HET OLDEHOOFSTER KERKHOF I. >r,, Werkzaamheden op het Oldehoofster (j,°' wekken bij velen belangstelling i( oet verleden van deze plek gronds. vnt de naam Oldehove en alles wat ermee ijk. . and staat, niet nog steeds een get Zlnnige aantrekkingskracht uit op bur- Vk landman? t D, zegt die naam op zich zelf zoo bita *?inig. Men kent zijn eigenlijke beteekeiis! let eens en tast ten eenenmale in het &kr\ omtrer,t de reden, waarom juist deze jj Oldehove is genaamd. Ib Ve, dat is het oude woord voor schut-I,l' omheining. Later ging men ook het L grond, dat binnen deze omheining lag, tokt ernen en wefd een hove dus een afgeijn terrein. Precies dus als met het woord ,v 8 verder breidde zich echter het begrip uit. Ook de woning, die men binnen de '°om k' 6 ruimte bouwde, werd met dit ty5 aangeduid; een hove of hoeve. in» rd binnen de omheining de terechtzit- dan kreeg ook deze dezelfde \r de hove, het hof, werd dus de plaats l-e<:h'^e vors' 0I zrin vertegenwoordiger óp e w^ze recht sprak. Eenzelfde geq enis dus als met het woord vierschaar. W de woning van den vorst en die van \ 'olijke edelen werden met dit woord geduid, fe.]. afgesloten, gewijde ruimte rondom het y gebouw werd eveneens de hove of het fve?6noemd en meestal diende dit kerkhof I's? 3^S gerechtsplaats en voor de bijeen• Vpii er volksvergaderingen. aam wekt fantasieën over een ver, verleden. °neer voor 't eerst %e het licht der geschiedenis 7 fla §ronds bestraalt, dan laat het ons fOf nUvve omtrekken zien van een reeds jHf uderdom vervallen kerkgebouw. Het hartigJ*1 de priesters van deze kerk te be- V%a ■ hehoorde aan het adellijk geslacht d^onri3' dat ten u'('en ervan een hoeve [Sr jj Er is daarom wel beweerd, n.l. O ehovU Seleel"den A. Epeij, dat de naam l,6 Byr oorsPronkelijk niet de kerk, doch jrk jmania-hoeve aanduidde en dat de sUcQt°°r den bewoner van deze hoeve is . Oö>fc * Iy dttirf0?. zeer afwijkende verklaring laat i"'1 bet 'k uitkomen, hoe weinig er eigen° e% Kend is van de oorsprong van Olde. Het Burmania woonde hier reeds tfUty , s lioo en het is in de dertiende e eh'ov voor üet eerst de kerk te ieH\v e genoemd vinden, welke in die vr°ken gens bouwvalligheid werd afge- /fvat] en door een nieuw steenen gebouw r6; "^N-le,Ve Vr°uwe Kerk van Leeuwarden. <>Th bi 'oen de 21e Januari 1435 Oldehove J Leeuwarden aansloot, brak een tijdv 6 kert" groote voorspoed en luister aan. M L'« van Oldehove werd de hoofdkerk t'J WerrtUWarden en zetel van den Deken* ie •» en geleidelijk uitgebreid met vele al(;!bl03 Kapellen. Naarmate het gildewezen b keri enani, steeg ook het aanzien van ïdke L6bouw' want ieder Sill'e had in de rk een .eigen altaar. Zoo vinden we vermeld, 'dat er vier hoofdpriesters waren en twee mindere geestelijken, terwijl niet minder dan twaalf tot zestien bijzondere priesters de bij-altaren bedienden. Groot was het aantal schenkingen en erflatingen, dat in de loop der jaren het kapitaal van deze kerk vermeerderde. Waar in die tijden de geestelijkheid in het bestuur van stad en land een overwegende invloed bezat, kan men zich indenken, dat de kerk van Oldehove meermalen het tooneel was van plechtige ambtshandelingen en bij de jaarlijksche feesten van gilden en schutterijen, die van pompeuze ommegangen vergezeld gingen, was zij het luisterrijk middelpunt, Zoo werd ook in 1515 in dit kerkgebouw de Hertog van Bourgondië met veel pracht en praal als erfheer van Friesland geïnstalleerd en gehuldigd. Geen wonder, dat in dit aanzienlijk godsgebouw, aan de voet van zoovele gewijde altaren, de voornaamste ingezetenen van Leeuwarden na hun dood de dag der opstanding wenschten ,af te wachten. Het aantal graven in de kerk nam gestadig toe, ja mettertijd werd de ruimte binnen hare muren