TJISSE KUPERUS. II. (Vervolg van ons onderhoud met den scheidenden directeur der Coöperatieve Zuivelbank). De Coöperatieve Zuivelbank. In 1912 dan werd den heer Kuperus verzocht om, reeds voorzitter zijnde van de vereeniging tot het stichten van een coöperatieve zuivelbank, het directeurschap van de in 1913 gestichte bank op zich te nemen. Ik besloot dit aanbod aan te nemen, vervolgt de thans scheidende directeur. Een heele stap voor u. Het eigenlijke bedrijf als zoodanig zei u daarmee vrijwel geheel vaarwel. Inderdaad, maar ik meende, dat ik hierdoor nog beter in de gelegenheid zou komen om op zeer ruime schaal de coöperatieve zuivelbelangen te behartigen. Het was immers voor de verdere ontwikkeling der fabrieken van het meeste belang, dat zij op de meeste billijke voorwaarden gemakkelijk crediet konden verkrijgen. Nader informeerend over het ontstaan en de werking van de coöperatieve zuivelbank, vernemen we, dat reeds in 1902 de mogelijkheid van een bankinstelling ten behoeve van de bondsfabrieken voor het opnemen en beleggen van bedrijfskapitaal, overwogen werd. De belangstelling bleek eerst onvoldoende, doch dit veranderde in 1904, toen eenige zuivelfabrieken in meerdere of mindere mate betrokken werden bij het faillissement van een groot kassierskantoor te Leeuwarden. In de vergadering van den Bond van Coöperatieve Zuivelfabrieken, gehouden 3 Aug. 1910, werd eindelijk medegedeeld, dat de bedoelde kwestie in onderzoek was, terwijl tezelfdertijd van andere zijde deze kwestie aanhangig werd gemaakt bij het bestuur van de Alg. Nederl. Zuivelbond. Op 10 Juni 1912 kon worden overgegaan tot het oprichten der vereeniging. Bij opening van het kantoor op 2 Juni 1913 bedroeg het aantal leden 36. Achtereenvolgens waren de kantoren gevestigd in het Landbouwhuis aan de Willemskade en in het nieuwe gedeelte van het Landbouw*uis in de Baljeestraat, terwijl op 6 Juni door de ledenvergadering toestemming verleend werd tot het aankoopen van het café „De Beurs", naast het Beurs- en Waaggebouw, waar na verbouwing de kantoren gevestigd werden. In 1918 werd besloten tot aankoop van een pand naast de Zuivelbank, daar vergrooting dringend noodzakelijk werd. De opzet van de Zuivelbank is de bevordering van de belangen voor het zuivelbedrijf en het zoo geschikt en voordeelig mogelijk verstrekken van bedrijfskapitaal aan de vereenigingen op landbouwgebied; de gepasseerde tien jaren hebben bewezen, dat de Zuivelbank, waartoe thans 70 coöperatieve zuivelfabrieken en 12 landbouwvereenigingen als lid zijn toegetreden, volkomen aan het doel heeft beantwoord en een hoogst nuttige instelling op landbouwgebied is geworden. En in de eerste plaats wordt dan de naam van den heer Tjisse Kuperus genoemd als men denkt aan de krachtige ontwikkeling der bank en het volkomen vertrouwen, dat zij bij de landbouwende bevolking geniet. --- Groei en ontwikkeling der zuivelindustrie. Alhoewel wij nu de belangrijkste gegevens over het leven en het werk van den scheidenden directeur verkregen hadden, meenden we toch goed te doen nog even stil te staan bij de groei en verdere ontwikkeling der zuivelindustrie, daar ons in het bijzonder het oordeel van een toonaangevend man als de heer Kuperus interesseerde. Toen er dan ook geen bezwaar tegen gemaakt werd, dat we nog even bleven praten, kwamen we nog heel wat te weten, al raakten we dan ook lang niet alle punten aan. Voor verbetering van de zuivelbereiding Is zeer veel gedaan, vervolgde de heer Kuperus, en de kwaliteit van de producten — waaraan thans veel hooger eischen worden gesteld dan voor dertig jaren -«■ is belangrijk vooruit gegaan. _ De opbrengst per koe is, door de invoering van de betaling der melk naar het vetgehalte, waartoe de onderzoekingen van den heer J. Mesdag veel hebben bijgedragen, aanmerkelijk gestegen. Zoudt u