RICHARD WAGNER 1883 - 13 FEBRUARI - 1933 Na de herdenkingen,, gewijd aan Beethoven (26 Maart 1927), Sobubert (19 November 1928) en Haydn (31 Maart 1932), vragen dit jaar twee van 's werelds meest beroemde componisten de aandacht: Richard Wagner, die 13 Februari 1883 — 50 jaar geleden — te Venetië overleed., en op 17 Mei as. wacht ons de herdenking vam Johannes Brahms' geboortedag. Wagner en Brahms, vertegenwoordigend resp. muziekdrama en symphonie, om wier suprematie de negentiende eeuw zoon feilen strijd voerde. Zoo is Brahms als het ware de groote tegenstander van Wagner geworden, dank zij de awÜ-Wagnerianon, die hem, Brahms, hoewijl hij Wagner wist te waardieeren, tot hun patroon kozen. De figuur van Rdchard Wagner ie alleszins de moeite waard nader beschouwd ie worden. Weinig kunstenaars toch zijn er geweest, die op hef muziekleven een zoo crewelldigen reformatori9ohen invloed hebben gehad afjs juist Wagner. Rie-hard Wagner werd 22 Mcd 1813 ite Leipzig geboren en verloor reedis op zeer jeugdiiig«n leeftijd zijn vader. Zijn jeugd bracht hij door in Leipzig en Dresden, in W-eflfce Jaatste stad hij ter school ging. Aanvankelijk wees niets er op, dat in den knaap eenige muzikale begaafdheid school, doch htj toonde een sterke neiging voor het theater te schrijven. Als gymnasiast hield hij zich hiermede bezig, doch kreeg ondertussen eu ook piano-onderwijs. Te Leipzig studeerde hij voorts filosophle en in deze stad kwam zijn muzikale aanleg tot aanvankelijke ontplooiing. Enkele composities verschijnen, doch het persoonlijke ontbreekt er aan. Dat men hier met een bijzonder talent te doen heeft, niemand vermoedt het. Ook zijn eerste opera-fragment Is vam geen beteekenis. Toch is nu in hem de hartstocht tot de muziek ontwaakt. Vooral ook na het hooren van Beethovan's „Egmont", toen hij het besluit nam, zich aan de muziek te wijden. In 1833, in Würzburg, dichtte en componeerde hij zijn eerste opera: „Die Feeën", doch tevergeefs bood hij het ter opvoering aan. Eerst vijf jaren na zijn dood zag München de première. De jonge Wagner heeft echter zijn weg zien afgebakend. Op het gebied der muziek ligt zijn werkzaamheid en in 1836 vindt te Maagdenburg voor 'de eerste maal een opvoering plaats van een Wa gn e r-opera: „Das Liabesverbot". Het werd en ' ' fiasco. Het gezelschap werd ontbonden en Wagner, die te Maagdenburg opera-kapelmeester w-as, moest uitzien naar een andere betrekking. Hij had zich on der tusschen verloofd met de zangeres Min na Plan er, met wie hij naar Königsbergen trekt, doch ook hieir is hij niet gelukkig. De directie van de opera daar ter stede failleert en weer staat de kapelmeester op straat, doch ireedïï ln 1837 vindt hij een werkkring aan de opera te Riga. Hij componeerde hier eenige ouvertures, terwijl in 1838 de tekst voor „Rienzi" ontstond. H.et noodlot achtervolgde Wagner. Nouwelijks goed op dreef, of in 1839 staakte de directie plotseling de exploitatie en „Herr Kapellimeister" moest maar zien, dat hij elders een stuk brood verdiende. De stormen kwamen met volle kracht op hem aan, de een na den anderen: zijn zwerversleven begon nu eerst goed. Doch de dichter-componist laat zich niet ontmoedigen: Hij gaat naar Parijs, centrum van het cultuurleven. R-ICHARD WAGNER --- Parijs. Wagner 'is vervuld van idealen, in Parijs zal hij een groote opera componeeren. Hij zal er samenwerken met Meyerbeer. Hij zal er gelukkig worden. Het zijn zijn moeilijkste jaren geworden in Parijs. Om althans in het allernoodigste levensonderhoud te voorzien, moest hij zich voor allerlei minderwaardigen arbeid leenen, arrangementen maken enz.; zelfs leverde