BORANJE BOVEN Aon de hectometerpalen met oranje koppen kunt u zien, dat u op een voor- --- Tweede Kamer. Begrooting van Onderwijs. Voortgezet is de behandeling van de Onderwijebegrooiing. De heer VAN DIJKEN (a.r.) becritiseert het beleid van den minister ten aanzien van de opheffing van het subsidie voor de bijzondere Kweekschool te Leeuwarden. Er is geen sprake van vrees voor tekort aan onderwijzere, als gevolg ven inperking van de neutrale opleidingsgelegenheden. Ds. KERSTEN (staatk. geref.) vond de klassen over het algemeen tegenwoordig niet te groot en het instituut van „kweekelingmet-akte" in dezen tijd niet verwerpelijk. Gehuwde onderwijzeressen dienen echter allen ontslagen te worden evenals onderwijzers-kloosterlingen; BOg altijd vloeit het rijkegeld bij millioenen naar de kloosters. Spr. is hevig gekant tegen het leervak lichamelijke oefening. De heer TILANUS (ch.) betreurt het, dat er geen wijziging i 6 gebracht in den toelatingsleeftijd van kinderen op de lagere «hooi. Spr. komt op tegen den wensch van mevrouw De Vries-Bruins om aan ontslagen wordende gehuwde onderwijzeressen een afloopende vergoeding te geven. De minister heeft haar een vol jaar gegeven om zich aan te passen. De minister heeft een vergoeding in de Memorie van Antwoord trouwens afgewezen. Spr. becritiseerde de houding van den minister inzake opheffing van bijzondere kwcöTt scholen. De heer SURING (r.k.) bepleitte, mede ten behoeve van de jeugdige werklooze onderwijzers zoo spoedig mogelijk verlaging van de leerlingenschaal. Tewerkstelling van rkweekeling met akte" heft de moreele nadeelen van werkloosheid op, doch er mag geen misbruik van worden gemaakt om een normalen onderwijzer uit te sparen. Het aantal wachtgelders is reeds zoo ingekrompen. dat vrijheid van sollicitatie weldra wel zal kunnen worden hergeven. Dat aan zooveel gehuwde onderwijzereseen, bijna 2/3, uitstel ie verleend van ontslag of verlies van wachtgeld per 1 Jan. a.s.. noemde spr. zoo al niet teleurstellend, dan toch een aanwijzing dat de desbetreffende bepaling van het bezuinigingsontwerp wel «eer soepel is toegepast De heer K. TER LAAN (ad.) zeide dat minister Marchant in het laatste deel van zijn ambtsperiode onder den invloed van zijn overgang tot het katholieke geloof veel ten saduele van het openbaar onderwijs heeft gedaan. Aldus is veel aan de openbare school onherstelbaar bedorven. Veel heeft hij slechts kunnen doen, omdat men nog dacht, dat hij vrijzinnig-democraat was. Voorts bepleijte «pr. ook nog eens verlaging van de leerlingenschaal, het in den heer Suring afkeurend, dat hij hiervóór nu wel spreekt, doch on'engs tegen spr.'s initiatief-voorstel tot wijziging van de L.0.-wet heeft gestemd. Mr. WESTERMAN (partijloos) klaagde over de onvoldoende resultaten van ons onderwijs. Aan karaktervorming, aankweeken van eerbied voor den eigendom en de overheid, wordt bitter weinig gedaan. In tal van andere landen leeft de jeugd zich ook uit, maar zonder schendende baldadigheid. De school moet in dezen de ouders steunen. De resultaten naar buiten van onze 200 millioen kostende paedagogiek zijn nog bitter gerin". De heer SNEE VLIET (r.s.a.p.) meende dat er door de bezuiniging vernielend werk is verricht Vele achterlijke kinderen hebben gebrek aan de allereerste levensbehoeften. Dit eischt in snel tempo voorziening. Minister SLOTEMAKER DE BRUINE betoogde in zijn antwoord, dat ten opzichte van het ontslag aan gehuwde onderwijzeressen, krachtens de wettelijke bepaling subiectieve normen moeten worden aangelegd. De Kamer wist, dat het aangenomen amendement biertoe zou nopen. Wormeer de wetgever verleden jaar een vergoedingsregeling had Ingesteld, zou het aantal afvloeiingen ongetwijfeld belangrijk grooter zijn geweest Ook de minister erkende tekortkomingen In het onderwijs, doch men weet, dat het op het oogenblik niet anders kan, b.v. wat betreft de leerlingenschaal en de werkloosheid onder de onderwijzers. De opheffing van en het stopzetten van subsidies beoogt de „overproductie" van onderwijzers in te perken. De bezuinigingsmaatregel ten aanzien van 18 inrichtingen zal ook in de toekomst goed werken. De normale opleidingsbehoeften dienen ook hier maatstaf te zijn. Voor het onderwijs aan schipperskinderen wordt het mogelijke gedaan. Verlag'ng van examengelden is onder de huidige omstandigheden nog niet doorvoerbaar. Voorts nam de minster zijn voorganger tegenover den heer Ter Laan in bescherming. Er is geen sprake van dat zijn houding tegenover de openbare school beïnvloed is door zijn overgang tot het katholieke geloof. --- Replieken. Bij art. 138 (deelneming in het Garantiefonds voor de Padvinders Jamboree) wees mr. BOON (v.b.) er op. dn het met de voorbereiding dreigt spaak te loopen. Het zou een nationale blamage zijn als deze zaak vast liep. Is de minister bereid, in dezen bemiddelend op te treden en de menschen bijeen te brengen? Hier behoort terstond en krachtig te worden opgetreden. De heeren MöLLER (r.k.) en TILANUS (ch.) s'oten zich hierbij aan en betreurden ook zeer, dat hier zoo groote verdeeldheid is ontstaan. Zoo noodig zal de regeering moeten ingrijpen en zelf de organisatie doen ter hand nemen. De MINISTER zeide reeds eenige malen met de heeren geconfereerd te hebben en zal. zoo noodig niet aarzelen krachtig in te grijpen. Ten slotte werd de begrooting goedgekeurd. --- CRISISHYPOTHEEKAFLOSSINGSWET. Zonder discussie en hoofdelijke e'.emming ts daarna ten 9lotte nog aangenomen het (door de feiten practisch achterhaalde) wetsontwerp tot wijziging en aanvulling van de Crteis-hypotheekaflossingswet-1936. --- DE BEGROOTING VAN HET VERKEERSFOSDS. Memorie van antwoord verschenen. Aan de memorie van antwoord inzate de begrooting van het verkeersfonds word: het volgende ontleend. De minister hoopt, dat een regeling vai. het goederenvervoer, welke door de con.-miasie wordt voorbereid, binnenkort ta, kunnen tot stand komen. Dat de voorgenomen coördinatie meer eu meer zou gaan gelijken op subordinatie vac alle andere verkeersmiddelen aan k spoorwegen en de A.T.0., zooals sommige leden meenden, moet de minister ten stelligste ontkennen. De regeering kan op grond van de be schikbare gegevens, de meening, dat het V rugloopen van het aantal auto's een gevoig zou zijn van te zware belastingdruk op ne! benzinemotorverkeer, niet deelen. Naar haar meening is de economische criei* hoofdoorzaak. Zoolang niet blijkt, dat het verbruik van benzine in sterke mate de ongunstigste 'o. vloed ondervindt van de prijsstijging tengivolge van monetaire maatregelen, 6estant voor verlaging van de benzinebelastinj. welke een specifiek recht >8> dat door do preciatie van de gulden niet gestegen e. weinig grond. Vervanging van de belastingen door een enkelvoudige heffing op benzine verdieni geen aanbeveling. Overwogen wordt de mogelijkheid, de mo torrijtuigenbelasting ook per maand of per twee maanden te betalen. Naar de meening van den minister be Btaat niet voldoende grond om de motorrijtuigenbelasting te verlagen voor motorrijuigen. die n;et d"n binnen een beperk: gebied gebruikt worden. Dat van een derde vijfjarig werkplan voor de wegenbouw zou zijn afgezien, berust op een misverstand. Om verschillende redenen acht de minister het echter gewenecbt hal derde vijfjarige werkplan, dat thans in voorbereiding is, een jaar later te doen ingaan. Het ligt in het voornemen dit werkplan systematisch en in een snel tempo te doen uitvoeren, waarbij zooveel doenlijk rekening zal worden gehouden met de herhaaldelijk in de Kamer uitgesproken wenschen. Wat --- Een scheepsmodel uit de achttiende eeuw Aanwinst van het Museum in het Princessehof te Leeuwarden Koopvaardijschip der Oost-Indische Compagnie, in 1750 gebouwd De Indische afdeeling in het Princessahof is een zeer bezienswaardige aanwinst rijker geworden. Een scheepsmodel uit de 18e eeuw. De belangstellende lezer zal wellich: met eenige verwondering vragen boa een model van een oud-Hollandsci ioopvaardijschip, hoe mooi van lijn en vorm het ook moge zijn, een