LEEUWARDER NIEUWSBLAD Vrijdagnam. 31 October 1930 No 6710 I ABONNEMENTSPRIJS Voor Leeuwarden, Schrans en Huizum, aan huis bezorgd, per 3 maanden f 1.—J in de provincie f 1.50, bij vooruitbetaling. Losse nummers 3 cent. Telefj Admin. 752, Redactie 950. Giro-no. 6002. GOEDKOOP li-2' DAGBLAD I BUREAUX: — REDACTIE EN ADMINISTRATIE — ter drukkerij, Galileër Kerkstraat bij het Postkantoor. ADVERTENTIEPRIJS: 1-3 regels 45 et, verdere regels 12 et., Vrijdags 13 et, Zaterdags 15 et. Reclames 25 et, Vrijd. 30 et Zat. 35 cent per regel. Buiten Friesland regelprijs 18 et Zaterdags 20 et Reclames 40 et Zaterdags 45 et SPECIALE NOVEMBER AANBIEDING DAMES* KINDERHOEDEN ZIET HIERVOOR ONZE ETALAGE EN VERGELIJKT PRIJZEN EN KWALITEITEN VAN DUUREN, VOORSTREEK 37 EERSTE BLAD Dit nummer bestaat uit 20 bladzijden --- x Ouó recept van 1801 \ K Wt&tekenömibttéliesen ƒ f trerkotidbetó-bronchifts en 4 AjEtifoei» nattttti^robuct} --- DE BUITENLANDSCHE TOESTAND De Duitsche Rijksdagcommissie voor de buitenlandsche politiek heeft besloten, de rijksregeering te verzoeken te Genève aandrang tot ontwapening uit te oefenen. In de motie, die daartoe in de commissie is voorgesteld en aangenomen, wordt geconstateerd, dat de bemoeiingen met het oog op de algemeene ontwapening tot dusver geen practische resultaten hebben opgeleverd, en luidt verder: „De staten die inzake de vervulling hunner juridische en moreele verplichting tot ontwapening reeds jaren ten achter zijn, hebben bij de jongste beraadslagingen te Genève zelfs geen aanleiding kunnen vinden een besluit te nemen om de spoedige bijeenroeping der eerste algemeen e ontwapeningsconferentie te verzekeren. „Duitschland staat dus voor het feit, dat het de verplichting, die men het heeft opgelegd, om geheel te ontwapenen, tot het laatste punt ten uitvoer heeft moeten leggen, doch dat men het de in de vredesverdrag toegezegde tegenprestatie, die reeds lang tot stand moest zijn gekomen, nog steeds in haar gebeelen omvang in strijd met het recht heeft onthouden. „Bovendien hebben vele landen zelfs nog hun wapening versterkt. „De commisise is van oordeel, dat deze toestand in krasse tegenstelling staat tot het beginsel der rechtsgelijkheid, dat hij een ernstige bedreiging vormt voor de veiligheid van Duitschland en daarmee voor den wereldvrede, en dat hij om deze reden volkomen onhoudbaar is. __. „De commissie verwacht van de rijksregeering, dat zij met alle haar ten dienste staande middelen naar een spoedige verandering in dezen gevaarlijken toestand zal streven en dat zij met den grootsten nadruk een ontwapening der andere staten zal eischen, welke in omvang en aard in overeenstemming is met de ontwapening van Duitschland en met het beginsel der paritaire veiligheid, en dat zij opheldering zal geven omtrent de vraag, of de vreemde mogendheden bereid zijn dezen i sch overeenkomstig de in het vredesverdrag van Versailles vastgelegde verplichtingen te vervullen". Vóór de motie stemden de Duitsche .volkspartij, de nationaal-socialisten, de chr.-sociale partij, het centrum, de Beiersche volksoartij, de oeconomische partij en de landvolkpartij. de soc.