zoowel voor de levenden als voor de dooden te bekrompen. In 1470 ging men tot uitbreiding van het gebouw over en in 1529 besloot men een geheel nieuwe kerk en toren te bouwen. Men weet hoe het daarmee is afgeloopen. De stompe steenklomp getuigt nog steeds van de grootsche plannen, die nimmer tot voltooiing kwamen, doch tevens van de voosheid van het geestelijk en maatschappelijk leven tijdens het afsterven van het middeleeuwsche beschavingstijdperk. Men wilde de kerk vergrooten, doch begon met de toren, die slechts een versierend toevoegsel, een ornament is. Die toren, geweldig van proporties en weelderig van lijn in alle onderdeelen, moest reeds op groote afstand de macht en glorie van de kerk verkondigen. Aldus nam men de schijn voor het wezen. De droeve uitkomst volgde met ijzeren noodwendigheid: de toren half voltooid, de kerk nog steeds in haar oude, bouwvallige toestand. Met de macht der geestelijkheid liep het ten einde. Wel flikkerde de vlam nog eenmaal op, toen in 1570, gesteund door het machtig zwaard van Alva, de kerk van Oldehove werd verheven tot de stoel van het Bisdom Friesland, doch het was de laatste opflakkering. De kerk van Oldehove in 1550 volgens Eekhofi --- BEZWAREN TEGEN CONCESSIESTELSEL VOOR VRACHTAUTODIENSTEN. Was de regeering weinig toeschietelijk? De Bond van Bedrijfsautohouders in Nederland heeft in de laatste tijd op groote schaal besprekingen gevoerd met verschillende officieele en "particuliere lichamen en personen, die belang hebben bij het wetsontwerp tot wijziging van de wet op de openbare vervoermiddelen, dat minister mr. P. J. Reymer nog kort voor zijn aftreden heeft ingediend. Bij die besprekingen is duidelijk gebleken, dat er tegen dat wetsontwerp in bij de zaak betrokken kringen groote bezwaren bestaan. De Bond van Bedrijfsautbhouders is thans, na het overleg, van plan een actie tegen het wets ontwerp te gaan voeren. --- LANDBOUW EN VEETEELT. HET OPRUIMEN VAN EEN GEDEELTE VAN DE VEESTAPEL. Verwerking tot corned beef, dan wel een ander procédé. Naar de N. Rt. Crt. verneemt, heeft de Centrale Commissie voor de Crisis-Rundveecentrale een plan in overweging genomen, een gedeelte van de op te ruimen runderen te verwerken in corned beef en zulks te doen geschieden door de grootfabrikanten van geconserveerde vleeschproducten. Met dit plan zou een nadeelig saldo van ettelijke millioenen voor de schatkist gemoeid zijii. Dit bedrag zou men trachten terug te vinden door een 'extra heffing op alle vleeschsoorten, ook op de reeds belaste, waardoor de vleeschprijzen beduidend zouden worden verhoogd. Inmiddels bereikte de commissie, naar men het blad in aansluiting op het bovenstaande mededeelt, een belangrijke aanbieding tot restlooze verwerking van de runderen in hun geheel volgens een nieuw patent, in Duitschland reeds met succes toegepast, met als eindproduct van de runderen een waardevol vet en van de varkens een hoogwaardig neutrallaard, alsmede meel van hooge kwaliteit wat proteïnegehalte betreft (0.9 pet. vet). De aanwending van dit procédé zou de Staat een aanmerkelijk bedrag en bovendien risico' besparen. Het aantrekkelijke van dit plan is, zoo wordt ons verder gemeld, dat zoowel vet als meel een gemakkelijk afzetgebied vinden in het eigen land. Dit in tegenstelling met het twijfelachtige van het vinden van een afzetgebied voor de corned beef. Ook wordt bij dit systeem het geheele beest tot nuttigeproducten verwerkt, terwijl volgens het corned-plan maar een derde gedeelte der runderen (wat nog problematiek is) nuttig wordt verwerkt. Het aanbod van het nieuwe procédé hield in het beschikbaar stellen van een proefinstallatie zonder kosten voor de Staat, en verder na het slagen van de proeven, het beschikbaar stellen van grootere installaties, daar waar de regeering zulks wenschelijk acht. --- SIC TRANSIT...