ONZE DISCH. Bevordert de kunstgedachte in huis. jjjr- "~ De heer H. Ellens, directeur der Gn jVak" en Kunstnijverheidsschool voor 'Dr t en Zilversmeden te Schoonhoven, *e IV oen6dagavond in Amicitia over „On.oo V' zulks ter gelegenheid van de tenor nst.eUing van gedekte tafels, welke is ge•Veé S6erd door de aM Leeuwal'den der ir«rt?" Sereen, v. Huisvrouwen, in samen- JJklng met de Vereen. „Kunst aan Allen", «eni ' H' C' Buisman-Blok Wybrandi sprak eoftri ?rt openingswoord en noemde het een ïom 'dcc de kun6tgedachle in nu'-9 'e be°in e£-n' e nll'svrouw kan hiertoe het hare Min "'Jdragen door een versiering der hui- tafels. W 6 eer fr"ens' die daarna het woord verj*& sprak ongeveer als volgt: vjBe uitnoodiging, die ik heb ontvangen om een causerie te geven over „Onze den' Za' vermoedelijk haar aanleiding vinh, 'n de uitgave van een boekje van mijn Vri geti'eld; ,-Monographieën over Neder'ent *e toeSePaste kunst". Hoewel op de I oonstelling ook buitenlandsche fabrika- Zijn geëxposeerd, zullen we het vanavond jjoll ln hoofdzaak hebben over ons eigen product. Wanneer ik dan uwe ?en en ze daardoor aantrekkelijk maken. oP?emaakt gerecht is voor middende , °ok heel geschikt. Hoe aantrekkelijker *etlu er uuziet> noe groo'er gewoonlijk de V I r°eger vond men overal het oude Delftvor aardewerk. De blauwe kleur hiervan |)vin| en groote trekken heel goede rustdat ?n" Men voelde toentertijd wel degelijk *a$ >vi,,e aardewerk saai en vervelend Na a het e bespreking van de beteekenis van \»i| Hfoepeeren en de waarde van de kleur, feinl .even een ander punt aanroeren, n.l. de de intieme toon zal hierdoor niet verkregen. Aan de hand van lichtbeelden laat spr. zien hoe in den loop der tijden de gedekte tafel is ge-worden tot die, zooals we haar heden kennen. De tegenwoordige tafelgewoomten zijn gegroeid uit levensopvatting en hygiëne. Op een doek van Dirk Bouwene zien we geen borden en geen vorken. Een ongegist stuk hard brood doet dienst als bord. De volgende beelden toonen ons het gebruik van vierkante plaatjes ter grootte van pl.m. 25 c.M., waarop het gerecht werd gesneden. Nog later komen de tinnen borden en vervolgens het aardewerk en het porcelein. Hef bord is dus van brood tot kunstvoorwerp geworden. De tinnen voorwerpen zijn feitelijk door geen ander metaal te vervangen, zoo mooi is de decoratieve glans. Tin kwam vroeger in alle standen voor .Het onderhoud vergt veel tijd, doch toch zeker niet meer dan bet poetsen van zilveren voorwerpen. Uit de volgende beelden blijkt hoe rijk aan kleur die oude tafels eigenlijk waren en hoe daardoor <&e eetlust wordt opgewekt. Van feestmaaltijden wist men vroeger ook te spreken. Pasteien, rijk gegarneerd en 3 a 4 M. in doorsnee, prijkten op de tafels Vooral Gent en Brugge genoten hierin een zekere bekendheid. In Nederland deed men aan dergelijke reuzengerechten niet mee. Wel werden b.v. de vleugels en de kop van een zwaan voor garneering gebruikt. De (afels der oude regenten en hurgemeesferen toonen een uitstekende groepeering der voorwerpen. Sierlijke wijnglazen en prachtige pompoenflesschen trekken de aandacht. Voor men het maal eer aandoet, boeien de talrijke kleuren het oog en het schoonheidsgevoel wordt gestreeld. Ook een burgertafel van Jan Steen vormt een mooi geheel. De kinderen staan hier in scherpe tegenstelling met tegenwoordig, bescheiden te wachten tot het hun beurl is. Eenige gedreven borden, kannen en bekers van Paul van Vianen paren een schoon geheel aan een doelmatig gebruik. Deze voorwerpen zijn werkelijk in staat ons bij den maaltijd aan de proza van het leven te onttrekken. De tafelkleeden vindi men vanaf de vroegste tijden. Oorspronkelijk deden ze dienst voor bescherming