Bruggen en hun geschiedenis De opkomst van een traverse ii. M't "VCg om Leeuwarden" was door de a], ek der stedelijke regeering nu voor fl. e rijverkeer gesloten. Maar al heel epoedjB kwam er van de zijde der Hoeksters u* zeer veel belang hadden bij een goede j u 8 over de Ee, protest tegen de verwaar- Vo°Zln§ der Tyessematille, omdat ze die 2.. den als een verkorting van hun rechten J 'iePen de hulp in van de edelen Frans " itienck Cammingha, die in 1554 de stad hm! proces aandeden, en acht jaren later sch eisch toegewezen kregen. De vroedek P Werd veroordeeld om toe te staan, dat stel*3 °P e'g«n koeten de brug weer hef' de v " Zo° ont9tand een nieuwe rijbrug, v. Verversbrug, die voorloopig nog alleen va" beteekenis zou zijn voor de bewoners d a Hoek en van de uitbuurten, doch spoedig °ude, glorierijke staat zou herkrijgen. Ijj a de loop der jaren bleken de verster]. gen van Leeuwarden, naar de toenma- Voirt opvattingen der krijgskunde, totaal on Kloende te zijn. Zoo werden reeds in 1543 1070 aan de Hoeksterpoort belangrijke jaa °Uwing«n uitgevoerd en in 1581, een ovp\naadat men de etad van de sPaaneche had bevrijd, ging men over tjn e*n algeheele verbetering van de vesb«piVVerken De wallen werden over de ge- veij- lengte opgehoogd, terwijl men de raaf Voor de poorten belangrijk grootere In letinSen- «n een driehoekige vorm gaf. ty6 ri noorden der stad werden twee m'eu- 00„, wingers aangelegd, de Noorder- en de 4, .ler- of Amelandsdwinger. De Noorderrna nger laS aan het eind van het Schoen«ersperk. De oude Hoeksterbuitenpoort XveV,lel> terwijl de daarvoor gelegen brug rav ~ naar de westzijde van het a ellK en dit verbonden werd met de bUr"dstuin. Daarmee herkreeg de Verversl 8 zUn oude glorie. Alles wat uit de stad g. aBl of er in ging, moest haar pastevren; bo ven dien was reeds eenige jaren krinen de weg om de stad weer „in ge«enri §eil01"en" toen op 10 Mei 1368 tien Wa Slsaujaarden, die van Harlingen het p n en naar Groningen moesten, om WeM zenleger te bestrijden, „buitenom" vatl n gezonden, en aan de Spanjaardelaan voedsel werden voorzien, jj. 'ma drie eeuwen lang zou nu de situatie WeM111 hoofdzaak zoo blijven; pas in 1830 *ö de Eijksbrug gebouwd, die opnieuw, de 'u voor goed, de Verversbrug onttroon- Wo j h voor hel zoover was, zou er eerst B heel Wat gebeuren. * * * VoQpOo,al9 wij reeds zeiden, werd in 1581 8tet,al het noorden der stad belangrijk vergel Twee nieuwe dwingers werden aan«enesd' en het bestaande ravelijn onderging zu]lpbelangrijke vergrooting. De burgers «0m Vefmoedelijk met dit alles wel ïnge- P«.» zijn geweest; er waren echter een t-« , delen. van wie we met zekerheid wered'en Ze het niet warea" Ee dat had de ?mer«>, toen men met het opwerpen van SrachTngm' €n het omleggen van de stadsstUü l. zou beginnen, herinnerden de beveei. deren van de stad zich nog, dat onge„. r bonderd jaar tevoren de heeren Martehet t Camniingha, bij de overdracht van Si'aehf ein voor de aan te leggen stads di. I üadden beloofd, om wanneer dit noos,aan n°a een perceel land te zullen afke r, ~P werd nu van deze toezegging deu 'k gemaakt, tot groote ergernis van laad 'Qeilinaligen bewoner van het Ameliaar 8' Taco van Cammin-ha. 