ook enkele cijfers kunnen noemen? Nou, zoo was b.v. de gemiddelde prijs der melk van de zuivelfabrieken voor dertig jaar nog geen 5 cent per liter en het gemiddeld vetgehalte bereikte nauwelijks de 3%. Terwijl gedurende de laatste boekjaren de bruto prijs der melk ruim 10 cent per liter en het gemiddeld vetgehalte gestegen was tot 3.4%. In het afgeloopen jaar bleef de brutoprijs beneden de 10 cent, met een gemiddeld vetgehalte van 3.48 %. De hoeveelheid melk, die per jaar door de coöperatieve zuivelfabrieken in Friesland wordt verwerkt, bedraagt ongeveer 600 millioen liter, een waarde vertegenwoordigend van 60 millioen gulden. De bruto-prijs per 1 % vet bedroeg ruim 3 cent, zoodat de voor- Uitgang van het vetgehalte in de melk met ";4 %, een meerdere opbrengst van 7 millioen gulden beteekent. Maar de onkosten zijn zeker ook gestegen? O. ja, zeer zeker. Tengevolge van de verhooging der loonen, de sociale wetgeving, de kosten van het melkvervoer en de hoogere onderhoudslasten zijn de onkosten gestegen van 0.6 tot 1.4 cent, hetgeen een vernooging van ruim 4 millioen is; maar nu zijn de fabrieken veel beter ingericht, waardoor de opbrengst wordt verhoogd. --- De loonkwestie. U noemde zoo juist de loonen. Daar is de laatste tijd ook nog al wat over te doen geweest. Pas nog weer met die verlaging van een gulden. ■Dat is ook allemaal veel verbeterd. Vroeger = een dertig jaar terug — bleven de werkloonen van de arbeiders beneden de tien gulden per week, met vreeselijk lange werkdagen, weinig of geen vacantie, geen verzekering en bitter weinig rechten. Hulde aan mannen als Kalsbeek, Advocaat, Kasje, het tegenwoordige "Camerlid Piet Hiemstra en anderen, die zooveel hebben gedaan om de levenspositie van de zuivelbewerkers verbeterd te krijgen. Het waren uitstekende vaklui die ik zoo juist noemde, dat weet ik persoonlijk, en met recht konden zij dan ook verbetering eischen. Thans worden er weekloonen tot vier en twintig gulden gegeven, met gelukkig veel betere arbeidsvoorwaarden; maar de arbeiders presteeren nu ook meer en hebben vaak een werkzaam aandeel in de verbetering der producten. En nu last not least hoe denkt u over de toekomst, en verdere ontwikkeling. --- Wat is noodig opdat onze zuivel zal blijven groeien en bloeien? — Meer samenwerking! Daar zou ik weer heel lang over kunnen praten, maar ik zal trachten mij bij enkele hoofdpunten te bepalen. Bij het oprichten van de eerste zuivelfabrieken heb ik meermalen gezegd', de fabrieken komen er, ondanks de behoudzucht en tegenwerking; terug naar de boerderij gaan wij niet weer, maar wel is het mogelijk dat ieder dorp straks niet meer zijn eigen fabriek heeft en de bedrijven een grooter rayon gaan bestrijken. Nu de onkosten aan de fabrieken belangrijk zijn gestegen en het melkvervoer door het autoverkeer over grootere afstanden mogelijk is geworden, gaan reeds 'ii;;r en daar stemmen op om door samenwerking te komen tot concentratie. De kwestie van de gemeenschappelijke afzet is steeds aan de orde geweest. Het zou te ver voeren om het voor en tegen ervan uitvoerig te bespreken. Maar ondanks alle ernstige bezwaren tegen gemeenschappelijke afzet en alle pleidooien voor eigen afzet en de wenschelijkheid van concurrentie zullen de producten meer in één hand gebracht moeten worden om het' niet noodzakelijke teruggaan der prijzen te voorkomen tn bepaalde afzetgebieden te behouden. En Duitschland? Alleen door gemeenschappelijk optreden kan met eenig succes tegen de verhooging van de invoerrechten worden geageerd en invloed worden uitgeoefend op het verkrijgen van meer gunstige voorwaarden voor de afzet. Als wij zien hoeveel krachtiger de organisatie op het gebied van de afzet in andere landen zich heeft ontwikkeld, dan rijst d.» vraag, hoe is het mogelijk dat in ons klein landje geen meerdere samen