Leeuwarden - O/d. Kelders 16-18 --- DE BUITENLANDSCHE TOESTAND Het blijkt, na den uitslag der ~ erkiezingen in Denemarken, welken wij gisteren onder telegrammen publiceerden, dat de liberale regeering van Thomas Madsen-Mygdal moet aftreden. Hoewel, zoo schrijft de N. Rt. Ct, de sociaal-democraten op grond van de uitkomsten der laatste gemeenteraadsverkiezing op een flinken vooruitgang mochten rekenen, bestond er voor hen ternauwernood kans op het verkrijgen van de volstrekte meerderheid in het nieuwe Folkefing en deze prognose is door den uitslag bevestigd. Evenmin konden de liberalen een zoo grooten omkeer van deze verkiezing verwachten. Nu echter zoowel liberalen als conservatieven de verliezende partijen zijn geweest, heeft een duidelijke opschuiving naar links haar beslag gekregen en lijkt het oogenblik gekomen om het met een coalitieregeering van sociaal-democraten en radicalen te beproeven, waarbij voorloopig in het midden gelaten moet worden of een zuivere socialistische regeering gelijk die van Stauning (1924—1926) aan het bewind zal komen, die op een belofte van medewerking der radicalen zal steunen, dan wel een ministerie uit deze twee partijen. De oude strijd over het verdedigingsprogram zal nu hervat worden. De socialisten zijn voorstanders van een ontwapening van de weermacht, welke haar tot een soort van politie-macht zou doen inkrimpen, de radicalen gaan minder ver, maar wenschen toch afschaffing van den militairen dienstplicht. Voor een samenwerking tusschen de twee partijen zou dus eerst een aceoord over dit vraagstuk gesloten moeten worden. Zoo lang echter het Landsing (de Eerste Kamer) niet om is, dat reeds in 1926 het socialistische ontwapeningsprogram verworpen heeft, is er geen kans op de verwezenlijking ervan. Het nieuwe ministerie zal dus, onverschillig hoe het uitvalt, voor de oude moeilijkheden komen te staan, die het regeeren met een zwakke coalitie meebrengt. . . . De berichten uit Parijs, volgens welke er onder de ünaneieele deskundigen krachtige reddingspogingen worden ondernomen om althans een voorloopige regeling van het herstelvraagstuk op de basis van het Duitsche aanboiï van 1650 millioen mark per jaar tot stand te brengen, bewijzen, dat men de kansen hopeloos acht. De commissie is namelijk met het zeer bepaalde doel gevormd, om een definitieve regeeling tot stand te brengen en het eindbedrag van de Duitsche schuld vast te stellen. Daar zou dan niets van komen. De regeling volgens Dawes, waartoe men bij het niet bereiken van overeenstemming terug zou moeten keeren, zal, naar men voorspelt, spoedig in het gedrang komen. In zijn betoogen te Parijs heeft dr. Schacht aangevoerd, dat de Duitsche Rijksbank voor het verrichten der laatste herstelbetalingen reeds 600 millioen markvan haar goud-reserve heeft moeten afstaan.-Bij verdere betalingen bestaat dus alle kans dat een beroep op de transfer-bepalingen gedaan zal moeten worden, wat zou beteekenen dat de geallieerden slechts zooveel uitbetaald krijgen als zonder gevaar voor de stabiliteit van den Duitschen wisselkoers naar het buitenland overgemaakt kan worden. Het evenwicht van de begroeting der geallieerde landen wordt door dit vooruitzicht op bedenkelijke wijze bedreigd en wellicht zullen zij spoedig genoeg aan financieele moeilijkheden het hoofd moeten bieden, welke niet voorzien waren, toen deze begrootingen werden opgesteld. Dezer dagen heeft Keynes reeds opgemerkt dat hij vreesde dat de transferbescherming