De Gemeente-begrooting van Leeuwarden verschenen. i— — Verschenen is thans de begrooting der gemeente Leeuwarden, waaruit blijkt, dat er een tekort is van rond f 561.000. Dekking daarvoor zoekt men in bezuiniging eenerzijds en belastingverhooging anderzijds, het aanwenden van een oude reserve en schoolgeldverhooging. Aan de begrooting is het navolgende ontleend: Ook dit jaar zullen in de beschouwingen de financiën op de voorgrond moeten staan. omdat de toestand daarvan op vrijwel alle gebied de grenzen bepaalt van de omvang, welke de gemeentelijke bemoeiingen kunnen aannemen, grenzen die steeds nauwer worden getrokken, naarmate de geldmiddelen beperkt worden. En dit laatste is op zijn beurt het gevolg van de aanhoudende economische depressie, waaraan ook Leeuwarden uit de aard der zaak niet ontkomt eu die ook op de financieele positie der gemeente meer en meer haar stempel drukt. Een der voornaamste factoren in deze is de werkloosheid. welke ook hier ter stede sinds het vorig jaar nog aanmerkelijk is toegenomen; het aantal werkloozen toch, dat op 1 November 1933 beliep 1446, was op 1 November 1934 tot 1650 gestegen. Werkverschaffing en steunverleening gaan als uitvloeisel daarvan aan de publieke kas ongemeen zware eischen stellen, waaraan slechts door ingrijpende maatregelen op ander terrein tegemoet gekomen zal kunnen" blijven weden. Daarnaast zijn het in 't bijzonder twee wetsontwerpen, onlangs bij de Staten-Generaal ingediend, die, worden zij tot wet verheven, voor de gemeentelijke financiën verregaande gevolgen zullen hebben Wij bedoelen de voornemens tot wijziging van de wet van 15 Juli 1929, regelende de financieele verhouding tusschen bet Rijk en de gemeenten, en tot instelling van een werkloosheidssubsidiefonds, waarmede overeenkomstig de wensch van de Regeering in de ontwerp-begrooting voor 1935 reeds rekening is gehouden. Toen het aanvankelijke ontwerp dier begrooting was opgemaakt, bleek er dan ook een groot tekort te zün, dat op de een of andere wijze moest worden gevonden om tot een sluitende uitkomst te komen. Dit tekort bedroeg niet minder dan f 561.000 en is als volgt omstaan : f. Nadeelig saldo der rekening 1935 f 70 jgl 16 11. Regeeringsmaatregelen: a. vermindering' der uitkeering uit het gemeentefonds f 36.208.07 I». beperking van het gemeentelijk belastinggebied door aanwending van een gedeelte van de opbrengst van door of ten behoeve der gemeenten geheven belastingen ten bate van het in te stellen Werkloosheidssubsidiefonds t.w. 1 40 % hoofdsom grondbelasting f 59.195.00 2. 80 % hoofdsom personeele belasting (le, 2e en 3e grondslag) f 207.250.00 :s. 15 opcenten op de gemeentefoudsbelasting. waarvan in 1935 2/3 ■ f 50 000.00 :—. 1352.653,07 (11. Lagere batige saldi uit bedrijven: a. electriciteitsbedrijl' f 75 582.84 1). grondbedrijf 1' 3.78241 c. gasfabriek f 20.811.39 d. openbaar slachthuis f 4.228.54 f 104.384.88 IV. Hoogere nadeelige saldi uit bedrijven: a. woningbedrijf f 17.184.54 b. reinigingsbedrijf f 4.571.23 f 21.755.77 V. Lagere opbrengst 48 opcenten dividend- on tantièmebelasting f 10.000.00 Tezamen rond f 561.000.00 Tot toelichting van de, hierboven sub I moge nog het volgende dienen, tot en met sub V in cijfers uitgedrukte oor- Ad. I. Omtrent de oorzaken van het naxaken van het aanvankelijk tekort, waarbij deelig saldo op de dienst 1933 geven de wij ons tot de hoofdzaken hebben bepaald, volgende cijfers een overzicht: a. toeneming van de kosten van armenzorg en steunverleening f 121.332.43 b. laaere voordeelige saldi uit bedrijven: L electriciteitsbedrijf f 27.066.30 2. grondbedrijf f 6.714.03 3. gasfabriek f 955.94 f 34.736.27 c. hoogere nadeelige saldi uit bedrijven: 1. woningbedrijf f 6-327.06 2. reinigingsbedrijf f 13.786.70 f 20.113.76 d. mindere opbrengst van verschillende belastingen na aftrek van hoogere opbrengst van enkele andere belastineen f 9.330 14 Tegenover deze bedragen stonden vermeerdering en vermindering van ontvangsten en uitgaven op allerlei gebied, waardoor ten slotte een nadeelig saldo ontstond van f 72181.16. den secretaris tot een maximum van 75 "/o van de op 1 Januari 1935 geldende regeling, echter tot een maximum van f3OOO. 3. een uitkeering per inwoner, 'te bepalen aan de hand van een formule, waarin een inkomsten- en een uitgavenfactor zijn verwerkt. In de nieuwe verdeelingsformule is getracht door een wijziging van de inkomstenfactor de belastingcapaciteit van de gemeenten zooveel mogelijk weer te geven, terwijl in de uitgavenfactor de uitgaven ten behoeve van de voorzieningen terzake van de werkloosheid worden uitgeschakeld. De uitkeering zal per inwoner over het uitkeeringsjaar 1935-1936 Wij bepalen ons ook hier tot een globale aanduiding van enkele ongunstige factoren, die hun