-democraten en de communisten. . De Duitsch-nationalen onthielden zich van stemming. * * * Dr. Schacht, de geweien president van de Duitsche Rijksbank, bepleit thans in de Börsenztg. internationale samenwerking tot verlevendiging van den wereldhandel. Hij schrijft 0.m.: ■ Het is een algemeen bekend feit dat Duitschland slechts schadevergoeding kan betalen, als het een ruim uitvoeroverschot heeft. Natuurlijk beeft Dvi schland in deze richting al het mogelijke gedaan, maar het is niet in staat geweest voor een langdurig tijdperk een uitvoeroverschot te bereiken. In de jaren van 1924 tot heden heeft de Duitsche buitenlandsche handel een jaarlpsoh invoer- j overschot van twee milliard mark gehad. Voor het beialen van schadevergoeding zou het noodig zijn den buitenlandschen handel van Duitshland met 40 pet. te verboogen, 't geen natuurlijk slechts op kosten van Engeland, Amerika en ander staten mogelijk ware. Het is mitsdien de vraag of het in deze omstandigheden voor Engeland, Amerika en andere staten loonend zal zijn, op de betaling van schadevergoeding door Duitschland te blijven staan. Amerika is zoo nauw met de rest der wereld verbonden dat isoleering voor Amerika een reusachtig nadeel zou zijn. Het kan zijn overschot aan grondstoffen niet eens aan het buitenland verkoopen, zender in ruil daarvoor waren aan te nemen. Noodig is daarom een verhooging van het verbruik en een verlevendiging van den wereldhandel, welke slechts te bereiken zijn als het huidige gebrek aan vertrouwen verdwijnt. Dat is alleen mogelijk door belegging van kapitaal in nog onontwikkelde landen. Daarvoor is internationale samenwerking een vereischte en daarmee is reeds een bevredigend begin gemaakt, zoowel door samenwerking van de controlebanken als door het plan-Young. Ik geloof dat de tijd thans gekomen is voor de stichting van een internationaal organisme, dat deze zaak door concentratie van de bovenbedoelde pogingen ter hand neemt en gezag genoeg heeft om het beleggende publiek tot deelneming te bewegen. Een dergelijk organisme zou moeten bestaan uit industrieelen en vertegenwoordigers van alle groote belangengroepen der onderscheiden landen. Nooit is de noodzaak van een gemeenschappelijke oeconomische actie grooter geweest dan thans. * * * Poincaré houdt zich in zijn gewone veertiendaaErsch artikel in de Exselsior ditmaal bezig met de noodzakelijkheid van het totstandkomen van de Vereenigde Staten van Europa, tegen „het Russisch gevaar". Poincaré betreurt, dat de Europeesche staten, in plaats van zich tegen dit gevaar te vereenigen, steeds uiteenvallen en dat sommigen hunner zelfs in Rusland gebruik maken van de gelegenheid, om er hun geheime plannen te verwezenlijken. De staten, die zulks doen, zullen échter het eerste slachtoffer zijn en zij zullen ook de rest van de menschheid mee in den afgrond sleepen Alle teekenen wijzen erop, dat Rusland hard bezi? is met oorlogsvoorbereiding en in samenwerking met Duitschland in snel tempo werkt aan het vervaardigen van oorlogsmateriaal. Reeds thans duikt op den achtergrond de schaduw op van een economisch Duitsch protectoraat, dat zich met behulp van het Amerikaanscb kapitaal over geheel Rusland zal uitstrekken. Duitschland heeft dit protectoraat gewenscht, al staat het nog, tengevolge van de weliswaar overdreven, doch niettemin inderdaad bestaande economische crisis, ver van de verwezenlijking ervan. Dit treurige schouwspe" moest de staten eigenlijk leeren dat elke aaneensluiting dient te geschieden op een politieken grondslag, die in de eerste plaats tot stand moet komen. De door Briand in zijn bekende plannen aangegeven volgorde voor de verwezenlijking hiervan, blijkt wel de juiste te zijn. * * * In de Daily Telegraph komt een interessant debat voor over de annexatie van Eupen en Malmedy. Prof. Gerothwohl, de diplomatieke correspondent van de Telegraph, had in dit blad een uitvoerig stuk over België geschreven, waarin hij onder andere de opmerking maakte dat Eupen en Malmedy even Belgisch voelen als de Saar ongetwijfeld Duitsch voelt. De bekende Vlaamsche Frontleider Herman Vos antwoordde hem daarop in een brief, waarin hij opmerkt dat zekere Brusselsche kringen Gerothwohls zienswijze