voor de Duitsche herstelbetalingen binnen zeer korten tijd in werking zou moeten treden. In dat geval zouden, zeide hij, de geallieerden in het geheel geen geld binnenkrijgen en zou Churchill s begrooting reeds vóór de verkiezing in Engeland voorbij was, op losse schroeven komen te staan. Men moet nu wel de illusie opgeven dat dr. Schacht op eigen houtje heeft gehandeld. Het schijnt wel duidelijk, dat de regeering niets zal doen om hem tot rede te brengen, teneinde geen verantwoordelijkheid te aanvaarden. De meening van den socialist Brown, dat dr. Schacht met zijn concessies te ver zou zijn gegaan, is kenschetsend. Op die manier zou de conferentie spoedig uiteen moeten gaan. De regeeringen moeten dan haar taak overnemen. Daarmede kunnen zij niet te lang wachten. In het algemeen schrijft men aan den president van de Rijksbann een Macchiavellistischen toeleg toe. Me' opzet zou hij den economischen toestand in Duitschland willen neerdrukken tot een peil, waarop het onmogelijk meer de vergoeding betalen kan. In zijn memorandum heeft hij hierop zonder omwegen voorbereid. Onder zijn invloed zou sinds het begin van het jaar een milliard goudmark de Riiksbank hebben verlaten. Naar het heet, is de marge tusschen den goudvoorraad van de bank en het werkelijke minimum tot 100 millioen geslonken. Wanneer dit minimum bereikt is, zou een catastrophe onvermijdelijk zijn. Dr. Schacht zou daar regelrecht op aan sturen. Die donkere voorspellingen stellen het volk en de regeering van Duitschland voor de gevolgen, die uit die politiek moeten voortvloeien. Waarom — vraagt men — verhoogt hij het disconto niet, zooals andere staatsbanken het den laatsten tijd deden? Weliswaar zou dit het nadeel hebben, dat in het binnenland de credieten worden ingesnoerd, wat industrieele crisissen tengevolge kan hebben. De heer Parker Gilbert. agent-generaal van de betalingen, heeft gisteren in de commissie van herstel in scherpe bewoordingen de uiterst gevaarlijke politiek van de Rijksbank gecritiseerd. --- VAN HEINDE EN VERRE Een record-kip. Te Königsberg in Oost-Pruisen heeft een leghornkip een ei van 112 gram gelegd. --- De gelegenheid voor graanopslag te Rotterdam. De Graansilomaatschappij te Rotterdam is van plan om haar siloruimte uit te breiden tot 65.000 ton. --- Philips Gloeilampen. Commissarissen van de N.V. Philips Gloeilampenfabrieken stellen aan aandeelhouders voor om over 1928 een dividend uit te keeren van 21 pCt. en op de preferente aandeden een dividend van 9 pCt. --- Emigratie naar Frankrijk. Dinsdag zijn door bemiddeling van den rijksemigratiedienst eenige gezinnen uit Klundert, Standdaarbuiten, Fijnaart, Zaandam en Nieuw-Buinen naar Zuid- Frankrijk vertrokken, waar de mannen als landarbeiders te werk worden gesteld. Zij werden begeleid door den heer Th. van Lier, secretaris van de emigratie-commissie in Zuid-Frankrijk, en den heer Raats, directeur der arbeidsbemiddeling te Roosendaal. --- De veiligheid op de spoorwegen. Naar de Maasb. verneemt, is men bij de spoorwegen thans doende om de vóór-signalen belangrijk verder te plaatsen dan tot nu toe het geval was. De afstand tusschen vóór- en hoofdseinpaal zal voortaa*n 700 M bedragen, waardoor het treinpersoneel tijdig den stand van den hoofdseinpaal zal kunnen waarnemen. Deze maatregel tot bevordering van de veiligheid van publiek en personeel, wordt door den dienst van tractie geleidelijk op het geheele spoorwegnet uitgevoerd. --- NOODLOTTIGE BRAND. Man