betaling van 1 gulden aan elk station een bewijs kunnen krijgen, waarmede zij met de auto over de Zuiderzee-af»luitdijk kunnen reizen, hetzij van Leeuwarden naar Alkmaar, hetzij van Alkmaar naar Leeuwarden. Dit bewijs wordt eenmaal gedurende de geldigheidsduur der achtdaagsche abonnementskaart verstrekt. --- Berichten uit Stad en Dorp. Excursie Vereen, van oud-leerlingen Lagere Landbouwschool Heerenveen. HEERENVEEN. Begunstigd door schitterend weer, had j.l. Vrijdag de jaarlijksche excursie plaats. Ditmaal ging het over den Afsluitdijk naar het Noorden van Noord- Holland. De Wieringermeerpolder, ter grootte van 20.000 H.A., maakte een machtigen indruk op de bezoekers. Aan de vele kanalen, bruggen, wegen en de groote uitgestrektheid bouw- en weiland is het te zien dat hier in enkele jaren een reuzenarbeid verricht is en de landbouwgewassen, als tarwe, haver, gerst en rogge stonden er uitstekend voor. De groote Mc Cormick graanmaaierszelfbinders, getrokken door een tractor, hebben in een oogenblik een groot stuk land ontbloot. Als een trekker met twee zelfbinders werkt, is de capaciteit 13 hectare dag. Alls er dagelrijks met een kleine 40 machines gewerkt wordt, kan men begrijpen, dat er een groote hoek koren afgemaaid wordt. Machinale bewerking is hier noodzakelijk, want men vindt er 1458 H.A. tarwe, 1135 H.A. gerst, 778 H.A. rogge en 512 H.A. haver. De granen worden hier veelal op „ruiters" gedroogd. Het weiland scheen last van de droogte te ondervinden, alhoewel het jongvee, grootendeels uit N. en Z.-Holland, doch tevens uit Friesland, Utrecht en Overijsel afkomstig, een goeden indruk maakte Om een goede zode te verkrijgen, wordt het grasland zooveel mogelijk beweid, wat geschiedt door ongeveer 3700 stuks jongvee. In den Wieringerwaard werd het bedrijf van den heer F. A. F. Groneman bezocht, waar prachtig materiaal te aanschouwen viel. Op de kaasmarkt te Alkmaar was het een en al bedrijvigheid. Het wegen en wegbrengen der kaas door werklieden in hun witte pakjes en voorzien van roode, blauwe en gele hoeden met dito linten versierd, was zeer interessant. Te Bergen aan Zee maakten de meeste excursisten kennis met het zilte nat en voor velen was het moeilijk om van de zee te scheiden. Het bezoek aan de boerderij van het landbou w-proefstation te Hoorn was het laatste punt van het programma. De manier van mestverwijdering uit den stal, de Yorkshirevardens en de silo, gevuld met gras volgens de Duitsche methode, vroegen hier de meeste belangstelling. Voor de 32 deelnemers was het een leerzame en prettige reis. --- Raadsagenda Doniawerstal. DONIAWERSTAL. Raadsvergadering Donderdag 3 Aug. 10 uur. Agenda 0.a.: Definitieve vaststelling van de begrooting van het algemeen burgerlijk airmibestuur, dienst '33. — Vaststelliimg van de jaairwedde voor den agent der arbeidabe.midlde'Kng in deze gemeente. — Benoeming van een agent der arbeidsbemiddeling dn deze gemeente. De aanbeveling luidt: 1. J. Brinfksma, 2e amibl. ter secretarie te St. Nicolaasga; 2. K. Bosma, 3e ambt. ter secretarie te Langweer. — Verzoek van den beer C. Faas, hoofd der o.i. edhool te Scharsterbrug, om ontslag met ingang van 15 Sept. --- Ongeval. GROUW, 29 Juli. Heden had in de Wildlanden onder ons dorp een ongeluk plaats, hetwelk gelukkig nog betrekkelijk goed is afgeloopen. Men was aldaar bezig met hooien, toen een der mannen, afkomstig uit Beets, een trap van een der paarden kreeg, dat men den ongelukkige zoo spoedig mogelijk naar ons dorp bracht om onder geneeskundige behandeling te worden gesteld. Later kon hij naar zijn woonplaats worden vervoerd. --- Badplaatsen in den Zuid-Westhoek. WARNS. Was vroeger een badplaats in den Zuid1-Westhoek een ongekende weelde, thans bezitten we, naast de al eeniige jaren bestaande te Hindeloopen, ook nog een