KANTONGERECHT LEEUWARDER 16 Nov. Overtreding crisiswetten. tntje 8., landbouwer te Formerum P rerschelling, is een dergenen, die de criiswetten, eind Augustus in het leven ge- [0ePen, heeft overtreden. Hij heeft zich de auge reis getroost om zijn motieven kenaar te maken, maar is daarin niet overtuigend geslaagd. Wat tocli was het geval? 11' j is, ondanks het vervoerverbod, met klein partijtje eigen verbouwde rogge aar den molenaar Smit op Landerum gere~en en heeft die, als het ware gepiest dit °or hem te malen. De rogge was niet ge- ekt door een geleidebiljet. Eerst beweert "ïdaehte, dat hij het uit protest gedaau lai' 'eSen de z. i. onbillijke verordening, 'jter zegt hij, dat de bakkers geen roggeneel hadden en er dus geen roggebrood ft?rkrijgbaar was. En hij kon en wou bet daar üle' zonder stellen. . «Hoe moet de niet-landbouwer dan?" zei 06 ambtenaar. Uit weet verdachte niet, maar Smit is ein ter wille geweest, ook uit protest tegen ue noodmaatregels. IJlt wordt door den getuige David Smit,1 J*o Landerum, ontkent, zij het dan ook na . oerpe onilervraging door den kantonrech*r Toen B. op de molen kwam met 30 kg. °Bge, heelt zijn vader (Smit Sr.) eerst ge- e'gerd het te malen. B. zei: „doe het maar. * gebeurt je niks, ik sta voor de gevolgen." , '1 hebben hem toen nog naar den controdi"r gezonden om een geleidebiljet, maar mt Werd niet verstrekt. , Uit deze toelichting concludeerde de anib- in zijn requisitoir, dat verdachte wil- Us en wetens tegen goede raad in, de zeer oodzakelijke maatregels . heeft geschonden s , e'schte deswege een geldboete van f5O ."os. 20 d. h. met verbeurd verklaring vau 'in beslag genomen meel. Dp K noS uüjkt, dat na één maand de be jerkende bepaling reeds was opgeheve.i. "erkt de kantonrechter op, dat hier al heel «.auw de wet is overtreden. verdachte merkt op, dat hij geen fraude heeft en dat het plaatselijk gebruik P roggebrood is ingesteld, ook vanwege geringe verdiensten. , '-Uu 3 u svou de Terschellingers er mee 'Pen en het meel verdeden ouder de bewoners o» p Hierover laat de roggebrood-minnende oi'merumer zich niet uit. Hij heeft het meel . ,s' naar den bakker gebracht en er niets .Fiers mee beoogd dan te bestemmen voor eiSen gebruik. re i °°k zo° bezien achtte de kantonc'Uer de overtreding van deze crisiswei I n vrij ernstig feit en hij veroordeelde dei radbouwer tot f 25 of 15 d. h. met verbeurd Vefklaring. --- Van een dogeart en een kinderwagen. . °P een Vrijdagmorgen in September stont» bi' net ht'k '''■' de Lan«enlarktstraai 106 rijtuigen naast elkaar, die beide hui1 ste dagen gekend hadden. Het eene was j. {* «ftandsche dogcarl, bespannen met een ebelistisch paard, een en ander ten name . aande van Jannes v. d. W., te L e e u w a rto k' llot andere een wrakke kinderwagen, 6 ?°euooiv;:de aan Eelkje Bijlsma, die haar v aoonniaakgereedschap er mee vervoert , huis naar de markt vice versa. En nu Jjet het noodlot gewild, dat het baloorige laard van de dogcart de makke kinderwabeS verpletterde. V°e kon dat? het Qnes v- d- W. laat verstek gaan, dus is *.' Vv-oqrd aan de belaagde getuige, vrouw .hoi"?8, "Het Paar(l stond los>" vertelt ze, en i ft wel een Paar uur l°s gestaan> nou v 'oen werd het wild en toen tegen mijn fiulB,en aan. Plat alles, ik zei. geef mij een nioi a schadevergoeding en dat heeït hij »* eens gedaan." (n.l. verdachte). t€ v rou\v P. Elzenga weet er nog meer van opdagen, het paard was 's morgens ook al t hoi geweest en toen gepakt. j.Aou, doe setten sy het daar los neer, ik ooim'' Wat is dat geïaarlik, mar ik keek er ten vlly' niot na- Nou en doe ineens nioes- W wij mar make dat we op 'e fémerk je , men. Ja hé, sun groate knol daar skrik b la'i. En dat was boven op 'e wagen. Sy djn Wc'l in gulden skade, ja, it is mar in oud