gestikt. Woensdagavond ontdekte de 63-jarige schoenmaker en oud-Oost-Indisoh militair G. Scheer, met zijn vrouw thuis komende, brand in zijn woning in de Vechtstraat te Zwolle. Scheer liep naar binnen, vermoedelijk om zijn papieren te redden, want zijn vrouw herinnerde hem eraan, dat de pensioenakte in de bedstede geborgen was. Kort daarop hoorde zijn vrouw, die buiten stond, hu'ageroep, maai- het was tengevolge van vuur en rook niet mogelijk in het huis dcor te dringen. Buren trachtten, door hein een ladder toe te steken, hem nog te redden. Waarschijnlijk echter kon de man de goede richting niet vinden en is hij door een andere, leege bedstee naar beneden gevallen in den kelder. Men vond hem later gestikt op den vloer met slechts twee kleine verwondingen aan hoofd en been. Het huis brandde geheel af. Niets was verzekerd. --- HET SPOORWEGONGELUK TE HAL. De schuldkwestie. — In België kwamen de laatste maanden 18 spoorwegongelukken voor... De machinist van den sneltrein Daniel, die door een onveilig sein heen gereden zou zijn ontkent alle schuld. Het waarschuwingssignaal dat op 350 M. van hel kruis der lijnen is aangebracht, stond, verklaart hij, op veilig. De commissie van toezicht op de spoorwegen, die een enquette naar het gebeurde heeft ingesteld, zal een dezer dagen haar rapport publiceeren. Thans is echter reeds bekend, dat de machinist waarschijnlijk geen schuld treft. In de laatste maanden zijn 18 spoorwegongelukken in België gebeurd, omdat er verschil in stand was tusschen het waarschWings- en stopsignaal. Ook hier bij Hal zou 't waarschuwingssignaal op veilig hebben gestaan en het stopsignaal op onveilig. Voorts wordt er nog op gewezen, dat op Duitsche locomotieven — de verongelukte trein had een Duitsche locomotief — de remmen rechts op de machine zijn aangebracht, terwijl de treinen in België links rijden. Om dus een signaal 'e zien moet de machinist zijn remmen verlaten en naar links gaan, en dan weer terug naar de remmen, wat noodlottig kan zijn. --- DE UITBRETDTNG IN DE TENTIELINDUSTRIE. Groote vraag naar werkkraakten Onlangs schreven wij, dat vele Twenïsche textielfabrikanten gingen uitbreiden. Thans schrijft 't H b 1., dat nog enkele groote firma's, w.o. de firma Scholten en Zn. te Enschede, hun gebouwen aanzienlijk zullen vergrooten. Deze sterke uitbreiding heeft tot gevolg, dat er groot gebrek komt aan werkkrachten, speciaal aan jeugdige. De laatste jaren heeft men op allerlei wijzen getracht daarin te voorzien. Bekend is in dit verbond de immigratie van Drentsche gezinnen te Enschede. Dit blijkt echter niet voldoende. Het nijpendst is het g3-brek aan werkkrachten in de vele confectiefabrieken, die Twente telt. Een oplossing van het vraagstuk wrordt gezocht in woningbouw. De bouwkoorts voelt men in Enschede in alle wijken. Enorme complexen woningen worden gebouwd. Metselaars zijn er lang niet voldoende. Het gebeurt, dat er op een bouwwerk voor tien metselaars plaats is.'terwijl er slechts vijf of zes te krijgen zijn. Hoewel men honderden woningen rond Enschede bouwt, is aanvoer van werkkrachten uit de omgeving toch noodzakelijk. Ze komen speciaal uit Losser, Overdinkel en Glanerbrug. Het is een interessant gezicht te zien, hoe des morgens te ongeveer half acht tientallen oude Ford-autobussen Enschede binnen komen rammelen. Elke groep van ongeveer 20 arbeiders reist samen in een oude bus. Eén der groep is tevens chauffeur en reist gratis. De rest betaalt aan den eigenaar een