we-J:ing is? Wij Hollanders meenen juist dat bij ons de organisatie, de afzet en de verbetering van het product vooraan staat. Doch dit alles is in het buitenland zeker niet minder. Men moet dat met zijn eigen oog?n gezien nebben om er een goede indruk van te krijgen. Zoo is de eensgezindheid er ook veel sterker. En juist omdat wij de actieve steun der icgeering missen, is een sterke organisatie voor ons van zooveel beteekenis. Dat bleek toch uit de boycot van Duitschï producten het vorig jaar. .Daar zijn ze wel even van geschrokken, want handelend optreden waren ze van ons niet gewoon. Nu zal de Commissie van Verweer, met oud-minister Posthuma aan het hoofd voor onze belangen opkomen, waar de regeering in gebreke blijft. Maar samenwerking is zoo moei'ijk !n ons land. Als wij de treurige verdeeldheid, het wantrouwen en de tegenstrijdige belaogen zien van de geheele bevolking, inplaats van dat men een groote bereidheid tot samenwerking merkt, dan behoeft men er zich oek niet over te verwonderan, dat op het gebied van de landbouw de meeningen en belangen zeer verdeeld zijn en er, waar van hooger hand weinig steun wordt verleend, w.;inig kan worden bereikt. Coöperatie en speculatie zijn zoo verschillend, dat van samenwerking geen sprake is, terwijl de omstandigheden en belangen van de verschillende provinciale bonden van zuivelfabrieken zelfs zoozeer uiteen loopen, dat voor de algemeene organisatie een samengaan alleen op federatieve grondslag mogelijk is. Wij danken het dan ook alleen aan de goede en krachtige leiding, dat de algemeene organisatie nog zooveel nuttig werk voor de geheele zuivelbereiding heeft kunnen verrichten. Hiermee waren we dan aan het einde van dit met zooveel welwillendheid toegestane interview gekomen. Nu zal de heer dr. R. Kuperus het directeurschap overnemen? Ja, de zoon van mijn broer Jan. Evenals ikzelf is hij groot geworden in de zuivel. Vanaf 1924 is hij nu reeds als adjunctdirecteur aan de bank werkzaam; wat voor de leden een waarborg te meer is, dat zij iemand aan het hoofd krijgen, die geheel in deze zaak is ingewerkt. En wie neemt zijn plaats in? Er heeft al een advertentie in de bladen gestaan om een inspecteur te krijgen voor controle van de administratie van de aangesloten leden. Bovendien zal het iemand moeten zijn, die den directeur kan vervangen. Door deze controle aan de fabriek zelf hopen wij beter contact en een beter inzicht in de administratie te krijgen, waardoor onze adviezen waardevoller worden. Dan nemen wij afscheid van dezen sympathieken strijder voor de coöperatieve gedachte en wenschen hem op 6 Mei a.s. een drukbezochte receptie. --- De nieuwe directeur. Dr. R. Kuperus is geboren in 1896 te Wirdum als zoon van wijlen den heer Jan Kuperus, een der grondleggers der coöperatieve zuivelbereiding in Friesland. Hij studeerde aan de Ned. Handelshoogeschool te Rotterdam en promoveerde in '26 aan die instelling tot doctor in de handelswetenschappen op stellingen en een proefschrift getiteld: „De coöperatieve vereeniging, in het bijzonder hare nieuwe wettelijke regeling van 1925". Voor zijn benoeming tot adjunct-directeur van de Coöp. Zuivelbank op 1 April 1924, was hij op verschillende kantoren werkzaam; het laatste te Amsterdam, op een bank-instelling en bij een effectenfirma. --- VAN HEINDE EN VERRE CONGRES INT. KAMER VAN KOOPHANDEL TE WASHINGTON. Ook Nederland vertegenwoordigd. Op 4 Mei zal het tweejaarlijksche congres van de Int. Kamer van Koophandel te Washington bijeenkomen. Op dit congres, waarvoor zeer groote belangstelling bestaat, zullen 47 staten, waaronder Nederland, zijn vertegenwoordigd. Sommige Europeesche delegaties zullen uit ongeveer 50 leden bestaan. --- GROOTE BRAND TE BOMBAY. Schade 300.000 p. st. Naar uit Bombay wordt gemeld, heeft daar Vrijdag in den Bhendy-bazar, gelegen in