UIT OUDE GEMEENTEVERSLAGEN ACHTKARSPELEN. 11. 1870. Bevolking 9377 zielen. Geboorten 311. Sterften 177. Levenloos aangegeven 15. Onderwerpen, in de gemeenteraad behandeld 0.a.: 1. Verkoop van vervallen perceelen oude Weg iv de gemeente. 2. Benoeming hoofdonderwijzer te Twijzelerheide. 3. Vergrooting openbare school te Augustinusga. 4. Aanleg van een weg en vaart in de heidt onder Twijzel. 5. Aanleg eener algemeene begraafplaats. 6. Vergrooting van het erf „des onderwijzerswoning" te Rottevalle en van het Schooiert aldaar tot speelplaats. 7. Voetpad van Buitenpost naar Roohel. 8. Aanleg van een zandweg vanaf de Roodeschuursterweg naar de school te Harkema- Opeinde. 9. Benoeming hulponderwijzer te Kootcn. Aantal lijken begraven te Buitenpost 20. Twijzel 24, Twijzelerheide 0, Kooten 14, Drogeham 25, Buweklooster 1, Rottevalle 16, Surhuisterveen 27, Surhuisterveenster-heide 13, Surhuizum 26, Augustinusga 13, Gerkeskloster 16. 267 inentingen worden verricht. De volgende branden vinden plaats: Te Rottevalle een boerdterij; te Surhuisterveen een arbeidershuisje in de heide; te Gerkesklooster een arbeidershuisje; te Augustinusga twee burgerhuisjes. Van alle 4 de oorzaak onbekend. Er zijn twee Chr. Afgesch. Gemeenten en 2 kerkgebouwen met 2 leeraars. O n d e rwij s. De kostschool of „gesubsidieerde bijzondere school voor meer uitgebreid lager onderwijs" van den heer F. J. Poutsma is met ingang van 15 Juli opgeheven. Het getal leerlingen bedraagt op 15 Jan. 48, op 15 April 40 en 15 Juli 43. Er zijn zes zangvereenigingen met 123 mannelijke en 122 vrouwelijke 'eden. Armwezen. Toestand iets gunstiger. Landbouw. Koopwaarde der landen va., f 200—f 2000 plus 12 %. Huurwaarde der landen f 15—f 100. Hier bestaat een met Tietjerksteradeel ver. eenigde afdeeling der Mij. van Landbouw, uitmakende het kanton Bergum. Onder de verbeterde werktuigen in de gemeente ingevoerd, worden vermeld: arendsploegen, kettingeggen en dorschmachines. De boekweitoogst mislukt weer ten deele door de nachtvorsten in 't voorjaar. Aardappels lijden veel aan ziekte. Het vlas was door de droogte kort van gewas en de opbrengst niet voordeelig. Er komt weinig hooi en gras door de droogte. Een geval van longziekte doet zich voor. Gewassen Haver op 828 H.A., rogge op 461 H.A.. aardappelen op "60 H.A., boekweit op 200 H.A-, vlas op 120 H.A. 8 H.A. heide ontgonnen (5 tot bosch, 3 tot bouw- en weiland). Aan voe.cij fe rs markten en gem. prijz e n: voorjaarsmarkt Drogeham 190 koeien a f 66; 270 schapen a 7.75; 17 varkens a .23. Voorjaarsmarkt Surhuisterveen 410 koeien a f6B; 675 schapen a f 8; 190 varkens a f 22.50. Jaarmarkt Buitenpost 350 paarden a f 124 Najaarsmarkt Drogeham 5 koeien a f7O; 325 schapen a f 11.50; 65 varkens a f 26. Najaarsmarkt Surhuisterveen 455 koeien a f7l; 370 schapen a f 11.25; 265 varkens a f 24.50. Concessie verleend tot oprichting van een gr- f- en hoefsmederij te Friesch-Stroobos en tot een broodbakkerij te Surhuisterveen. --- 1871 Bevolking 9510 zielen. Geboorten 308 en IS levenloos. Sterften 181. Aangesteld als bode of besteller van telegrammen aan het telegraafkantoor der Staats, spoorweg te Buitenpost, Sophias de Vries. De gemeente betaalt daarvoor f 182.50. Onderwerpen in de gemeenteraad behandeld 0.a.: 1. Straatverlichting te Surhuisterveen (Er branden drie lampen). 