BVRAAGT^RAAGJ «. 1 < Alleenverk. v. Heerenveen en omstr. in 't schoenenmagazijn van L. S. BOTERKOOPER, •Dracht 207. --- Mr. Dr. W.F. VAN LEEUWEN. Minister van Staat (links), en Mr. HARTE VAN TECKLENBURG op weg naar de openinxszittinz der Staten-Generaal --- NAJAARSMANOEUVRES BIJ AMERSFOORT. De stand van het geschut wordt berekend. --- EEN ELEGANT TOILET door een Pa■isch #odehuls gelanceerd voor de koele herfstdagen. --- DE PLECHTIGE OPENING DER STATEN-GENERAAL, De sprookjesachtige Gouden Koets op het Binnenhof aangekomen. --- HET VERTREK VAN DE SUMATRA. Deze week vertrok de kruiser Sumatra uit Amsterdam. Boven: een uur voor het vertrek zijn duizenden belangstellenden saam» gestroomd om de Jantjes vaarwel te zeggen. --- Landaanwinning als werkverschaffing. De gemeente Ferwcrdenuleel bevordert landaanslibbing bij wijze van werkverschaffing, die, naar zij hoopt, mettertijd goed zal kunnen rendeeren. ïn zfln gedicht „Holland" schildert Bilderdijk ons hoe Holland (zegge: Nederland) door aanslibbing ontstaan en aldus aan de golven ontwoekerd is. Deze geboorte van ons gezegend vaderland uit water, zal zeer zeker oorzaak mee zijn, dat zich hier gevesen ontwikkeld heeft een volk, dat van ouds en ook thans nog op alle gebied den strijd tegen zee en golven durft aan te binden. De Hollandsche zeevaarders zijn historisch vermaard en uit onze geschiedenis zijn beken.l een rij van beroemde zeehelden. De waterbouwkundigen, opgeleid in het Tand, ir eens de zeemeeuw vloog", hebben om hunne bekwaamheid en doorzicht een gunstige ïaam verworven over de geheele wereld. Bekend is ook, hoe binnen de grenzen van eigen land groote plassen, meren en moerassen in vruchtbaar land herschapen zijn. Ja, dat door de voorgenomen droogmaking der Zuiderzee binnen te tellen jaren een nieuw gewest aan de elf provinciën van ons land staat te worden toegevoegd. Intusschen omspoelt de groote, wijde zee nog altijd onze noord- en westerstranden. Zij doet er haar werk zoowel ten goede als ten kwade. Ja, ten kwade ook, dat weten wij van menige overstrooming. Wie bij eb de in het zand verzonken brokstukken van het voormalig strandhotel op Schiermonnikoog heeft gadegeslagen, kon zich van het verwoestend element der aanhoudende golvenbeuking met eigen oogen overtuigen Wat de zee echter te eener zijde neemt, 'geeft zij dikwijls terug aan de andere zijde. In elk geval weten onze waterbouwkundigen ia de meeste gevallen aan de macht der golven paal en perk te stellen. Doch ook op meer eenvoudige wijze heeft de bevolking zich de aanslibbing door de zee zelve te nutte gemaakt, en van het onmetelijk oceaangebied hier en daar stukken en stukjes afgegnibbeld. Om ons nu maar te bepalen tot het eigen dierbaar gewest „hwêr 't de. dyk it lan omklammet en flammet op in hoeke üt Friso's hem", we weten hoe enkele eeuwen geleden Hollanders zijn doorgedrongen tot het Friesche noorderstrand, en aldaar met noeste vlijt en taaie volharding de zoo vruchtbare gemeente Het Bildt hebben ingepolderd. Op dien weg is men sedert niet geregeld doorgegaan, althans niet op groote schaal. De voorgenomen poging om Ameland aan den vasten wal te verbinden, getuigt zelfs van eene mislukking. Toch is er zoo stilletjes weg van particuliere zijde nog wel eens iets ondernomen op dat gebied, ook op de noorderkust, in deze en vorige eeuwen. Wij noemen o.a. „Het Noorderleeg", een vrij groote op-, pervlakte aan de zee ontwoekerd land, dat in den zomertijd