de Mohammedaansche wijk, een geweldige brand gewoed. De schade wordt op 300.000 pd. st. geraamd. Honderden families werden door de politie uit de gevaarlijke zone verwijderd, om verlies van menschenlevens te voorkomen. --- EEN BOEKENDIEF GEARRESTEERD. Voor een bedrag van 800.000 francs gestolen. In een Nederlandschen boekhandel in Antwerpen werd sinds geruimen tijd geconstateerd, dat er kostbare boeken verdwenen. De scherpe controle, die door de politie werd ingesteld, heeft thans geleid tot de arrestatie van den dader. Men had namelijk geconstateerd, dat de hoofdbedier.de steeds dikker het kantoor verliet, dan hij er kwam. Bij het onderzoek bleek, dat hij in zijn kleeren speciale zakken had aangebracht, waarin hij de boeken verborg. Een onderzoek in de woning van den man bracht aan het licht, dat hij een speciale kamer had gehuurd, welke hij had ingericht tot opslagplaats der gestolen boeken. Hij had in den loop der jaren zooveel boeken opgestapeld, dat hij het vertrek zelfs heeft moeten schorsen. Er bevonden zich namelijk niet minder dan 6800 kilo boeken met een totale waarde van 600.000 francs. Bovendien verklaarde de gearresteerde, dat hij reeds voor een.bedrag van 200.000 francs aan boeken had verkocht. Het had in zijn bedoeling gelegen te eeniger tijd zelf een boekhandel te beginnen. --- SCHADEVERGOEDINGSPROCES. Door voortdurende tocht zijn gehoor verloren. Te Berlijn is dezer dagen een schadevergoedingsproces behandeld dat door zijn principieele beteekenis nogal de aandacht heeft getrokken. Een winkelbediende beweerde, dat hij vier jaar lang op een plaats in zijn zaak had gestaan waar hij voortdurend last had gehad van tocht, zoodat hij een oorziekte had opgeloopen in welker verloop hij aan een oor doof was geworden. Volgens zijn meening lag de schuld aan zijn werkgever, daar hij herhaaldelijk bij de directie had aangedrongen op verbetering in dien toestand. Hij eischte ten slotte schadevergoeding, n.l. betaling van de herstelkosten en van een levenslange uitkeering, daar zijn arbeidsprestatie door zijn doofheid was verminderd. De rechtbank nam aan, dat de arbeids-prestatie van den eischer voor 30 % was verminderd door de doofheid en veroordeelde de firma tot betaling van een bedrag ineens van 23000 M. en een jaarlijksche uitkeering tot 's mans 65en jaar van 89 M. per maand. De eischer is thans 40 jaar oud, --- Het oorlogskerkhof „Vr edehof" op Schiermonnikoog. --- HULDIGING BARON VAN HöVELL TOT WESTERFLIER. Commissaris der Koningin in Limburg. Gisteren, Vrijdag, was mr. E. O. J. M. baron van Hövell tot Westerflier jaar commissaris der Koningin in de provincie Limburg. Reeds om tien uur had de huldiging plaats door de ambtenaren der provinciale griffie. Door den griffier der Staten, den heer Jaspar, werd de jubilaris met zijn echtgenoote binnengeleid. Namens de ambtenaren bood hij een spisimen aan van een Donati kristallen servies van de Kristal-Unie te Maastricht. In de waterkannen is het wapen van Limburg met de data gegraveerd. Te elf maakten de ambtenaren van den provincialen waterstaat hun opwachting. Bij monde van den hoofdingenieur, den heer De Ronde, werd de jubilaris gelukgewenscht en werden hem vijf etsen aangeboden met Limburgsche gezichten. Om half twaalf waren het de burgemeesters van Limburg, die hun hulde kwamen betuigen. Ongeveer zeventig waren er verschenen. Hier voerde burgemeester Van Oppen, van Maastricht, het woord en bood namens alle burgemeesters de teekening aan van een te schenken bureau ministre en een album met de namen. 