dergelijke gedegenheid te Ondern irdiuim en wel bij het OudemirdiunierkH. Op initiatief van eeniige ingezetenen is daar een klein badhmisje gebouwd met eenige kleedlhokj.es. Bij het mooie weer van verleden week werd er door daimes zoowel als door heeren een druk gebruik van gemaakt. Men vindt er prachtig heülder water en een behoorlijke diepte. --- Ongeval. GROUW, 30. Juli. Dat het hoogst gevaarlijk ie om met kleine kinderen achterop te fietsen, bleek ook hier hedenavond. Een zoontje van schipper B. de Vries fietste met zijn zusje achter op, toen de kleine met haar voetje zoodanig in de spaken bekneld geraakte, dat dit lichaamsdeel geheel ontvelde, terwijl van de kous niets overbleef. Dr. Schouwstra moes! de wenden verbinden. Er bleek gelukkig niet gebroken. --- Geen goed zwemwater. WOMMELS. Toen één der arkbewoners, welke hier tijdelijk een ligplaats hebben wegene aangenomen baggerwerken in de trekvaart, had gezwommen, bleken even later de beenen op te zwellen, waarom medische hulp werd ingeroepen. Uit een ingesteld onderzoek bleek, dat het water der vaart niet zeer geechikt ie voor zwemmen. Er wordt etenk aan vergiftiging gedacht. --- Brand. TIJNJE, 28 Juli. Hedenavond ongeveer halftien ibrak brand uit in de .boerenhuizinge van Johe. Jac. Akkerman, Rolbrug. Oorzaak hooibroei. De bewoners, waaronder nog jonge kinderen, konden gelukkig nog tijdig het brandende huis verlaten. Ook het vee, dat zich op etal bevond, kon, dank zij het kordate optreden van den buurman S. Busman, gered worden. Overigens bleef niete befaouden, dan enkele waardevolle paperassen, waarbij Akkerman zich bij het in veiligheidstellen dusdanig aan den voet verwondde, dat hij zich onder heelkundige behandeling moest stellen. De dakloozen vonden bij naburige familie een gastvrij onderdak. Toen de motorspuit van Gorredijk ter plaatse bwam, wae allee reeds één ruïne. Gelukkig, dat er geen gevaar voor belendende perceelen was. Later verscheen ook nog de motorspuit van Beetsterzwaag. die in 't geheel geen dienst meer behoefde te verrichten. De brand trok vanzelfsprekend groote belangstelling. De huizinge wae bij „Woudeend", hooi en inboedel bij „Neerlandia" verzekerd. --- Solidariteit. JUBBEGA, 29 Juli. De 'brand in de coöp. verbruilasvereenigiing D.O.T.K. heeft in deze omgeving reeds veel staf tot praten gegeven. Ondanks het feit, dat des morgens 12 Juni bet gefboirw, waarin kruidenierswinkel en bakkerij, geheel uitgebrand was, zijn de vete lieden en verbruikers geen dag verstoken geweest van bakkerewaren. Een mooi etaafli/je van solidariteit is hier door enkele bakkers geleverd. De aHeverinig van kruiidenierswaren ondervond slechtte één dag stagnatie. Dat de leden van D.O.T.K. het energiek optreden vam bestuur en personeel in deze moeïllij-ke omstandigheden weten te waardeeren, is een vanzelfsprekend feit. --- Paard en wagen te water. HOORNSTERZWAAG, 29 Juli. Hedenmorgen bracht de knecht van Gebr. De Vries, meelfabrikanten 'te Oudiehorne, veevoeder bij den veehouder A. de Boer aan de sde wijk. Doordat het paard iette achteruit liep, geraaiktten paarnd en wagen bij dien wal neer in die wijk. Niet dtan na veel moeite gelukte het eindelijk paard en wagen op den wal te krijgen. --- De regels van den weg. BERGUM. De hoek bij het Kantongerecht aillbier ds bij het autorijdend publiek als slecht bekend en bezorgt menig chauffeur een bekeuring. Ook wieiirijdems zondigen op dit lang niet ongevaartlijke punt vaak tegen de regels van het verkeer. De politie treedt den laatsten tijd strenig op. Door de gemeenitepolitlie werden Dinsdagavond vijf en Woensdagavond j;L nog drie fietsere bekeurd. --- Friesche Bond van landpachters en hypotheekboeren. IRNSUM, 29 Juli. In de bedien gehouden bestuursvergadering van den Fr. Bond van landpachtere en hypolheekboeren