't Was ook een lll6t even wat: men had in zijn gebied lyns°leuwe gracht gegraven en twee „rauef 00. Jf'c!) opgeworpen; bovendien was de stads de «oheiding vormde tusschen de aakt met de uitvoering van haar eeajn!"l toen plotseling, als gevolg van lenA zeer kleinzielige meeningsverschil*°°aat t beloofde subsidie werd ingehouden, de toen ,eeuwarden in last was. Het weigerve We et vergraven land te vergoeden, en 6!ee„ jS Taco naar de Staten. Zoo hoog enkele V 03' dat de stedelijke regeering «i« d 6 loostergoederen moest verkoopen. Volg arbeiders te kunnen betalen. Het gedarjg *en en ander was een zeer langliU Pr(ïCes tusschen stad en gewest. bet e;„ Chen schijnt Taco's ergernis over teKeerinnmachtige optreden der plaatselijke *'iv. w '" de loop der jaren bekoeld te ,Vü vm_e_ leuuiiuete bij EekboH vermeld, dat hij in 1586 een deel van de Amelandehof in erfpacht uitgaf, zoodat binnen twee jaar een rij huizen ontstond, loopende vanaf de Amelandsstraat naar het noorden. In 1588 werd deze bebouwing voortgezet tot aan het Hoeksterkerkhof, langs de z.g. Nieuwe Weg, thans het Hoeksterachterom. De magistraat verleende bij dit alles haar welwillende medewerking, door een rooilijn uit te zetten, een bewijs van het herstel der goede verhouding. Keeren we thans terug tot de Hoeksterpoort en haar allernaaste omgeving. Reeds zagen wij, dat hier in 1581 belangrijke wijzigingen in de fortificatiën tot stand kwamen. Voorloopig was men met de nieuwe toestand wel ingenomen, maar erg lang duurde deze tevredenheid niet. Mee door de zeer diepaande studies, die Prins Maurits en zijn neef, de Friesche stadhouder Willem Lodewijk, maakten van de strijdwijze der Ouden, onderging de krijgskunde weinig minder dan een revolutie, en daarmee veranderden vanzelfsprekend ook de eischen, die men aan een behoorlijk vestingsysteem stelde. Nog geen dertig jaar na de vorige vernieuwing was men dan ook alweer aan een groote verbetering der stadswallen toe. In 1610 werd daarmee een begin gemaakt. Eerst nam men de poorten — en dus ook de Hoeksterpoort — onderhanden. De Hoeksterpoort werd opnieuw overwelfd en van een nieuwe poortwachterswoning voorzien. Aan weerskanten bouwde men een flinke toren. In de volgende jaren werden ook de andere poorten verbouwd, en daarna ging men over tot de verbetering van de wallen. Hiermee begon men echter pas, nadat men het advies van den stadhouder had ingewonnen. In November 1617 wendden de Gecommitteerden uit de Raad zich tot Willem Lodewijk om voorlichting, hulp en raad in dzen. Het resultaat van deze besprekingen was, dat kort daarna een plan tot versterking der stad gereed kwam, dat aan de eischen des tijds voldeed. In 1619 werd met de uitvoering een begin gemaakt. Het was in het kader van deze werkzaamheden, dat in 1621 in het Noorden der stad belangrijke veranderingen tot stand kwamen. Het bestaande bastion werd weg«egraven en vervangen door twee nieuwe aan weerskanten ervan, het eene,,thans de hooge wal, van Prinsentuin, achter de Stads Schuttersdóeiën, het andere achter de Jacobijner kerk, de St. Jacobs- of Wissesdwinger. De voltooiing van de Wissesdwinger ging niet bijster voorspoedig; toen hij bijna klaar was, trad een grondverschuiving op, waardoor de voorzijde gedeeltelijk in de erraebt verdween. Om voor de toekomst dergelijke tegenslagen te voorkomen ,moest men de zijkanten met paalwerk opzetten. In 1625 werd de Hoeksterpoort vernieuwd, en daarna deed men behalve het gewone jaarlijksche onderhoud, niets meer aan de vestingwerken, hoewel men het plan nog niet volledig had uitgevoerd. De oorzaak hiervan was, dat de geldmiddelen, ondanks een niet onbelangrijk jaarlijkseh subsidie van de Provinciale Regeering, volledig waren uitgeput. Voorts sprak het vertrouwen in de grensvestingen een woord mee, evenals het besef, dat het terrein van de strijd zeer ver weg lag. Inlusschen bracht de zeventiende eeuw niet bepaald een rustige tijd, iets, wat men vooral in 1672 ervoer, toen vier mogendheden de Zeven Verdeelde Nederlanden (een