's Avonds brachten de Koninklijke Zangvereeniging Mastreechter Staer en de Koninklijke Harmonie den jubilaris serenades. --- Bieven van schiemonikooy III. Vredehof. De Reddingweg begint waar de Langestreek aan de Oostkant eindigt. Daar wordt je het gewaar als er een stijve Noord-wester over het eiland gaat. Hier heet de weg dan ook „Het Kanaal". Niet officieel, maar zoo bij Jan en Alleman. Hiermede is een treffende karakteristiek gegeven van de klimatologische gesteldheid van deze dorpshoek èn meteen blijkt de zin voor beeldend uitdrukken van de zeelui hier. Van hier uit schuift zich breed voort, met enkele logge wendingen, tot op het strand bij „paal VII", de Reddingweg. Tegen de schiere, zonlooze Aprillucht, staan nu de duinen. Winderig waait de bleeke helm in het kil-triestige middaguur. De duinwilg, spreitig-nietig, vonkt met kleine spatjes zoowat overal; dat zijn haar katjes, de zilverig witte. De andere draagt zij ook nog: goud-geel ruige. Deze zijn als goedmoedig-dikzakkige, schommelende hommels. Rechts ligt wijd de polder; in de verte rondom, doemt vaag de zwenking van de dijk. De weg is, bij stukken, nu in het voorjaar roest-bruin. De zwaar-langzame waggelende boerewagen heeft diep de voren gewoeld; het water er in blinkt metalig als de schaar van de ploeg. Halverwege het strand ongeveer, links, ligt er „Vredehof". Onverwacht wordt het zichtbaar, dit kleine kerkhof. De weg klimt. Van weerskanten dringen de duinen dichter op elkaar in, waar het pad weer wil dalen. Het uitzicht wordt even belemmerd en dan staat men onverhoeds vlak op de hof. Een grasveldje, omrasterd, tusschen bruin-carbolineum palen, met markant witte kalkkoppen. De ingang, een zwart ijzeren hekje, dat zonder gerucht opengaat als er tegen wordt geduwd. In grijs-tintige letters is de naam er op aangebracht. Een paadje, van knerpend, witte schelpen, héél smal proper als een gangetje Zaterdagsch gepoetst in het woninkje van een burger juffrouw — gaat tot een baarhuis achter in de hof, als de deur open zwaait komt men in de holle wacht-ruimte; het is er stil als in een graf. De koelte gaat er doodsijzig langs de handen, zoo ligt het er, het zeemans-kerkhofje, in een duinvlakte, verlaten als een uitgeroeid vogelnest. Twee kruisen staan er overeind. Eén: van grijs en zwart geverfd hout, aan het begin, smal, arm-zwart er op geschilderd, twee takjes van de treur-es, èn dit: „Drenkelingen"; nog een jaartal. De glinsterende zee, de mensch, dit kruis. De stem van de zee, nooit zwijgend, nooit, wordt hier niet meer gehoord; zoo vèr wordt de mensch, de aangespoelde, landwaarts ingedragen. Instinct? Vóór het baarhuis nog een kruis, zwaar gedrongen, bleeke steen, op een voetstuk. In zwart: Oorlog 1914-1918. De stem van de menschelijke razernij dringt tot hier niet meer door; dit kruis weerstaat menschelijk geluid. Rij aan rij, in mechanische regelmaat, strekken zich hier uit de dooden der zee. Elk graf draagt een eigen merk; uit het groen opgedoken een wit houten paaltje. Wat staat er op? Soms een naam. ~Otto Krannich, 29 Juli 1918". Soms: „Duitsch, 30 Juni". Zoo ver reeds onherkenbaar? Verder nog. Alleen een cijfer: 1917. De zee, de mensch, en deze teekens! „De golven vertellen bij beurt, bij beurt, Wat gindsch in de zee is gebeurd." Zij liggen hier, de dooden der zee, rij aan rij, in mechanische regelmaat, nooit herkenden. Wat hebben eens deze verslagen levens gedroomd, wat is er over deze levensdrenkelingen eens gedroomd, toen...? Maar op hun aandachtig verzorgde plaats van doods-rust bloeit straks weer warm-rood een geranium. De Schiermonnikoogsche mensch, die de duistere machten der zee kent, — waar zweven de zijnen — vergeet de naamloos-onbekenden niet. Van één der gekende omgekomenen luidt het, goud op zwart: „Hier ruhet unser einziger sohn Gerhard Spiesen" — Cuxhaven 1896—1918. Een kind nog in een matrozenkiel. „Dem augen ferm — Dem Herzen ewig nah" *). Geldt dit niet voor allen, naar hier heengedragen, door de zee verslagen, naar dit „Vredehof". *) „Hier rust onze eenige zoon G erhard Spiesen." - „Ver uit het oog maar eeuwig ons hart nabjji." ---