kwam het volgende aan de orde: Het hoofdbestuur te verzoeken, een andere regeling te treffen ten aanzien van het bijeenbrengen der geiden, benoodigd voor de film. (Om zooveel mogelijk spoed te betrachten, zuilen de afdd. den komenden winter nog de gelegenheid kunnen vinden, de fiitai te vertoonen). In den breed-e werd besproken het steeds nijpender worden van den toestand en de daarmee in verband staande meerdere noodzakelijkheid van een pacMiregeling en hypöiheekwet. Uit mededeelingen van 't hoofdbestuur bleek, dat ten dezen plannen tot een breed opgezette actie in voorbereiding zijn. Een commissie van vier personen werd benoemd, die rapport zal hebben uit •te brengen over de nreeöt bruikbare wijze van mobiele pacht en een systeem van productieregeling. tevens zaïl deze commissie onder de oogen zien het vraaigetuk der werkverschaffing, zrtks in verband met de tegensteHlling werkloosheid en veel te weinig werkkrachten in het bedrijf. Ovtr een en ander zal rapport uitgebracht moeten worden in de eerstvolgende beetuursvergadewimg, waarna deze het aan het hoofdbestuur zal voorleggen. --- Zich niet gehouden aan de regels van den weg. BERGUM, 27 Juli. Hedenochtend circa tien uur stopte voor het sigaremmagazijn Johs. van der Wal aan den Lageweg alhier een aiu'to. De bestuurder stapte niet aan den rechter- (tro!Moi,r-)kanit uit, doch links en hierdoor kwam hij in botsing met een wielrijdisiter uit Dokkum, die met een viertal vriemdinnien passeerde. De wielrijdster kwam te vaillen en gevoelde ziioh zoo onwel, dat zie bij den siigarenwinkelier werd binnengebracht. Ze bleek licht gewond aan arm en knie, doch wais na «enige rust in etaat de reis verder voort te zetten. --- De opening der jacht. WARNS. Hoonde men het vorige jaar al klachten over het vroeg openen der jacht, thans, mv de jacht jjl. Maandag werd geopend, hoort men onder de menschen, wien het om te verdienen is te doen, al weeT klachten, daair er wed aardig wii-M wordt geschoten, doch dat de dieren over 't algemeen nog te jong zijn, zoodat de kwaliteit tegenvailt. De jagers en de poeliers zijn het er dan ook algemeen over eene, dat een wat later opensteKlen van de jacht in het belang van den wildlstand en van den jager zou zijn. --- RAAD OLDEMARKT 28 Juli. Onder de ingekomen stukken bevond zich een adres van A. Raggers om doorloopende plaatsing bij de werkverschaffing. Aangezien de beslissing in deze is aan de Rijksinspectie voor de werkverschaffing te Zwolle, wordt het adres voor kennisgeving aangenomen. De rekeningen van het electriciteits- en woningbedrijf over 193:2 werden voorloopig vastgesteld, resp. met een vvinstsaldo van f 2266,16 en een verl'lessaldo van f 1692,90. De Voorzitter deelt mede, dat het RUk in het verliessaldo van het Woningbedrijf p.m. f 110-0 bijdraagt. Vervolgens werd de gemeenterekening over 19Ï2 aangeboden, sluitende, wat den gewonen dien6t betreft, met een nadeelig saldo van f 4989,59 en wat den kapitaaldienst betreft met een nadeelig saldo van f 7000. Hierna kwam de behandeling van een nieuwe bouwverordening aan de o.rde. De Gezondheidscommissie te Steenwijk adviseerde enkele wijizigingen aan te brengen. Ze werden aangebracht en daarna werd het ontwerp vastgesteld. Besloten werd de jaarwedde van den secretaris der commissie tot wering van schoolverzuim terug te brengen van f 40 op f2O. Het ambtenarenreglement der gemeente werd aangevuld met bepalingen, waarbij het o.m. verboden is om In dienst of bij gekleed gaan in uniform insignes 'of andere onderscheidingsteekenen of in dienst uniformkleedingstukken te dragen, een en ander voor zoover die niet door of vanwege B. en W. zijn verstrekt of voorgeschreven of tot het dragen daarvan door B. en W. vergunning is verleend. Dit verbod is niet van toepassing ten aanzien van vreemde