Hoe de moordenaar wilde vluchten. In „Het verhael van de Moort ghedaen aen den Persoone van den seer Doorluchtigen Prince van Orarigien" — vermeld in „De moord van 1584" door J. G. Frederiks — komt een beschrijving voor van de wijze, waarop de moordenaar trachtte te ontvluchten. „De moorder s.ocht te ontcomen lancx de achter-plaetse, ende heeft in 't wechloopen sijn ander sinckroer laten vallen, ende was aireede de stallingen ghepasseert, jac verre inde strate bij de veste, dat soo hij over eenich etroo passeerde neder gevallen is-, ende nochtans weder op geetaen ende op de wallen gheclommeii, meynende aleo inde stadtveöten te springhen, die vol waters zijn". Hij werd daarop door twee van 's Prinsen dienaren gegrepen, die hem. met behulp van anderen, eerst in de stallingen brachten en van daar in het huis door de deur of poort waaruit hij gevlucht was, 0111 hem eindelijk in het hui» van den conciërge op te sluiten. Uit deze beschrijving kan men niet met juistheid afleiden welke weg de moordenaar genomen heeft. De geldende opvatting ie, dat Balthazar Gerards ontvlucht is langs de eteenen trap naast de Historische Zaal. dio naar de Schoolstraat voert en dat hij door die straat trachtte de wallen te bereiken. Maar hoe dan te verklaren de uitdrukking, dat hij „socht te ontcomen lancx de aehter-plaet'se"? Met die achter-plaetse kan bezwaarlijk iets anders bedoeld zijn dan de tweede binnenplaats van het Prinsenhof, waar de Historische Zaal op uitziet. De moordenaar zou dus binnendoor gevlucht zijn door een uitgang, die thans gedicht is. Ook de omschrijving die in „Het Verhael" gegeven wordt van de weg door herii afgelegd toen hij naar de conciërgewoning getransporteerd werd, maakt deze veronderstelling nog waarschijnlijker. De officieele bekendmaking van de moord gepleegd op Prins Willem van Oranje, door de Staten Generaal nog dezelfde dag gepubliceerd, luidt letterlijk: Ka July 1584. Gery tot Dornyck ende oock bij billet aen den prince van Parma, die hem versonden heeft aen den heer e van Dassonville, da ermede hij van dese sake heeft ghelracteerdt ende ghesloten, ende heeft syne Exe in het vallen GHEROEPEN, mon Dieu ayez pitié de mon urne, mon dieu pitié de ce pauvre peuple, myn God ontfermpt U mynder ende uwer ermer ghemeynle. Mijne heeren de generale Staten naer de perpitratie van het voorzegde feyt hebben gheresolveert daervan te verwittighen alle de respective provincian: Item den Coninck van Vrankeryck; La Royne mere; De Coninghinne van Enghelani; Den Coninck van Denemarcken; Den hertoghe Casimirus; Den graeff Jan van Nassauwen; Aen den graef van Meours; Aen den graef Willem Lodewyck van Nassau. POST PRAND1UM. Ten desen daghe es geschiet de clachelijke moort van /..uur Exe, die tusschen den een ênde twee uren naer noen es geschoten met een pistolet, ghelaeden met dry botten deur een ghenaempt Baltazar Geraert, hem seggende Franchois Guyon oud XXVU jaeren, gheboren te Willffan in de France Comte van Bourgoinnen, segghende tselve ghedaen te hebben tot dienst van den Coninck van Spagaten ende léelxre alvorens gheeommuniceert te hebben met eenen Jesuyt tot Trier, ende daer naer , inei smm minn$br4er4jqeilmMÉ.