jg. mar sy kan er hur met redde, hé?" tj-pgen den roekeloozen dogcartbezitter werd 10 d. h. geëischt plus de schadever, voordoet aan onbevangen oogen. Wie in de gapende muil van de zonde heeft geschouwd, heeft geon behoefte aan het opfraaien der werkelijkheid met de arabesken van zijn droomen. Het is een gericht realisme, waarin de crltiek en het getuigenis van den geloovige besloten zijn. De beweging van 1880 had het gevaar in zich een vlucht in het ae3lhetische. Slechts wie bewust de eigen beginselen doorleefde kon aan dit gevaar ontkomen. In dit stadium van bewustwording verkeeren thans de chr. jongeren. Zij moeten zich bezinnen op hun geloofswaarheden en legelijk mogen zii de techniek niet verwaarloozen. Er moet één grens worden getrokken tusschen litteratuur en lectuur en verder moet het volk worden opgevoed in het genieten van een goed litterair werk. Vooral onder de intel- Fectueelen moet nog veel terrein worden gewonnen. De chr. letterkunde mag zich niet opsluiten, doch moet zich richten tot de diepste lagen van de volksziel. De miskenning van de officieele letterkunde kan ze rustig dragen; ze heeft geen andere opgave dan zich te lalen richten door Gods Woord. Zoo komt de dichter tot de bede: Heer, ik geloof, kom mijn ongeloof te hulp. Want ook hij beseft, zoo besloot spr., dat bij slechts kan leveu uit genade alleen. --- DE SPARKLOK. Beits wier oars wol in krasse hüsfrou, Dy't alles dde op ure en tiid, Mar sünt hjar alde klok kapot wier, Wier hja faek mei dy wenst yn striid. Hwent as se efkes mei hjar bürfrou Ef 'n oarenien to praten stie, Dan kaem se letter kjel to merken Dat it — o wai! — sa let al wier! En om in nije klok to keapjen, Dat scoe de earste tidd net gean; Dat mocht hjar daltk noch net barre, Foar 't each liet hja de alde slean. Dy stie noch op 'e skoarstienmantel, Hy wee net gean, dus — wier: hy s t i e. It wier in lést, dat nimmen sjen koe, Ho let eft it nou einliks wier. Do kaem der ünforwachts in iitkomst, Hwent ien fen in forsekering Kaem op in dei ris mei in sparklok, Foar 't each in net ünaerdich ding. Dat klokje twong de ljue ta sparjen, Hwent as men der gjin jild yn die, Dan bleau it stean.' Hwet jild yn 't gleufke, Dan wist men wer ho let it wier. Dat like Beitske tige skoan ta: Hja hoefde fuort gjin jild to jaen; Allinne moasf hja üt en Iroch ris In jildstik yn it gleufke dwaen. De klok scoe him sa sels bitelje Plus de forseek'ring, dy't Beits hie. En as hja soarge, dat de klok gong, Wist hja ek moai, ho let it -wier! Beits kriig' de klok. En elk moast witte Ilo't dat nou yn syn wirk krekt gong. It minste wier nou, dat it klokje Sa fen dat jild trcch 't gleufke ofhong.... Hwent as in bürfrou kaem to praten En mirk, dat 't klokje soms ris stie, Dan wist hja skoan — just oan dat kiekje, — Ho let eft it by Beitske wier SIBE. --- EEN OPENBARE COLLECTE. Een moreel aanslagbiljet. Naar Mr. J. B. Kan, voorzitter van het Algemeen Steuncomité 1939 meedeelde, ligt het in de bedoeling een openbare inzameling te houden aan de huizen en op straat, zooveel doenlijk in de week van 13 tot 19 November. Verder zal 't Comité een beroep doen op kapitaalkrachtige lichamen om 't voorbeeld te volgen van de „Koninklijke" en de „Bataafsche", die ieder f 25.000 ter beschikking stelden. Dan wordt aan de aangeslagenen in de Rijksiinkpmsten- en Vermogenöbelastiing — dank zij de tuascheiiliO'iiiöt van de burgemeesters — een circulaire verzonden, waarin gewezen wordt op den burgerplicht om enkele opcenten op den aanslag beschikbaar te stellen. Het comité noemt het een moreel aanslagbiljet. Het ligt voorts in de bedoeling, briefkaarten uit te geven met beeltenissen van de jonge prinsesjes en haar ouders. --- Frysk op Sneinsskoalle. De uitslach ten de enquête. Jiffer Sj. Bierma skriuwt üs: Forline jier hat de Krist. Fryske Mienskip op frijsinnige grounslach in enquête holden oor it brüken fen Fiysk op üs Sneinsskoallen. Der waerd frege: 1. Wirdt der op jimme Sneinsskoallen ek forteld, foarlêzen en songen yn it Frysk? 