geschikte aanwinst kan zijn in een museumzaal die gewijd is aai de inlandsche cuttuur Je kunst en kunstnijverheid in de Oost-Indische archipel- Want de beide boyenvoorzalen in het Princessehof zjju speciaal gewijd aan dat wat de Indiër voor zich zelf als iets moois maakte en gebruikte. Hij, die hiervan kan en wil genieten, zal in i' zijn, heeft uit dien hoofde in een zuai waar men de aetthelische zijde van i\2\ oude Indische handwerk wil laten zien niets te maken. En toch is rot fraaie scheepsmode' dat in het Princessehof een plaats heeft gekregen, tussetten de Indische kunstnijverheid, zeer wel op zij i plaats. Het tentoongestelde model stelt n.l. 'n koopvaardijschip der Oost-Indische Compagnie voor, speciaal van het type. dat de geregelde verbinding tus schen het moederland en de koloniën in de 18e eeuw onderhield. Het is n.l. het model van het driemast-koopvaardij■schip „Bosch en Hoven", dat in 1750 voor rekening van de Amsterdamscha Kamer van de Vereen. Oost-Indische compagnie is gebouwd. De naam van het schip, met een gebruikelijke fonetische verbastering geschreven als „B:)Ksen-hooven", is nog f.n de spiegel van het model te lezen. Je naam van het schip is blijkbaar gekoze i in navolging van de naam van eed buitenplaats aan de Vecht of elders in ide omgeving vaa Amsterdam, ingericht en bewoond geweest door één de- Bewindhebbers van de V.O.C. Het schip „Bosch en Hoven" mat 150 last en was 150 voet lang. Dit zijn Am sterdamsche voeten van 0.283 m. lengte zoodat het schip naar onze tegenwoordige maat slechts meter lang was Vergeleken bij onze tegenwoordige mail-stoomers waren het dus maanotedopjes, waarmee onze voorvaderen in de 17e en 18s eeuw om de Kaap de Goede Hoop heen naar Indië voeren. Het is een driemast koopvaardijschip, bewapend met 48 stukken geschut, welke bewapening, ofschoon deze schepen meest gezamenlijk in vloten var acht a tien stuks of meer voeren, in de 18e eeuw zeer noodig was niet alleen in tijden van oorlogsgevaar, maar ook om zich de zeerooves uit Duinkerken, van de Barbarijsche kust of van elders van het lijf te kunnen houden. Het schip had geen lange staat van dienst, omda* o'97e houten schepen in de warme landen veel van temperatuurinvloeden hadden te lijden, tfa eenige reizen van Patria naar de Oost en in retourvloten van daar naar het vaderland te hebben gemaakt, werd het schip, na zijn laatste reis naar Oost-Indië te hebben gedaan in 1770 aldaar afgelegd en verkocht De gekuipte romp van het model, de dekken met de kanonnen, de sierlijk bewerkte voorsteven met het gallioe 1 en de niet -minder fraaie achtersteven met de spiegel waren nog in origineels, toestand aanwezig. Enkele kleine onderdeelen hiervan. s\s enkele kanonnetjes een der fraaie statie-lantaarns op de achtersteven waren verdwenen doch konden met absolute zekerheid omtrent vorm en versiering gemakkelijk worden bij smaakt. De oorspronkttijke tuigage was echter verloren gegaan. Door den bouwer van scheepsmodollen, F. van Meekeren t 3 Hindeloopen, is de fraaie tuigage, die het model thans versiert, naar oud1 modellen en gegevens op kunstvaardige wijze opnieuw aangebracht. De restauratie is door Van Meekeren met liefde voor zijt werk en zonder 00 de tijd, die deze knutselwerkjes eischen, te letten, vervaardigd. De los geraakte stukjes houtwerk zij.i weer op hun plaats gebracht, enke'e ontbrekende onderdeeltjes zijn bijgesneden. De scheepsankers zijn door 'hem van metaal gegoten en de tuigage is door hem van zijden touwtjes vervaardigd. Vooral het want eischte veel wer.t 'm zorg. Van Meekeren heeft daarvoor een eigen systeem bedacht. Zijden draadjes, drie in getal, worden door hem ineengedraaid met een handig werktuigje, dat werkt als het groote rad op de lijnbanen van onze verdwenen oude touwslagerijen. De hierdoor \erkregen tuigage is ijzersterk en kan dus vele jaren de tand des tijds doorstaan. Er zijn op deze manier niet minder dan 70 klosjes zijde aan dit ééna scheepsmodel veiwo'-kt. Het model, dat de geschiedenis van de