zeker gaarne algemeen als juist aanvaard zouden willen zien, maar dat het Vlaamsche Nationalisme diametraal tegenover de te dezer zake te Brussel gevolgde politiek staat. Hij beschrijft Gerothwohls stelling als een gevaarlijke begoocheling. Hij zegt dat de methoden met behulp waarvan Eupen en Malmedy geannexeerd werden, het volk van deze districten nooit de kans gegeven hebben, om van hun ware wenschen te doen blijken, en dat België op dit oogenblik een vreemde macht is, waarin zij zich nimmer thuis kunnen voelen, hetgeen in het bijzonder voor Eupen geldt. Volgens Vos is, om de internationale atmosfeer te zuiveren, de open erkentenis noodig, dat de annexatie van Eupen en Malmedy, en ten minste van Eupen een misbruik van de overwinning van 1918 was en dat weder ongedaan te maken hiervan onmisbaar zal zijn. Zaterdag antwoordde hierop de heer Dehez, dat België Eupen en Malmedy niet annexeerde, maar desannexeerde, en dat de daarbij gevolgde methode absoluut billijk was en boven verdenking staat. Honderd jaar waren deze districten volgens dezen schrijver door germanisatie onderdrukt en geen plaatsen zijn op het oogenblik vroolijker, gelukkiger en welvarender dan zij. Als antwoord hierop schrijft de heer Vos nu weer, dat de bewoners van Eupen en Malmedy niet eens de gelegenheid gehad hebben hun meening bij geheime stemming uit te spreken, maar dat zij alleen het recht kregen om onder hun eieren naam bij de twee commissarissen tegen de annexatie te protesteeren. Vos zegt verder, dat hij met veel bewoners van de beide districten gesproken heeft en blijftvbij de verzekering dat zij de annexatie als een onrecht en België als een vreemde mogendheid beschouwen. --- VAN HEINDE EN VERRE HET BELGISCH INVOERVERBOD VAN VEE. Schadeloosstelling van de Belgische autoriteiten geeischt. Men meldt ons van goed ingelichte zijde: De exporteur van het op 15 Oct. 1.1. vanuit Leeuwarden naar België verzonden vee, dat aldaar wegens het voorkomen van mond- en klauwzeer werd geweigerd en bij terugkomst te Leeuwarden volkomen gezond bleek te zijn, heeft zich tot de Belgische autoriteiten gewend en terzake een eisch om schadeloosstelling ingediend. --- DE INTERNATIONALE ARBEIDERSBEWEGING. Een gemeenschappelijke bespreking van I.V.V. en S.A.I. over de crisis. Te Keulen heeft deze week de gemeenschappelijke commissie uit het I.V.V. en de Soc. Arbeiders-Internationale voor de bestrijding der werkloosheid vergaderd. Er werd een program vastgesteld „ter leniging van den nood der werkloozen", waarin als eischen worden gesteld: Verzet tegen de daling van het loon, verhooging der koopkracht van de massa en daardoor vermindering der werkloosheid, bestrijding der maatregelen van ..kapitalistische economische organisaties", die de aanpassing der prijzen van stapelartikelen aan de dalende prijzen der grondstoffen verhinderen, bestrijding van het kunstmatig hoog houden der kleinhandelsprijzen in weerwil van de daling der groothandelsprijzen, rechtvaardiger verdeeling dèr werkgelegenheid door verkorting van den werktijd. Om de politieke bron van de crisis te verstoppen moeten alle krachten der volken ter verzekering van den vrede worden georganiseerd ter bestrijding van de internationale wapenindustrie, internationale schrapping der oorlogsschulden, beveiliging der democratie. --- DE MOORD TE BENNEKOM. Strafzaak geschorst tot 6 Nov. Bij de behandeling van de zaak tegen Jan Hoek, verdacht van den moord op mej. Koperberg onder Bennekom voor het Hof te Arnhem, verzocht mr. Maten de verdere behandeling voorloopig uit te stellen tot het hooren van nog drie getuigen a décharge. Het Hof ging hierna eenige oogenblikken in raadkamer, waarna