invloed op de resultaten over 1933 deden gelden, omdat het binnen het bestek van deze aanbiedingsbrief niet mogelijk is daarvan een uitgebreid"overzicht te geven. Ad. 11. a. Wijziging van de Wet van 15 Juli 1929, regelende de financieele verhouding tusschen het Rijk en de gemeenten In het wijzigingsontwerp wordt voorgesteld een iaarlijksche verdeeling van rV haten van het fonds door daaruit aan de gemeenten een uitkeering, bestaande ait drie bestanddeelen, te doen. zulks in tegenstelling derhalve met bet stelsel der in 1929 tot stand gekomen wet, waarbij naast dn uitkeering van een gedeelte van de jaarwedden van den burgemeester en den secretarie alleen een uitkeering per inwoner werd gedaan, welke beide uitkeeringen voor een tijdvak van vijf jaren werden vastgesteld. De voorgestelde uitkeering voor het tijdvak 1 Mei 1935—30 April 1936 is als volgt samengesteld: 1. een uitkeering voor iedere inwoner. vermoedelijk dalen van f 12.222.99 (d.i. bet bedrag per inwoner na de kortingswet van 22 December 1933) tot f 5.435.70. Door opneming van een garantiebepaling in het wetsontwerp wordt het nadeelig verschil tusschen het bedrag der uitkeering over 1934-1935 en dat voor 1935--1936 over tien jaren verdeeld. Voor het dienstjaar 1935, waarin % van de uitkeering, volgens de nieuwe formule berekend, zal worden verantwoord, beteekent dit voor Leeuwarden een nadeel van f 36.208.07. b. wetsontwerp tot instelling van een werk loosh ei dssubsi diefonds. Bij Koninklijke boodschap van 18 S?pt. 1934 is ingediend een wetsontwerp tot instelling van een werkloosheids-eubsidiefonds, waaruit de gemeenten bijdragen zullen kunnen ontvangen in de kosten van steunuitkeeringen aan werkloozen en arbeidsloonen, betaald bij werkverschaffing aan werkloozen. Als inkomsten van dit fonds worden o.m. een aantal belastingopbrengsten aangewezen, welke tot dusver behoorden tot het belastinggebied der gemeenten. Behalve een jaarlijks bij de Rijksbegrootin" vast te stellen bijdrage uit -s Rijks kas ca ȧt eventueel batige saldo van. het fond.6 Over. die is aangeslagen in de gemeentefondsbelasting, bedragende, al naar gelang de gemeente is gerangschikt in de le, 2e of 3e klasse voor die belasting. 11. f 3 of f 5 per aangeslagene. Deze uitkeering treedt in de plaats van de uitkeering van de opbrengst ver [[emeentefondsbelaeting in een bepaalde gemeente, tengevolge van de classificatie in de 2e of 3e klasse, terwijl de uitkeering van 11 pur aangeslagene aan in de Ie klasse gerangschikte" gemeenten het gevolg is van een bij dit wetsontwerp voorgestelde wijziging in het tarief dezer belasting. 2. een uitkeering van eau geüeeltu van de jaarwedden van den burgemeester eu Een tekort van ruim vijf en een halve ton. Meerderheid en minderheid in het college. Terugtasting op oude reserve en aangaan van een geldleening. Verhooging opcenten personeele belasting. Plaatsing gemeente in tweede klasse gemeentefonds-belasting. Verhooging van schoolgelden. Thans een straatbelasting? Opheffing Bank van Leening. het vorig dienstjaar, zullen in het fonds worden gestort: 40 % van de hoofdsom der grondbelasting, 80 % van de hoofdsom der personeele belasting naar de eerste, tweede en derde grondslag, '25 opcenten op de hoofdsom der gemeentefondsbelasting, 10 opcenten op de hoofdsom der vermogensbelasting. Van de opbrengst der grondbelasting komt tot dusver krachtens het bepaalde in de financ.ieele verhoudingswet 75 % ten goede aan de gemeenten, zoodat bij aanneming van het wetsontwerp voor haar slechts 35 % resteert. De personeele belasting wordt tot nu toe geheel aan de gemeenten uitgekeerd, terwijl zij de bevoegdheid hebben tot wijziging der wettelijke tarieven (waarvan Leeuwarden ten opzichte van de eerste drie grondslagen geen gebruik heeft gemaakt) en tot heffing van opcenten. De vrijheid tot tariefswijziging zal echter ten aanzien van de eerste drie grondslagen der belasting gedurende de tijd, dat het fonds zal werken, vervallen, teneinde de hoofdsom dier drie grondslagen te normaliseeren. Van deze genormaliseerde hoofdsom van de drie voornaamste grondslagen wordt 80 % naar het fonds overgeheveld, welk bedrag overeenkomt met 75 oocenten op de hoofdsom der personeele belasting. Ten aanzien van de heffing van opcenten op de gemeentefondsbelasting valt op te merken, dat in verband met de extra heffing door het Rijk van 25 opcenten, de maxima voor de gemeentelijke heffing zijn gebracht in plaats van op 80, tot uiterlijk 100, op 55 tot uiterlijk 75 opcenten. Het maximum aantal gemeentelijke opcenten op de vermogensbelasting wordt tot 40 teruggebracht, nu 10 opcenten in het fonds zullen worden gestort. Ten gevolge van het feit, dat het Rijk 25 opcenten op de gemeentefondsbelasting zal overbrengen naar het