ordeteekenen met verlof van de Koningin, aangenomen. Voorte is het den ambtenaar, wien ccii ambts- of dienstwoning ter bewoning? is aangewezen, verboden om andere dan nationale of Oranjevlaggen uit te steken ot te hijsohen. Uit het uiterlijk aanzien van de ambts- of van het daarbij behoorend erf mag niet blijken van de politieke gezindheid van den ambtenaar of zijn huisgenooten. Verder werd een bepaling ingevoegd krachtens welke aan den ambtenaar eervol ontslag kan worden verleend op grond van revolutionaire gezindheid. De opening der naweide op de Broeklanden werd na eenige bespreking- vastgesteld op 24 Augustus a.s. Verschillende leden voelden er wel voor om de opening" een week eerder te doen plaats hebben. B. en W. waren echter van meening, dat de opening op 24 Augustus a.s., in verband met den hooioogst niet te laat i 9, terwijl B. en W. de opening mede gaarne op dien datum zagen gesteld, omdat het teren van het weggedeelte Oldemarkt-Ossenzijl moet geschieden tusschen het einde van den hooioogst en de opening der naweide. Kan de opening echter eon-der bezwaar eenige dagen eerder plaats hebben, dan zal dit geschieden. Het tarief voor het besteden van vee op de Broeklanden door buiten de gemeente wonende veehouders wordt gesteld op 50% van het in het vorig jaar geldende tarief. --- Het zoogenaamde steengraf bij Appelscha Na de op 29 April j. 1. gehouden algemeene ledenvergadering van het „Friesch Genootschap" verscheen in onderscheiden bladen een ingezonden artikel van den heer H. J. Popping te Oosterwolde, handelende over het optreden van het Genootschap in verband met het door den heer Popping te Appelscha ontdekte vermeende eteentgraif, waarin de laatste o.m. schreef, dat het genootschap in deze zaak „een rol heeft gespeeld, geheel in strijd met zijn plicht om de bestudeering van Frieslands historie te steunen". Hierin vond 't Genootsahapsbeetuur aanleiding om in het thans verschenen jaarverslag over 1932 uitvoerig mededeeling te doen van hetgeen in dezen is geschied. Uit een en ander blijkt, dat op 9 Jan. 1932 ten verzoeke van den heer Popping de Genootschapsbestuurders Ottema, Wiegersma en mr. Boelens met den heer Popping het object ter plaatse hebben geschouwd. Echter onder zeer ongunstige omstandigheden, want de steengroep lag grootendeels onder water. Met goedvinden van den heer Popping heeft daarna het Genootschapsbestuur Dr. A. E. van Giffen te Groningen, den bekenden archeoloog, verzocht een onderzoek in te stellen. Op 5 Maart 1932 had dit onderzoek plaats. De conclussie van Dr. van Giffen, wiens rapport ook aan den heer Popping werd toegezonden, luidde: „dat wij hier te doen hebben met een toevallige groep van erratische blokken, zooals in de door het postpliocene landijs gevormde zand- en leemgronden herhaaldelijk wordt aangetroffen". Het bestuur oordeelde op grond van dit rapport geen termen aanwezig om gelden voor een verder onderzoek beschikbaar te stellen. De heer Popping wendde zich tot dr. J. H. Hoiwerda en diens assistent dr. F. G. Bursch te Leiden en deelde, nadat deze de zaak hadden onderzocht, zelf in de bladen mede, dat dit onderzoek van archeologisch standpunt negatief resultaat had gehad. „Op archeologische gronden kon de heer Bursch geen definitieve erkenning als steengraf afleggen, immers re9ten van begraving werden niet gevonden". Het Genootschapsbestuur voegt aan deze mededeelingen nog het navolgende toe: De leden kunnen nu zelf, uit de bloote vermelding der feiten, nagaan hoe ongemotiveerd dit verwijt (n..l van den heer Popping) is geweest. Dit blijkt ook duidelijk uit de omstandigheid, dat het Genootschap in 1928, met prachtig resultaat, het onderzoek financierde van eenige belanig-rijke g-ra Th euvele iii den omtrek van Oosterwolde. De heeren Van Giffen en Popping hebben