Met Dr. van der Sleen op reis. Als landverhuizer naar Canada. „Wanneer u om 5 uur bij ons op kantoor komt aan de Coolsingel 91, gaat een van onze menschen mee naar de boot." „In Londen wordt u door een onzer agenten afgehaald en naar het hotel gebracht en " Zóó höb ik nooit gereisd, maar dat is ■weer een nieuwe gewaarwording, als een kostbaar stuk bagage verscheept en verzorgd en opgepast te worden. En ik houd mij van de domme. En kom tot de conclusie dat je zopder een woord Engelsch, zonder een spat menschenkennis, maar m e t een biljet van de „Canadian Pacific" keurig op elke ge. "wenschte plaats in Canada kunt worden neergezet, met al de bullen, die je van huis hebt willen meesleuren. En de een reist met 20 roggebroodjes en 4 Hollandsche kazen, de ander met vouwboot en tent en ze komen er allemaal. leder zijn meug! Mijn oude Chevr*let haalde op de Jobskade bij de „Batavierlijn" in Rotterdam net de 15C.000 km. van zijn levensloop. Die heeft dus nog 100.000 te goed. Even later zaten mijn jongens bij het standaardkompas boven op de brug, mijn dochter telde de meloenen, die ingeladen werden, terwijl mijn vrouw mijn slaapmuts.... och, dat interesseert u eigenlijk niet. Bij het afscheid werd gewuifd!!! --- Rotterdam— Gravesend. En daar begon mijn reis. Op een nieuwe manier. Tot nu toe reisde ik meest als gast van de Maatschappij, eerste klas, suppr de Luxe, aan de Kapiteinstafel. Deze keer derde klas als landverhuizer; op de „Batavier." tweede, omdat er geen derde is! En dat gaat best hoor. Een dinertje zooals ik het thuis alleen krijg als ik een half jaar weg geweest ben. Een hut zoo precies naar mijn maat, dat als ik goed in kooi lag, ik ook ingepakt was als een legpuzzle in zijn doosje, absoluut slinger-vast. En de zee was zoo glad als een spiegel en de horizont toonde na de stompe toren van den Briel de flikkerlichten van Goeree en Schouwen even helder als die van Westkapelle en IJmuiden. Ik-word wakker als de machine halve kracht gaat varen. Mijn slaapje, een der stewards geloof ik, is al opgestaan, gewasschen en verdwenen en als ik één oog open heb weten te krijgen, gloriën de bruine zeilen van een voorbijschuivende bark op in de eerste stralen van- de morgenzon. Zoo staat tiet altijd iv de boeken, maar ik geloof dat de zon al twee uur op was. In Gravesend uitstappen. De „Duches of Athol" voor Montreal. --- In de haven van Glasgow. En zoo liggen we dan in Greenock, de haven van Glasgow, met een zalig zonnetje. Een heerlijk gezicht op de Schotsche hooglanden, waarheen ik bijna 35 jaar geleden mijn eerste reis maakte, maar helaas geen tijd om nog eens te gaan genieten van de ongelooflijk mooie dierenwereld der Schotsche baaien. Denk er om, als u daar nog eens komt! De anemonen die u daar ziet groeien aan de steigerpalen, de wandelende krabben, de rood- en bruinwieren, het is mooier dan ge ergens in een aquarium zien kunt. Nu drijven enkele mooie kwallen en vele prachtige witte wolken door blauwe zee en blauwe lucht. Als wij wegvaren glijden de heerlijke begroeide oevers van de Clyde als een panorama langs ons heen. In do verte doemt het bekende lele of Arran op, een der beroemdste rots-eilanden van deze Schotsche kust met zijn kleurige bevolking van Hooglanders. Maar die zien we weer niet. De bevolking van het volgende eiland, Ailsa-Craig, wel, die komt ons tegemoet vliegen. Groote Jan van Genten, troepjes zeekoeten, een enkele papegaaiduiker met zijn felroode snavel en als wij, oostelijk van het eiland, de lersche zee inbuigen, zien wij duidelijk de 6teile basaltklip, die de oostkust van het eiland vormt en heelemaal witgespikkeld is van de broedende Jan van Genten. Dan draaien wij nog verder noordwaarts, de wind komt dwars over het