2. Aanleg van een kunstweg vanaf de Rijksstraatweg bij de Zwarte Jagtwagen te Twijzel tot aan het Wildpad. 3. Wijziging in het politiepersoneel dezer gemeente. 4. Brandspuit te Kootstertille. ('t Staat nog niet vast dat ze één krijgen.) 5. Slatting en verdieping der Twijzelervaart. 6. Schoolvernieuwing te Augustinusga met meubels --- GESPREKKEN OP DE BRUG Keuze skoanmoeke. „Wat 'n sneu fesje fan 'e week in 'e krant", zei Krine, „over die foeger bij de Stad, — hewwe je 't lezen, Lindert?" „Ja, 't fesje was niet onaerich, mar it peblyk dat snapt fansels niet wat foar werk as daar an su'n ferkankerde muur sit. Dat mvt je niet te licht achte. En d a t is de pest sien, fan it werken foar de Stad. Alle oogen binne op je. Geswegen noch fan it feit, dat, er je in baeske passeert, die't denkt, jonge, dat werk hadden se o n s wel geve kannen, wij mutte ons senten oek opbringe! Sunien die sal allicht su'n werkman krytysk beskoue en dan, ja dan gane se hene en se rapperteere him, as hij niet nae genoegen syn werk opknapt". „Nou daar loof ik niks fan", zei Rikus, „se salie nooit moedwillich iemens beskuldige üt broadnijd". „Nou feit is it, dat it peblyk jou gou in 'e gaten het, al loope se sels oek met 't rottinkje in 'e hand. Fraech daar de meensen mar ris nae, die't bij de Stad werke, jonge in briefke is gou klaar en de naam hoecht er niet onder". Rikus zei: „Maar dut begryp ik niet, want de Stad het sels ommers in heele bende opsichters, die't anders niks te doen hewwe as om Jan boesgroen nae te riden en op 'e kop te sitten, desnoads kanne se hur ferdekt opstelle". Ype Blok: „Dou bist geen faksman, Rikus, mar dou begrypst dochs wel, dat in pattekliere baas der in hekel an het, dat de Stad sels syn kreweien opknapt. D a t snapst toch seker wel?" „D a t weet ik wel", zei Rikus, „foeger dat is gyn lui fak". „Daar hoor ik je", sei Lindert, „niet lui, it is band i c h, it ouwerwetsche foegen met mooie lint- en stoatfoegjes, dat is werksum en daar nimme je de pet foor óf as it klaar is, dat is it sieraad fan it hüs. En dan konnen je wel in 't swit blive. Och heden, it fak is nae de barbysjes". Hierover was hij van plan verder uit te weiden en over zijn karweien van vroeger, maar een burger sneed hem de pas af. „Hou maar op", zei de burger, „]a, dat wete we wel, — froeger waar alles feul beter; nou dat geeft ons niks". „It is dochs soa man, as je froeger buten werkten en je leefden in 'e gesamenlike menaezje foar drie gulden weeks, dan brachten je moeke noch in moai stuk geld thüs. En nou, nou stane hier twee bruggen fol folk". „Nooit te feul", zei de burger, „ieder meens brengt syn praet an, mits je mutte niet altyd weer legge te kletsen over dat werk. Der nae sien, dat is oek wat, niet Krine?" . . „Ik bin acht en sestich", zei Krine, „it past mij wel om er nae te sien, mar jou binne noch jongkearel " „Wat geeft dat, se skoudere je dochs as je oud as jong binne. Kom we steke noch in siegeretsje op". „Dou leefst er goed fan", zei Blok, „hest soms fan 'e kriesus?" „Né, fan myn skoanmoeke". „Watte?" „Ja, deuze siegeretten. Myn frou die is op stap...." „Leefst dan met die skoanmoeke?" „Wie seit dat?" „Mar waar is dyn frou dan?" „Ut te skoanmaken, nou