de president mededeelde dat bet Gerechtshof besloten had de behandeling te schorsen tot Donderdag 6 November te 10 uur. --- EEN BELANGRIJKE INBRAAK. Voor eenige honderdduizenden aan effecten gestolen. In den nacht van 24 op 25 Oct. is ingebroken bij den heer Wilton te Voorburg en voor eenige tonnen aan ten gestolen. De daders hebben niet veel moeite gehad den begeerden buit te bemachtigen, schrijft 't Hb 1. In .een — weliswaar afgesloten — lade van een schrijfbureau van den heer des huizes lag de sleutel van de brandkast. Met behulp hiervan was het als het ware kinderwerk om de brandkast te openen en de effecten, welke te zamen een heele vracht vormden, mede te nemen. De dieven achtten den inhoud van de brandkast blijkbaar voldoende, want al wat van waarde in huis was, zooals ta-> felzilver en sieraden, hebben zij onaangeroerd gelaten. De inbrekers hebben vrijwel geen spoor achtergelaten. Weliswaar is de buit aan effecten zeer groot, de waarde is echter niet in verhouding daarmede. Immers de inbrekers kwamen slechts in het bezit van de mantels der effecten. De bijbehoorende coupons zijn elders. Intusschen vonden zij nog wat Fransch, Belgisch en Engelsch bankpapier, alsmede eenige gouden tientjes, welke alles te zamen een waarde vertegenwoordigen van ongeveer duizend gulden. De politie heeft aan alle banken een lijst gezonden van de vermiste effecten. --- DE AARDBEVING IN MIDDEN-ITALIË De ramp van grooter omvang, dan men aanvankelijk dacht. — Waarschijnlijk vijftig dooden. Meende men aanvankelijk, dat bij de aardbeving in de Italiaansche provincie Ancona geen slachtoffers waren te betreuren, doch alleen ernstige materieele schade was aangericht, nadere berichten wijzen uit, dat er helaas, wèl degelijk slachtoffers zijn. Op het oogenblik staat officieel vast, dat er 25 dooden en 90 gewonden zijn, doch waar nog niet van elk getroffen dorp berichten zijn binnengekomen en ook de puinhoopen nog lang niet allemaal zijn doorzocht, wordt vervacht, dat het aantal dooden om-en-bij de vijftig zal bedragen. Het aantal gewonden is ook nog steeds stijgend. Onmiddellijk na de ramp zijn er treinen, zij het met vertraagde snelheid, over de slechts licht beschadigde verbinding tussehen Senigallia en Monte Marciano naar de plaats van de ramp vertrokken met materiaal en soldaten om de verbroken telefonische en telegrafische verbindingen weer te herstellen en bij het reddingswerk behulpzaam te zijn. Hierbij werden zij geholpen door een aantal vliegers, die verkenningsvluchten maakten. Bevestigd wordt dat de haard van de aardbeving hij Senigallia moet liggen, waar ongev. 20 personen gedood werden en aanzienlijke materieele schade werd aangericht. De aardbeving werd in tal van provincies waargenomen en zij was bijonder hevfer in de provincies Ancona, Posaro en Macerafa. In Ancona zijn tot nu toe twee dooden te voorschijn gebracht en 50 gewonden en in de gem. Casaro 1 doode en twee gewonden. Te Fornatto werden twee personen gedood. In niet minder dan 13 andere plaatsen in de provincie Ancona werd Schade aangericht. Troepen en „milizia" zijn voor het reddingswerk gerequireerd. Er wordt reeds aan het herstel van de beschadigde telefoon en telegraafverbindingen gewerkt. Het spoorwegverkeer is nergens gestagneerd. Wel werd er door verzakking der rails nabij Seniorallia en Monte Marciano vertraging veroorzaakt. Ook te Triest en Napels werd de aardbeving waargenomen. Hier werd echter geen schade veroorzaakt, doch er ontstond wel een paniek. Naar nader vernomen wordt zal het aantal gewonden ongeveer 150 bedragen. Het aantal dooden staat nog niet vast. doch men neemt aan dat dit ongeveer 50 zal bedragen. De