bij verslagen voor allerlei bladen, voltooide hij de opera's »Riemzi" en „Der Fliegende Hollander". Het zou te veel zijn, hier een beschrijving te gewen van wat Wagner in Parijs heeft moeten doormaken. Dat het zijn moeilijkste jaren waren, zegt genoeg voor een man, voor wien het leven geen mededoogen heeft gekend, maar dat hem van de eene teleurstelling en ontgoocheling in de andere slingerde. Een lichtstraal viel plotseling op zijn pad, toen Meyerbeer er in slaagde te Dresden een opvoering van „Rienzi" te bewerkstelligen, terwijl de Berlijnsche opera de „Hollander" aannam. Hier ligt een kans voor Wagner en hij maakt er gebruik van. Zelf leidt hij. de repetities in Dresden en ook de eerste.voorstellingen. --- Hofkapelmeester in Dresden. Het stormachtig succes, dat bij oogstte, was mee oorzaak, dat hij benoemd werd tot hof-kapelmeester en hier heeft hij zich ontwikkeld tot een dirigent van grooten stijl. Baanbrekend werk kan hij hier verrichten en hier beleefde „Tannhauser" de eerste uitvoering. Hij schreef den tekst van „Lobenigrin", ontwierp „die Meistersinger" en hield zich tevens bezig met een dramatische bewerking van de „Siegfried,"-sage. Niettemin ondiervond Wagner ook hier veel tegenwerking. De hervormingen, die hij wilde aanbrengen, men sloeg er geen acht op. Geen wondier, dat dit bij Wagner groote verbittering wekte en in die verbittering vindt men dan ook de verklaring van het feit, dat de componist actief deelnam aan dèn Mei-opstand van 1848. De hof-kapelmeester stond mede op tegen het wettig gezag en slechts door een overhaaste vlucht kon hij zich aan een vervolging onttrekken. Bij verstek werd hij veroordeeld en vogelvrij verklaard, Saksen betreden beteekende voor hem de dood en ook Duitschland kon hem geen verblijfplaats bieden. Op zijn vlucht kwam hij in Wetmar in aanraking met Franz Li set en daar werden die eerste banden gelegd voor een hechte vriendschap tusschen beide kunstenaars. --- Zürich. Door verschillende omstandigheden was 't ham niet mogelijk aan zijn voornemen gevolg te geven: in Parijs te gaan wonen. Hij vestigde zich te Zürich, waar hij, met een korte onderbreking voor een reis naair Londen, tot 1858 vertoefde. Behalve dat Wagner zich hier aan zijn composities kon wijden, had hij. in deze rustige omgeving gelegenheid eenige werken te schirijiven over zijn opvatting over de dramatisch-muzikale kunst. Zwaarwichtige werken, waarin de meester vorm gaf aam zijn nieuwe denkbeelden en waarin hij als het ware zijn geloofsbelijdenis als kunstenaar neerlegde. Deze wenken diroegen er toe bij, dat zijn opera's, die tot nog toe meer in den stijl der groote opera waren gehouden — „Riemzi" — nu geheel het stempel van die geloofsbelijdenis gingen dragen. Een opvatting, die ziöh 't best zoo laat uitdrukken: Wagner was van oordeel, dat het een verkeerde opvatting is, de muziek, die slechts middel is, tot doel te verheffen, terwijl men de dramatische handeling tot middel vernedert. Om nu de opera op een beter padl te brengen en tot een drama te verheffen, waarin de toonkunst enkel dient tot opluistering der woorden, was hij in de eerste plaats nauwgezet im de keuze der dichterlijke stof. Zijn conclusie was, dat alleen die stof, die aam de sage ontleend werd, geschikt was voor het muzikale drama. De geschiedkundige stof achtte hij onbruikbaar, omdat daarbij de muziek, als taal van het gevoel, in tegenspraak komt met zich zelve. Van -den geb ruik eliijken opera-stijl deed hij afstand en door de toepassing van deze zorgvuldig uitgewerkte beginselen, trachtte hij aan het muzikale drama een hoogere eenheid te verschaffen: de muzikale motieven