vast bedrag. Overdag staan deze bussen bij de fabrieken. Voorts is het aantal arbeiders, dat per fiets naar het centrum der Twentsche textielindustrie komt, legio. De industrie doet wat ze kan om werkkrachten te houden en te krijgen. --- Wat Nederland in 1928 heeft opgerookt. Het Centraal Bureau voor de statistiek geeft daaromtrent de volgende cijfers: Sigaren 1.266.889.000 waarde f 87.539.611, sigaretten 2.790.691.000 waarde f 46.676.688, tabak 11.751.000 K.G. f 27.698.867. De meeste sigaren werden in 1928 gerookt van f 60 per 1000 st., n.l. 273.125.000: voorts var f 80 250.985.000 st.; vam f 100 235.644.000 enz. De meeste sigaretten werden in 1928 gerookt van f 15 per 1090 st., n.l. 923.067.000; voorts van f 12.50 722.146.000 st., van f 20 473.663.000 st. enz. w.o. 3000 van f 200 per 1000 st. De meeste tabak werd in 1928 verbruikt van f 2 per K.G., n.l. 2.766.000 K.G.; voorts van f 2.40 1.637.000 K.G., van f 2.60 1.605.000 K.G. emz. De totale kleinhandelsprijs van sigaren, sigaretten en tabak nam blijkens den staat toe van ruim 142 millioem gulden in 1923 tot bijna 152 millioen gulden in 1924, liep in 1925 terug tot ruim 138 millioen, om daarna weer te stijgen tot 162 millioen in 1928. Het sigarettemverbruik nam sinds 1923 in waarda toe met 32 %, het sigaren verbruik met !1,5 %; sedert 1927 met 7,8 en 5,5 %, --- Prol. mr. J.H. Carpentier Alting. †. Na een ongesteldheid van enkele dagen is overleden prof. mr. ,T. H. Carpentier Alting, oud-hoogleeraar aan de universiteit te Leiden en oud-lid van den Raad van Nederl.-Indië. --- Japan door orkanen geteisterd. Sedert enkele dagen woedt aan de kusten van Japan een hevige storm. De verbinding over zee met Amerika is verbroken, terwijl dit ook het geval was met de scheepvaartverbinding met de Sovjetunie. Naar schatting zijn bij het eiland Hokaido 400 menschen om het leven gekomen. Twee Japansche vliegtuigen worden vermist. Tusschen Zoeroega en WJadiwostock zijn ongeveer 80 Chineesche visschersbooten in den storm geraakt en naar open zee gedreven. --- EEN ONTMOETING MET IJSBERGEN OP DEN ATLANTISCHEN OCEAAN. De „Pennland” aan een groot gevaar ontsnapt. Het Amerikaansche passagiersschip ~Pennland" heeft het op zijn reis van Antwerpen naar Amerika leelijk te kwaad gehad met ijsbergen, waardoor 't schip genoodzaakt was een meer Zuidelijke route te nemen. De „Pennland", die vierhonderd passagiers aan boord had, was op een gegeven oogenblik door reusachtige ijsbergen omringd, waarvan het gekraak in de duisternis kon worden gehoord, wanneer fragmenten in den vorm van skyscrapers van de ijsbergen zelf losscheurden, hetgeen dikwijls leek op het dreunen van kanonnen. Urenlang bevond zich het stoomschip in direct gevaar te worden vernietigd, zoodat de passagiers een slapeloozen nacht doorbrachten. De kapitein verklaarde, dat één ijsberg een uitgestrektheid had zoo groot als Hydepark en glinsterende pieken had van wel zeventig meter hoogte. De „Pennland" was verplicht vaart te minderen tot ecu vierde van haar gewone snelheid en ten slotte geheel te gaan stilliggen. Het schip ontliep de ijsvelden tenslotte door zeer voorzichtig met halve kracht er door heen te stevenen. De ijsbergen komen bijna een maand vroeger uit de Noordelijke IJszee afdrijven dan gewoonlijk. Het Hydrografisch Bureau te New Vork heeft op grond van berichten, ontvangen van het ijspatrouilleschip „Tampa" en van andere schepen, de waarschuwing aan de scheepvaart doen uit gaan. „de extra