van de tafel, maar later werden het op hun beurt ook kunstvoorwerpe& b.v. het schitterende damast van de fafels der vorsten. De Empire-fafel mist overdrevenheid. Een groot middenstuk, waarop vruchten voor het dessert en bloemen een plaatsje vinden, blijft de aandacht trekken. --- Ome moderne disch. Na een korte pauze begint de heer Ellens met het tweede deel van zijn lezing en wel met de moderne disch. Allereerst, aldus spr., zullen we het hebben over de plaatsen om de tafel en over die tafel zelf. De stoelen moeten goed passen ,want de eettafelstoel heeft een bijzonder karakter. Men moet genoegelijk kunnen praten en tevens eten. Een norm is eigenlijk niet te bereiken; dit moet men aan de gastvrouw overlaten, die rekening houdt met de omstandigheid dat alle mensehen niet van hetzelfde formaat zijn. Over de tafel gesproken, geef ik verre de voorkeur aan een ronde tafel. Bij een vierkante komt men vaak in een hoekje terecht en mist daardoor veel van het gesprek. Bovendien hindert ieder meestal zn buren, wat bij een ronde tafel niet het geval is. In verband met een en ander denk ik b.v. aan Koning Artüur en de ridders van de Ronde tafel. Er zijn geen z.g. voorname gasten die aan het hoofdeind zitten en geen minderen die ver weg zijn geplaatst, zooals dit in de Middeleeuwen bij de hoefijzertafel het geval was. Enkele lichtbeelden toonen vervolgens een eenvoudige, smaakvol gemeubelde kamer met een ontbijttafel. Zooiets brengt iemand dadelijk in een goede morgenstemming. We zien daarna op het doek het gieten van aardewerk in verschillende vormen, nl. een kernvonn en een sluitvorm, beide van gips gemaakt. De vochtige pate wordt hiertusschen gebracht en de gips absorbeert het water van de pate. Na eenigen tijd is het aardewerk gereed.Ook stempels voor lepels verschijnen op het doek en de heer Ellens vertelt er bij, dat iedere zilversmid vroeger alles zelf uit de hand smeedde. Dit geschiedt tegenwoordig alles machinaal, waardoor het algemeen wordt en een behoefte ontstaat aan imitatie, als bv. gero-zilver. De zilveren lepel daarentegen behoudt zijn waarde en heeft karakter. Jan Eisenloeffel toonde in zijn kunst een groote mate van oorspronkelijkheid. Wiegman ging uit van het standpunt, dat gebogen zilver een levendig aspect geeft. Hij verkreeg hierdoor voorwerpen met een speelsche en rijk bewegende aanblik. Vervolgens worden nog even de keuren van goud en zilver behandeld, die voor iedere huisvrouw van belang- zijn. Men kent vier stempels, nl. het jaarteekenstempel, het gehaltestempel, het kantoorstempel en het meesterstempel. De merken zijn leeuwtjes, zwaardjes en lettertjes. De groote meesters hadden vroeger allen hun eigen merkteeken. Ook de glas-industrie verschijnt op het doek. Hoe prachtig golft dat glas uit Leerdam! Artisten van naam, als De Bazel, Berlage, Lebeau en Copier zijn dan ook aan deze fabrieken verbonden. Spr. eindigt met er zijn spijt over uit te drukken, dat op de tentoonstelling bijna geen Hollandsen aardewerk aanwezig is, want hoewel het buitenlandsch werk ook goed is. is 't toch een genot de kunst van het eigen land te aanschouwen. (Applaus). De heer W. T. M. van Schaik, voorzifter van ~Kunsf a Allen" dankte namens een ieder den heer Ellens voor zijn boeiende voordracht, daar mevr. Buisman verhinderd was de lezing tot het einde te volgen. --- VAN HEINDE EN VERRE DE BURGEMEESTER VAN DOORN. Vraagt ontslag. Aan het einde van de raadsverga iering, die Woensdagmiddag is gehouden, deed de voorzitter mr. A. baron Schimmelpenninck v. d. Oye de mededeeling, dat hij als burgemeester van Doorn tegen het eind van dit jaar ontslag heeft aangevraagd. --- De onbewaakte overweg bij Rilland Bath. Gister werd het