dek te staan en veegt alles weg. De lucht betrekt, regen klettert neer. De Of'iondeining laat zich merken. En 't regende en woei en deinde jrie dagen lang. --- Op de Oceaan. Toen veranderde het, er kwam mist Eén keer dreef een prachtig lichtgroene ijsberg voorbij mijn patrijspoort. Dan wéér mist, loeien der sirenes, stilliggen, halve kracht vooruit, plotseling achteruit. Alles druipt aan dek. Overal matrozen op uitkijk. Schepen kun je hooren, ijsbergen niet en wij zitten er midden in. Mijn buurvrouw in doodsangst, durfde niet naar bed. Ik raadde haar aan met een reddingsgordel om in het bad te gaan zitten om vast aan het water -te wennen, maar weet niet of ze het gedaan heeft. Ondertusechen studeer ik vaöt wat in kaarten en boeken, over Bello Isle street, New Foundland, New Schotland. Maar ik kan kort zijn. Na Ailsa Craig hebben we niets gezien, voordat we de nauwe mond der St. Laurensrivieï bij Punt Caribou inliepen. Ik kan mijn heele dagboek wel even overschrijven. Het begint dan op Zaterdag 11 Juli: wind; 12 Juli regen; 13 Juli regen en wind; 14 Juli 1 ijsberg, mist, kou; 15 Juli mistnatte 6neeuw, en dan de 16e Juli, dus do 6e dag; lage heuvels met dennebosschen begroeid; veel opengekapte plekken, dus boschbouw. --- Op de St. Laurensrivier. En dan begint het, het kolonistenland. Dat nu juist die eerste zonnestraal op die plek moest vallen! Een groote lichtgroene ruimte, midden in de donkere dennebosschen, witte huizenblokjes en midden daartussehen juist op de heuvelrug een wit kerkje met leien dak en hooge spitsen toren, gekroond door een gouden kruis, als teeken hoe kolonisten beseffen waaraan die nieuwe rijkdom, het eigen land, het rijke werkzame leven door eigen arbeid te danken is. Kleine dorpen, gehuchten liggen overal als oasen in de zwaar beboschte heuvelhellingen. Je ziet ze ontstaan, je ziet ze groeien, eerst een paar uit boomstammen gebouwde hutten in een open gekapt stuk bosch, dan kleine weilandvlakten helgroen in het vaal van de kaalslag, een bouwlandje er bij, wat vee, een weg voor verbinding met anderen en productenafvoer. En vóór de blokhut verlaten wordt voor een plankenhuis, komt eerst de kerk als middelpunt der kleine nieuwe gemeenschap. Zóó hoort het en zoo gaat het goed. Heerlijk schijnt de zon over het water, over het dek, over onze lichamen. Wat een weelde na al die '•egen en mist. En steeds meer van die jonge, groeiende dorpjes trekken voorbij als wij varen over de breede stroom, do hartader van Canada, waar langs ook de eerste Fransche kolonisten optrokken om een nieuw bestaan in La Nouvelle France te zoeken. Dat is alweer dik 300 jaar geleden, maar/rondom Quebec wordt, niettegenstaande de Engelsche vlag er toch ook alweer 75 jaar waait, door 80 a 90 pet. der bevolking nog Fransch gesproken. En bijna elk groot schip, dat de wateren van de breede stroom klieft, voert nieuwe landverhuizers aan, lieden aan wien het eigen vaderland geen plaats meer biedt en die probeeren zullen hier een nieuw tehuis, een nieuw vaderland te scheppen. Ze staan in groepjes bijeen op de voorplecht, kijken met wijd open oo ".n, wij n elk*ir de kleine en de groo- i te dorpen aan. Opgetogen bewondering | spreekt uit elk woord. Oogen glinsteren, een breede lach plooit de gezichten. Zijn dit dezelfde menschen die gisteren dof en lusteloos rondhingen, soms eens even uitziend in de mist? Ze zijn als herboren, alleen al door de aanblik van het nieuwe land. Daar komt een tegenligger. Zwaar splitsen zich de groene wateren voor de breede boeg van het diepliggende schip. Daar gaan weer ettelijke duizenden tonnen van het graan, waaraan Europa zoon tekort heeft, van hout en papier en ook enkele kilogrammen van de kostbare pelsen, die Canada's wouden