uitstekende weide oplevert voor jongvee en schapen en bij scharren verhuurd wordt. In dien geest is er door anderen ook nog wel iets gedaan. Zulks is waar te nemen, wanneer nien een bezoek brengt, o.a. aan de zeekust len noorden van het dorp Ferwerd. De zeedijk van den Ferwerder Buitendijks polder, ter lengte van 9142 Metar, is aldaar opgeworpen ter hoogte van 4.20 M. boven vot zee. Oorspronkelijk was het deze dijk, die de grens vormde, welke het bruikbaar land van de zee scheidde. Ten noorden van dien dijk lag voor eb en vloed een terrein slijk of slib, dat niets opleverde, of mogpclijk eenigen buit voor jagers, eierzoekers en strandjutters. Thans evenwel ziet men op éen" afstand van ruim 400 M. ten noorden van bedoelden dijk een daarmede parallel loopende zomerof binnendijk. Het terrein daartusschen en zelfs gedeeltelijk daarbuiten, dat jaren geleden nog slik was, vormt nu eene oppervlakte van verscheidene pondematen uitstekende greide, die bij vloed nog wél eens overstroomd wordt, doch heel gauw daarna toch *reer goed voedsel voor het vee oplevert. Het Sint Anthony-gas thuis te Leeuwarden en andere particulieren zijn aldaar bezitters van vruchtbare perceelen, enkel door inpoldering verkregen land, dat wanneer het onderhoud niet verwaarloosd wordt, een waardevol bezit mag word«n genoemd. Aan het uiterlijk dier landerijen is zeer goed te zien, of aan het gewonnen land al of niet voldoende zorg voor onderhoud wordt besteed. Bij verwaarloozing neemt het water als 't ware weer bezit van het terrein, dat aan zijn machtsgebied ontwoekerd wordt. Het Rijk heeft het echter noodig geacht aan deze ongebreidelde en ongeregelde wijze van landaanmaak paal en perk te stellen. Het heeft een grens gesteld van af en tot waar men gaan mag met landaanmaak. Daarbij heeft de gemeente Ferwerderadeel het beschikkingsrecht over een terrein ter breedte van ruim 4300 M. en ter diepte van nagenoeg 800 M. zee ia, een oppervlakte van bijna 350 H.A., die nu nog grootendeels overspoeld is. Sedert. 1925 nu is men aldaar begonnen met een bescheiden begin van inpoldering, van landaanmaak als gemeentelijk bedrijf. Doel daarvan is in hoofdzaak het verschaffen van productievea arbeid aan werklooze arbeiders in eigen gemeente. Voor den duur van 60 jaar of langer behoudt n.L de gemeente den eventueel aangemaakten grond liv erfpacht, en komen de opbrengsten daarvan in hoofdzaak ten voordeele van het bedrij! dat niet bepaald het'maken van winst beoogt. De werkverschaffing bestaat hierin dat in het buitendijks voor eb en vloed liggend terrein vanaf de gestelde grens greppels worden gegraven ter lengte van 80 Meter of iets dieper zee in. Op dien afstand sluit een dwarsrij voorloopig het aanmaakterrein ■af en wordt gezorgd voor de noodige gelegenheid tot waterafvloeiïng. Daarna kan men op dezelfde wijze dieper zee in werken. Elke vloed doet het terrein oyerstroomen, vult weer de op afstanden van 5 M. gegraven greppels met slib en slijk. Bij eb wordt die aangespoelde massa weer uit de greppels verwijderd en gespreid over de oppervlakten daartusschen. Zoo ontstaan er al spoedig 5 M. breede akkertjes, die zich allengs beginnen te verheffen boven den gewonen stand van het zeewater, dat immers zelf de noodige specie tot inkrimping van zijn gebied aanvoert. Het slib bestaat meefendeels uit een vette kleilaag, ook wel eens vermengd met eenig zand, schelj en, wier enz. Een enkelen keer spoelen natuurlijk ook wel eens