2. Sa al, nieije wy dan witte, hwet jim ünderfining datoangeande is en hokker stofte jim brüke en oft der ek winsken of biswieren binne? 3. Sa net, om hokfor reden? 4. Ho tinke jim oer de gaedlikens fen it Frysk op jimme Sneinsskoalle? Is men foar, hwerom, en scoene jim it dan as fiertael hawwe wolle of om inkeld ris to brüken? Hwerom is men tsjin? Fen 'e 59 auderten, dy't ynkomd binne. wierne 3 blanko. Op 27 Sneinsskoallen waerd it Frysk net brükt, op 20 al. By dy 27 wierne 10 Sneinsskoallen üt 'e stêd, it Bilt en it Oer- Tsjongerske. Ut 'e aerd fen 'e saek kin men der net folie niget oan hawwe, dat dêr it Frysk net brükt wirdt. Opmerklik lykwols is, dat ien fen 'e Bilkerts skreau: wy brüke hjir gjin Frysk, mar it Biltsk. As reden waerd opjown: ik fyn it it beste om de bern yn hjar eigen tael to tortellen, men kin better alles ütlizze en it bigripe litte. Men komt it bern neijeroan to stean, de slear wirdt intimer. Mar — men moat it goed dwaen, oars wirdt it der minder om. Dizze Biltske Sneinsskoalle hawwe wy mar by de 29 rekkene, dy't foar it brüken fen Frysk wierne. Dan wierne der noch 4 by, dy't it Frysk noch net brükten, mar al brüke woene, dat op it eintsjebislüt bleauwen der 13 fen 'e 59 oer, dy't perfoarst op it Frysk tsjin wierne De reden hjirfen wier gauris: ik, as lieder (in Hollanske dümny of syn frou) bin der net sasear tsjin, mar ken gjin Frysk. In inkeldenien I'oun it „sa bot." Ek ien kaem mei it alde praetsje op 'e lappen: ho fier komt men der mei? Dizze scoe ik even yudachtich ineitsje wolle op 'e wirden fen ds. Hüsmans: „In Uuinny moat net lyk as de reizgers en de keapljue freegje ho fier, mar ho d j i p eu h o h cc c h kom ik der mei. It Frysk taest djipper yu 'e folkssiele as it Hollausk en neger komt men der mei, heger nel Gods hiinel." In our lyut striden foar it Frysk forgriemeu ten krëft, der binne bilangriker dingen, llokker dingen dat binne, seit er net, mar yn elts getal hoecht meu it iene net to dwaen en it oare to litten. Wer in oar is ten bitinken, dat de bern oars genOcb Frysk hearre en it dos in goed ding is om op 'e Sneinsskoalle suver iiollansk 10 hearren. Lk oinearre der ien, dat uien dan aliiune ta it Frysk oergean mocht, as de helpster sels it lioilansk net goed yn 'e macü'. hie. Lu stik ot fiit' ten 'e tsjinstauders woene it Frysk noch wol brüke „as it nedich wier." Fierwei de measten ten 'e Joarstanders wierne ujiroui Joar it rrysk, omdat it de bern hjar meinui-etael is en dos binauiineu foar de lytskes better to bigripeu. Ek de iearkiël'ten biuue Friezen en kinne hjar dèi'oiii better mei it Frysk redde as mei it Holiansk. Fie/ders wieme der in ükiiumnich fen bitinken, det de Sneinsskoalle by de husiike sleur uuusluie moat en net by dy ien 'e gewoane skoalle en dêrom op 'e Sneinsskoalle Frysk as liertael. len sei il tige sterk: As üe Sneinsskoalle yn it Hollansk iialdeu wirdt, kriget men (ek al wol men it net en tinkt men, it fait hwet ta)'in ialske sKieüing twisken „it leauwe" en it deistich nouen. De Sneisskoalle rekket op dizze wize ek yn 'e sïear ien 'e „skoalle" ■u niakket foar ..e Fryske doarpsbern de kwesje len it gelove dos ta skoaile-kwesje, inteilektuulistyske dingen. Ek hiene gunt de ündertiiiing dat Frysk fortellen de, bern niear boeit en hjarren t'.'jer makket. Paulus wist it wol dot er yn Jeruzalem (Hanl. X.Vll : 2) it lolk taspriek yn it hebneusk »d net yn it üryksk, de tael dy't dodestyds foar taspraken brükt waerd. Hwent sa leze wy: „dot se hearden, dat hy se oanspriek yn 'e Hebrieuske