werkloosbeidssubsidiefonds zonder acht te slaan op de klasse, waarin de gemeenten voor deze belasting zijn gerangschikt, zal aan de gemeenten, welke in de 2e en 3e klasse zijn geplaatst, vóórdat bijdragen in de kosten van werkloosheidsvoorziening worden verleend, een uitkeering geschieden van resp. f 0.50 en f 1 per aangeslagene. Voor bijdragen uit laatstgenoemd fonds komen in aanmerking de uitgaven voor steunverleening aan werkloozen en arbeidsloonen, voor werkverschaffing betaald, en daarmede door den Minister van Sociale Za»ken gelijk, te stellen uitgaven (uitkeeringen bij regenverlet, vorst, premie Ziektewet e. d.) Het onderscheid tusschen gedane uitkeeringen aan werkloozen, afkomstig uit met name door den Minister van Sociale Zaken aangewezen bedrijven, waarin crisiswerkloosheid heerscht, en de ondersteuning van de overige werkloozen, komt te vervallen. Voortaan zullen alle uitgaven, gedaan krachtens de Rijkssteunregeling en voldoende aan de daarvoor gestelde voorwaarden, voor subsidiëering in aanmerking komen. Het percentage van het subsidie wordt bepaald naar gelang van de uitgaven in verband met de belastingcapaciteit der gemeenten. De belastingcapaciteit wordt berekend door samentelling van de navoleende opbrengsten over het boekingstijdvak 1932-1933: a. 100 opcenten op de hoofdsom der gemeentefondsbelasting, bij rangschikking der gemeente voor de heffing dezer belasting in de Ie klasse; b. 50 opcenten op de hoofdsom der vermogensbelasting; e. 80 opcenten op de hoofdsom der grondbelasting wegens gebouwde eigendommen; d. 20 opcenten op de hoofdsom der grondbelasting wegens ongebouwde eigendommen: e. de hoofdsom der personeele belasting volgens het tarief der wet op de personeele belasting 1896. vermeerderd met 150 opcenten in de klasse of de klassen, waarin de gemeenten voor de heffing dezer belasting zijn gerangschikt; f. 75 % van de hoofdsom der grondbelasting. Deze belastingcapaciteit bedraagt voor Leeuwarden over het boekingstijdvak 1932--1933: f 1.518.853.—. Omtrent de geraamde resultaten der bedrijven voor 1935 merken wij het volgende op. De winst van bet electriciteitsbedrijf is f 77.171.83, die van de gasfabriek f 20.811.39 lager geraamd dan voor 1934. De tijdsomstandigheden, alsmede bet opnieuw afsluiten van contrarten met grootverbruikers, laten geen hoogere raming toe. De eenigszins verlaagde tarieven voor het openbaar slachthuis reduceeren de winst voor dit bedrijf, terwijl door de lagere opbrengst der cultuurgronden de winst van het grondbedrijf achteruitloopt. De woningen van de Coöp. Ver. „Woningbouw" en van de Woningver. „Ons Belang" zijn ingebracht in het woningbedrijf, waardoor het verlies belangrijk verhopai Het nadeelig slot van het reinigingsbedrijf is f 6171.82 hooger geraamd dan voor 1934. De opbrengst van de dividend- en tantièmebelasting loopt achteruit. Wij komen thans tot de vraag, op welke wijze het aanvankelijke begrootingstekort moest worden overbrugd. Het gemeentelijke belastinggebied zal belangrijk worden ingekrompen. Van de opbrengsten der grondbelasting, personeele belasting, opcenten op de gemeentefonds- en vermogensbelasting zullen de gemeenten een zeer groot deel moeten ontberen. Het in normale omstandigheden te heffen maximum aantal opcenten op de gemeentefondsbelasting bedraagt voortaan 55. waarnaast het Rijk 25 opcenten heft. Als uiterste, n.l. wanneer alle andere mogelijke heffingen tot redelijke bedragen zijn opgevoerd (deze redelijkheid te beoordeelen door de Regeering), mogen de opcenten met ten hoogste 20 worden verhoogd. De Regeering neemt te dezen overigens het standpunt in, dat op de gemeentebegrootingen, welke zich bij de veranderde omstandigheden hebben aan te passen, naar evenredigheid moet worden bezuinigd. Het ligt voor de hand, dat ook onze aandacht op de mogelijkheid van verdere bezuinigingen was gevestigd. Er waren op de begrooting voor 1934 reeds tal van versoberingen aangebracht, doch niettemin is ten opzichte van de ontwerp-begrooting voor 1935 in die richting doorgegaan. Met name zijn de verlagingen betreffende de uitgaven voor het middelbaar onderwijs voor meisjes, het lager onderwijs en het bewaarschoolonderwijs, op die begrooting toegepast. Voorts hebben wij de ontwerp-begrootingen voor de dienst van gemeentewerken en der andere bedrijven op onderscheidene posten, waar zulks maar eenigszius mogelijk was, verlaagd. Het in het begin dezes jaars toegezegde onderzoek naar de wenschelijkheid van opheffing der Stads Bank van Leening is inmiddels ingesteld en zal waarschijnlijk tot een voorstel tot opheffing leiden, waarmede opnieuw een verlichting van lasten zal worden verkregen. Is, en wordt bij voortduring, dus iedere mogelijkheid tot bezuiniging door ons nauwkeurig overwogen, niettemin