voorwerpen aan, van schipbreuk afkomstig. Deze laatste worden zorgvuldig verwijderd. Zoo steeds greppelend, bereiken de akkers eene hoogte, welke het mogelijk maakt de helft der greppels te doen volslibben, waardoor men dus mooie akkers verkrijgt van 10 M. breedte. Daarop begint zich betrekkelijk spoedig een gewas te ontwikkelen, dal bekend is als kweldergras of kraal. Dit verdwijnt als van zelve weer of veredelt zich door voortdurende aanslibbing en ophooging tot een grasgewas, hetwelk met graagte door het vee genuttigd wordt. Wij zagen in aangemaakte landen hier en daar een malsche klaver zich ontwikkelen, zonder dat uitzaaiing of bemesting daarvoor noodig was geweest. , Zoo zijn er vruchtbare velden geschapen op terreinen, waar jaren geleden nog de netten der vogelaars op de keeg stonden. Wal eerst geen waarde had, wordt aldus door zorg voor waterafvoer en verspreiding van het aangevoerde slib of slik een waardevol Natuurlijk worden deze voordeden niet terstond verkregen. Men verzekerde ons dat eerst na 5 a 6 jaar voldoend onderhoud he aangemaakte land begmt eenig voordeel af te werpen en dat, na ïnpo dering, de kosten er van komen op gemiddeld pl.m. f 400 per pondernaat. Er zijn er wel, die deze zaak met een wat meer zwarten bril bekijken, doch indien de meegedeelde cijfers juist zijn, kan de opbrengst zeer goed de kosten van aanmaak, onderhoud, lasten en rente dekken. Zooals we reeds zeiden, exploiteert het gemeentelijk grondbedrijf van Ferwerderadeel deze landaanwinning bij wijze van werkverschaffing. Waar dit laatste meer en meer overheidszorg wordt en vele gemeenten tevergeefs zoeken naar geschikte middelen om iif de werkloosheid hunner arbeiders te voorzien, schijnt het een goede gedachte van genoemde gemeente om deze taak aan te vatten waarmee in vroeger en later jaren door particulieren en corporaties goede voordcelen zijn bereikt. Het greppelên is een grondwerk, waarin spoedig door gewone landarbeiders de noodige vaardigheid kan verkregen worden. Meestal wordt het werk uitgevoerd bij aangenomen stuk- of dagwerk door ploegen van drie of vier man. Deze zouden bij eenige bedrevenheid en indien wind en weer meewerkten, f 3 a f 4 kunnen maken. Aan de eerste oppervlakte, welke p.m. 11 H.A. land zal opleveren, werd de hand gelegd. Aan een tweede terrein van p.m. 6 H.A. is begonnen. Dit bescheiden begin staat in verband ook met den financiëelen opzet. De gemeente trok tot heden voor dit bedrijf f 6000 op hare begrooting uit, welke som in hoofdzaak wordt uitgekeerd aan arbeidsloonen iv eigen gemeente. Bij al te groote uitbreiding zou dit bedrag echter zeker niet voldoende blijken te zijn, omdat het in bewerking genomen terrein voortdurend zijn onderhoud blijft eischen, en eerst na verloop van 5 of. 6 jaar eenig voordeel ten bate van het bedrijf begint op te leveren. Verwaarloozing van onderhoud zou met vernietiging der waarde gelijk staan. Bovendien moet rekening worden gehouden met de rente van het in de onderneming gestoken kapitaal, reserve enz. enz. en met de omstandigheid, dat het aangemaakt* land dan nog slechts als erfpacht gemeentelijk bezit zal zijn. Op goeden grond mag echter verwacht worden, dat na verloop van de gecontracteerde 60 jaar het rijk tot verdere minnelijke schikking ten bate der gemeente te vinden zal zijn. Misschien zal een leek na lezing van het bovenstaande vragen, of op deze wijze inpoldering der geheele Wadden binnen afzienba'ren tijd niet