&Ll --- p de Pdns iccrd neergeschalent --- DE MOORD OP PRINS WILLEM Op 10 dezer is het 350 jaar geleden dat de Vader des Vaderlands te Delft om het leven werd gebracht DE STRAF VAN DEN DADER Geen feit uil 's Volks historie En 't Hoog Oranjehuis Zoo diep, zoo somber treurig Als 't feit „ten desen daeghe" Aan 't Hof te Delft volvoerd, Bij 't vallen van 't pistoolschol Dat land en volk ontroert... Geen gebouw is er aan te wijzen, waaraan voor het Nederlandsche volk zulke dierbare herinneringen verbonden zijn als het Prinsenhof te Delft — voormalig klooster van Sinte Agatha — de laatste woning van Prins Willem van Oranje, waar hij voor het heil des volks werkzaam was en als martelaar voor de zaak des vrijheids stierf. Het feit, dat Dinsdag 10 Juli, dus heden, de dag is, waarop voor 350 jaar geleden de Vader des Vaderlands het leven liet, binnen de muren van dit historische gebouw, beweegt ons er een en ander van te verhalen. We zwijgen over de betreurenswaardige verwaarloozing, waaraan het Prinsenhof voornamelijk in de 19de eeuw werd prijsgegeven, zoo schandelijk in verval geraakte, dat zelfs de zaal waarin Prins Willem gewoond heeft, tot gymnastieklokaal werd vernederd, de plek waar hij vermoord werd, tot een morsige kazernetrap werd gedegradeerd en hoe deze infame toestand voortgeduurd heeft tot de viering van de 300ste verjaardag van 's Prinsen dood de gemoederen wakker schudde en een krachtig protest in de Tweede Kamer aanleiding werd, dat het voormalig Prinsenverblijf in eere hersteld werd, een arbeid, welke in 1889 voltooid was. Het Prinsenhof ligt in een der schilderachtigste hoekjes van oud Delft, vlak tegenover den reus Sint Hyppolitus. Het steekt door zijn soberheid af bij de met gekleurde wapens gesierde gevel in Gothische stijl van het Hoogheemraadschap van Delft. Van hooge historische waarde is het, omdat het, naast Prinsenverblijf in de bangste dagen der Spaansche overheersching, ook de plaats is waar de zegevierendste Stadhouder werd geboren en er ook de vergaderingen der Hollandsche Staten en die der Hollandsche Synode gehouden werden. Toen Oranje er met zijn gevolg in November 1572 zijn intrek nam. was hij er feitelijk de gast van den toenmaligen prior van het St. Agathaklooster Oomelis Musius. Er waren toen ook in een ander deel van het gebouwencomplex geestelijke zusters ondergebracht. Met den prior was de prins in die tijd zeer bevriend. Lang is deze niet de gastheer van Oranje gebleven, want hij moest vluchten, viel in de buurt van Leiden in handen van Lumey, die hem folterde en ophing, zonder dat de tusschenkomst van den Prins invloed op het vonnis kon uitoefenen. Dat de Prins juist Delft als plaats van vestiging had gekozen, ligt daarin, dat Delft als versterkte stad temidden van Holland lag, terwijl Den Haag in die dagen feitelijk een open vlek was. , Toen de Prins er zich had gevestigd, was dat tevens een waarborg dat het klooster niet blootstond aan geweldenarijen van het volk. De kloosterkerk werd de hofkapel voor het gezin van Oranje en zeer waarschijnlijk is het, dat de Prins — na zijn overgang tot het Protestantisme — in 1573 daar het Avondmaal toegediend kreeg. Toch heeft de Prins niet onafgebroken het Prinsenhof bewoond, o.a. na de Pacificatie van Gent, toen het tooueel van de strijd weer naar de Zuidelijke Nederlanden was overgebracht, woonde hij dikwijls te Antwerpen, waar hij op 12 April in het huwelijk trad met Louise de Coligny, Eerst in Juli d.a.v. keerde hij met zijn gemalin naar Delft terug. Op 29 Januari 1584 werd prins Frederik Hendrik in het Prinsenhof geboren en 12 Juni d.a.v. gedoopt in de Fransche kerk. Het spreekt vanzelf, dat Oranje zich te Delft door verschillende geheime koeriers en spionnen op de hoogte liet houden van de bewegingen der eigen en vijandelijke troepen. Onder deze boden bevond zich onder de valsche naam van Franvois Guyon de Bourgondiër Balthazar Gerards, bij den Prins aanbevolen door diens vriend den hofprediker Villiers, een Fransch edelman. Gerards deed zich voor als een vroom aanhanger der nieuwe leer en het duurde niet lang of, op voorspraak van Villiers, werd hij in het gevolg geplaatst van den heer van Schoonwal, die als gezant naar Frankrijk gezonden werd om nieuwe onderhandelingen