Praetsjes yn en oer 't Frysk. XLIL. In nampraetsje. 1. Hokkerwyks hie 'k immen by my to jounpraten, dy «ei: „Hwet treft min dochs in heap nuvere frouljuesnammen oan yn 't Frysk: Jildou, Yes, Weimoed, Fardou ..." „Hâld mar op, der is dochs gjin opneamens-ein oau", aei 'k. „Johan Winkler hat by 't Frysk Wirdboek in Fryske Nammelist skreaun fen in 450 bledsiden; as jy dêr alle singeliere frouljuesnammen út skifte scoene, hiene jy wol in wike wirk. En for nuvere mânljuesnammen koene jy der yet wol in wike byninrme." „Soa, bistiet der in Fryske Nammelist ?" frege er. „Steane de fannen der ek yn ?" — „Wis al", sei 'k. „Ho nou sa?" „Nou«, forfette er, „den scoe 'k wolris witte wolle, eft Zonderkop der ek by is. Ha jy 't by gefal vn 'e bûs?" J Dx naem 't Onomasticon Frisicum fen 'e planke en langde 't him oer. Hij socht ûnder 'e Z, — en foun dêr .fensels oars net as de koarte forklearring det gjin ien Fryske namme mei dy letter bigjint. „Siikje ris ûnder 'e 8," sei 'k, mar 'k hie der al net folie mear fen op 'e rekken, det it bate scoe, en 't Tcaem ek neffens myn formoedens út. „It is gjin Fryske namme," forfette 'k; „dêrom scil de skriuwer him bliuwe litten ha. Hie 'k syn „Lijst van Nederlandsche geslachtsnamen" nou mar, den koe 'k jo tofreden stelle, hwent dêr stiet Zonderkop grif ek yn. Mar det is nou al sa net". — „Zonderkop gjin Fryske namme ?" frege er. „It binne dochs Friezen dy 't hjar sa skriuwe." „Jy bigripe my net. Ik bidoel, dy namme is net fen Frysk komôf, net fen bisûnder Fryske bouoarder, om samar to sizzen". — „O, just. Nou, den steane sokken as Rusticus, Agricola, Couperus, Hesselius, Sempenius, Gaisonides, Hilarius, m Hilartdes der ek al net yn, fensels. 'k Hie oars wolris witte wollen, ho 't min yn Fryslân oan dy nammen en mear fen det soarte komd is. Det it gjin Fryske binne, kin, scoe 'k sa sizze, elk der wol oan fornimme". „Dêr ba jy gelyk oan. De measten scille jy lykwols dochs yn Johan Winkler syn Namlist fine. Sokken as Agricola, Rusticus en Couperus, Kouperus, Cuperus, ef Kuperus net. Det binne latynske fortalingen fen gôefryske nammen: Agricola en Rusticus bitsjutte beide De Boer (Agricola den einliks Akkerman, mar det komt op 't selde del) en Couperus is Kûper ef yn 't Hollânsk Kuiper. Mear fait dêr net fen to sizzen. Mei dy oaren stiet it lykwol hwet oars; dy binne Frysk en Latynsk, heaf-om-heal, en dêrom hat Johan Winkler dy al opnomd. Sjuch, jy witte it licht wol út 'e skiednis: dêr hat in tiid' west, do woene forskate minsken in namme ha dy 't hwet frjemd klonk, oars wier 't net goed. De gelearden bigoannen der mei, al yn 'e tiden dot de wittenskippen yet mar allinne yn 'e kleasters bdoefene waerden. 't Latynsk wier de tsjerketael; de gelearde munteen stelden dêrom hjar wirken yn dy tael op, en det net allinne, mar hja skreauwen hjar ek mei hjar Latynske kleasternamme. Do 't letter de wittenskippen hwet algemiener waerden, bleau t Latynsk yet in hiel toarn as de tael yn swang en t oannimmen fen in Latynske namme ek. Mar de iene syn namme liet him gâns better fortale as de oare. In De Boer hie der net folie wirk fen, mar ho scoe, om mar ris ien to neamen, in Hessels ? Wel, dy sloech der mar in slacb nei: hy boun in latynske stirt oan syn Fryske draek, — en dêr fleach it hinne mei Hessehus, de wolkens yn. Hwent om heechfleanen wier 'ttodwaen, ef ik moat al bare fier mis wêze. Sa sjucht min ek al wer det der einlings in bidroefd bytsje nijs ûnder 'e sinne is, hwent do wierne de minsken allike goed hjit op in butenwenstige namme as nou. It ienichste forskeel is, det do út 'e breedte fen 'e geleardens helle waerd, hwet min nou mear yn 'elingte fen 't aldendeiske siikket. len Schipper-Boer is tsjinwirdich mear wirdich as tsjien sljuchtwei Boeren en Schippers meiinoar, en as er den ek yet „van" foar syn dûbele namme skriuwe kin, wel man, den scoed er mei gjin miljonair ombûtsje wolle. Is ha ûnder tsjinst in sljucht soldaet kend, dy hjitte Jean Pierre Claude Marie Ferrageau de St. Amand. Och ! hwet hie dy siel in lést fen oerginstige.meiminsken, dy 't mei minder plak ta koene op papier! Twisken heakjes : faeks