Hollandsche kolonisatie in- en de vaart naar en van Indië in de 18e eeuw levendig houdt, i« als zoodanig zeer zeker op zijn piaais in de Indische van- het Princessehof. December 1956. NANNE OTTEMA. Een afbeelding van het geheele schip Het model van de achterzijde gezien De romp van het schip met enkele losse fragmenten --- de interne gezondmaking van het spoorwegbedrijf. betreft zal de minieter met kracht blijven streven naar verdere bezuiniging en versobering. Concentratie van het vervoer door sluiting van onrendabele lijnen en van stations en stopplaatsen gaat aanhoudend door. Naar rationalisatie van het goederenvervoer. wordt gestreefd. De auiomatteche beveiligingsinrichting, waarmede bij Steenwijk een proef zal worden genomen, is nog ni-ït gereed, doch zal nog dit jaar in werking komen. Omtrent de vraag oi het spoorwegpensioenfonds in het algemeen burgerlijk pensioenfonds kan worden ingebracht, zal de minister met zijn ambtgenoot van Binneniandeche Zaken in overleg treden. Het ligt in de bedoeling tien districten van de rijksverkeersinspectie in te stellen, met de leiding waarvan rijkeinspecteurs van het verkeer worden belast, welke zooveel noodig worden bijgestaan door adjunct-inspecteurs. De administratieve ambtenaren van het rijketoezicht op de spoorwegen kunnen naar de rijksverkeersinspectie overgaan, terwijl het in de bedoeling ligt om de nieuwe ambtenaren hetzij op arbeidscontract, hetzij in tijdelijke dienst aan te stellen. Het is de bedoeling in de loop van 19;Ï7 naast de bestaande laaggelegen provinciale ophaalbrug in de rijksweg Zwolle—MeppJl een hooge vaste brug te doen bouwen. Met voldoening vernam de minister de instemming met het aanvragen van een bedrag van f 500.000 voor de bouw van een brug over de IJssel bij Deventer. Spoedige bouw van deze brug zal zooveel mogelijk worden bevorderd. Bij de vaststelling van de plaats voor deze brug zal aan de gemaakte opmerking over de belangen van de Steenen Kamer en de Wap aandacht worden geschonken. Hoewel de minister betreurt, dat het subsidie aan de K.L-M. nog niet op een lager bedrag kan worden geraamd dan voor le jaron 1935 en 1936, moet echter in aanmerking worden genomen, dat het luchtnet, hetwelk door de K.L.M, wordt geëxploiteerd, in omvang en belangrijkheid voortdurend toeneemt. De tot dusverre door de K.L.M, gevolg ie gedragslijn, waarbij deze maatschappij steeds kon beschikken over de beste vliegtuigtypen welke geproduceerd worden, terwijl haar oude vliegtuigen tegen behoorlijke prijzen aan kleinere ondernemingen verkocht werden, geeft den minister gaan aanleiding tot ongerustheid omtrent het financieele beheer van de K.L.M, in dit opzicht. --- Werden oudtijds zwaarden omgesmoed in ploegscharen, thans worden in Engeland... scheermesjes gemaakt van het schroat van 't sloopen van bet hierbij afgebeelde oorlogsschip Monitor. --- Persnieuws. Koning Edwards dilemma. De eenzame. Als een koning voor heel de wereld „mensch" wil zijn, kan hij eenzamer worden dan de verlatenste zijner onderdanen, zegt het Hdb 1. En het vervolgt: „Dat is thans het geval met Edward VIII, in wien velen „den Prins van Wales" nog niet vergeten hebben, en die zelf blijKt misschien nog niet geheel ontgroeid te zijn aan de figuur van den prins, die mocht doen en laten wat hij wilde zoolang het maar „charming" was. Indeidaad „charming" in haar diepste beteekenis is zijn loyaal gebaar tegenover de vrouw, die hem blijkbaar boven alles gaat. Hij wil haar niet laten zijn, wat zij al geruime tijd was: „a friend of the King," voorwerp van de ingehouden schandaalzucht, van de persoonlijke en de oogluikende tolerantie van de publieke opinie in zijn land. Hij wil de vrouw, die hem lief is, door heel de wereld erkend zien als de zijne. Aan Labourzijde — merkwaardig voorbeeld voor onze socialisten — is een, uiterlijk, zeer menschelijk standpunt ingenomen. „Laat de koning de vrouw zijner keuze trouwen," zoo zegt men daar. ,|Hijzelf noch het koningschap zal er minder om zijn." Wij zullen niet in