„Het Bosch" bij St. Anna Parochie onder verkoop. Van ouds „Stadhouders Jachthuis". Het is thans wel algemeen -bekend, dat Het Bildt voorheen domein was, tot 1519 landheerlijk domein der Saksische Hertogen en van Prins Karel van Oostenrijk, van 1519 tot 1555 keizerlijk domein van Karei V, van 1555 tot 1581 koninklijk domein van Philips II en eindelijk van 1581 tot 1752 Statendomein der provincie Friesland. Da Vorsten hadden er tot 1581 de vrije Jacht met uitsluiting van alle anderen. Het oudste stuk, waarin we van de Jacht op Het Bildt melding gemaakt vinden, is het placaat van 9 November 15461), waarbij 's Keizers Stadhouder en Raden in Friesland uitdrukkelijk verbieden, dat ieder „Eedele oft Oneedele, van wat state of condicie hij zij, hem vervordere opte voorsz. Keijssrlicke Mayesteyts Biltlanden ende grondt te jaegen met honden, oft met eenyge netten te vangen, oft met boogen ende roers Ie schieten eenige Haesen, Partrysen ende andere lopende oft vliegende eedel Wilt, hoedanich tselve oiok wesen mach, ende dit opte verbeurte van den netten, bogen, busschen ende andere instrumenten, waermede. zij bevonden sullen worden tfeit gedaen te hebben; endcdaer en boven telcker reysen" te verbeuren een boete van 50 car. gld., waarvan den Keizer 1/3 toekomt, den Rechter, die de zaak berechten zal ook 1/3 er. den aanbrenger het resteerende 1/3 deel. Den 13 Augustus 1579 wordt een nieuwe „Ordonnantie op de Jagt" door den Graaf van Rennenberg als Stadhouder, benevens de Raden des Konings in Friesland uitgevaardig 2). Daarin wordt het verbod voor ieder om te jagen op „Conincklycke Mayesteyts Bildt" herhaald, onder bedreiging met dezelfde boete „ende verlies van Winden ende Honden soe dickmaels tselve geschiet." „Dan houden wij Stadthouder tselve Bildt voor onsen staet ende plaisier ende mede tot voetsel oft een seminarium (hier* kweekplaats voor het wild) van de omliggende landen; welverstaende dat die Griet man van tselve Bildt (dat was toen Allert van Siercksma) ter weecke twee Haesen sal moegen vangen, op één tydt oft op verscheyden tyden; daervoer hij gehouden wordt opt geene voorsz. is, goede opsicht te houden, sonder simulatie, bij pene mcd.3 als boven, of door zyne groete slappichey! ende conniventie (toegevendheid) gepriveeit (ontzet) te worden van zijn officie-' (bediening). Uit deze stukken blijkt dus duidelijk, dat de Vorsten de jacht op 't Bildt aan zich hielden; alleen trad de Stadhouder, als hun plaatsvervanger, natuurlijk in hun rechten en mocht de Grietman van Het Bildt, voor zijn toezicht op de naleving van de verboden, wekelijks 2 hazen vangen. In 1581, na de afzwering van Koning Philips II als Heer der Nederlanden, trokken de Staten van het Gewest de koninklijke rechten en regalia aan zich. Het uitsluitend recht van de Jacht op Het Bildt beschouwden zij dan ook voortaan als aan zien toekomende. Daar de Staten van Friesland evenwel een 80-tal leden telden, werd de practijk, dat na 1581 dit recht toegekend werd aan Gedeputteide Staten en den Stadhouder. Dat vii:den we bevoorbeald uitdrukkelijk vastgelegd in het „Plakkaat en Ordonnantie op de Jagt," etc. van 16 Mei 15913), niemand mag jagen op 't Bildt, bij pene van 50 car. gld., behalve de Welgeboren Heer Stadhouder en zij, die daartos verlof van Gedep. Staten verworven zullen hebben. De Stadhouder in 1591 was Willem Lods wijk van Nassau-Dillenburg. (sedert 1584), dien de Friezen later „Us Heit" noemden. Van die tijd af is onafgebroken, het rpcht van Je jacht op Het Bildt geweest aan de Friesche Nassau's tot de veranderde staatsorde in 1795 toe. Uit de Resolutie van 1591 (zie boven) blijkt echter, dat Ged. Staten de jacht ook aan anderen, die zulks verzochten, konden toestaan. De 15e Maart 1650 evenwel droegen de Staten van Friesland bij Resolutie het recht van de Jacht op bet Oude- en Nieuwe Bidt op aan den Stadhouder, Graaf Willem Frederik van Nassau, met uitsluiting van alle anderen4). Zoo 's het gebleven tot 1795. Na zijn overlijden op 13 October 1664. toen zijn 7-jarig zoontje Hendrik Oasimir II onder voogdij der moeder Stadhouder werd en er dus gevaar bestond voor het maken van inbreuk op 's Vorsten jachtrecht op t Bildt, vernieuwden de Staten 27 October 1664 de resolutie vtn 1650. door nogmaals uitdrukkelijk het iagen. schieten en vangen van hazen, patrijzen of ander wild op het Oude- en Nieuwe Bildt aan een ieder 'e verbieden5). We kunnen ons nu dus gemakkelijk voorstellen, dat in de herfst Het Bildt geregeld het tooneel was van „het edele jachtvermaak", waaraan de Stadhouder met een schitterende hofstoet zich dan overgegeven zal hebben. Jammer genoeg zijn er geen kranten uit die dagen, waarin ons zoon jachtpartij in geuren en kleuren voor oogen gétooverd wordt. Liever dan dit verder journalistiek uit te werken, begeven we ons weer op historisch terrein. Reeds aanstonds nadat de resolutie van 15 Maart 1650 genomen was, werd ook besloten, dat op de grenzen van Het Bildt 9 palen zouden worden geplaatst, die alzoo de grenzen van het Stadhouderlijk jachtterrein zouden aangeven. Deze „limijtpalen" stonden op die plaatsen waar een weg uit het Bildt de omliggende Groene- en Hoogedijk bereikte, dus op 't eind van: Ie de Zuiderweg van St. Jacobipar. (Deze plek heet daarnaar nog heden ten dage de „Mooie Paal"; 2e de Koudeweg; 3e de Zuiderweg van St Annapar.; 4e de Langhuisterweg; 5e de Langstraat bij Beetgumermolen; 6e de Langstraat bij Stiens; 7e bij Vrouwbuurtstermolen; 8e bij Oude Bildtzijl en 9e bij Nieuwe Bildtzijl. Het waren „Mooie Pa 1 e n", n.l. keurig geverfd en met het wapen vat, Nassau voorzien, met het opschrift: „Stadhouders Vrije Jagt". De 18e Jan. 1651 werd ordonnantie geslagen op Pivter Michels, mr. schilder binnen Leeuwarden „wegens het schilderen van 9 Limijtpalen van Sijn Excell.tie Jacht opter Bildt, en goudt daertoe gebruyekt"6). En n Febr. 1684 werd aan Willem van Haren, Grietman van Het Bildt, 229 gl. 6 st, uitbetaald „ter saecke het doen maecken, oprichten en vernieuwen der vervallene limijtpalen omtrent de Grietenij vander Bildt"0!. Hij was n.l. bij Resolutie van Ged. Staten d.d. 4 April 1683 geauthoriseerd de vervallen palen op de limieten van Het Bildt te doen herstellen.7). In Febr. 1743 ontving 's Lands Bouwmeester Pierson wederom 229 gl. „wegens kosten geval'en over 't bepaelen van 't Jagtveld op 't Bildt"; Dec. 1770 Jan Noteboom te Leeuwarden wegeis 't maken en leveren van de nieuwe Jagtpalen op 't Bildt" 85 gld. In Febr. 1789. Cornelis Anes mr. timmerman eveneens wegens hout en arbeidsloon tot de Jagtpalen op het Bildt 68 gl. 1 st. en Oepke mr. smid wegens ijzerwerk daaraan 14 gl 2 st.; Obbe Daams wegens rijdloon en haaien en brengen derzelve 16 gl 16 st.; Dirk Keth mr. schilder, wegens verven en schi'deren 85 gl. 5 st. en C. Lochnaar wegens opzicht en verschot 24 gl. 16 st. 