*) De hege hoed. Sa giet it yn 'e wrâld: Hwer't men it hjoed mei hâldî En tige wiis mei is, As wier it nij en fris, Forsmyt in ider moarn En wol der net mear oan. Dat hyt fen aids al sa: „Sic transit, g10ria...." Sa giet it nou foargoed Wer mei de „hege hoed," Dy't „heech" yn oansjen stie By al, hwa't deftich wie', Ja, Sneins op 't kuijerpaed Mei staesje droegen waerd By lange swarte jas En wite board en das. Ik ha der nea mei pield, Mar ik ha faken field, Ho'n great ûntsach ik Me, As san ien foar my stie. Nou sjucht men dat net mear Ef mar in ink'le kear; In slappe hoed ef pet Ef mûtse wirdt op set Ef op it slimste neat: De holle samar bleat En 't hier f rij foûtendoar Komt ek in bulte foar. Ja, Mussolini hat Syn mantsjes sein, elk moat Him hoede foar in hoed, 'n Swart himd is mear as goed. Hwent Mussolini tinkt, San hege hoed dy bringt Grif argewaesje mei En dêrom: út 'e wei! De hege hoed fordwynt, As dat mear fûortgong fynt. Gelyk sil 't sprekwird ha: „Sic transit gloria ....*)" SIBE. *) Sic transit gloria mundi = Sa giet wrâldske gloarje foarby. --- GESPREKKEN OP DE BRUG Abe en Eva. Ginds — in 't midden van de stad hadden ijverige werkers nog eens weer de kennisgetimmerten doen verrijzen en hier op de brug stonden de oude wijze mannen bijelkander en bespraken de goede en slechte kansen. Hoofdschuddend en oogpinkend en met felle of sombere argumenten, met losse handgebaren of krachtig neerpatsend op de leuning. „Er salie wel meensen komme, mar met leege beurskes." „Och, wat praeste — foar de kermis maakt elk 'n potsje." „En as se niks hewwe, dan teere se op in ander." Toen ving Krist Sr. het verhaal aan van wat hij noemde „de misleiding fan myn jongste seun" en van de strijd en de „ergewaasjes" en de ontmoedigende resultaten. Nu, bij gelegenheid van de kermisweek was het tot het uiterste gekomen. „Want ik mvt jimme segge, de jonge sels het gyn idé in 'e kermis — niks — hij spaarde foar it radio. Mar sien — hij raakt inne ferkeering en út is 't. In skoandere jonge en fast 14 gulden inne week, soms wel 15 met stienopriden of sand of wat oek — en in foele jonge — en sunich en groatsk op syn boekje.... Mar hij slaacht an su'n halfwys meiske, su'nien dy't bij 't orgel staat te daansen en út is 't. Krekt andersom. Noait thús, altyd jachte, en binnen de feertien dagen had ze al in beste halfsletene fyts fan hem en wat ie anders niet kwytraakt is. Och heden." „Jonge jonge", zei Woudstra, „ja, dan geane se dwars troch alles hinne de oarewei op, ei ju!" Het geval trof hem — de vader van huwbare dochters — en hij wou het „ferkeeringsvraagstuk" ook wel eens van een andere kant besproken zien. „Nou met de kermis — dochten wy — sal ie de kop er wel foar houwe, wan! hij taalde er noait naar. Mar dat binne wy gusteravond wel anders wys wudden. Want doe binne sij tegare bij ons — mar myn frou sach it daluks al — sij hadde it perremint al in 't haar en anders gien praat as de harremenie en de stoomdraaimeulen en al dy merakels meer. Hier wú se heen en daar sú se heen, „niet Abc", sei se teun de jongen en dy groate bongel sat er bij as in soutpielaar en hij knikte op alles ja en amen. Och, och, wat hadde ik it mier — ik bin er útloopen, in ouder mvt wat utstaan, Rikus!" „Nou noem ik dij in flau ■merakel", zei Lindert. „Biste sels oek niet jong weest, heste sels de pottemannee noai ris onderstboven had sukke tiden, — nou, i k wel!" „Ja, mar dit gaat tesjoers — altyd, Lindert." ~Nou, dan must it seid hewwe." „Dat hew ik oek!" „M'ai toemar, wat sei se?" „Jas mar niet doet se bij ons warenj ik docht, ik wil sels — ompart — met dij prate, frijut, en dan bedaerd bliv© en soafeul mogeluk in goedens."