moeten, ziöh aansluitend aan de voornaamste momenten der handeling, als verbindende elementen beschouwd en behandeld worden. We zien de resultaten dier opvatting, die hij in zijn in 1851 verschenen werk „Oper und Drama" neerlegde, in den in 1853 voltooiden tekst van den „Ring des Nibelungen" (Riheimgold. Walküre, Siegfried en Götterdamnierung). Tot zoover deze uitweiding over Wagn e r's opvattingen. Behalve deze werken schreef hij tekst en muziek voor „Tristan und Isolde". In Zürich vond Wagner een vurig en ;:■: ~;wijd bewonderaarster in Math i 1 d e Wesendonck.. De jailouzie van Wa.gner's vrouw, Minn a P 1 a n e r, zoo wordt verhaald, was oorzaak, dat aan het verblijf in Zürich een einde kwam. MATHILDE WESENDONCK, --- Voor de tweede maal: Parijs. Nadat Wagner in Venetië zijn „Tristan", waarin de sporen van de verhouding tot Mathilde merkbaar zijn („Liebestod preisend"), voltooide, vertrok hij naar Parijs, in de hoop meer succes te vinden en meer waardeering te oogsten, dan bij zijn vorig verblijf in de Fransche hoofdstad. Er woonden toegewijde vrienden en zij hadden invloed bij vooraanstaande kringen. Aanvankelijk had hun voorspraak weinig uitwerking en duf te minder, omdat Wagner zich de haat van de Parijsche critici op den hals had gehaald. Ook Keizer Napoleon 111 werd bewerkt en dank zij de voorspraak van Frau von i Mettemidh let de Keizer zijn gebruikelijk „nous ver-roos" achterwege: er zou een opera van Wagner im de Keizerlijke Schouwburg worden opgevoerd. De vrienden zorgden voor de reclame en drie avondten achtereen werd voor een uitverkocht huis: Tannhauser gegeven. Het werd een fiasco: de opera werd uitgefloten. Wat nu? Wagner had voor eigen rekening reeds drie concerten gegeven en ze leverden hem een deficit van 10.000 francs op. Na die uittlfuitingen door het Parijsche publiek, dat zicfh ergerde aan de weglating van het traditioneel e opera-ballet, nam Wagner de opera terug. „Dit was jammer", schrijft Hutschenruyter, „want hij zou het zeker gewonnen hebben! De welgezinde operabezoekers waren van den aanvang af gunstig, bijna geestdriftig gestemd en zouden op den duur wel de overhand hebben' behouden". De omzwervingen waren niet teneinde. Weliswaar erkende men in menigen kring zijm groote talenten en zijn autoriteit, maar ook de vijanden waren legio en vreemd — Wagner siaagdie er altijd weer in, zich vijanden op den hals te halen. Overal waren er hindernissen en Wagner dacht ex niet aan, die uit den weg te gaan. Die tegenwerking vond hij in Karlsruhe en daarna weer in Weenen, waar hij, mee dank zij zijn vrienden, connecties kreeg in de eerste kringen des lands. „Trietan" zou hier worden opgevoerd. De overeenkomst werd gemaakt, doch plotseling werd de zanger, die de Tristam-partij zou zingen, ziek. Het duurde Wagner wat te lang en 'bovendien begonnen de andere zangers en zangeressen tegen te werken, zoo zelfs dat Wagner zijn pogen moest opgeven. Het heette, dat Tristan niet te zingen was. De amnestie was ondertusschen afgekomen en Wagner kon zich vestigen in Biebricih, waar hij een groot gedeelte van zijn Meistersinger componeerde. In dien tijd ook — we kunnen uit dit veel bewogen leven slechts iets aanstippen — maakte hij een concertreis naar Praag, Petersburg en Moskou. Het succes was overweldigend en de verdiensten waren zoo groot, dat Wagner zich plotseliing kapitalist voelde. Inderdaad Wagner voelde zich den koning te rijk en — hij handelde ernaar. Nog tijdens zijn reis berichtte hij zijn wierden, dat hij in de buurt van Weenen een landhuis wilde huren. De vrienden, van wie de bekende componist Peter Corneliins er een was, zorgden