toen met het Genootschap samengewerkt. Kort daarop is in het Friesch Museum zelfs een nieuwe afdeeling geopend, geheel gewijd aan den opbouw der oudste geschiedenis van Friesland's zand- en veenstreken. De directie van het museum is er op uit deze afdeeling telkens met nieuwe vondsten op peil te houden en is daarbij natuurlijk eenigszins afhankelijk van de medewerking en sympathie van de in gemelde streken wonende belangstellenden. Het bestuur doet dan ook gaarne een beroep op die belangstellenden, in het bijzonder op hen, die wonen in den vrij ver van Leeuwarden gelegen Zuid-Oosthoek. De daar voorkomende vondsten zullen stellig voor onze provincie het best bewaard blijven, indien men ze eea plaats verzekert in het Friesch Museum. Natuurlijk heeft deze zaak een voorgeschiedenis en het kan wellicht zijn nut hebben om die even te belichten. De heer H. J. Poppimg heeft zijn liefde voor oudheidkunde overgeërfd van zijn vader. Vroeger, toen het bekende schoolhoofd, de heer Bezema, nog te Oldeberkoop woonde, bestond er in de Stellingwerven een aparte vereeniging voor oudheidkunde, die zeer verdienstelijk werk heeft gedaan. Ook daarna heeft de heer Popping de oudheidkundige onderzoekingen in wijden omtrek rond Oosterwolde voortgezet en met verrassende resultaten. Zijn ontdekkingen van resten uit het oud- en midden-steentijdperk hebben de wetenschap 'n grooten dienst bewezen. Ook de onderzoekingen naar overblijfselen uit latenen tijd, waarvan 't Genootschapevenslag spreekt, zijn aan den speuirz'. van den heer Popping te danken. Men kan gerust zeggen, dat hij aan het archeologisch onderzoek van de oude Friesche zandgronden den stoot heeft gegeven en dat vóór zijn optreden dit onderzoek geheel werd veronachtzaamd. Met dat al ue men den heer Popping, hoe bestudeerd op dli-t gebied ook, blijven beschouwen als een leek. Het heeft inderdaad moeite gekost om de heeren van de officieele archeologische wetenschap tot de erkenning te brengen, dat de ontdekkingen van den heer Popping wetenschappelijke waarde hadden. Och, den mensch is niets menschelijks vreemd en men heeft het in de wetenschappelijke wereld meer gezien, dat het een vakman niet welgevallig is, wanneer een leek zich verdienstelijk maakt op het terrein, dat de vakman heeft veronachtzaamd. Of dit hier inderdaad het geval is geweest, blijve buiten beschouwing. Men vergete met, dat archeologische onderzoekingen handen vol geld kosten, zoodat vooral tegenwoordig tal van onderzoekingsobjecten ongerept moeten blijven liggen of door ontginning vernietigd worden."Het is geen onmiddellijk p oductief werk en dus past het Rijk op dezen dienst v e uiterste bezuiniging toe. Hoe het ook zij, het staat wel vast, dat Frieslands bodem van officieel wetenschappelijke zijde lang die belangstelling niet heeft gehad als hij om zijn historische waarde verdient. Heeft men het terpenonderzoek ook niet steeds overgelaten aan een particulier genootschap, dat voortdurend met geldkrapte heeft te kampen? In ieder geval, de heer Popping meende, na zijn belangrijke ontdekkingen, reden te hebben tot het oordeel, dat de officieele wetenschap in Nederland hem opzettelijk kleineert. Als tegenstelling daarmede heeft men herhaaldelijk berichten kunnen lezen over het bezoek van buitenlandsche professoren en vakgeleerden aan den heer Popping. Het is in het belang der wetenschap, vooral in dat van het onderzoek naar Frieslands voor-historie, gewenscht, dat beide partijen weer tot elkander komen. Op het terrein der wetenschap behooren persoonlijke inzichten te worden opgeofferd aan het algemeen belang. En Friesland heeft wer. keiijk vee] te weinig toegewijde werkers op dit terrein, dan dat het 't verlies van een hunner zou kunnen gedoogen. In samenwerking kan er nog veel tot stand worden gebracht. ---