hatelijkheid op de ruziegeest, die toentertijd de verhouding der gewesten onderling vertroebelde) aanvielen en het er een oogenblik naar uitzag, dat het heele land onder de voet zou worden geloopen. Toen sloeg ook de Leeuwarders de schrik om het hart, en ijlings begon men maatregelen te nemen, om de stad in staat van tegenweer te brengen. Blijkbaar had men het zwerk al enkele jaren zien drijven, want twee jaar tevoren waren de poorten met nieuwe wachthuizen versterkt, terwijl Gedeputeerde Staten in 1671 last gaven, om de vestingwerken te verbeteren en de huizen en tuinen buiten de stad te sloopen en te slechten. Nadat op 24 Januari 1672 bij de Staten een verzoek om subsidie voor de verbetering van de ■fortificatiën was ingediend, werd een begrooting van onkosten opgemaakt; hieruit bleek, dat afdoende verbetering de som van 76.000 caroli guldens zou moeten kosten. Na eenige maanden van aarzelen - ook toen gingen dergelijke dingen zeer langzaam in hun werk — besloten de Staten 24.000 car. guldens toe te staan. Daar de stad ook toen op zware lasten zat, besloot de regeering geen meerdere gelden aan de schatkist te onttrekken, en met de toegestane som te doen, wat gedaan kon worden. Met de grootst mogelijke snelheid werd nu de verbetering der wallen aangepakt. Van hoeveel belang men dit werk achtte, blijkt wel hieruit, dat men een soort arbeidsdienstplicht invoerde, waarbij alle burgers, mannen zoowel als vrouwen eu kinderen (!) gedwongen werden, op straffe van een vrij hooge boete, hun deel van het karwei te verrichten. Gelukkig bleken al deze voorzorgen overbodig, en sedertdien heeft men dan ook geen verandering van belang meer in de vestingwerken aangebracht. Slechts werd in 1783 de Hoeksterbuietnpoort volgens een plan van den toenmaligen stadsarchitect S. Noteboom, geheel vernieuwd en viel in 1786 de binnenpoort een belangrijke herstelling te beurt, die f 1545 kostte. * * » We lieten ïnlussenen de Verwersbrug :eentgvi tijd voor wat ze was. Veel belangwjfcs valt er-overigens niet van te vertellen; in 1562 was, zooals we reeds zeiden, een nieuwe brug gebouwd, op de ruïnes van de oude, en men mag aannemen, dat aan deze het noodige onderhoud werd ten koste gelegd. Dat kon moeilijk anders, omdat ze een zeer bebngrijke rol speelde in de verbinding van de stad met het oosten van de provincie. Veel gegevens hebben we over de eerstvolgende decennia trouwens niet. Pas in 1762 komen we de naam Verwersbrug weer tegen. Wat we echter met stelligheid weten, is dat deze vaste brug reeds in die tijd een zeer druk verkeer te verwerken had. Alles, wat naar het Oosten der provincie ging of er vandaan kwam, moest haar passeeren. Bovendien had zich aan de Oldegalileën een voor die tijd zeer belangrijke industrie gevestigd, die de beteekenis en het bewonertal van deze uitbuurt bij voortduring deed toenemen, zoodat men mag aannemen, dat ook daardoor een levendige passage ontstond, hoewel deze niet zoo druk zal zijn geweest als bij de verbouwing van de Hoeksterpoortsbrug. Een en ander maakte op de lange duur verbetering dringend noodzakelijk. Toen de vroede vaderen deze ontdekking deden, pakten ze het werk grondig aan; ze lieten, in 1762 twee steenen bruggehoofden bouwen, die samen de somma van f 6060 kostten, en toen vijftien jaar later de brug opnieuw aan herstel toe was, werd hij afgebroken en vervangen door een flinke valbrug. Daarmee was voorloopig deze kwes tic weer van de baan. De situatie bij de Hoeksterpoort in 1664. t>e Hoekster binnen en buitenpoort in 1780 --- De wereldtentoonstelling New-York 1939 De tentoonstellingsraad verbiedt den