materieele schade is aanzienlijk en haar omvang is nog niet te overzien. De hulpverleening concentreert zich in hoofdzaak in Senigallia, dat het ergst geleden heeft. De bevolking wordt van levensmiddelen voorzien. Waar zulks noodig was, werden tenten verstrekt of op andere wijze voor de huisvesting van de dakloozen zorg gedragen. Het bergingswerk staat onder bevel van den betreffenden divisie-commandant. Intusschen zijn in het ziekenhuis te Ancona meer dan 100 gewonden opgenomen. Het militaire hospitaal moest ontruimd worden, daar bet door de aardbeving beschadigd was. De zieken werden i- tenten ondergebracht. De gebouwen van het Prov. bestuur, het Paleis van Justitie en tal van kerken, evenals de bureelen van de „Corriere Adriatico" werden beschadigd. Een Amerikaansch s.s. werd door de zeebeving, die op de aardschokken volgde, tegen de kade geworpen. Mussolini laat zich voortdurend op de hoogte houden van het verloop der bergingswerkzaamheden. --- Het aantal dooden steeds stijgende. De correspondent van de „N. R. Crt." j te Praag meldt: Het aantal dooden is ge- I stegen tot 60, dat der gewonden wordt [op 200 geschat. In het ziekenhuis van Ancona zijn meer dan 100 zwaar gewonden binnengebracht. Ook uit Pesaro en Fano wordt zware materieele schade gemeld. Volgens de laatste berichten, die te Berlijn uit Italië ontvangen zijn, was het getal dooden te Ancona en omstr. tot 60 a 70 gestegen. Te Senigallia alleen zijn 30 dooden en ongeveer 100 gewonden. Te Ancona zelf is geen huis onbeschadigd gebleven, vele huizen zijn onbewoonbaar geworden. --- Een nieuwe aardschok. Gisteravond werd in de door de aardbeving getroffen streek een nieuwe aardschok waargenomen, die onder de bevolking een paniek veroorzaakte. De ochtendbladen van heden bevestigen dat bij de aardbeving van gisteren in de Italiaansche Marken in totaal 25 personen werden gedood en ongeveer 300 gewond. Senigallia maakt een treurigen indruk. De stad ligt geheel in donker. Telefoon en telegraafverbindingen zijn verbroken. De bevolking moest op bevel der autoriteiten haar woningen verlaten en is in b rakken ondergebracht. De kerktoren helt geheel naar een zijde over en zal afgebroken moeten worden. De klok is op 8.17 blijven stilstaan. Speciaal de oude binnenstad is zwaar doo- de aardbeving getroffen. De straten zijn geheel met puin bedekt. Volgens te Rome ontvangen berichten bedraagt het aantal dooden te Senigallia thans 11 en het aantal gewonden 275, waarvan 23 zwaai. Te Ancona bedraagt het aantal dooden 3 en het aan*al gewonden ongeveer 40. Te Pesaro zijn geen dooden te betreuren. Er zijn slechts 8 gewonden. Te Fano werden geen personen gedood, maar zes vrij ernstig gewond. Het centrum der aardbeving was gelegen in den niet al te dicht 'evolkte plattelands*.''eek en de aard- ving geschiedde op een uu., dat het grootste deel der bevolking al begonnen was met zijn werk op het land. Dit is waarschijnlijk de reden waarom het aantal slachtoffers nog niet grooter V --- DE MALAISE IN DEN LANDBOUW. Boeren vragen uitstel van rentezcgelsplakken. Het bestuur van de landbouwvereeniging te Sommelsdijk heeft op aandringen van vele leden onderstaand telegram gezonden aan den Raad van Arbeid te Brielle: „Renteboekjes geme3nte Sommelsdijk moeten 29 October worden ingezonden. Verschillende boeren zijn door heerschende malaise in den landbouw financieel niet bij machte, aan hunne verplichtingen tot het plakken van zegels te voldoen. Vragen daarom uitstel van rentezegelsplakken tot 1 Januari 1931. Verzoeken draadbericht". Op den 29en was daarop nog geen antwoord ontvangen, hetgeen begrijpelijk is, omdat de R. v. A. daartoe niet competent is. ---