een beoordeeling treden van deze meening, die wellicht niet geheel vrij is van een zeker politiek opportunisme. Wij zullen bij de heele kwestie voor en tegen, verplichting en verantwoording, opoffering en verzaking buiten beschouwing laten. Hoe wij ook mogen denken over de constitutioneele, politieke en sociale gevolgen, die deze zaak voor het Britsche Rijk kan hebben, op het oogenblik gaat ons hart uit naar dezen koning, die temidden van de bruisende belangstelling van zijn onderdanen in vijf werelddeelen, in het zwaarste uur van zijn leven, eenzamer is, dan wie ook van da vele millioenen, die naar hem opzien." • •* --- De hoogheid der Kroon. In 't licht stellende, dat bet Engelsche volk zijn koning liefheeft, en deze die liefde ook wel verdient, vervolgt D e (ch.) Nederlander: „Maar hoezeer het zijn koning liefheeft, een liefde, die dikwijls op ontroerende wijze gebleken is, het wil de hoogheid der Kroon onbevlekt blijven zien; op duidelijke wijze heeft het bij monde van zijn minister-president den koning van zijn gevoelens in kennis gesteld. Lieden, die zich voor de derde maal van hun echtgenoote lieten scheiden, om een vrouw te kunnen huwen, die zelf reeds een of twee echtscheidingen achter de rug heeft, zullen toegefelijk transigeeren bepleiten, maar de groote meerderheid van het Britsche volk zal de Kroon, die in dil democratische land een zoo onaantastbare positie inneemt, willen behoeden voor elke smet. En wie, als buitenstaander, nu het Britsche volk in deze nationale beproeving gadeslaat, kan slechts respect hebben voor de waardige, ondanks alles van genegenheid blijk gevende wijze, waarop het volk zijn koning tegentreedt. Het is wel tragisch, dat de les, die het gezond-democratische Engeland hier aan heel de wereld geeft inzake eerbied voor de majesteit der Kroon, haar stof vindt in een zoo bij uitstek betreurenswaardige gebeurte. nis, maar het verkwikt niettemin het hart, dat uit die les geleerd kan worden, hoe door-en-door gezond en sterk nog zelfs in deze dagen een echt democratisch volksleven kan zijn. Deze zich in een zoo moeilijk conflict bevindende koning voelt, dat wat tot breuk dreigt te worden, dient te worden opgelost in overeenstemming met de eerbiedwaardige tradities van zijn volk, een dictator die voor gelijk conflict zou staan, zou zonder meer zijn wil kunnen opleggen aan het volk, dat hij leidt en mik een volk zou dienen te zwijgen, zelfs waa- | | ten tot spreken verplichten zou. En het zou moéten zwijgen waar de dictator eenvoudig dit zwijgen gebieden zcu. Hier, in Engeland, wórdt niets geboden. Vorst en volk zoeken elkaar, samen de oplossing willende nastreven eener moeilijkheid, ontstaan door de tragische botsing van particuliere en openbare positie. Hoe deze oplossing zal worden gevonden, is nog niet bekend, maar wij mogen nu reeds als zeker aannemen, dat de Kroon na die oplossing haar oude glans zal hebben behouden." --- De St. Maartenskerk te Zaltbommel gerestaureerd. Vorstelijke gift van de heeren Philips. In een Zaterdagmiddag gehouden spoedvergadering van den' gemeenteraad van Zaltbommel heeft de burgemeester medegedeeld, dat hij een brief heeft ontvangen van dr. ir. G. L. F. Philips te 's-Gravenhage en zijn broer dr. A. F. Philips!, waarin dezen het nog ontbrekende bedrag voor de algeheele restauratie van de St. Maartenskerk te Zaltbommel, zijnde ongeveer f 27.000, ter beschikking van het gemeentebestuur stellen. De gemeenteraad heeft telegrafisch een motie van dankbetuiging ter kennis van de schenkers gebracht. Toen het heuglijk feit bekend werd, werden van alle openbare gebouwen de vlaggen geheschen en werden de kerkklokken geluid. Er heerscht in het plaatsje over deze prachtige Sint Nicolaasverrassing groote vreugde. Een fraai monument van Nederlandsche gothiek is hiermede voor het nageslacht behouden. --- De Groote of St. Maartenskerk te Zalthonimcl, waarvan de alsjcheele restauratie verzekerd is door een belangrijke gift van dr. ir. G. L. F- Philips en dr. A. F. Philips. ---