is daarmede alleen een sluitende begrooting niet te bereiken. Het is hiertoe absoluut onvermijdelijk tevens de inkomsten te versterken, d.w.z. tot het eenige andere beffing met een opbrengst van een zoodanig belangrijk bedrag als hiervoor noodig is (pl.m. f 185.000). Met een plaatsing van Leeuwarden in de 3e klasse voor de gemeentefondsbelastins: gaat gepaard een verhoogde opbrengst der te heffen opcenten. Naast dit voordeel komen aande gemeentekas dan ten goede de uitkeeringen uit het gemeentefonds en uit het werkloosheidssubsidiefonds. Het aantal aangeslagenen zal bij rangschikking in de 3e klasse naar raming ongeveer 16000 bedragen. De uitkeering uit het gemeentefonds mag derhalve voor een vol uitkeeringsjaar worden gesteld op 16000 x f 5 is f 80.000, waarvan voor 1935 2 3 is f 53.333, en die uit het werkloosheidssubsidiefonds op 16.000 x fl is f 16.000, waarvan voor 1935 2/3 is f 10.667, tezamen alzoo f 64.000. Heffing van een straatbelasting zou noodig zijn tot 7 % van de belastbare opbrengst voor de grondbelasting, waarvan de opbrengst wordt geraamd op f 150.000. heffen van meer belasting over te gaan; de ramingen toch van de overige inkomsten laten in de huidige tijdsomstandigheden geen verhooging toe. Wij meenen goed te doen een overzicht te geven van de mogelijkheden, welke er voortaan, d. i. na het inwerkingtreden der beide bovenvermelde wetswijzigingen, op het punt van belastingheffing voor deze gemeente nog bestaan, om dan daarna de meeningen, wei- ke in ons College heersenen ten aanzien van de voor 1935-36 te nemen financieele maatregelen, mede te deelen en dienaangaande concrete voorstellen te doen. Zou men het sluitend maken der begrooting willen bewerkstelligen alleen door verhooging der belastingen, dan is noodzakelijk: le. verhooging van de opcenten op de personeele belasting met 75, ter vervanging van de 80 % der hoofdsom naar de le, 2e en 3e grondslag dier belasting, welke der gemeente door het Rijk wordt afgenomen; 2e. rangschikking van Leeuwarden in de 3e klasse der gemeentefondsbelasting; 3e. heffing van een straatbelasting; 4e. opvoering van de opcenten op de gemeentefondsbelasting tot 75; se. herziening der schoolgelden. Het zal niet wel mogelijk zijn de opcenten ,o» de jyalaajmg te ffitf\ra*f data Opvoering van de opcenten op de gemeentefondsbelasting met 20 — van de opbrengst daarvan komt 2/3 aan het dienstjaar 1935 ten goede — zal een bate opleveren, geraamd op f 67.000. Van een herziening der schoolgelden, waaromtrent de Raad dezer dagen voorstellen zullen bereiken, wordt een meerdere opbrengst van f 45.000 verwacht. Naar onze meening zou het tegelijkertijd invoeren van al deze maatregelen een te groote verzwaring van lasten beteekenen voor de coutribuabelen in onze gemeente. Derhalve hebben wij naar een ander middel ter bereiking van het doel omgezien.' Dit middel meenen wij te hebben gevonden in een terugkomen op het besluit van de Raad van 21 Febr. 1928, waarbij een bedrag van f 521.077.06 van het aandeel der gemeente in de opbrengst der Oorlogewinstbelasting is besteed voor buitengewone uitgaven. Werd door dit besluit voorkomen, dat voor bedragen, waarvoor anders zeker zou zijn geleend, een geldleening werd aangegaan, in de tegenwoordige bijzondere omstandigheden zou, bij aanwezigheid van een dergelijke reservepost, deze zonder eenige twijfel zijn aangewend ter voorkoming, zoolang mogelijk, van opdrijving der lasten, nu de steunverleening, armenzorg en werkverschaffing als uitvloeisel van de crisisomstandigheden zulke bovenmatig zware eischen aan de gemeentefinanciën stellen. Daartoe gedreven door de bijzondere moeilijkheden, welke de financieele positie onzer gemeente thans biedt, kunnen wij bet mitsdien gemotiveerd achten naar deze res terug te tasten. Het genoemde bedrag der uitkeering uit de opbrengst der Oorlogswinstbelasting is daartoe vrijgemaakt en teruggebracht in de gewone dienst. Daartegenover moet dax worden aangegaan een geldleening tot ongaveer gelijk bedrag (bijv. f 500.000), waarin worden ondergebracht de objecten, welko indertijd uit de buitengewone middelen z*ju gedekt. Omtrent een dergelijke leening, waarvoo? tegenwoordig ongetwijfeld een aannemelijk bod kan worden verkregen, zullen wij «TV Raad een afzonderlijk voorstel doen. De gevolgen van deze handelwijze zijn voor de belastingbetalers niet onaaf?ienlijk. Er wordt mede bereikt: mindere heffing van een straatbelasting f 150.000; 20 opcenten op de gemeentefondsbelastine f 67.000; van in de 3e klasse voor cTe gemeentefondsbelasting, waardoor minder zal worden Ontvangen: uit het gemeentefonds f 23.333, uit het werkloosheidssubsidiefonds f 5667, samen f 29.000. (Hierbij is rekening gehouden met pl.m. 15000 aangeslagenen in de 2e klasse), Uit