tael, holden se hjar saïolleste stilder." Duebs wierne der by de foarstanders in stik of fiif, dy 't Frysk wol brükten, mar net needsakelik achten. Rekkent men dizze der Of, dan kin men dos sizze, dat der 13 tsijn it Frysk op 'e Sneinsskoalle wierne en 23-foar. Dat wiist dos net sa min. Hwet de winsken oaubilanget, de measten hiene forlet fen Fryske Sneinsskoalleferskes en gaedlike Sneinsskoalle-lektuer. Net alle Fryske berneboeken binne foar dit doel like geskikt. It is wier, dat de Fryske biweging dit gebiet wol hwet sloere litten hat. Dochs is der miskien niear as men faeks tinkt. Hwet de ferskes oanbilanget, :s der hiel wol hwet to heljen üt: „Lof fen alle tiden", fen F. Schurer, en üt it lytse boekje „Hwa sjongt mei?", utjown fen it Kristlik Frysk Selskip. Üaedlike fortelstof is: N. J. Haisma. Simmerdagen; H. de Haan. Lytse Auke; J. Piebenga, Frysk lesboek; S. Kloosterman. Twiljochtteltsjes; Jant Bakker, Fen twa lytse famkes; A. Hoekstra, Fen reidmoskjes en wetterhintsjes. Ik hoopje bilangstellende Sneinsskoallen hjirmei gerive to kinnen, salang der noch gjin eigentlike Fryske Sneinskoallebondel Distiet. --- SOVJET-RUSLAND TELT THANS 182 MILLIOEN ZIELEN. Volgens de thans bekende gegevens der telling van 19 Jan. 1939 telt de bevolking van de Sovjet-Unie ongeveer 170.467.0U0 zielen, waarvan SI .655.000 mannen en 88.802.000 vrouwen. Sedert 17 Dec. 1926 is de bevolking met 23.4 millioen of 15.9 % toegenomen. Door de verwerving van de Oekrainscheen Wit-Russische deelen van Polen zijn daar nog 12 millioen inwoners bijgekomen, zoodat de Sovjei-Unie binnen haar nieuwe grenzen ongeveer 182 millioen bewoners heeft. De bevolkingsdichtheid bedraagt per vierk. k.m. gemiddeld 8.05 zielen. De grootste bevolkingsdichtheid is in de Oekraine, n.l. 69.6 zielen per vierk. k.m.; dan volgen de Kaukasische landen en Wit Rusland. Verreweg de grootste der bondsrepublieken, groot Rusland, ve'toont groote verschillen in bevolkingsdichtheid. Het centrum (gebied van Moskou) heeft een bevolking van 180.5 zielen per vierk k.m. --- Zelfbescherming tegen Luchtgevaar. lets over chemische strijdmiddelen en gasmaskers. Hoewel het gebruik van strijdgassen in deze oorlog nog niet is voorgekomen, althans niet tegen de burgerbevolking, lijkt het toch niet ondienstig eenig overzicht van deze materie te geven. Als variant op het gezegde: „Een gewaar, schuwd man telt voor twee" kan men zeggen: „Een voorbereide man of vrouw telt voor drie". De chemische strijd is niet alleen bekend uit de oorlog 1914—1918, doch uit de oude krijgsgeschiedenis blijkt, dat reeds 428 jaar voor onze jaartelling gebruik werd gemaakt van zwavel en in de oorlog van den Engelschen koning Hendrik 111 tegen Frankrijk werd door de Engelsche scheepskapiteins gebruik gemaakt van ongebluschte kalk Deze werd n.l. op de schepen der tegenstanders gespoten en het overslaan.le zeewater zorgde dan wel voor de funeste gevolgen onder de opeengehoopte bemanning. Op 22 April 1915 werd door de Duitschers bij Yperen voor het eerst gebruik gemaakt van strijdgassen en wel van het bekende chloorgas. Een 12.000 tal cylinders gevuld met dit gas stonden met een onderlinge afstand van 1 meter opgesteld en toen de wind gunstig was, werden ze geopend. De uitwerking, hoewel als een verrassing over de Fransche en Engelsche stellingen gekomen, had niet de verwachte gevolgen, daar er, ondanks de ernstige poging daartoe, geen doorbraak op volgde. De chemische oorlog met al zijn gevolgen was echter ontketend. Als slachtoffers vielen 5000 dooden en 15000 gaszieken. Hoewel nu door alle oorlogvoerende landen uitgebreide maatregelen worden genomen tegen het gebruik van strijd;.', cioor hun tegenstanders, is het geheel niet uitgesloten te achten, dat, indien geen successen kunnen