Zuidelijke route" te nemen, die veertig mijl Zuidelijker ligt dan de gebruikelijke route. De voornaamste scheepvaartmaatschappijen hebben orders gegeven in overeenstemming met deze waarschuwing. --- ERNSTIGE ONTPLOFFING IN EEN POTLOODENFABRIEK TE NEURENBERG. Acht personeelleden gedood. Op de derde verdieping van de Marspotloodfabriek I. S. Stadier te Neurenberg heeft gistermiddag een ontploffing plaats gehad, die gevolgd werd . door brand. Er ontwikkelden zich enorme' rookwolken, die 'n paniek veroorzaakten onder de 31 vrouwelijke en 2 mannelijke arbeiders, die zich bevonden in de zaal. waar de ontploffing plaats had. Zoo kwam het, dat zij er slechts met groote moeite in slaagden, den uitgang te vinden, hetgeen heeft bijgedragen tot verhooping van het aantal slachtoffers. Eerst na drie kwartier slaagde de brandweer er in, den brand te blusschen. Toen bleek, dat zes personen, voor het meerendeel vrouwen, in de vlammen waren omgekomen, terwijl tien anderen in het ziekenhuis moesten worden opgenomen. Van deze laatsten zijn er inmiddels twee overleden, zoodat het totale aantal dooden thans acht bedraagt. Hierbij is een arbeidster inbegrepen, die met brandende kleeren uit het raam van de derde verdieping sprong, en op slag dood was. De arbeider, die de boormachine bediende, kon, eveneens met brandende kleeren, nog juist uit het vertrek vluchten. De gevonden lijken waren vrijwel geheel verkoold, zoodat de identificatie de grootste moeilijkheden opleverde. Tot dusver zijn slechts twee der vrouwen herkend aan een verlovingsring en een halsketting. Van de licht gewonden konden er reeds enkele uit het ziekenhuis worden ontslagen. De firma weigert inlichtingen te geven omtrent de oorzaak van de ramp, doch vermoedelijk is het ongeluk het gevolg van een nieuwe spuitmethode in de lakafdeeling. Voor de fabriek heeft zich een groote "enigte verzameld. De familieleden der rmisten verkeeren in de grootste onrustheid omtrent het lot van hun nabestaanden. --- Ongeval. — — Gisteravond had op 't drukste punt van de Nieuwestad, tusschen Oude Lombardsteeg en Doelesteeg, een ongevalletje plaats, dat gelukkig nog wonder goed afliep. De voetganger D. L., 21 jaar, werd daar door een auto van achteren aangereden en bloedend aan 't hoofd verwond. Dr. Uffelie heeft hem ten pol'tiebureele verbonden. Omtrent de oorzaak (en de eventueele schuldvraag), er waren wel een drietal auto's ter plaatse, zoodat het geval ietwat gecompliceerd is, wordt door de politie een onderzoek ingesteld. --- STADSNIEUWS Voor een nieuw „Ons Huis.” Dr. Norel heeft deze week nog ontvangen voor het nieuw te bouwen „Ona Huis" een gift van f 2000, twee van f 500, een van f 300, een van f 200. twee van f 100, twee van f 10 en een van f 1. --- De prijsvraag, uitgeschreven door den „Friesche Bouwkring”. De uitsla?. Aan het juryrapport inzake de prijsvraag, uitgeschreven door den „Friesche Bouwkring" voor het ontwerp van een bern a 1 i n g s g e b o u w t j e, ontleenen wij het volgende: Gezien het aantrekkelijk onderwerp, is het zeer sober resultaat, dat slechts twee antwoorden op deze prijsvraag zijn ingekomen. Van deze beide inzendingen werd die onder motto A als de beste geacht, doch niet goed genoeg om voor een eersten prijs in aanmer' 'ng te komen. Derhalve besloot de jury aan dit ontwerj een tweeden prijs te verleenen, terwijl verder geen prijzen worden uitgereikt. Als ontwerper van het motto A heeft zich bekend gemaakt de heer S. Riddersma te Huizum. --- De