voor een goedie woning niet een wintertuin. Wagner installeerde zich geheel volgens zijn eigen inzichten .... en voor hij het wist, zat hij weer tot over de ooren in de schuilden. En zoo onhoudbaar werd de toestand, dat hij zich slechts door een overhaaste vlucht aan de gijzeling kon onttrekken. Den rustelooze was geen rust gegund. Een tijd van zwerven brak weer aan. --- München. Toen Wagmer na zijn overhaaste vlucht in Müntihen kwam, vond hdj.daar de stad in rouw: de Koning was overleden. Het was niet Wagner'6 bedoeling hier lang'te blijven. Het gerucht zou spoedig over heel Duitschland verbreid zijn en dus was het geraden veen beetje uit de buurt te blijven. Maar waarheen? Aan tal van vrienden had bij geschreven, maar resultaten zag hij niet. De omzwervingen duurden aan, tot hij tenslotte in Stuttgart belandde, waar een afgezant van den jongen Beierschen Koning — die zijn vader was opgevolgd — hem opspoorde. Lodewijk 11, groot bewonderaar van Wagner en zijm wterken, vond nu gelegenheid, den meester zijn daadwerkeliijken steun te bieden. Zoo komt Wagner naar München, waar hij een rustige villa tot zijn beschikking krijgt, waar hij ongestoord kan werken. Op zijn voorspraak wordt Hans von Bülow, die gehuwd was met de jongste dochter van Liszt, Cosima, benoemd tot hofpianist en kapelmeester van' het hioftheater. Een tijd van ongestoord geluk schijnt aangebroken. Een hoogtepunt is de opvoering van „Tristan" onder von Bülow's leiding, een eclatant succes, dat de vereerders van Wagner in opperste verrukking bracht, maar aan dien anderen kant de vijanden van den meester aanzette tot steeds venijniger tegennstand. Want ook hier bleven de intriges niet ,achterwege, het was een groote en machtige partij die zich tegen bern kantte. Ja, «oover ging men, dat men zich niet ontzag van allerlei geniepige middelen gebruik te maken, om den meester uit het zadel te lichten. En dat gelukt. Wagn e r moet München verlaten en vestigt zich dn Triebscihen bij Lüzem, waar hij „die Meistersinger" voltooit en verder werkt aan den „Ring". Een van de eerste berichten, die hem daar bereikten, was .het overlijdensbericht van Minna P 1 a n e r, van wie de upnipo.nist sinds eenige jaren gescheiden leefde, omdat hun naturen in geenen deele bij elkaar pasten. Een paar jaar later huwde hij met Cosi ma, die inmiddels van Von Bülow gescheiden was. „Die Meistersinger. von Nürnberg" kwam gereed. Het populairste werk ooit door Wagner geschreven, werd in 1868 in München onder Von Bülow'6 leiding opgevoerd ter gelegenheid van 's Konings verloving met prinses Sophie van Wittelsbach. En onderfusschen werkte in het stille Triebscihen de groote meester aan de voltooiing van dien „Ring des Nibelungen", waarvan het voorspel „RheingoM" in 1869 te München zijn première beleefde. --- Bayreuth. Ondanks herhaalde verzoeken van den Koning, weer naar München te komen, bleef Wagner in Triebsohen. Daar „RbeingoM" in München met groot enthousiasme was ontvangen, werd de verwachting in hem levendiger, dat de verwezenlijking van zijn ideaal nabij kwam. Hij wilde den „Ring" niet gespeeld zien op de gewone opera-tooneelen, maar in een speciaal daarvoor gebouwd huis: Festepielfaaus. Jarenlang heeft hij echter nog op de uitvoering van dit plan moeten wachten. De Koning was enthous:ast, er werd een plan gemaakt: München zou een Feetspielhaus krijgen, Ingericht naar de ideeën van Wagner. Maar weer waren het de tegenstandiers, die een spaak in het wiel staken. Wagner nochtans, daarbij gesteund door Cos i ma, gaf den moed niet op. De roem van den componist was wijd en zijd verbreid. Zijn muziek vond enthousiast