't Vernieuwen der palen is toen door Bildtkers geschied en kostte totaal 209 gl. Ook in 1793 zijn nog herstellingen aan de limietp.ilen verricht8) na de omwenteling in 1795 zijn ze natuurlijk als „teekenen van eene verfoeyelijke dwingelandij" verwijderd, misschien wel verbrand. Niet slechts voor het houden van toezicht, maar vooral ook \oor wat men noemde „het conserveeren van 's Prinsen Jachtgebied", achtten de Stadhouders een vaste beambte, een Jagermeester, op 't Bildt wel gewenscht. Wanneer precies tot de aanstelling van 'n dergeliiken beambte werd overgegaan, is mij uit de thans te bereiken bronnen0) niet gebieken. Maar in Jan 16*8 komt Thomas Tijssen, de Jager opter Bildt. voor als schuldenaar ter zake koop van een Legerhond. In Mei 1659, Dec. 1690 en M-i 1691 vinden we zijn naam opnieuw in 't Recesboek10). In laatstgenoemd jaar werd bij vervangen door Roelof Peysel, wiens attestatie van Dwingeloo in Drente, de 25e October 1691 bij de Kerkeraad der Hervormde gemeente van St. Annapar. inkwam. De 22e Maart 1696 trouwde hij na de gewone proclamatien van de kansel te St. Anna, te Mantgum met Grietie Koëller, dochter van den predikant aldaar. Bij deze gelegenheid heet hij Jagermeester wegens den Prince op 't Bildt. De Peysels hebben jarenlang de functie van 't Prinsen Jager op 't Bildt bekleed* Roelof van 1691—1733; diens zoon Coenriad Peysel van 1733- pi.m. 1771 en diens zoon Hoyte Peysel van 1771—1778. Poelof Peyysdi en Grietje woonden aanvankelijk op het Oosteind, breede zijde. Hier werd in 1702 hun zoon Coenraad geboren, (de latere Jager) en in Anni 1708 Cornelis, die later executeur van Barradeel werd (zooveel als chef-veldwachter.ï (Wordt vervolgd.) !) Charterboek Til bl.z. 112. =) Charterboek IV blz. 62. 3) Charterboek IV blz. 769. 4) Charterboek V blz. 521. 5) Charterboek V blz. 736. 6) Ordonn. boek van Ged. St. G.f. 51*; R. A. Leeuwarden. 7) Resol. boek van Ged. Staten. ») Dit alles uit G l 51 — I—ls. 9) Mogelijk had het Rijksarchief in Den Haag of het Kon. Huisarchief de vraag kunnen oplossen. Maar aangezien dair thans, evenals te Leeuwarden, ladingen stukken in kelders zijn ondergebracht, en Den Haag thans niet uitleent, zijn deze bronnen momenteel onbereikbaar. 10) Recesboek Bidt A 11 en 12. Rarel V Van 1519 tot 1555 was Het Bildt Keizerlijk domein van Karel V --- HET ROOD KRUIS DOET EEN BEROEP OP U. is: In deze tijden, nu om ons been het woord alom aan het dreunend geschut Is, richt het Nederlandsche Roode Kruis zich tot allen om steun In de vervulling van zijn allereerste taak: Onder leiding van den Militairen Geneeskundigen Dienst, hulpverleening aan het Leger. Verantwoordelijke en groot? He taak, die veel geld eischt, doch die tot iederen prijs volvoerd moet worden. Het Nederlandsche Roode Kruis rekent op de medewerking van eiken Nederlander. H. K. H. Prinses Jutlana presideert de wekelijksche vergadering van het Dagelijksch Bestuur van het Nederlandsche Roede Kruk --- Het Roode kruis zorgt ook voor Uw jongens.... Laat ieder dan bedenken, dat het geheele collectebedrag ten slotte aan het daadwerkelijke Roode Kruis werk van de verpleging der zieke en gewonaa militairen in oorlogstijd, van onze jongens, ook van Uwe broeders of vaders of echtgenooten, ten goede komt En aan de algeheele voorbereiding tot die enorme taak: opleiding van transport- en verplegend personeel, organisatie en voorbereiding van de inrichting enz. De kosten van den eigen administratieven dienst van het Roode Kruis worden ütj andere middelen bestreden. --- Koninklijk voorbeeld. Men heeft een prachtig voorbeeld, dat tot navolging noopt. In Hare hoedanigheid van Voorzitster van het Nederlandsche Roode Kruis brengt Hare Koninklijke Hoogheid. Prinses Juliana met groote toewijding en nauwgezetheid het offer van Haar persoonlijken arbeid in dienst van het Roode Kruis. Daarnaast schenkt Zij tai van malen aanzienlijke sommen ten bate van dit werk. Naar de mate var. zijn of haar finan-', cieele draagkracht kan ieder dit hooge voorbeeld