al zes weken fan 't eene hüske nae 't andere". „O soa, ik dochte...." „Wat dochste....?" „Niks, — nou mar", zei'Rikus, „daar sal sij hur bekomst oek fan krije, altyd weeran skoanmake". „Se het er nocht an, ja beslist se het er nocht an, — in beste behandeling seit se en werke krek soa had as se sels wil en it smyt gou soafeul op, dat we deur de tyd komme". „Mar je kynders, ja, as die temeensen teunswoardich binne ". „O, die bring ik morrens nae myn skoanmoeke, die is gek op kynders". „Nou jonkje", zei Lindert, „ja it sal wel niet anders kanne, mar dou sust mij niet ontstride, dat dut de ferkeerde wereld is: de frou daachs peze en dou de kantsjes er öfloope". „Nou en waarom Lindert, de frouen die wille gaan te stemmen, sij wille in 'e raad sitte en fan alles, — waarom salie se dan niet in dachhuur ferdiene as it er toe leit?" „In dachhuur". zei Blok, „mar dat slaat op 'e ongetrouwde frou!" „Just", beaamde Rikus, „jimme hewwe dochs frij seker in wettelik hufelik angongen. En dan ruste daar sekere plichten op jou". „Laat se mar ruste, de frou slaat hur der wel duurhene en myn skoanmoeke fynt it best. „Gaan mar te kuieren",, seit se fanmorren, „it is nou moai weer. Wacht", seit se, „hier hest oek noch in kwatsje foar in doaske siegeretten", ha-ha, wat in best oud meens, hé?" „Dou hest in reuze skoanmoeke", zeien ze. „Ja nou — middas het se myn potsje eten warrem en aves dan haal ik de kynders op en dan hale we metmenander de frou weer op. O, kom, we krije in stukje mesyk " v. d. Zee met zijn kapel stelde zich in de nabijheid op en ze speelden van: „Moai sünder weargea binne de Wülden". De gelukkige huisvader luisterde allergenoegelijkst en toen het uit was, smeet hij zn pukje sigaret over de leuning en zei: „Kom ik gaan even met hur". Hij wandelde mee met de stoet van de Maandagmorgen jongejuffers en jongen eeren. Ook was er een soldaat bij. Rikus zei: „Tevredenheid is dochs mar alles in 'n meens syn leven, en deuze persoan die is tef reden. Mar syn wyfke....?" Ze schudden hunne hoofden zeer bedenkelijk, &.<>__ 7. Adres van ingezetenan te Surhuisterveen om een subsidie uit de gemeentekas ad f5OO voor een bewaarschool aldaar. 8. Buitengewone herstelling der openbare lagere school te Twijzel. Dit gebeurt in 1872. 9. Adressen van Drogehamsters en Harkema-Opeinders en Surhuisterveensters om verhooging der jaarwedden van de hoofdonderwijzers aan de o. 1. scholen te Drogeham en te Surhuisetrveen en om laatstgemelden hoofdonderwijzer de verplichting op te leggen om Zomeravondschool te houden. 10. Adres van ingezetenen der heide, te Surhurstreveen tot aanleg van een weg in die heide. Heerschende ziekten. 5 personen worden door de pokken aangetast, 2 sterven; ze zijn niet ingeënt. De 3 herstellenden wel. Aantal lijken begraven te Buitenpost ,18; Twijzel 16; —heide 0; Kooten 18; Drogeham 22; Buweklooster 0; Rottevalle 13; Surhuisterveen 33; —beide 11; Surhuizum 27; Augustinusga 12; Gerkesklooster 23; Hark.-Opeinde 0. 