gehoor, zijn ideeën vonden erkenning. Te wijzen valt in dit verband op de stichting van „Wagner-vereenigingen" in eem aantal groote steden. Het ging den goeden kant op en ondaks alle intriges naderden de Festspiellhaius-plannen hun verwezenlijking. Ondertussohen was de aandacht van Wagner gevestigd op de oude residentie der Frankische vorsten, Bayreuth, dat beschikte over een groot opera-huis. Ten slotte, op 22 Mei 1873, legde Wagner den eersten steen van 't Festspielhaus te Bayreuth, waarbij hij de woorden sprak: „Sei gesegnet, mem Stem, stehe lange und halte fes-t". In 1876 had de eerste volledige opvoering plaats van het geheele wenk, den „Ring des Nibelungen". Wagner ging in Bayreuth wonen in het huis, dat den over heel de wereld bekenden naam kreeg: „Hier — wo mem Wahnen Frieden fands Wahnfried — sei dies Haus genannt". De opvoering leverde echter naast een groot artistiek succes een financieele strop van 160.000 Mark op. Ondertusschen werkte Wagner aan een volgend werk — zijn laatste —: „Parsival". Een deel ervan had hij reeds in 1857 in Zlirlch geschreven. Eerder reeds was de Parslval-idee in zijn brein gerijpt (de Graiserzahlung uit „Lohengrin"). „Parsival", een religieus drama, dat de uiteindelijke verlossing verheerlijkt, noemde Wagner ein „Bühneweihefestspiel". De d&tfhter-oomponist had als iunigsten wenseh, dat „Parsival'' ailleen voor Bayreuth bewaard bleef, „omdat ik het zoo genoemd heb", schreef hij, „moet ik het aan één tooneel wijden: Bayreuth". Dertig jaar lang is die wenseh geëerbiedigd, doch toen werden 's meesters werken „vrij" en was het niet mogelijk meer deze traditie te handhaven. De opera, die in 1879 Maar was, werd in 1882 — nadat Bayreuth zes jaren gezwegen had — in tegenwoordigheid van den grijzen kfimpvecihter voor het eerst 'opgevoerd. Den 13 Februari 1833 — op een reis verblijvend in Venetië — overleed Wagner plotseliing. In den tuin van huize „Wahniried" heeft men hem ter ruste gelegd. * * » Wat nog te zeggen over dezen heros in de muziekechi edenis? Hij blijft daar staan, de jaren door, al» een onwrikbare rots, die de stormen des levens weliswaar hebben gebeukt ate weinige andere, maar die nochtans staande is gebleven in het vaste geloof in de zending, die hij te vervullen had en ook vervuld heeft. Een leven van strijd van der jeugd af aan, strijd naar alle kanten, onvermoeid en onverschrokken. Strijd om het bestaan, strijd', heroïsch volbracht, voor het baanbrekende werk, waarvoor thans heel de wereld der muziek hem haar eerbiedigen dank brengt. Want Wagner heeft ons het nieuwe gebracht, hij heeft de ketenen, die de kunst dn enge begrenzing kluisterden, moedig verbroken, spot, verachting en miskenning ten spijt! Waar kunstenaarschap bestaat daarin, het hoogste voort te brengen, zonder zich door anderer gedachten eo meeningen van de wijs te laten brengen, doelbewust. Wagner heeft het bewezen. Daarmede heeft hij zich een onverwoestbaar monument geschapen, dat de tijden door, dat muziek zal zijn, blijft spreken vam den giigamtischen strijd, die hem onsterfe'rijken roem heeft gebracht COSIMA LISZT, Wagner's 2e vrouw. --- Tusschen de greiden en de zee. MEER FLEVO. De Nieuwe Rotterdammer, het bekende en invloedrijke dagblad, is er mee ' begonnen en houdt 't stelselmatig vol: in dit blad wordt in alle rubrieken niet meer van Uselmeer, maar van het meer Flevo gesproken. Enkele ingezonden stukken over de quaestie waren de aanleiding er toe, de redactie nam het idee over en zoo werd de nieuwe, oude naam althans in dit dagblad en ook al meer voor de lezers ervan, de vertrouwde naam, die al meer went en dus een goede