en bergen nog steeds leveren. Canada ie een rijk land. De export overtreft de import. Alle statistieken wijzen op voort- gang- Toch moet ik meteen ook waarschuwen De erootc stoomschepen der Canadian Pac'fic varen onder de brug bij Quebec door, als ze van Montreal het zeegat uit willen. --- ook Canada heeft zijn werkloozen en verplaatst lieve»- het overschot uit zijn plaatst liever het overschot uit zijn groote steden naar de uitgestrekte landerijen in de Prairie-provineiën, dan eerst buitenlanders over de Oceaan te laten immigreeren. Vroeger werd met groote trom reclame gemaakt en getracht zoovelen als maar mogelijk was tot landverhuizing naar Canada te bewegen. Maar die tijden zijn voorbij. Emigratie is nog mogelijk, wordt nog toegestaan, maar ate bijzondere gunst zou je kunnen zeggen. Eerste eisch is: goed op de hoogte van landbouwzaken; 2e. wanneer de heele reis betaald is, nog in het bezit van minstens f 1500. Dat is natuurlijk de hoofdreden dat het aantal immigranten van 100.000 tot ruim 10.000 geslonken is. En van de 12.000 van verleden jaar kwam ruim de helft uit Amerika, dus zonder dure zeereis. Maar er is alle hoop, dat binnen afzienbare tijd de mogelijkheid tot landverhuizing naar Canada weer in veel ruimere mate en onder minder zware bepalingen zal kunnen worden aangemoedigd. En daarom ben ik blij, dat ik gelegenheid zal hebben het land te bezoeken, waar reeds vele Hollandsche kolonisten een goed bestaan hebben gevonden, uit hun eigen mond te hooren, wat hun lotgevallen en hun meeningen zijn en zoo zelf een oordeel te krijgen over wat do naaste toekomst op het gebied van immigratie naar dit deel der nieuwe wereld zal brengen. Naarmate wij verder landwaarts inkomen wordt het warmer. Niet alleen vandaag blijkbaar, want de dennenbosschen maken plaats voor loofhout, berken en elzen, net als bij ons. Naast de veeteelt zien we al meer en meer bebouwd land. Overal dorpen en stadjes en badplaatsen bij tientallen. Tot vrij onverwacht een groote stad zichtbaar wordt; Quebec ligt voor ons. De reis is bijna ten einde! --- Quebee. Quebec maakt dadelijk de indruk van een groote havenstad, wat het ook geweest is ,voordat de rivier met kunst en vliegwerk in de vorm van baggermolens zóóver was uitgediept, dat zelfs de grootste zeeschepen kunnen doorvaren naar Montreal, dat nog een uur of acht stoomen verder stroomop ligt. Quebec is wel de oudste stad, de vroegere hoofdstad van Canada. Het prachtige oude Fransche Gouvernementspaleis is nu het hotel van de Canadian Pacific, al draagt het nog steeds de naam Chateau de Frontenac. Champlain vestigde er zich in 1608. Vijftig jaar eerder had Jacques Cartier getracht een kolonie te stichten op de plaats van het tegenwoordige Montreal, maar de buitengewoon strenge Canadeesche winter deed deze kolonisatie jammerlijk mislukken. Maar Quebec was 150 jaar lang de eerste stad van het rijk. Later kwam Montreal op en nu is eigenlijk Ottawa de hoofdstad, althans de plaats waar de ministeries gevestigd zijn. Van Quebec krijgen we, behalve het gezicht van do rivier af, niet veel to zien. Do 3 uur, die wij er voor de wal noodig hebben, gaan net heen met controle van passen en toelatingspapieren. Dan varen wij echter met onze Duchess of Atholl, die tot 20.000 ton groot is, dus zoo groot als de Johan van Oldenbarneveld of Baloerau, onder de groote brug van Quebec door verder stroomop naar Montreal. Wij komen binnen oen uur lijd vier groote etoomsehepen tegett*met 5000 Canadeezen aan boord, waaronder vele oudstrijders, die met den Koning van Engeland een monument bij Vimy zullen gaan onthullen. Prachtig valt dan de avond over de rivier. Op de hooge oever lichten witte berkenstammen fantastisch op tegen de donkere