488 laten zich inenten en 240 voor de tweede maal. De poltiie-bediende F. F. Hamstra t- Zijn plaats niet vervuld. In de voorgaande verslagen staat er steeds, dat de dienst der veldwachters en politie-bedienden voldoende is om de rust en de veiligheid van personen en eigendommen in de gemeente te handhaven, maar dit jaar komt er het woordje niet voor. Met ingang van 1872 zullen er daarom 2 nieuwe veldwachters bij benoemd worden tegen een salaris van f 300, vrije bovenkleeding en wapening. Te Surhuizum brandt een hok geheel af; te Surhuisterveen een schuur, beide door het inslaan der bliksem. Er zijn thans 9 zangvereenigingen. Armwezen. Toestand iets gunstiger. Bedeelden in de gemeente 322 hoofden van huisgezinnen en 329 alleen wonenden; buiten de gemeente 110 hoofden van huisgezinnen, 51 alleen wonenden. Landbouwtoestand behoorlijk goed, doch niet beter dan in 1870. Door koude in het voorjaar brengen rogge, vlas en boekweit niet veel op. De aardappelziekte is vrij erg geweest. De hooioogst was beneden het middelmatige. Haver wordt op BSBA, rogge op 470, aardappelen op 365, boekweit op 190 en vlas op 125 H.A. geteeld. Ook een slecht jaar voor de boomgaarden. Men ontgint 2 H.A. heide tot bosch en 3 H.A. tot bouw- en weiland. Getal bijenkorven 1360. Aauvoercijfers en gem. prijzen op de veemarkten: Voorjaarsmarkt Drogeham 200 koeien a f7O; 310 schapen a fB. Voorjaarsmarkt te Surhuisterveen 420 koeien è f 72; 710 schapen a f 8.25; 230 varkens è f 23. Jaarmarkt te Buitenpost alleen 480 paarden è fl3O. Najaarsmarkt te Drogeham 11 koeien a f 70; 120 schapen a f 12; 6 varkens a f2O. Najaarsmarkt te Surhuisterveen 510 koeien è f 75; 470 schapen a f 12.50; 260 varkens è f 25. Concessie verleend aan P. D. Koof tot het oprichten van een windpelmolen onder Gerkesklooster en aan K. Iwema tot de oprichting van een wind- koren- en pelmolen te Augustinusga. V e e n d e r ij. 2 vergunningen aangevraagd. 0.-Sa. --- VAN HEINDE EN VERRE Beursbevrachting. Een 6-tal groote scheepsbevrachters te Delfzijl heeft besloten geen vrachten meer aan de Schippersbeurs aan te bieden. Deze beurs werd twee jaar geleden opgericht door de Nationale Scjfippersvereeniging. --- De vulkaan „Stromboli" in werking. In den afgeloopen nacht toonde de vulkaan Stromboli weer teekenen van verhoogde werkzaamheid. In den nanacht volgde een korte eruptie, waarbij asch en steenen werden uitgeworpen. Er werd geen schade aangericht en ongelukken deden zich niet voor. --- Loonsverlaging in de aardappelmeelindustrie. De besturen van verschillende coöp. aardappelmeelfabrieken in de provinciën Groningen en Drente hebben aan hunne vaste en losvaste werklieden individueele looncontracten ter teekening voorgelegd, waarbij voor 1931-32 de loonen met 15 pet. zijn verlaagd. De thans geldende overeenkomsten eindigen reeds 30 April. --- De staking in de venen te Barger-Compascuum. Van de ongeveer 40 verveners te Barger-Compascuum bij wie de arbeiders sedert Woensdag in staking zijn, hebben reeds 23 een verklaring geteekend, dat zij bereid zijn het contract van 1930-'3l ook voor 1931-32 te continueeren. Bij die werkgevers is het werk dadelijk hervat . --- BURGEMEESTER PLOTSELING VERTROKKEN. Finantieele moeilijkheden? De burgemeester van Dongen (N.8.), de heer Switzar, is sedert Maandag uit zijn gemeente vertrokken, zonder opgave van redenen of bestemming. De finantieele zaken der gemeente zijn in orde bevonden, maar gevreesd wordt dat 't met een waterschapsadministratie, die onder den burgemeester berust, niet in orde is. Dat wordt nu