reserve moet dus worden gedekt f 246.000. Bovendien zal voor bet jaar 1935 moeten worden gerekend met vermeerdering van de rentelast, welke kan worden gesteld op het verschil tusschen de rente voor de definitieve leening en de kasgeldschuld en die wordt geraamd op f 10.000. Bij beschikking over f 250.000 van de aldus teruggevoerde reserve van f 521.077.06, waardoor "dus een bedrag van f 271.077.06 voor 1936 of volgende dienstjaren beschikbaar blijft, zal voor 1935 een sluitende begrooting kunnen worden verkregen met toepassing van de volgende financieele maatregelen: le. verhooging van de opcenten op de personeele belasting met 75; 2e. plaatsing van Leeuwarden in de 2e klasse der gemeentefondsbelasting en 3e. herziening der schoolgelden, waarbij dan in aanmerking moet worden genomen, dat de gemeentelijke opcenten op de gemeentefondsbelasting worden teruggebracht tot 55 (het normale maximum) en die •p de vermogensbelasting tot 40, terwijl de uitkeering van de grondbelasting van 75 %> tot 35 "/o is verminderd en de personeele belasting voor het overgroote deel — 80 °/o van de hoofdsom naar de eerste drie grondslagen — niet meer aan de gemeentekas ten goede komt. De meerderheid van ons college is van oordeel, dat deze maatregelen het meest aangewezen zijn om het beoogde doel te bereiken en dat zoodoende de geh?ele bevolking op de billijkste en minst bezwarende wijze zal opbrengen wat nu eenmaal opgebracht mof-* worden. Zij grondt hare meening op de volgende overwegingen : Verhooging van de opcenten op de personeele belasting met 75 verdient de voorkeur boven de invoering van een 6traatbelasting. minere, evenals de gemeentefondebelasting wordt de personeele belasting, zij het in mindere mate, geheven naar draagkracht, in cara blijkende uit uiterlijke welstand. Zij is reeds daarom billijker dan een straatbelasting, die wordt geheven naar de waarde van liet object, zonder dat rekening wordt gehouden met daarop rustende 6chuld of met inkomen of vermogen van den eigenaar. Plaatsing van deze gemeente in de 2e klasse voor de gemeentefondsbelasting moet in de gegeven omstandigheden volkomen normaal worden geacht. Vrijwel alle te dezen niet Leeuwarden vergelijkbare gemeenten toch zijn thans in de 2e, of zelfs in de 3e klasse gerangschikt. Zij kan niet inzien, waarom Leeuwarden op dit punt een uitzonderingspositie moet blijven innemen. Herziening van de schoolgelden voor de door het Rijk gesubsidieerde inrichtingen van uu !c wijs is onvermijdelijk. Eenige verhooging van het schoolgeld ook voor het lager onderwije is niet onbillijk te achten; zij mag in ieder geval niet achterwege worden gelaten wanneer de invoering van een nieuwe belasting, n.l. destraatbelasting, mede daarvan het gevolg zou zijn. De minderheid van ons college is te dezen een afwijkende meening toegedaan. Zij is van oordeel, dat de gemeente voor de gemeentefondsbelasting behoort te blijven in de Iste klasse, dat de opcenten op de personeele belasting niet moeten worden verhoogd met 75 maar met 50, en dat geen schoolgeld verhooging plaats dient te vinden voor het gewone-, buitengewone- en uitgebreid lager onderwijs. In het kort is hare motiveering aldus: Als de gemeente wordt gebracht in de 2e klasse voor de gemeentefondsbelasting, heeft dit tot gevolg dat gehuwde ingezetenen met een inkomen van f7OO reeds in de belasting worden aangeslagen en dat procentsgewijze over het geheel de menschen met de lage en zeer lage inkomens het 6terkst worden getroffen. Het aantal aangeslagenen zal met ongeveer 1500 worden vermeerderd; dit zijn ingezetenen met een belastbaar inkomen van 1700 tot fBOO. De minderheid meent dat dit zoo lang mogelijk moet worden voorkomen. In de hierbij aangeboden besrooting zijn de opcenten op de personeele belasting van 75 tot 123 gebracht op 150 tot 198. Dit is volgens de 'minderheid niet gewenscht. Zij erkent, dat aan verhooging niet is te ontkomen. maar een verhooging met 75 opcenten komt haar te sterk voor, waarom zij voorstelt, de opcenten met 50 '- verhoogen en dus te brengen op 125 tot 173. Naar hare meenïng zal een te sterke opvoering van de opcenten op de personeele belasting er toe leiden, dat er door velen niet meer gestreefd zal worden een zoo goed mogelijke woning te betrekken, wat de woningmarkt nadeelig zal beïnvloeden. Een gevolg daarvan zal zijn, dat minder opschuiving plaats vindt en het voor de bewoners van afgekeurde woningen te moeilijk zal worden een andere woning te vinden. De mindere ontvangsten, die er zullen zijn indien het door de minderheid voorgestelde ingang vindt, beloopen naar raming: indien de gemeente blijft in de Iste klasse geineentefondsbelasting f 35.200; indien de opcenten personeele belasting in plaats van met 75 met 50 worden