eerste gedeelte van den nieuwen rijksweg door Zuid- Beveland, t.w. het gedeelte aan de zijde van Noord-Brabant, voor het verkeer met auto's en andere voertuigen opengesteld. Men laat dan het dorp Rilland links of rechts liggen en behoeft dus den beruchten overweg niet meer te passeeren. Het is een breede geasfalteerde weg met aan beide zijden een flink rijwielpad. --- DE VERDUISTERING TE WORMERVEER. De aangehoudene op vrije voeten. De kantoorbediende H. 8., boekhouder bij de maalderij Vooruitgang te Wormerveer, die verleden Vrijdag, zooals gemeld, verdacht van fraude, gevankelijk naar Haarlem is vervoerd, is weer op vrije voeten gesteld. In de vergadering van aandeelhouders verschenen, erkende B. door speculatie in granen, f 25.000 te hebben verspeeld, doch beloofde althans een deel van het tekort aan te zuiveren. De justitie heeft de zaak nog in onderzoek. --- DE VERBETERING VAN DE MAAS. Een bijdrage van f 500.000 van twee waterschappen. Het waterschap N.O. Noord-Brabant en „De Maaskant" zullen gezamenlijk f 500.000 beschikbaar stellen in de kosten voor de door het Rijk uit te voeren werken tot verbetering van de rivier de Maas voor groote waterafvoeren en de watervrije afsluiting van den Beerschen Overlaat. , De voorzitter, de heer Mr. W. van Lanschot te Den Bosch, betoogde dat het Beersche Maasvraagstuk een levenskwestie is voor de stad. Terwijl de dorpen in de Meijerij in bevolking zijn verdubbeld, zijn de dorpen aan den Maaskant niet vooruit, maar zelfs achteruitgegaan. Zooals bekend zal het Rijk voor de nieuwe werken f20 millioen bijdragen, de provincie 1 millioen. --- De uitgever Egner en hev Dorus Rijkers-fonds. Naar wij vernemen is de heer Egner vrijgesproken van de aanklacht van onjuiste aangifte der Inkomstenbelasting. Men weet, dat in verband daarmee het Dorus Rijkersfonds ter sprake is gekomen. Daarentegen is de heer Egner veroordeeld wegens onjuiste aangifte der vermogensbelasting, maar deze staat buiten het genoemd fonds. De heer Egner heeft van het laatste vonnis hooger beroep aangeteekend. Uit een mededeeling van den waarnemenden voorzitter op de algemeene vergadering van het Fonds, Maandag te Amsterdam gehouden, is trouwens gebleken, dat het Dorus Rijkers Fonds nooit een contract met den heer Egner heeft gehad, doch dat deze zaak berustte op een mondelinge afspraak tusschen de heeren Ter Hall en Egner. --- DE lEPENZIEKTE. Een belangrijke ontdekking. Er is met betrekking tot de verspreiding van de iepenziekte een zeer interessante ontdekking gedaan. Uit een door dr. Betrem (laboratorium voor Entomologie) ingesteld onderzoek, waarvan de resultaten binnenkort gepubliceerd zullen worden, is n.l. gebleken, dat iepenspintkevers zoowel inwendig 1 (in het darmkanaal) als uitwendig, dragers kunnen zijn van levende deelen van Graphium Ulmi, de zwam, die als de verwekker der iepenziekte (zij het dan wellicht onder bepaalde omstandigheden) beschouwd kan worden. Verder is door hen waargenomen, dat op plaatsen, waar de kevers verblijven, (in de poppenwieg en in de omgeving daar-1 van) de bovengenoemde zwam in den Graphium vorm zeer overvloedig kan voorkomen. Volgens de algemeene opvatting zou de iepenspintkever steeds secundair optreden, d.w.z. slechts boomen, die reedB in kwijnenden toestand verkeeren, aantasten. De vreterij aan jonge takken en de toppen der boomen moet echter beslist als een primaire aantasting beschouwd worden. Daardoor krijgt het feit, dat de kevers met levende deelen van de zwam Gra phium Ulmi bezet kunnen zijn, een bijzondere beteekenis. --- RUZIE IN HET LEIDSCHE WOONWAGENKAMP. Een man door een revolverschot ernstig gewond. Gisteravond ontstond er hevige ruzie tusschen bewoners van het