onderzocht, --- Zuivel-Onderlinge. Blijkens het verslag over 1929-'3O waren bij de Zuivel-Onderlinge, welke een onderdeel vormt van de Centrale Landbouw-Onderlinge, op 31 Oct. 1.1. aangesloten 215 fabrieken, tegen 217 op 31 Oct. 1929. Het totaal arbeidsloon door de aangesloten fabrieken in bet verslagjaar uitbetaald, bedroeg f 5.564.041. In 't geheel werden 496 ongevalsaangiften gedaan, waarvan 477 als bedrijfsongeval of bedrijfsziekte werden erkend. In 131 gevallen kon volstaan worden met alleen geneeskundige behandeling. Van 314 getroffenen duurde de arbeidsongeschiktheid korter en van 31 getroffenen langer dan 43 dagen. In één geval overleed de getroffene; aan zijn nagelaten betrekkingen moest een blijvende rente worden uitgekeerd. De totale uitgaven bedroegen f 50.455.32, waarvan voor rekening der Centrale Landbouw- Onderlinge f 30.431.61 en voor eigen rekening van de leden der Zuivel-Onderlinge f 20.118.80. De kosten per f 100 loon waren in het verslagjaar f 1.37 tegen f 1.85 in 1928-29 en f 1.19 in 1927-'2B. Met de leden kon afgerekend worden tegen 2/3 X f 1-36 is f 0.91 per f 100 loon, benevens f 1.50 per lid. --- BRUTALE INBRAAK. Vulpenhouders en -potlooden gestolen. De boekhandelaar C. V. te Rijswijk is het slachtoffer geworden van een sluwen insluiper. Toen gistermorgen te 7 uur de loopjongen in de zaak kwam, bemerkte hij dat eenige vitrines met vulpenhouders waren opengebroken. Hij waarschuwde zijn patroon, die vaststelde dat er circa honderd vulpenhouders en vulpotlooden, tot een gezamenlijke waarde van ongeveer f 1500, waren ontvreemd. De politie heeft vastgesteld, dat men zich via den tuin van een leegstaand perceel toegang heeft verschaft tot den tuin van den boekhandelaar. Door de keuken heeft men den winkel bereikt. --- Zwakke nieren veroorzaken noodlottige gevolgen Eiken dag van uw leven staat gij bloot aan inwendige vergiftiging — uw eenige bescherming tegen overtollig urinezuur en andere schadelijke onzuiverheden wordt gevormd door gezonde, krachtige werking der nieren. Als gij uw gezondheid op prijs stelt, dient gij de eerste verschijnselen van nierzwakte te kennen. Rugpijn, hoofdpijn, aanvallen van duizeligheid en urine-stoornissei zijn op zichzelf reeds ellendig genoeg, zij worden bovendien dikwijls gevolgd door rheumatiek, nier-waterzucht, blaaszwakte, graveel en niersteen. Grijp de kwaal krachtig in haar wortels aan. De versterkende, heelende en opwekkende hoedanigheden van Foster's Rugpijn Nieren Pillen worden sinds jaren door velen geroemd om hun uitstekende werking bij verzwakte nieren, waardoor deze organen weder in staat gesteld worden om het bloed zuiver en rein te houden. --- I_*OSTER'Q .RugpijnNierenPillen^J Bij alle drogisten enz. f 1.75 p. flacon. --- DOOR VERHUISWAGEN OVERREDEN. Achttienjarig meisje het slachtoffer. Op de Duivendrechtsche straatweg is Frankrijk was er nog geregeld vraag stig ongeluk gebeurd. Een 18-jarige wielrijdster reed achter een auto aan en wilde de weg oversteken, juist toen van de andere zijde een groote verhuiswagen aan kwam rijden. Het meisje werd aangereden, waarbij zij ernstig gewond werd. Toen geneeskundige hulp ter plaatse verscheen, bleek de ongelukkige overleden te zijn. --- LEEUWARDER PRENTENBOEK VERKIEZINGSMISÈRE. ---