verhoogd ï 62.000; indien schoolgeldverhooging voor het lager onderwijs achterwege blijft f 25.800. Totaal minder f 123.000. De minderheid 6telt voor, dit bedrag te vinden door het invoeren van een straatbelasting, die reeds in heel veel gemeenten en zoo goed als in alle steden van eenige beteekenis bestaat. Zij meent, dat daardoor de meerdere belastingdruk wordt gelegd op personen, die hem dooreengenomen het best kunnen dragen. Moet de begrooting voor 1935 staan in het teeken van belastingverhooging en beperking van uitgaven, het ware niettemin naar ons oordeel niet raadzaam om de uitvoering van nieuwe werken stop. te zetteü. Immers hoezeer, die twee maatregelen vereischt zijn om de geldmiddelen te verschaffen met name voor de stijgende kosten van steunverleening en armenzorg, daarnaast moet niet uit bet oog worden verloren, dat behalve de eigenlijke werkverschaffing ook het doen uitvoeren van openbare werken als werkverruiming speciaal in de tegenwoordige omstandigheden een zeer nuttig effect kan hebben en alsdan rechtstreeks van gunstige invloed is, zoo op de toestand der werkloosheid als op de kosten van ondersteuning. Met het oog hierop hebben wij dan ook gemeend enkele voor uitvoering in aanmerking komende werken niet van de kapitaaldienst der ontwerp-begrooting te mogen weglaten. Daarop zijn derhalve opgenomen een post voor verdere verbetering van de Mr. P. J. Troelstraweg, welk werk wegens de uit de opbrengst der wegenbelasting te ontvangen bijdrage aan de Ged. Staten is toegezegd; een post voor de bouw van een brug over het Vliet nabij de Poppeweg, waartoe de Raad ten vorigen jare in beginsel reeds heeft besloten; een post voor de verbouwing van het (oude) politiebureau tenbehoeve van de dienst der gemeentesecretarie en voor het aanbrengen van verbeteringen in het Stadhuis c.a„ welke veranderingen noodzakelijk zijn en waaromtrent de Raad dezer dagen een afzonderlijk voorstel zal bereiken. Behalve deze werken staan op het programma verbetering van de Vlietster-, Booms- en Tuinsterbruggen, idem van de Hoeksterpoortsbrug ca. met aansluiting van de Noorderweg aan de Spanjaardslaan en vernieuwing ook van de Noorderbrug. Omtrent de totstandkoming van die werken wordt overleg gepleegd met het Werkfonds 1934 (z.g. 60 inillioenfonds), zoomede met de andere daarbij betrokken Rijksautoriteiten. Voorts wordt ook aan de werkverschaffing in engere zin aandacht geschonken en naar nieuwe objecten omgezien. Dit laatste geldt ook met betrekking tot de jeugdige werkloozen. Wij hopen, en bevorderen, dat de aanleg van een vliegveld in deze gemeente tot dit doel binnen niet te lange tijd ter hand zal kunnen worden genomen. De gewone dienst voor 1935 kan niet zwaarder worden belast. Gelden voor verdere verbetering van schoolgebouwen, welke wel wenschelijk maar niet absoluut noodzakelijk is. zijn daar derhalve voor dit jaar niet op uitgetrokken, evenmin als de tot voor kort gebruikelijke storting in h3t z.g. stratenfonds, die ook in 1934 achterwege moest blijven. Ook kunnen geen nieuwe subsidies worden verleend. Derhalve kan niet worden voldaan aan het verzoek van de Vereeniging tot Usbestrijding Harlingen—Leeuwarden om haar een bijdrage uit de gemeentekas van f 150 te verleenen, teneinde haar te steunen bij haar doel, het tijdens ijsgang open houden van het voorwater tusschen de twee genoemde gemeenten. Wij achten het algemeen belang daarmede overigens niet in die mate gediend, dat te dezen een uitzondering op de regel, die op het oogenblik ten aanzien van nieuwe subsidies moet worden gevolgd, gewettigd zou zijn. Voorstellen inzake verlaging van woninghurcu zijn in voorbereiding en zullen de Raad binnenkort bereiken. De financieele gevolgen daarvan kunnen zonder bezwaar nader in de begrootingen der gemeente en van het woningbedrijf worden verwerkt. Nu het nog geheel onzeker is, in welke richting de kwestie van eventueele verlaging der salarissen en loonen van het gemeentepersoneel zich zal ontwikkelen, hebben wij in de ontwerp-begrooting. voor 1935 de thans geldende regelingen aangehouden. In verband hiermede nieenen wij met het uitbrengen van prae-advies op het vrorstel van de heeren Wiersma, Terpstra en Balk, inzake een kindertoeslag te moeten wachten totdat op dit punt eenige zekerheid is verkregen. Het voorstel van de heeren Terpstra c.s. betreffende het niet gratis verschaffen van leermiddelen aan leerlingen van de scholen voor uitgebreid lager onderwijs, eveneens om prae-advies in onze handen gesteld, zal behandeling vinden bij de voorstellen terzake van de herziening der schoolgelden. Evenals vorige jaren is het wen6chelijk de winst, welke de gasfabriek in 1934 eventueel zal maken, aan de gemeentekas ten goede te laten komen. Verschillende bedrijfsbegrootingen, Bij