avondhemel, de eerste mooie zonsondergang van de heele reis. V Nachts vier uur ankeren we in Montreal. Om 7 uur is de volijverige Nederlandsche consul aan boord en dan komt een dag van jachten langs all--lei regeeringsbureaux om de reis verder voor te bereiden. Ondertusschen krijgen wij de eerste indrukken van Canada en die zijn haast dezelfde als van.. Santiago de Chili. In de goede tijd is men begonnen met gebouwencomplexen van zeer groote afmetingen, echte „skyscrapers": maar vóór de geheele stad een modern aanzien had verkreren, veranderden de tijden en nu staat daar mengelmoesje als typisch beeld voor i >ve land. (Wordt vervolgd.) Dr. W. 0. N. VAN DER SLÈEN. --- Te Gravesend. Twee kruiers brengen vlot en handig op twee kleine karretjes de bagage van een 300 passagiers in de douaneloods. Gelukkig was de boot VA uur te vroeg en kon de trein du 9 met slechts een kwartier vertraging vertrekken. De douane was vlot genoeg. Transit, doorreis goed, kreeg zoo een streepje. Aardige dames, die bloosden, werden volkomen onderste boven gekeerd, hun koffers tenminste. Derde klas trein, derde klas hotel, met stroomend warm en koud water op alle kamers, maar als je je schoenen buiten zet, denken ze, dat je ze niet meer noodig hebt. Dat staat op een briefje in de kamer aangeplakt. Allereerst even naar Canada House en terug met 'n tasch vol boeken en brochures over Canada, zijr parken en meeren en landbouw en veeteelt en Indianen en nog een heele boel meer. Dat is m ij n reislectuur. Interessanter dan Oppenheim en Vickie Baum! De boottrein gaat pa: morgenochtend. Zonnen in Regents park hoeft niet, want je kunt tegenwoordig crème krijgen, waar je interessant bruin van wordt en bovendien onweert een beetje. Dus naar het Britsch Museum, daar vind je altijd wat, al is het dan jammer dat je het niet r ag meenemen. Mijn vondst van deze keer was een zilveren ringetje, waaraan een gouden tandestoker, oor lepeltje en haartangetje, afkomstig van een Prinses van Ur, drieduizend jaar geleden in Ur begraven. Precies zoon spulletje kocht ik in de Himalaya, in koper dan, van een half Tibetaansch meisje, dat ze aan een wollen draad om de hals bad gehangen en dagelijks gebruikte (Flit doodt alles.) En ik heb ze in het zilver uit Atjeh en uit Burmah, ik ken ze uit Romeinsche villa's bij Maastricht en uit bronsgraven in Drente en mijn vrouw gebruikt een stel zilveren, met turkois ingelegd uit Simla bezaar, uit de zomerresidentie van Engelsch-Indië. Dat is dus 5000 jaar lang, dat zoon sieraad-gebruiks-voorwerp onveranderd bestaat en dat vind ik altijd leuk. 's Avonds, Walt Disney gekleurde teekenfilm over Noachs ark. Gaat dat zien, twee- maal als 't kan. De rest van 't programma is bijzaak, altijd Hitler en/of Mussolini die troepen schouwen, een president van Amerika die al of niet gekozen wordt, paarden die niet over hindernissen* willen springen en als het interessant en de vent er af rolt, houdt de film altijd net op. De „Empress of Britain" voor Quobec. — Midden op de achtergrond het hotel van de Canadian Pacific, het prachtige oude Fransche gouvernementspaleis, dat nog steeds de naam draagt „Chateau de Frontenac." --- Op de „Duches of Athol.” In 't hotel een briefje op mijn kamer, dat ik 8.10 u. gehaald wordt door de „Canadian Pacific"-man. Beneden had ik al gezien dat er nog twee man gewekt moesten worden om 7 uur. Dat was niet te vroeg. Eerst grape fruit, dan havermout, dan spek met spiegeleieren, dan een stukje lamsvleesch en de rest weet ik niet meer. Bestelde na de grape fruit „moord in de dop" zooals een der huisgenooten een gekookt eitje noemt en was juist op tijd om mijn kostbare fotokoffer met een groote boog te zien wegschuiven in het duister achteronder