met Anjou aan te knoopen. De ontijdige dood van dezen vorst verschafte Gerards gelegenheid naar Delft terug te keeren, waar hij zonder getuigen aan Oranjes bed toegelaten werd, ten einde hem nadere mededeelingen te doen. Hij liep reeds lang niet het fanatieke plan rond den Prins te vermoorden, eensdeels om de hooge losprijs, die op het hoofd van Oranje stond, te bemachtigen, anderdeels uit fanatieke godsdienstige overwegingen, bij hem versterkt door eenige geestelijke personen, die in hem een geschikt werktuig zagen den gehaten Oranje op te ruimen. Het was voor Gerards een schoone gelegenheid den Prins op zijn legerstede to worgen, doch op dat moment ontbrak hem daartoe de moed, terwijl hij bovendien de situatie niet had verkend langs welke weg hij zich na zijn euveldaad in veiligheid kon stellen. Om dit laatste mogelijk te maken, ging hij de omgeving verkennen, bespionneerde de dagelijksche levenswijze van den Prins om er zijn eindplan mee op te bouwen. Zoo kwam hij dagelijks op het Prinsenhof, waar de soldaten hem reeds kenden en niemand achterdocht jegens hem koesterde. Van den Prins eenig geld gekregen hebbende om zijn versleten schoeisel te doen herstellen, kocht hij daarvoor van zekeren Renee Moerwit en van een soldaat van Oranjes lijfwacht een koppel ziukroeren (pistolen) waarbij hij met één hunner, zonder argwaan, nog in twist geraakte, omdat de man hem weigerde geknotte kogels te verstrekken. Zoo naderde de 10e Juli 1584, toen hij zich even voor het middagmaal naar het Prinsenhof begaf om Oranje zijn paspoort te vragen. Goedhartig had Oranje daartoe reeds aan een van zijn secretarissen opdracht gegeven, ondanks een opmerking van de prinses, die Balthazar Gerards niet, erg vertrouwde om zijn bevende stem en verdacht voorkomen. Hij begaf zich naar het binnenplein, vanwaar hij tegen twee uur weder in het Prinsenhof terugkeerde, zonder dat de schildwachten hem tegenhielden. Na de maaltijd begaf de Prins zich naar beneden, waar Gerards zich achter een zuil verscholen had. Den Prins ziende, loste hij drie schoten uit zijn pistool op hem, waardoor Oranje neerstortte onder de woorden: „Mon Dieu! Ayez pitié de mon âme! Mon Dieu! Ayez pitié de ce pauvre peuple." Zoo stierf de groote Oranje. De moordenaar. --- De eetzaal *» nel Prinsenhof, waar Willem gewoon ivun de maaltijden --- Prins Willem. --- Het vonnis, dat over Balthazar Gerards werd geveld. Alvorens in het openbaar berecht te worden, werd de moordenaar van den prins van Oranje het „scherpe examen" afgenomen, namelijk hij werd op de pijnbank gelegd. Daarop bekende hij, heldhaftig de wreedste folteringen ondergaande zijn daad. Hij bleef bij zijn betuiging volharden, dat hij ge« berouw van zijn daad had. die hij nogma» wilde ondernemen, al ij duizeo dooden eterven. Dat hij de pijnigingen bs verdiend voor zijn vroeger gepleegde zo< den, doch niet om de moord op Oranje. I zou de Prins door vijftig duizend trawant' bewaakt zijn geworden, hij zou de daad tot bedreven hebb n wakker voorveel ter der kerk. Gegeeseld zijnde, ontbloot' hij de borst, toonde de bloedende plekke op zijn huid en paste de woorden van Pilatt „Ecce Homo", ..ziedaar de niensch", op zit zelf toe. Balthazar Gerards stond terecht voor es rechtbank, saamgesteld uit gemachtigden val do hooge en de gewestelijke raad en & schepenen van Delft, die het volgende voJ nis over hem uitspraken: De veroordeelde zou op een schavot vOO het stadhuis worden gebracht; daar zijl rechterhand tv -n toesluitend ijz« geschroeid, het vleesch voorts op zes plaatse met gloeiende tangen uit zijn lichaam worde1 genepen. Daarna zou men zijn lirhia onderen op levend vierdi i h u, het lijf opetf snijden, hel hart er uit halen en het he