worden behaald met de tot nu toe gebruikte strijdmiddelen, wederom pcb ruik van strijdgassen zal worden gemaakt. Of we willen of niet, we zullen onze voorzorgsmaatregelen moeten nemen om zc<> min mogelijk medeburgers het slachtoffer te laten worden van een luchtaanval, ook met strijdgassen. Op ieder gebruik van een nieuw strijdmiddel volgt direct een zoeken, in de regel ook vinden, van een afweermiddel of bescherming. De eerste primitieve, doch tijdelijk afdoende, maatregel was het voor mond en neus binden van een natte doek. Lati-r kwamen de gasmaskers in een steeds verbeterde vorm. zoodat nu zeer goede gasmaskers worden vervaardigd, welke den gebruiker, na voldoende beoefening, volkomen beveiligen tegen inademing van strijdgassen. Het z.g. volksgasmasker is voor beveiliging der burgerbevolking afdoende. De gasmaskers bestaan uit een gelaatstuk, vullingsbus en draagzak of bus. De vullingsbus zit aan het gelaatstuk geschroefd en vormt daarmee een geheel. leder goedgekeurd gasmasker is voorzien van een uitlaatventiel. hetwelk zich bevindt onder de kin of aan de wangzijde. Gasmaskers zonder uitlaatventiel moet men nimmer kopen. In de vullingsbus wordt de in te ademen lucht gezuiverd. Dit geschiedt doordat in de vullitigsbus een koolsoort zit. n.l. kool afkomstig van het verbranden van beenderen (beenderkool) of kool van planten (plantenkool). Hier te lande wordt in ie bussen meest de bekende norit gebruikt, dit is plantenkool. In de vullingsbus zit ook een rook- en nevelfilter. gelijkend op zeer dun closetpapier (cellulosepapier). Dit papier is achter de kleine openingen in de voorkant van de bus, waarin de kool zit, gevouwen, zoodat de lucht eerst door dit papier moet dringen voor zo de kool kan passeeren. De rook en nevels worden door de papierlaag tegengehouden. leder goedgekeurd gasmasker moet voorzien zijn van een rijkskeur, waaruit blijkt, dat het door bet rijk is goedgekeurd. Ze zijn verkrijgbaar in verschillende maten, n.l. 3. 5 en 7. Kindergasmaskers worden door de meeste fabrieken nog niet aangemaakt. De maat wordt verkregen door verticale hoofdomtrek in cm te meten van een punt ter zijde van het eene oog en ter I oogte van het hoogste punt van de wenkbrauw onder de kin langs tot een punt ter zijde van het andere oog ter hoogte van het hoogste punt van de wenkbrauw. De meting moet tamelijk strak geschieden. Is deze omtrek kleiner dan 33 cm dan liedt men maat 3, tot en niet 3-5 cm. maat 5 en prooter maat 7. --- MOBILISATIE-CLUBS DER MODERNE ARBEIDERSBEWEGING. Oprichting der eerste club te Amersfoort. In het Militair Tehuis van de Moderne Arbeidersbeweging is gisteravond de eerste „Mobilisatieclub" opgericht, meldt „Het Volk". De heer L. Ankurn deelde mede, dat deze clubs, die staan onder leiding van N.V.V. en S.D.A.P., zijn opgericht mede ter bevordering van de goede geest in het leger. Over de stichting is zoowel met de regeering als geheel als met den minister van Defensie overleg gepleegd en verwacht mag worden, dat de legerleiding er baar fiat aan zal hechten. Ook over het „reglement" i 9 met de regeering overleg gepleegd en spreker prijst zich en ons volk gelukkig, dat daarbij kwam vast te staan, dat bij deze regeering plaats is voor een gezonde democratie. De mobilisatieclubs staan op 't standpunt van de moderne arbeidersbeweging. Er is dus geen plaats voor fascisten of communisten, doch slechts voor d i e gemobiliseerden en soldaten, die dit standpunt onderschrijven. Het doel der clubs bestaat uit het — buiten diensttijd — werkzaam zijn in het bjlang der gemobiliseerden. Voor zoover mogelijk wordt daarbij steun verleend aan het werk van „O. en O." Daarbij zullen versterking van het onderling contact en het scheppen' van een eigen sfeer nuttige hulpmiddelen zijn. ---