bereikbaar zou zijn. Wegena de bevaarbare diepten tusschen de Friesche kust en het hier zeer goed zichtbare Ameland, moet zulks ten eenenmale onmogelijk worden geacht. Als eene bijzonderheid deelen wij nog mee, dat in reeds vroeger aangemaakt land, met behulp van de wichelroede, uitstekende zoetwaterbronnen gevonden zijn, welke heerlijk drinkwater opleveren voor mensch en dier. Ten slotte zouden we willen vragen, of het door Ferwerderadeel gegeven voorbeeld voor 'andere gemeenten aan de zeekust geen aansporing kan zijn, om in deze richting ook iets te doen. WOUDMAN. --- IN ENGELAND HOUDT MEN SOMS GRAPPIGE WEDSTRIJDEN. In Wiltshire werd verleden week een wedstrijd uitgeschreven voor stadsomroepers. Boven een der oudste „schreeuwers" toont zijn kunnen. --- GENERAAL DUYMAER v. TWIST begeeft zich naar de opening der Staten-Generaal. --- H.M. DE KONINGIN GEVOLGD DOOR PRINS HENDRIK verlaat de Ridderzaal na het uitspreken der Troonrede. --- MOEDERTJE daalt den valreep af na een hartroerend afscheid. --- OOK IN ENGELAND WORDT TABAK GEKWEEKT. Boven een der planters, die eenige mooie bladen verzamelt. --- ARTILLERIE met postduiven achter berkenboschjes In stelling gereed om te vuren. --- EEN SIERLIJK TOILET, dat den komenden winter reeds verraadt en het bont al terugbrengt. --- HOE DE ENGELSCHE WIELRIJDERS bij de manoeuvres een gasaanval onschadelijk trachten te maken. ZIJ zien er niet direct bekoorlijk uit. --- Men kan op alle manieren zijn brood verdienen. Voor iemand, die een voldoende vindingrijken geest heeft, is er toch altijd nog wel wat te verdienen. Dat leert het geval van den man, die het Londensche telefoonboek handig zoo bewerkt, dat men dadelijk weet, waar elke letter bei.int. Met een snijmes, een hamer en een letterstempel gewapend, biedt hij zich aan de verschillende kantoren te Londen aan, om de tweemaal per jaar verschijnende dikke telefoongids zoo te behandelen, dat men dadelijk weet, waar elke letter begint. In tien minuten is hij met de bewerking klaar en dan heeft hij f 1.20 verdiend. De man, een oud-officier, heeft met dit werk zooveel succes, dat hij rekent f 12000 a f 14500 per jaar te kunnen maken. Zelden komt het voor, dat de telefoonbezitters weigeren, hun boek aan zijn bewerking te onderwerpen. --- TER AANKONDIGING. Regeneratie. Maandschrift voor Practisch-Idealisme. Administratie-adres; Spilsluizen Z.z. 12 te Groningen. In het dubbel-no. Augustus-September van dit interessante en veelzijdige maandschrift is o.m. opgenomen de toespraak, aan een Kampvuur van de Practisch-Ideallsten Associatie, 6 Augustus 1926, gehouden door J. Krishnamurti, den nieuwen „wereld, leeraar". Teekenend is wel het begin van zijn rede, waar hij zegt: „Denk als 't u blieft niet. dat Ik spreek als een soort van ultra-excentriek mensch tot andere ultra-excentrieke menschen. Dit doe ik in het geheel niet. Ik spreek als een gewoon mensch' tot andere gewone menschen zonder titels, ver. eenigingen, zonder excentriciteit of orden achter zich; wij zijn hier als gewone men. schelijke wezens verzameld om een kamp. vuur". Verder bevat het blad artikels over uit» eenloopende onderwerpen. --- FRYSKE UTJEFTEN. Polk en Tael fen Fedde Schurer. Utjefte fen de Printerij „Zuid-Friesland" op 'e Lemmer. In rede, halden for in gearkomste fen It Kristlik Frysk Selskip to Ljouwert en fo» de Krite Amsterdam fen dat Selskip. De skriuwer stelt hjir twa streamings tsjin elkoar oer: de taelbihaldende en