Schildersstaking. De staking duurt nu al haast eenige weken voort. En niets wijst er op, dat er spoedig wijziging in den bestaanden toestand zal optreden. Naar men ons mededeelde, heeft er vandaag een vergadering plaats van de schildersgezelleu, alsook een bijeenkomst van patroons. Morgen zal er een gewestelijke vergadering van den modernen gezeüenbond worden gehouden, waar het voorstel van den Rijksbemiddelaar zal worden besproken. Omtrent de verwachtingen aangaande dit bemiddelingsvoorstel wenschte men zich van de zijde der gezellen niet uit te laten. --- „Beter Wonen.” — — Gisteravond hield de Arb. Woningb;uwvereeniging „Beter Wonen" haar jaarvergadering in hotel „De Bleek." Te ruim 8 uur opende de voorzitter, de heer J. Mulder, de vergadering met een woord van elkom aan de aanwezige leden. Bij spreekt zijn teleurstelling uit over de geringe opkomst en deelt mede, da in December va dit jaar de vereeniging 10 jaar zal hebben bestaan. Verder wijst hij op het versie van 'en directeur-generaal afd. Volksgezondheid, aan den minister van Arbeid, waarin den minister de raad wordt gegeven, vooral nauwlettend toe te zien op het financieele beleid van verschillende vereenigingen, welke waarschuwing gelukkig niet op onze vereeniging van toepassing is. Nog wekte de voorzitter de leden op om mede te zorgen, dat de beplanting, die dit jaar is aangebracht, zich voldoende kan ontplooien om tot verfraaiing der woningen bij te dragen. Ook is door het bestuur besloten, dit jaar weer een t u in w e d s t r ij d uit te schrijven. Het jaarverslag van den secretaris, wat nu wordt uitgebracht, wordt onder dank goedgekeurd. Aan het jaarverslag ontleenen wij het volgende: Door verlegging der erfscheiding kwam tusschen de gemeente Leeuwarden en deze Vereen, een ruiling van grond tot stand, waardoor nog drie woningen werden bijgebouwd; de vereen, heeft thans 140 woningen in exploitatie. Aangenomen werden 19 leden, 32 bedankten, zoodat het ledental thans 142 bedraagt. Wat betreft het onderhoud der woningen werden de blokken 111 en IV opgeverfd onder controle en garantie van de Friesche Schildersvereeniging. Evenals vorige jaren werd door het bestuur een tuinwedstrijd uitgeschreven, die wederom goed is verloopen. De jury constateerde een aardige vooruitgang in ambitie bij de deelnemers, en adviseerde hiermee door te gaan. Het verslag van den penningmeester, wat n - volgt, wordt eveneens onder dank goedgekeurd. Hieruit stippen we aan, dat de balans sluit met een bedrag van f 556257.98. Er is een saldo op de algemeene resultaten-rekening van f1500.55H. De vereenigingskas sluit met een saldo van f 1129.02. Deze kas, beheerd door den 2en penningmeester, werd nagezien door de kascommissie en in orde bevonden. Den 2en penningmeester wordt dank gebracht voor zijn beheer en de commissie voor haar werk. Bij de besprekingen over het beleid van het bestuur werden door de leden eenige wenken gegeven, die door het bestuur in overweging zullen worden genomen. Het beleid werd goedgekeurd. De bestuursverkiezing had tot uitslag, dat de aftredende bestuursleden werden herkozen, n.l. de heeren H. C. Kruse, J. Aukema en R. B. de Vries. In de vacature Beeksma werd benoemd de heer H. Winters.. Als kascommissie werden aangewezen de heeren v. Zuilen, Velt en Klare. Bij rondvraag werden eenige opmerkingen gemaakt, die door den voorz. werden beantwoord. Met een woord van dank sluit daarop de voorzitter deze geanimeerde vergadering. ---