woonwagenkamp aan den Molenweg te Leiden, welke plaats in verband met de 3 October-feesten overvuld is met tijdelijke gasten. De ruzie nam dusdanige afmetingen aan, dat er tenslotte geschoten werd, waarbij een kermisklant ernstig gewond werd in de zijde. Men bracht het slachtoffer naar het ; Academisch Ziekenhuis, waar snel operatief ingrijpen noodzakelijk geacht werd. De vermoedelijke dader is in arrest gesteld. --- SNUFFELGRAAG EN KNAGELIJNTJE Plotseling waren we van schrik haast omgerold. Achter den rug van Baron van Workenburg vertoonde zich de kop van een ringslang. Het vreeselijke dier zette zijn muil wijd open en stak zijn trillende gespleten tong uit De ringslang pakte den armen baron bij zijn jas. „Help, help", riep deze. Maar wij konden hem geen van allen helpen. Zoo waren wij bevangen door den schrik. 112 „Kikkerschrik", de ringslang trok Baron van Workenburg dichter naar zich toe. De Baron spartelde verschrikkelijk. De slang werd heelemaal meegesleept. Maar de gevangene kon niet loskomen. En tot overmaat van ramp ging zn oom er met groote sprongen van door --- Stresemann †. Het oog vol warmen levensmoed, Het oog, zoo zacht en toch vol moed, De vuist vol fiere mannenkracht, Die vuist, zoo hard en toch zoo zacht, Een hart dat voor zijn heimat sloeg, Een hart dat warmte in zich droeg, Een hart zoo warm en.... koud als ijs, Wist slechts van één, (de rechte) wijz' Een wil, die men zoo noode mist: Een wil, die van geen wijken wist.. ►. Een man, gevallen vóór zijn tijd, Gevallen, midden in den strijd, Een man, onwankelbaar en trouw, Een man, die buigen kón noch wöu.„,.. Zijn oogen naar omhoog gericht Boog hij slechts voor dit eene: Plicht!! ERNST KOS. --- ERNSTIGE STAKINGSRELLETJES IN NOORD-CAROLINA. Twee arbeiders gedood, ver scheidene zwaar gewond. Bij een botsing tusschen georganiseerde en ongeorganiseerde textiel-arbeiders te Marion (N.-Carolina), werden Woensdagmorgen twee arbeiders gedood en achttien gewond. Ongeveer tachtig leden der vakvereeniging van textielarbeiders hadden den arbeid neergelegd en voor de poorten der fabriek posten neergezet. Na het wisselen der ploegen ontstonden gevechten tus> schen de stakende en werkende arbeiders. Plotseling viel een schot, dat het signaal was voor een algemeene schietpartij. Van.de gewonden zijn er vijf zeer ernstig aan toe. Ook is een aantal politieagenten, dat tusschen beide kwam, zwaar mishandeld. --- De Philips' ruïne bij Sloterdijk in nieuwe handen. De Amsterdamsche Poetsdoekenfabriek annex LinnenverhuuV Maatschappij Nederland heeft het te Sloterdijk legen complex fabrieken en terreinen gekocht van de N.V. Philips te Maastricht. Genoemd complex, dat reeds acht jaren onafgebouwd staat, zal thans door de Amst. Poetsdoekenfabriek worden voltooid. Het ligt in de bedoeling, dat te zijner tijd de fabrieken, wasscherijeli en kantoren dezer fabriek, welke aan de Weesperzijde gelegen zijn, naar het nieuwe complex zullen worden overgebracht. --- Nationale parken. Engeland heeft den eersten stap gedaan om zijn achterstand op het gebied van de afbakening van nationale parken in te halen. De eerste-minister heeft namelijk vóór zijn vertrek naar Amerika maatregelen genomen tot benoeming van een commissie om verslag uit ta brengen over de al of niet wenschelijkheid van de inrichting van een of mee? nationale parken tot instandhouding van het oorspronkelijk karakter van het landschap met inbegrip van planten- en dierenwereld. Tegelijk zal de commissie hebben te overwegen wat gedaan kan worden om de gelegenheid voo: ontspanning in de vrije natuur te verruimen en advies uit moeten brengen over de soorten van planten en dieren, waarvan de instandhouding gewenscht is. ---