navolgen. Men kan dit bij deze speciale gelegenheid der Extra Nationale Roode Kruis collecte doen, door zijn gave in een collectebus te deponeeren, en ook, door de giro-rekening van het Hoofdbe-. stuur, No. 22120, te bedenken. --- GERECHTSHOF LEEUWARDEN 25 Januari. Arresten. In de zitting van 11 Januari stonden terecht: K. G., 38 jaar, los werkman te Harlingen, wegens mishandeling van S. D. de Groot. De rechtbank te Leeuwarden veroordeelde hem tot een maand gevangenieetraf. In hooger beroep eischle de proc-generaal drie maanden gevangenisstraf. Arrest: Eén maand. H. B„ 23 jaar, boerenknecht te Jutrijp, wegens diefstal. De rechtbank te Leeuwarden veroordeelde hem tot vier maanden gevangenisstraf. De proc-generaal eiscbte bevestiging van dit vonnis. Arrest: vier maanden gevangenisstraf. J. de H., 19 jaar, boerenknecht te Steggerda, wegens verduistering en diefstal. De rechtbank te Leeuwarden legde hem vier maanden gevangenisstraf op, waarvan twee maanden voorwaardelijk met twee jaar proeftijd en bijzondere voorwaarden. *De proc-gen. eischte bevestiging van dat vonnis. Arrest 4 maanden voorwaardelijke gevangenisstraf met een proeftijd van drie jaar en f 25 boete subs. 25 dagen hechtenis. T. R., 36 jaar, kaaskoopman te Leeuwarden, wegens heling. De rechtbank te Leeuwarden veroordeelde hem tot een maand gevangenisstraf. De proc-gen. eisojftite drie maanden gevangenisstraf. Arrest één maand gevangenisstraf. R. de 8., 39 jaar, veehouder, A. do V., 66 jaar, arbeider, J. K.. 38 jaar, veehouder, J. 8., 75 jaar, arbeider, L. J. IL, '29 jaar, schilder, A. R., 42 jaar, arbeider, allen te Blesdijke en J. 11. H., 28 jaar, landarbeider te Paasloo, wegens vernieling van een aan Jac Osse toebehoorende afrastering, bestaande uit palen, waarlangs prikkeldraad was gespannen. De rechtbank te Leeuwarden sprak de verdachten vrij. In hooger beroep eischte de proc-gen. tegen ieder der verdachten fl subs. 1 dag. Arrest: vrijspraak. K. H., 24 jaar, groentenventer te Leeuwarden wegens wederspannigheid. De rechtbank te Leeuwarden veroordeelde hem tot f3O boete of 15 dagen hechtenis. De procgen eischte zes weken gevangenisstraf. Arreet een maand gevangenisstraf. A. de G., 39 jaar, zonder beroep te Roteterhaule en E. v. d. W., 55 jaar, arbeider te Rohel, wegens poging tot afdreiging. De rechtbank te Leeuwarden veroordeelde A. de G. tot drie maanden gevangenisstraf en E. v. d. W. tot een maand gevangenisstraf. De proc-gen. eischte bevestiging van deze vonnissen. Arrest tegen ieder der verdachten twee maanden gevangenisstraf voorwaardelijk met drie jaar proeftijd en f 25 boete of 25 dagen hechtenis. A. K., 24 jaar, dienstbode te Den Haag, wegens uitlokking van poging tot afdreiging. De Leeuwarder Rechtbank legde haar zes maanden gevangenisstraf op. De procgen. eiechte beveetiging van dit vonnis. Arrest vrijspraak. --- DE PREVENTIEVE HECHTENIS VAN DEN DUITSCHEN JOURNALIST H. MAY NIET VERLENGD. Thans passant in het Huis van Bewaring. Naar wij vernemen is de preventieve hechtenis, waarin de Duitsche journalist H. May zich bevond onder verdenking van handelingen, welke de neutraliteit van Nederland in gevaar zouden kunnen brengen, niet verlengd. Hij is thans passant in het Huis van Bewaring, in afwachting van de beslissing, welke ten aanzien van hem als vreemdeling zal worden genomen. --- EEN ARRESLEDETOCHT VAN DE KONIEKILIJKE FAMILIE DOOR HET HAAGSCHE BOSCH. Prinses Beatrix genoot!. Voor het eerst heeft Prinses Beatrix gister in de arreslee gezeten en wel in de ar van haar grootmoeder, vertelt de Tel. Bij het Huis Ten Bosch, waar enkele dagen ge leden uit de Koninklijke