Nederlandschen kunstenaars elke medewerking. Zaterdagmiddag heeft de Tentoonstellingsraad voor bouwkunst en verwante kunsten de vertegenwoordigers der besturen van de aangesloten vereenigingen in een vergadering te Amsterdam bijeengeroepen. In deze vergadering gaf de waarnemend voorzitter een uitvoerig overzicht van de handelingen van de Raad inzake een medewerking der Nederlandsche kunstenaars aan de wereldtentoonstelling New-York 1939. Van de inzet van de werkzaamheid der stichting „De Nederlandsche deelneming aan de wereldtentoonstelling te New-York in 1939" af heeft de Raad, zoowel bij monde van zijn voorzitter in de vergaderingen van het werkcomité New-York en van de subcommissie voor cultureele aangelegenheden als in schriftelijke uiteenzettingen getracht de verschillende instanties ervan te overtuigen, dat een medewerking van Nederlandsche kunstenaars slechts mogelijk zou zijn indien, door het toekennen van een juiste bevoegdheidsregeling aan een deskundige instantie, de aesthetische conceptie der deelneming en de rechten der kunstenaars zouden worden gewaarborgd. Als een der voornaamste rechten beschouwt de Raad de keuze der te werk te stellen kunstenaars en In verband daarmede de beoordeeling van het werk der kunstenaars door een deskundige commissie. De onderhandelingen eindigden evenwel met een afwijzende beslissing der coördinatie-commissie New-York op grond van beweegredenen, die de Raad weigert te accepteeren. Het beleid van de , Tentoonetellingsraad werd Zaterdagmiddag door de vertegenwoordigers van de besturen der aangesloten vereenigingen volledig goedgekeurd en de Raad en zijnen voorzitter werd hulde gebracht voor zijn gestie in dezen. Bij overgroote meerderheid adviseerden zij de Raad gebruik te maken van zijn bevoegdheid en de leden der conetitueerende en toegetreden vereenigingen te verbieden op eenigerlei wijze direct of indirect aan de Nederlandsche deelneming ter wereldtentoonstelling New -Vork 1939 mede te werken. In de ter stond daarop volgende afzonderlijke vergadering van de tentoonstellingsraad voor bouwkunst en verwante kunsten heeft de Raad, volkomen bewust van zijn verantwoordelijkheid en van de consequenties zijner beslissing, voor de vele kunstenaars die in moeilijke omstandigheden verkeeren, besloten het verbod tot deelname aan de wereldtentoonstelling New-York 1939 uit te vaardigen en dit besluit ter kenni6 te brengen van de besturen der aangesloten vereenigingen, met name: Bond van Ned. Architecten (8.N.A.) genootschap „Architectura et Amicitia" (A. et A.), Ned. Vereen, voor ambachts en nijverheidskunst (Vank), Ned. kring van Beeldhouwers, Algem. Kath. Kunstenaars vereeniging (A.K.K.V.) en Vereeniging Architectengroep „De 8." Alle leden van bovengenoemde vereenigingen, vooraanstaande kunstenaars op het gebied van bouwkunst, beeldhouwkunst en toegepaste kunsten als wandschildering, mozaiek, ceramiek, glas, metaal, textiel, boekbinden, grafiek, reclame enz. zullen du 6 niet aan de Nederlandsche inzending te New-York mogen meewerken. De verwachting werd uitgesproken, dat ook die kunstenaars, die geen lid zijn van bovengenoemde vereenigingen, zich eveneens vau medewerking zullen onthouden, daar dit besluit door den Raad werd genomen in het belang van alle Nederlandsche kunstenaars. --- STEEDS SCHERPER CONTROLE OP VREEMDELINGEN. Politie maakt uit, of lijdelijk lamilie- of vriendcnbezoek kan worden toegestaan. De minister van Justitie heeft het volgende schrijven gericht toj de procureurs-generaal, tot de fgd. directeuren van politie en tot den inspecteur der Kon. marine, bureau grensbewaking