- „Haha — niet in goedens — faaste dochs ferlieze mutten!" „Ja, nou dat hew ik nou oek!" „Docht ik we 1.... wat seiste?" „Ja, ho lemen jou soks nou oan Krist, mei in grapke tink ?" „Ik bin er nae toe gongen, se woane in de buurt — wel ja, je hoege niet groatsk te wezen, mar wij woane sels altyd knap en netsjes nou afijn.... sij was toefallioh thus en hur moeke waer naar hur kantoar, dat wist ik, sie-n, dat dy daar was want anders Mar it kwam doohs faeljekant út. Nou, ik gong er bene " „Né", zei Lindert, „dou waerst er al!" "~ „Ja, dat is oek soa ik ging er hene en ik sei ja, wil jimme wel love, dat ik dochs noch niet wist wat ik segge sú, doet ik er an toe waer. Dat ik sei earst niks en doe sei sij: „is er wat?" En doe sei i k: „ja, er rs heel wat." Sien, doe sei ik daar daliks overhene: „ten earsten" sei ik, „dat jou daar pronkmóai sitte met foar twee guldens watergolfings op jou hoofd en dat jou fader ergens in de wide wereld achter de kroade loope mvt met speesje — dat him it fel fan 'e hannen ofbast" sei ik. Doe sach se my raar an. „Wat het dat er met te maken?" sei se, „ik doen it fan niyn eigen senten". Sien, doe docht ik an dy jonge, dy't it foar hur betaald het en dat dy op 'e wagen sit in 'e gloeiende sonne as in 'e kouwe wyn en doe sei ik daluks „dat lychste dat betaalt Abc". Doe gnyst dat skepsel en se seif: „nou, en wie het er it measte aerichheit an, dochten je, jou seun seker oek?" En se skudde hur ragebol heen en weer — dat ik wudde soa kwaad...." „En", zei Blok, „dou sust' niet kwaad wurre." „Kon ik it helpe, en aldergeluks, daar komt hur moeke oek krekt thús en doe seit se ineenents :„dit is Abc syn fader, die seit ik mach gyn perrement hewwe." „Wel stom noch toe", seit dy moeke, — en sien, dat wyf hadde sels oek noch it perremint in 't haar. En gehekst!" „Laat jou seun sels komme" seit se, „en laat himsels prate as ie 't lef het, mar dat het er niet." Och heden, docht ik. laat ik my nou mar stilbouwe, want anders kan hier nog in groat drama út ont staan.. .. ja, hoe gaat et hé it meiske gaat foar alles. Mar sij feegden like goed op, as ik wat sei, asdat ik niks sei, Toen de deur út hè se my achterna roepen, ik skaemde my dochs soa hé — ja, wat weet in ander fan je boadskap.... en dat je in noed sitte om su'n jonge. En daar kreech ik avens it wan nooh fan. „Wie frijt om dat meiske" seit ie, „jou of ik". Och, och En nou sien ik it raer tegemoet nije week." „Nuver, nuver", zei Woudstra, maar Rikus zei: „It lykt mij 't beste toe, dat jimme fierderisom met de ouwe lui an wearskanen in avend nae de harremenie toegane en dan later in toerke in 'e rups " „Noait" zei Krist — „niet met dat naesje!" „Wat sal 't aerioh weze, as su'n meiske skieik foader teun dy seit!" Maar Krist Sr. bleef in trieste bepeinzing over het lot van z'a jongste jonge. ' OtlllHU --- SCHEPEN VOOR RUSLAND. Om kolen van Spitsbergen te vervoeren. Een aantal Nederlandsche schepen is door Rusland gecharterd om kolen van Spitsbergen naar Moermorisk, Archangel en Leningrad te vervoeren. Er werken thans, naar aan 't Hbld. wordt gemeld, in de Russische mijn op Spitsbergen, die voorheen toebehoorde aan de Ned. Spitsbergen Compagnie, 1200 arbeiders. Deze mijn is zeer modern geoutilleerd en het transport van de mijn naar het schip (de mond van de mijn ligt slechts enkele honderden meters van de ligplaats der zeeschepen) geschiedt geheel automatisch. De transportkosten voor het vervoer van deze kolen bedragen slechts een zeer kleine fractie van die van het Donetzbekken of andere Russische gebieden als de bestemming Noord-Rusland is. Het zeetransport is zeer goedkoop en Moermansk en Archangel zijn van Spitsbergen spoediger te bereiken dan van Engeland. De