stallen drie arren waren heengebracht, werd de tocht begon nen. H. M. de Koningin, H. K. H. prinses Juliana en H. K. H. prinses Beatrix stapter in dezelfde ar. De kleine prinses vond het prachtig, zooals de toeschouwers konden zien. Vroolijk wuifde zij met haar handje. Door het Haagsche Bosch ging de Konink lijke ar over de Leidschestraatweg naar de Buurtweg en zoo naar het park. De Kievit, waar rond het Plein werd gereden. Daarna werd de terugtocht aanvaard naar Huis Ten Bosch. De rit duurde ongeveer een half uur De Koninklijke ar, welke thans gebruikt werd, is een der fraaiste, welke men in de Koninklijke stallen aantreft. Voorop be vindt zich een gebeeldhouwde drakenkop. De ar werd door zwarte paarden getrokken die met blauwe pluimen, blauwe rosetten en blauwe teugels waren uitgerust. Vroolijk klonken de bellen tot zichtbaar vermaak van prinses Beatrix, die tusschen ha-ir grootmoeder en moeder gezeten was. --- EXTRA NATIONALE ROODE KRUIS COLLECTE. 27 JANUARI—3 FEBRUARI Tengevolge van de Mobilisatie der Weermacht en de daarmede verband houdende mobilisatie van de geheele Roode Kruis organisatie, ten einde volkomen paraat te zijn wanneer het Roode Kruis geroepen zou worden tot de vervulling van zijn taak waaronder de verzorging en de verpleging van alle militaire zieken en gewonden in het evacuatiegebied, is er een groote bres geschoten in de middelen van het Roode Kruis. Om deze bres, ontstaan door de buitengewone omstandigheden, te dichten en het Roode Kruis een dringend vereischte versterking der kasmiddelen te verschaffen, wordt een NATIONALE ROODE KRUIS COLLECTE in de week van 27 Januari— 3 Februari 1940 georganiseerd, met dien verstande, dat in elke plaats in Nederland de collecte slechts op één dag plaats vindt. In vele honderden gemeenten in ons land zullen in de week van 27 Januari— 3 Februari de collecte-bussen rammelen. Duizenden collectanten, afgezanten van den goeden Samaritaan in zijn modernen verschijningsvorm, zullen een beroep op alle landgenooten doen. --- HET OVERLIJDEN VAN SARIE MARé. De vervaardigster van het lied. De heer Oudechans Dentz schrijft aan het Vad.: Het bericht van het overlijden van mevr Tourien te Bloemfontein, die de oorspronkelijke Nirie Marais is geweest (zij heette Sarie Margrietha Mare), brengt onze herinnering naar degene, die dit zoo populaire lied heeft vervaardigd. Dat was de in 1939 overleden mevrouw Ella de Wet, echtgenoole van rechter N. J. de Wet. Lang wae men in onzekerheid omtrent de herkomst van dit Afrikaaneche liedje. Het kwam in de Anglo Boerenoorlog tot etand. toen appèlrechter de Wet ergens in Natal militair secretarie van generaal Louis Botha was. begin 1902 De jonge echtgenoole en k'ndje bleven achter, doch met toestemming van Lord Kitchener mocht zij haar echtgenoot opzoeken. Vergezeld van mej. Ella Neethling van Utrecht vertrok zij over Pietermaritzburg naar Vrijheid, maar verder kon zij niet komen en bij deze gelegenheid kwam op het Amerikaansche wijsje Ellie Rhee. Sarie Mare tot etand. De woorden van de zingende burgere teekende mevr. De Wet op en aanvankelijk luidde het Sarie Mare, zooals blijkt uit het oorspronkelijk titelblad van het later uitgegeven muziekeluk, waarop vermeld etond: ..Afrikaanse Volkslied in orde gestel deur Ella de Wet" Het 2e couplet vervaardigde zij zelf In 1914 deed prof Léo Fouché baar aan de hand. het lied uit te geven, hetgeen eerst m 1920 geschiedde. Duizenden exemplaren zijn er van verkocht en bij de tweede druk werd bet derde couplet gewijzigd Een en an Jer is ontleend aan de studie van M. Hugo in Die Brandwag van 6 Mei 1938. ---