de begrooting van gemeentewerken is wederom groote zuinigheid betracht en slechts plaats gegeven aan uitgaven voor onderhoud, hetwelk niet zonder gevaar voor verwaarloozing der onderscheidene objecten achterwege kan blijven, alsmede aan die voor bepaald noodzakelijke of zeer wenschelijke vernieuwingen en verbeteringen. Het bedrag van f6OOO, uitgetrokken voor onderhoud van het oude en het nieuwe politiebureau en brandweergarage, is als een stelpost te beschouwen; na de totstandkoming van de definitieve toestand zal het gebruik moeten aangeven op welk bedrag deze post voortaan dient te worden bepaald. Verlaging van de kosten voor gewoon onderhoud en vervloeringen van straten en pleinen is niet mogelijk, 'aangezien de in de laatste jaren uitgevoerde stratenplannen thans onderhoud gaan vergen. Op de posten betreffende het onderhoud van plantsoenen en kweekerij is, vergeleken bij de raming voor 1934, vrij veel bezuinigd. De slechte toestand van de ketels der centrale verwarming in de scholen 13a en 13b (van Sytzamastraat) en 14a en 14b (Tjerk Hiddesstraat) maakt vernieuwing daarvan noodig. Voor dit doel is f 2400 uitgetrokken. Tot dusver bestond er een aanmerkelijk verschil tusschen de begrooting en de rekening van het bedrijf, omdat bij de begrooting alle posten met een vast percentage (25) worden verhoogd, doch bij het opmaken van de rekening die kosten, voor zooveel doenlijk, overeenkomstig de werkelijkheid op de onderscheidene posten werden geboekt. Thans echter is de opzet der begrooting aangepast aan de wijze van opmaken der eindafrekening. Zoodoende benadert men de werkelijke toestand veel dichter dan voorheen, ook al zullen er niettemin in het percentage der algemeene kosten nog wel grootere of kleinere verschillen tusschen begrooting en rekeuing blijven bestaan. Tenslotte worde vermeld, dat op de ontwerp-begrooting een bedrag van f 15.000 in ontvangst is gesteld als aandeel van de gemeente iv de'algemeene koeten, .terzake van adviezen enz., ten behoeve van het gemeentebestuur gegeven en die niet ten laste van bepaalde werken kunnen worden gebracht. Men verkrijgt hierdoor een zuiverder beeld van de financieele verhouding tusschen het bedrijf en de gemeente. De exploitatie der cultuurgronden zal volgens de ramingen voor 1935 weder een klein winstsaldo opleveren, n.l. f 598.75. De winst op erfpachten is voor 1935 geraamd op f 31.625 (vorig jaar f 37.164.62). Deze daling houdt verband met de verhooging van de rentelast tengevolge van de verplaatsing der kapitaalslasten van de bouwterreinen naar de erfpachtsterreinen, die in het jaar van uitgifte nog niet ten volle productief zijn. Om dezelfde reden is de raming van het verlies op „Bouwterreinen" ad f 21.410.50 (vorig jaar f 27.674.83) teruggeloopen. Het door de gemeente aan het woningbedrijf uit te keeren verlies wordt voor 1935 geraamd op f 54.214.77 (vorig jaar f 37.003.22) In de begrooting zijn opgenomen de cijfers betreffende de exploitatie der van de Coöperatieve Vereeniging „Woningbouw G A." overgenomen 70 woningen aan de Harlingerstraatweg en omgeving, alsmede van de 68 woningen van de Woningbouwvereeniging „Ons Belang" aan de Camminghastraat. De winst van de Gasfabriek wordt voor '35 geraamd op f 157.261.66, tegen f 178.073.05 voor 1934. Het onderzoek naar de wenschelijkheid van invoering van een vast-rechttarief ter aanmoediging van het gasverbruik, ingesteld overeenkomstig de toezegging, bij de behandeling van de begrooting 1934 gedaan, is nog niet beëindigd. Van het electriciteitsbedrijf wordt de winst voor 1935 geraamd op f 271.059.08; de raming voor 1934 was f 348.230.91. Het nadeelig saldo van de gemeentereiniging wordt begroot op f 247.799.80, tegen f 241.627.98 in 1934. De rekening over het jaar 1933 gaf een eindcijfer van f 265.017.67. Ofschoon een vergelijking van het verliescijfer der begrooting voor 1935 met dat van 1934 voor het eerste een verhooging van rond f 6100 doet zien, mag daaruit geenszins geconcludeerd worden, dat de exploitatiekosten van de Gemeentereiniging zich in stijgende lijn bewegen. Het tegendeel is het geval; de kosten van dit bedrijf per inwoner toch bedragen in 1932: f 5.42, in '33 f 5.24, in '34 naar raming pl.m. f 5.10 en in '35 naar raming f 4.84, waaruit dus een gestadige vermindering blijkt. Bij het evengemelde verschil van f 6100 houde men in het oog, eensdeels, dat bij de begrooting 1934 reeds met de toen voorgenomen verdere mechanisatie van het bedrijf was gerekend, en dat, waar die mechanisatie in dat begrootiugsjaar niet meer in werking kon worden gebracht, de werkelijke kosten dus grooter zullen zijn, aan de andere kant, dat voor 1935 de post wegens afschrijving ongeveer f 7000, die voor pensioenen en toelagen ongeveer f 3000, zoomede