van een groote vrachtauto. Het onderste puntje van mijn rugzak stak al boven ds chaos uit. Wij zelf werden netjes op de voorbank neergezet. Drie Hollanders naast elkaar en we kwamen met ons drieën in een gereserveerde coupé van de trein en met ons drieën in twee hutten op de Duchess of Atholl. Ik ben vast het eerst in Canada, want ik heb de voorste hut van 't schip. Zoover mogelijk van de schroef. Moet erg goed opletten om te weten of de boot vaart of niet. Straks ben ik er voor ik 't weet Gelukkig ben ik alleen. De twee Hollandsche dames hebben een Duitsch sprekende, Engelsch-vloekende Francaise bij zich in gekregen en hebben gedrieën één wasch bakje. Eén van de drie, toeriste als ondergeteekende, heeft de badkamer ontdekt en verklapt het niet aan de anderen. Maar verder: mooie ruime eetzaal, flinke rook- en nog grootere niet-rooksalon, zonnedek vóór op het schip, dat is allemaal best in orde. Alleen niet zóó schoon, zóó verzorgd als op de „Johan van Oldenbarneveld" of „Baloeran." Maar daar ben ik natuurlijk Hollander voor om dat te vinden en ik heb op de Hollandsche schepen nooit derde klas gereisd. --- Vertrek van Liverpool. De spoorreis Londen—Liverpool, aardig parklandschap, verdween telkens in gietbuien; het vertrek ook, maar even de hoek om in de lersche zee werd het al beter Wel is waar vlogen er veel stormvogeltjes, maar die zijn er altijd. In Holland zijn ze zeldzaam. Ik heb er een dertig jaar geleden de eerste waargenomen. En hier vliegt nog meer interessant spul, veel Jan van GfJten, Zeekoeten, Aalscholvers, en dat is geen wonder, want voor de boeg duiken reeds de omtrekken op van het eiland Man. U weet wel, waar je nooit een kat op haar staart trapt omdat ze er geen hebben. Wij varen om de Zuid om het eiland heen om in Belfast een paar passagiers op te pikken. Als Spanish head in gezicht komt, duik ik even in mijn hut om mijn kijker te halen. Want niet alleen verging daar de Spaansche Armada, de onverwinnelijke vloot, in 1588 met vlag en wimpel, maar ik heb er ook eene met een molorbootje langs de kust gedobberd en genoten van de honderden zeekoeten en papegaaiduikers die daar op rotsrichels en graslandjes nestelen. Met de kijker meende ik de witte buikjes te kunnen onderscheiden, maar het kunnen ook d» bewijzen van een gezonde spijsverteering zijn geweest. Maar wat daar voor de boeg onderdook was een papagaaiduiker. Zoon ovaal vetkadetje met een felroode hooge snavel er aan. Zoo' vet, dat ze er hier in de buurt een katoenen draad doorrijgen als pit en zoo als lampje branden. Maar het zijn leuke koddige diertjes. Elegante zeekoeten zwemmen en duiken in kleine groepjes voor, naast en achter onze reus, die zalig stil de golven snijdt. Wat is dat voorschip derde klasse verre te verkiezen boven de toeristenklasse achter boven de rammelende, rateiende schroeven. Achter Spanish head opent zich de Baai van Port Erin, waar ik levende zeelelies heb gevangen, die de meesten alleen als fossielen kennen en waar ik jonge kreeften leerde exerceeren met behulp van een magneet en een korreltje ijzervijlsel in hun evenwichtsorgaan. Leuk werk was dat! Vraag er mij bij gelegenheid maar eens naar! Tegen zonsondergang ligt Belfast voor ons. Wij blijven op de reede met leuk gezicht op de verlichte stad op een geïllumineerde badplaats, een paar met zoeklichten spelende kustwachters, enz. En als ik wakker word, zie ik de Schotsche kust voorbij glijden. Wij varen de Clyde binnen op weg naar Glasgow en ik schrijf dit met een pracht uitzicht op de Schotsche Hooglanden en een hyper Hollandsche blauwe witte wolkenlucht er boven. De eerste foto is gemaakt, misschien straks als we wegvaren een filmpje. Het groote werk, de nieuwe reis is begonnen. ---