kans beeft om im te burgeren. Ook ik wil voor dezen naam in deze rubriek, waarin dit onderwerp immers zoozeer past, graag een pleidooi houden. Wanneer ook anderen het goede voorbeeld van de Nieuwe Rotterdammer volgen, kan inderdaad de karakteristieke oude naam van deze wateren ook aan 't nieuwe meer gegeven worden. Meer Flevo: de naam wekt oude herinneringen. Herinneringen aam onze Schooljaren en daardoor aan de oude dagen in het begin van onze jaartelling, toen de Gerroaansehe volken en stammen: de Friezen, Batavieren, Franken en Saksers hier woonden tusschen de duinen en de heiden, de moerassen, de plassen en de bos-6chen van ons vaderland, die toen alle in zooveel grooter getale en zooveel uitgestrekter mate nog aanwezig waren. In die oude tijden nam ook het meer Flevo nog de plaats in van de latere Zuiderzee. Toen nu verleden voorjaar de afsluitdijk klaar was en door menseheninvloed en menschenkracht en mensch elijk vernuft de zee opnieuw in een meer was veranderd, was er alle aanleiding den ouden naam weer in te voeren. Men zou zeggen: wat lag meer voor de hand? Dit zou zijn een teruggrijpen in den modernen tijd naar een oude traditie, dit zou op schoone wijze een band leggen tusschen het verleden en 't heden, dit zou een naam zijm vol kaïrakter. pit, kracht en schoonheid. Alles, leidde ertoe,. geen andere naam zou aanvaardbaar zijn. Tooh is de of f i deele naam „IJseluneer" gewonden. Waarom dit nieuwbaksel en niet de oude traditioneele benaming? Wij tasten omtrent de reden in het duister. Er is daarvan, voorzooveT ik weet, nooit uitleg en motiveering gegeven. In elk geval: er is alle reden om er ons best voor te doem te zorgen, dat in den volksmond de oude naam wordt hersteld, door dezt algemeen te noemen en te schrijven. Dat is een rovolutionnaire daad, werd schertsend tegen mij opgemerkt, toen de quaestie ter sprake kwam. Welnu, die nemen we dan voor onze rekening. We zijn trouwens bij een oud, eerwaardig blad als de Rotterdammer, dat wel allerminst van revolutionnaire ideeën kan worden verdacht, in het alleruitstekendsle ejn meest onverdachte gezelschap. Maar kort en goed: Meer Flevo dus voortaan 1 Harlingen, A.L.B. --- DE POLITIEKE CRISIS Tweede Kamer op 8 Mei ontbonden Maandagavond verkondigden eenige bladen, dat nog in den loop van dien avond het besluit tot ontbinding der Tweede Kamer en tot het houden van verkiezingen op 26 April e.k. zou afkomen. Inmiddels hebben de feiten de juistheid dier voorspelling gelogenstraft. Geen wonder, zegt de R.-oorrespondent van het Hbl., want er is op het oogenblik (Maandagavond) nog in het geheel geen beslissing gevallen. Het ligt voor de hand, dat er momenteel omtrent den stand van zaken nog niets positiefs kan worden medegedeeld. Maar wel — aldus vervolgt hij — meenen wij reden te hebben voor het uitspreken van het vermoeden, dat zij, die gedacht mochten hebben dat na het onderhoud tusschen de koningin en den premier de mogelijkheid van ontbinding reeds terstond van de baan zou zijn, het nie* bepaald bij het rechte einde hebben gehad. --- Kamerontbinding aanstaande? De voorzitter van den Ministerraad, jhr. mr. Ruys de Beerenbrouck, is gisteravond door de Koningin in audiëntie ontvangen. Heden wordt ministerraad gehouden. De Tel. schrijft met zekerheid te weten, dat zeer spoedig het Kon. Besluit tot ontbinding der Tweede Kamer verwacht kan worden. Als datum van indiening der candidatenlijsten werd het blad medio Maart genoemd. De verkiezingen zouden dan plaats hebben einde April of begin Mei. De gewone verkiezingen voor de Tweede Kamer, welke dit jaar gehouden zouden worden, vervallen hierdoor. De