Engelsche kolen-export naar Noord-Rusland zal dan ook wel niet weer hervat worden. De spoorlijn van Moermansk naar Leningrad wordt mede gebezigd voor het vervoer van kolen, een deel waarvan bestemd is voor de industrie, die in dit bijna nog onontgonnen <-ebied van Noord-Rusland tot ontwikkeling wordt gebracht Deze spoorlijn is in de oorlog aangelegd om «en verbinding te krijgen met Moermansk de ijsvrije haven via welke ook in de winter het verkeer met Engeland werd onderüpdefts. --- VAN HEINDE EN VERRE BENOEMING HOOGLEERAREN AAN DE AMSTERDAMSCHE UNIVERSITEIT Voordrachten. Door B. en W. van Amsterdam wordt aan de raad voorgesteld een voordracht van curatoren der gemeentelijke universiteit aan te nemen, ter benoeming van een gewoon hoogleeraar in de sociale aardrijkskunde en de vergelijkende volkenkunde: 1. dr. J. P. Kruyt te Arnhem; 2. dr. J. van Hiute te Amsterdam; van een gewoon hoogleeraar in de Ned. Taal en Letterkunde 1. dr. A. A. Verdenius te Amsterdam en 2. dr. G. G. Kloeke (Hamburg); van een buitengewoon hoogleeraar in de Engelsche taal en letterkunde: 1. A. G. van Kranenkonk te Delft en 2. J. Kooistra te Den Haag. --- TE VEEL ONDERWIJZERS. In de komende jaren een onrustrend groot overschot te verwachten. — Is reguleering van de opleiding mogelijk en wenschelijk? Er zijn veel jonge werklooze onderwijzers. Er zijn eveneens veel onderwijzers in opleiding. Er zijn echter weinig vacatures en voor die weinige vacatures komen steeds meer wachtgelders 'beschikbaar, die krachtens hoog bevel den voorrang genieten. Dit zijn, zegt de Tel., drie harde feiten. Duizenden studeeren, om straks aan de desillusie te worden prijsgegeven. De Staat der Nederlanden financiert. Elke kweekschoolleerling, die zijn diploma verwerft, kost het rijk, zoo werd eenige jaren geleden berekend, f 2500. Voorts: de stoomcursussen bloeien. Van reguleering is geen sprake. Het gedrang voor de schooldeuren wordt steeds heviger. Geen kinderen, maar onderwijzers hunkeren om toeselaten te worden. Maar de schooldeuren blijven op een enkele uitzondering na, gesloten Althans voor de achttien- en negentien-jarigen. Een kapitaal wordt besteed voor ten deele improductieve doeleinden. Een geestelijk kapitaal verworven voor toekomstige lediggang. Inderdaad, dit is een ernstige toestand. Het lijdt dan ook wel geen twijfel of het vraagstuk van de onderwijzersopleiding zal'in studie moeten worden genomen. --- NEDERLANDERS, DIE NERGENS STAAN INGESCHREVEN Een onhoudbare toestand. Het weekblad de Binnenvaart bevat deze week een artikel over de registratie van schippers (en woonwagenbewoners) en wel in verband met het feit, dat is komen vast te staan, dat er in ons land vele gevallen zijn, dat schippers (en ook woonwagenbewoners) in geen enkele gemeente staan ingeschreven en dat de gemeentebesturen, waar de betrokkenen zich melden, hen wegsturen. Nadat in het artikel gewezen is op net feit, dat in tijden van voorspoed de gemeentebesturen gaarne schippers in hun registers van de burgelijke stand inschreven en dat er zelfs gemeenten waren, die in verband met de daar bestaande lage belastingen met succes getracht hebben de schippers daarheen te trekken, 'wordt geconstateerd, dat, nu vele schippers armlastig zijn geworden, de gemeenten deze Nederlandsche onderdanen liever kwijt zijn. Als conclusie geeft „De Binnenvaart", oat het thans meer dan ooit noödzake"Jk is, dat er — naar voorbeeld van het register van schipperskinderen van de leerplichtige leeftijd van het Onderwijstonds — een centraal register van alle varende schippers in ons land wordt Dan eerst zal het mogelijk zijn. alle moeilijkheden, die van groot belang zjjn voor ons geheele economische leven, on behoorlijke wijze op te * lossen.. ---