hat dy soldaet it wol dien, det de lange smelle namkaertsjes yn 'e moade komd binne. Mar wy reitsje fen ús apropos." — „Ja, det tinktmyek", foei mynjounprater myyn 'e reden. „Ik woe jo yet hwet freegje oer 'e nammen fen ús aedlike slachten. As ik yn ús âlde kroniken lês, sjuch ik altyd stean Harinxma, Eysinga, Schelling a, Sminia en sa mear, mar nou skriuwe dy slachten hjar hast allegearro mei van der foar. Den ha wy fierders it slachte Lycklama ä NijehoU; ho komt det ä der yn ? Det is dochs ek net Frysk, wol?" „Wachtris", sei 'k ; „det kinne we yn Johan Winkler syn foarwird ta de Namlist better biskreaun fine as ik it jo út 'e holle fortelle kin". Ik socbt efkes en lies him do foar: „Sommige Oud-Friesche, patronymicale geslachtsnamen (Bonninga, Bottinga, Galkinga, Jellingd) zijn, in de 16e, 17e en 18e eeuw, door de dragers dier namen van het voorvoegsel van voorzien, onder Hoogduitschen invloed voornamelijk, en vooral als de leden dier maagschappen, edelingen en eigenerfden, of anderszins aanzienlijke lieden waren. Ook werd dat voorvoegsel wel, naar de mode dier tijden, verlatijnscht tot a en ab (a Douma, a Biirmama, ab Atzma). In den loop der tijden, ook wel door verval der maagschappen die zulke opgesmukte namen droegen, is dat onredelijke voorvoegsel, dat dan. ook bij zulke Friesche namen, als zijnde patronymica en geenszins van plaatsnamen ontleend, in 't geheel niet past, voor een goed deel weer verloren gegaan, of, vooral in de democratische tijden in het laatst der vorige eeuw, opzettelijk weer achterwege gelaten. In deze gevallen zijn die oude, verloren gegane voorvoegsels, die trouwens ook in bunnen eigenen tijd steeds nogal wankel waren, dat is: door den eenen wel, door den anderen niet werden gevoerd, dan ook niet in deze Lijst aangeteekend. Uit een wetenschappelijk, vooral uit een taalkundig oogpunt, was dit zeker geheel overtollig. In andere gevallen echter is dit voorvoegsel aan den in 't jaar 1811 ambtelijk vastgestelden, geijkt Nederlandschen vorm des naams gehecht gebleven, en bestaat nog heden ten dage. Deze namen (van Harinxma, van Eysinga, van Scheltinga, van Sminia, van Bonga, van Hasinga, van Wallinga, enz.) zijn dan ook allen, met hunne voorzetsels, getrouwelijk in de Lijst vermeld. Dit alles is ook toepasselijk op het voorvoegsel thoe, hedendaagsch Friesch to (overeenkomende met het algemeen Nederlandsche te, het Hoogduitsche zu), dat enkel voorkomt by plaatsnamen, die als geslachtsnamen dienst doen, en dat dus, in taalkundig opzicht, redelijk is en onberispelijk; namelijk bij de tolaatsnamen Slooten, Sneek, Hesens, Kingma(-state)) dus van Harinxma thoe Slooten en thoeSneek van Beyma thoe Kingma, Fons thoe Hesens en&i maagschappen, die ten deele reeds uitgestorven, teD deele nog in leven zijn." — „Just," sei myn jounprater. „As jy my nou et yet fordútse kinne hwet patronimica bitsjut' bigryp ik it miskien alhiel. Op 't stuit fetsje 'k yd, net, hwerom det van nou just in „onredelijk voof, voegsel" wêze moat." „Ik scil 't jo fortelle", wier myn andert. --- PUZZLE. De sleutel is zoek --- Raadsels en Aardigheden. 720. Welk onderscheid is er tusschen het alphabet en hst menschelijk leven ? 721. Wat loopt zonder voeten en komt niet verder? 72*2. Wanneer is er een mensch zonder hoofd in do kamer ? 724, Mijn hoofd en staart zijn een, mijn binnenste gelijk, 'k Ben slechts een bloote klank, maar toch van groot vermogen, Ik zette menigmaal een beed'laar aan den dijk, Door mij is dikwerf toch des minaars hoop vervlogen. Zoo schenk ik lief en leed vaak uit denzelfden mond, Maar wilt gij nu van mij nog vreemder woorden hooren: Ik heb vier voeten, die mij stutten op den grond En neemt ge er een van af, dan gaan er drie Verloren. --- Oplossingen. 715. Achter beide verbergt zich vaak de volle maan. 716. Een kameel werkt veertien dagen zonder te drinken, een student drinkt veertien dagen zonder te werken. 717. Wanneer de vogel in den boom zit en van bet blad zingt. 718. De éénoogige, want die ziet twee oogen en de ander maar één. 719 Hij meent, dat de witte de jas uitgetrokken heeft, om sneller te kunnen loopen. ---