nieuw gekozen Tweede Kamer zou zitting hebben tot 1936, daar de tijd, die verloopt tusschen de verkiezing der nieuwe Kamer en September a.s., beschouwd zal worden als het eerste zittingsjaar der nieuwe Kamer. Min. Ruys de Beerenbrouck (1.) en jhr. Van Tets van Goudriaan na de audiëntie bij de Koningin. --- Ontbinding op termijn is een ongerijmdheid. De N. R t. C t. blijft er bij, dat ontbinding van de Tweede Kamer ep dit oogenblik eèn niet te verantwoorden roekelooze daad moet worden geacht. Wij beleven een tijd, waarin aan niets zoo zeer behoefte is ate aan regeeringsgezag en regeeringsverantwoordelijkheid, doch juist nu zou men die beiden gaan verlammen en staatkundigen stilstand' en regeeringsmachteloosheid verwekken. Dit schijnt vrij algemeen zoo te worden gevoeld, hetgeen Wel hieruit blijkt, dat nu van verschillenden kant het denkbeeld geopperd wordt, de ontbinding der Kamer te doen geschieden op termijn. Degenen, die dit plannetje verzonnen hebben, zegt het blad, mogen ons vergeven, maar wij kunnen daarin niet meer zien, dan een uitvloeisel van een ten top gevoerd politiek dilettantisme, een eocietePsdenkbeeldje van politieke tinnegieters, die geen begrip hebben van de beteekenis eener Kamerontbinding na een tusschen de Regeering en een der Kamers gerezen onoverbrugbaar conflict. Nu bereiken het blad berichten, dat men, om het negatieve resultaat te ontloopen, nog een stap verder zou willen gaan, en ook de sluiting van de zitting die bij ontbinding in art. 105 dier grondwet geboden wordt, op termijn wil doen geschieden. Dit kan, zegt hei blad. toch waarlijk, wanneer ook, zeker onder de omstandigheden, waarvoor wij thans zijn geplaatst, geen ernstige gedachte worden genoemd. Wij willen desnoods aannemen, dat er geen grondwetsvoorschrift is, dat, naar de letter genomen, zoon termijnspel, als aanbevolen wordt, belet. Maar de grondwet is toch meer dan een verzameling wetteksten zonder verder begrip. Om haar juist te verstaan kan men toch niet aan de letter blijven hangen, bloot uagaan wat de tekst niet verbiedt, doch moet men zich wel degelijk ook rekenschap geven van zijn strekking en van het geheele "organische stelsel, dat in de grondwet is neer>gelegd. Ontbinding van de Kamer na een tusschen haar en de regeering gerezen conflict heeft een bepaald doel. Wanneer zoon conflict is ontslaan, en de regeering neemt tot Kamerontbinding haar toevlucht, kan dit besluit zijn grond en rechtvaardiging alléén vinden in de overtuiging der regeering, dat de Kamer in haar tegenwoordige samenstelling aan de meening en opvatting der kiezers ontgroeid is, dat zij niet meer weergeeft wat in het kiezerscorps omgaat, en dus niet langer als de in ons staatsbestuur ingevlochten vertegenwoordiging des volks kan worden erkend. Van het oogenblik af, dat tot de ontbinding besloten is, heeft daaTdoor de Kamer voor de regeering alle gezag, alle reeele beteekenis verloren. Dat ontbinding met sluiting van de zitting gepaard gaat,'is dus volmaakt logisch. Er moet zoo spoedig mogelijk een nieuwe Kamer worden gekozen. Ontbinding op termijn is daarom eene ongerijmdheid. --- DE TWEEDE KAMER ONTBONDEN. Candidaatstelling 15 Maart a.s. Verkiezingen 26 April. 's-GRAVENHAGE, 15 Febr. (Tel.) Naar wij vernemen, zal heden een Koninklijk Besluit verschijnen, waarbij de Tweede Kamer wordt ontbonden wiet ingang van 8 Mei a.s. De dag van de candiidaatstelliing 46 bepaald op 15 Maart a.s. De sluiting van de tegenwoordige izitting van de Staten-Generaal zal plaats hebben op Zaterdag 6 Mei, de eerste zitting dier Kamers na de ontbinding op Dinsdag 9 Mei. Voorts vernemen wij, dat de minister