nog enkele andere uitgaafposten hooger moesten worden geraamd. In werkelijkheid zullen, thans niet voorziene omstandigheden voorbehouden, de uitgaven in 1935 aanmerkelijk blijven beneden die van 1934. De winst van het Openbaar Slachthuis wordt voor 1935 geraamd op f 1951.35, tegen f 6578.81 voor 1934. Omtrent de vraag, of verdere verlaging van de slachtrechten gewenscht is, hebben wij het gevoelen der Markt- en Slachthuiscommissie ingewonnen. Naar de Commissie ons heeft bericht, zijn van haar voorloopig geen voorstellen dienaangaande te verwachten. Aangezien ook wij de tijd voor een verdere verlaging der tarieven niet gekomen achten, onthouden wij ons van het doen van een voorstel te dier zake. Ook over de bestemming van de winst, door het Openbaar Slachthuis gemaakt, hebben wij de genoemde commissie gehoord. Inmiddels is echter ingediend een wetsontwerp tot wijziging van de Vleeschkeuringswet, welks inhoud mede op de slachthuis- en keuringsrechten en de daarmede door de gemeenten te behalen winst betrekking heeft Wordt dit ontwerp wet, dan zullen de desbetreffende gemeentelijke regelingen binnen een jaar moeten worden herzien. In verband hiermede achten wij het raadzaam deze kwestie niet te behandelen alvorens omtrent de voorgenomen w-ettelijke regeling zekerheid bestaat. Het nadeelige saldo, dat de bank van leening veroorzaakt, wordt voor 1935 geraamd op f 4225.33. Met het oog op de in 1935 plaats hebbende verkiezingen zijn de betreffende posten resp. f 4500 en f 1000 hooger uitgetrokken dan voor het loopende dienstjaar. Het subsidie aan de vereen. „Openbare Leeszaal en Bibliotheek" bleek van f 10.000 tot f 9.000 te kunnen worden verminderd. De post voor Onvoorziene Uitgaven bedraagt f 30.188.41. Het bedrag der schulden van de gemeente (uitgezonderd die bij wijze van annuïteit aangegaan) bedraagt op 1 Jan. '35 f 8.752.145.57, waarvan voor de bedrijven in totaal f 5.399.132.84. Aan rente en aflossing moet daarvan worden betaald f 377.827.69 en f 365.625. Hiervan komt resp. wegens rente en aflossing f 229.325.32 en f 215.185.10 ten laste van de bedrijven. De leeningen, oorspronkelijk groot f 650.000 en f 75.000, waarvan in totaal nog resteert f 447.000, in 1921 ten behoeve van de Waterleiding aangegaan en waarvan deze rente en aflossing restitueert, zijn hieronder niet begrepen. --- VERZAMELSTAAT GEWONE DIENST „ ~ , , n . Totaal Totaal Nadeelig Hoofdstuk . Benaming inkomsten uitgaven batig slot slot I Vroegere diensten 12.500.— 79.681.16 67.181.16 II Algemeen beheer 667.921.08 306.883.90 361.037.18 111 Openbare veiligheid 26.253.23 413.740.19 387.486.96 IV Volksgezondheid 56.167.65 79.975.05 23.807.40 V Volkehuisvesting 198.218.59 230.813.63 . 32.595.04 VI Openbare werken 167.534.94 410.806.64 i 243.271.70 VII Eigendommen ,niet voor de openb. dienst bestemd 36.661.30 22.019.14 14.642.16 VIII § 1 Lager huisonderwijs —— •—— § 2 Openb. gew. lager onderwijs 292.007.86 436.996.52 i 144.988.66 § 3 Openbaar vervolgonderwijs 495.20 2.434.06 i 1.938.86 g 4 Openb. uitgebr. lag. onderw. 68.393.40 82.137.46 • 1 13.744.06 § 5 Op. buitengew. lager onderw. 24.492.22 34.204.92 i 9.712,70 § 6 Op. voorber. lager onderw. 8.069.70 69.255.30 —— 61.185.60 § 7 Bijzonder gew. lager onderw. 49.474.99 161.563.81 ■— 112.088.82 § 8 Bijzonder vervolgonderwijs 540.— 4.300.— i 3.760.— § 9 Bijz. uitgebr. lager onderw. 11.729.47 29.042.84 i—. 17.313.87 §10 Bijz. buit. lager onderwijs 100.—i } ——< 100.— §11 Bijz. voorber. lager onderw. . 3.600.—< > 3.600.— §12 Lager onderwijs niet vallende onder §§' 1 t.m. 11 2.955.20 20.171.56 i 1 17.216.36 §13 Middelbaar onderwijs 74.819.03 153.116.27 78.297.24 «14 Hooger onderwijs 38.477.78 62.758.13 ■ 1 24.280.35 § 15 Nijverheidsonderwijs 32.281.72 75.756.88 43.475.16 § 16 Onderwijs, K. en W., niet vallende onder §§ 1 t.m. 15 17.389.03 49.753.67 i 32.364.64 IX § 1 Onderst, aan behoef tigen 22.386.50 453.393.44 ■ 431.006.94 § 2 Onderst, aan werkloozen 203.050.— 463.945.— 260.895.— X Landbouw 25.— '—— 25.— XI Handel en nijverheid 6.305.55 61.935.36 55.629.81 XII Belasting 1.214.243.30 4.815.11 1.209.428.19 XIII § 1 Electriciteitebedrijf 383.289.57 110.809.11 272.480.46 i § 2 Grondbedrijf 295.776.87 229.936.74 65.840.13 —— § 3 Woningbedrijf 127.173.64 173.648.09 4G.474.45 g 4 Gasfabriek 251.993.03 94.731.37 157.261.66 § 5 Reinigingsbedrij! 66.574.87 304.785.81 238.210.94 § 6 Gemeentewerken 52.357.86 43.309.41 9.048.45 § 7 Bank van leening 489.12 4.714.45 4.225.33 § 8 Openbaar slachthuis 31.233.62 23.552.48 7.681.14 XIV Kasvoorzieningen 29.950.— 44.950.— 15.000.— XV Overige inkomsten en uitg. 611.077.06 308.431.47 302.045.59 XVI Onvoorziene uitgaven 30.189.41 30.189.41 Totaal . . . 5.082.283.38 5.082.283.38 2.400.064.96 2.400.064.96 ---