en rijksvreemdelingendienst: De verscherpte controle op vreemdelingen zal er toe leiden, dat hier te lande gevestigde personen die familieleden of vrienden van vreemde nationaliteit voor eenige tijd op bezoek wenschen te ontvangen, zich veelal van te voren bij de politie van de plaats hunner inwoning zullen vergewissen of dergelijk tijdelijk familie- of vriendenbezoek kan worden toegestaan. In die gevallen ware door de politie nauwkeurig te onderzoeken, of het inderdaad een reëel familie- of vriendenbezoek van slechts tijdelijke aard en niet — zooals in de practijk herhaaldelijk voorkomt — een poging om zich in ons land te vestigen of eenig ander doel geldt. Terzake zij, onder verwijzing naar mijn aanschrijving van 7 Mei j.l. medegedeeld, dat vreemdelingen, van wie kan worden aangenomen, dat zij, onder de druk der omstandigheden, het land, waar zij gevestigd zijn, verlaten en alzoo als „vluchtelingen" worden aangemerkt, ook niet voor bezoek hier te lande mogen worden toegelaten, tenzij zij kunnen aantoonen, dat °zij in een ander land dan hetwelk zij verlaten hebben, met goedvinden van de betreffende autoriteiten, duurzaam verblijf gevonden hebben. Wanneer de realiteit van het tijdelijk bezoek komt vast te staan, dan is het, ter voorkoming van moeilijkheden bij de toelating aan de grens gewenscht, dat zulks door ai vanwage 't hoofd van de plaatselijke politie worde vastgelegd, bv. door een onderschrift op de brief, waarbij tot bedoeld bezoek wordt uitgenoodigd. In het algemeen toch zal, vooral wanneer de vreemdelingen slechts over weinig geldmiddelen beschikken, doorlating aan de grens voor familie- of vriendenbezoek zonder een dergelijke verklaring van de politie niet kunnen geschieden. Bedoelde gedragslijn heeft bovendien IvH voordeel, dat de politie ter plaatse op do hoogte is en zooveel doenlijk behoort te controleeren of inderdaad vertrek plaats heeft na afloop van de voor het bezoek gestelde termijn. " --- 1 „Examen-vrees"? is tegenwoordig ongegrond I Neem'n "Akkert je" en U zult dan géén last hebben van „zenuwen". --- ARBEID, EERE EN BROOD! „Het veel gesmade Duitschland heeft de werkloosheid overwonnen. Daar regeert de doortastendheid, daar worden steden gebouwd, daar is de menschelijke en maatschappelijke beteekenis van de arbeid in eere hersteld." (Utrechtsch Nieuwsblad, lib., 23 Juni.) Daar is geen woordje Russisch bij, Daar staan zij voor U in een rij De daden! neem nu zelf de krant Een oogenblikje in Uw hand, En laat Uw denken even gaan Langs dat wat gij daar dan ziet staan! Bedenk, bezin U in de geest Wat gij daar in dat dagblad leest, En antwoord dan (niet ai te traag!)' Op onderstaande kleine vraag Die ik, uit liefde tot ons land, Hier doe in 't hoekje van de krant. Waarom staat hier met leege hand Een leger werkers aan de kant, Waarom wordt hier dan niet gebouwd? Zijn hier geen kelders vol met goud? Zijn hier geen hersens, geen vernuft, Dat alles weeklaagt en versuft? Staat hier geen kloeke legerschaar In hunkering naar de arbeid klaar? Zijn hier dan in ons Vaderland Geen durf, geen moed meer, geen verstand? Viel hier 't Vertrouwen en 't Geloof De laksheid dan voorgoed ten roof? Ach volk, schudt toch eens af die hoon, Of werd de schande U gewoon? Ach werker, strek Uw ruige hand Toch eisenend naar dat Vaderland! Laat harder gaan door Nederland De roep om werk, wisch uit de schande Waak op, dat Mammon en zijn goud Ons volk niet meer gevangen houdt! Waak op! grijp aan! vertrouw op God- Wie Hem vertrouwt, bedwingt het lot, Een volk dat durft, dat Hem vertrouwt, Dat duldt de schande niet! het bouwt! T. SWART, ---