LUCHTAANVALLEN OP OORLOGSSCHEPEN. Groote moeilijkheden en succesvolle afweer. — Het doelwit is lastig te vinden. In het maandblad der Kon. Ned. Ver. „Ons Vloot" komt een zeer lezenswaardig artikel van de hand van den deskundige Jan Ressing voor, handelend over luchtaanvallen op oorlogsschepen. Volgens zijn meening zou alleen de aanval in duikvlucht op horizontaal onbeschermde schepen kans op succes bieden Het bombardement tijdens het horizontaal vliegen is de klassieke aanvalswijze dsr volle zee-Iuchtstrijdkrachten. Onder 3000 M. tot waar de automatische atweermiddeleu der aangevallenen reiken, loopen de bom menwerpers echter het gevaar van onnrd dellijke vernietiging. Maar ze'.fs op 5000 M blijft een aanval een hachelijke onderneming. Pas op 8000 M. zijn de bommenwerpers veilig voor het afweergnichut Wil een aanval op deze hoogte mogelijk zijn, dan is het noodig dat er geen wolkenlagen op lag"} en middelmatige huogten hangen. Maar • r gaan dikwijls geheele weken voorbij, waarin het wolkendek waarboven de luchtvaart plaats kan hebben, op 1000 M. hoogte hangt. --- Moeilijkheden bij hel richten. De nauwkeurigheid van het bombardement is direct afhankelijk van de hoogte en van de snelheid van het vliegtuig. Hoe langer dc duur der bombaan is, hoe aanzienlijker een vergissing in het richten zich doet gevoelen. Bij een snelheid van 400 km. per uur veroorzaakt de minste vertraging bij het loslaten der bommen afwijkingen ter hoogte van de waterspiegel, die veel grooter zijn dan de afmetingen van het doelwit. Stel dat de lengte van een slagschip 214 m. bedraagt en zijn breedte 31 M. Als men hierbij eer. gevaarlijke zone van ongeveer 5 M. vanal ieder boord rekent, krijgt men een doelwit dat bij benadering voorgesteld kan worden door een rechthoek van 220 M. bij 40 M., dus van 8800 M2 oppervlak. Ieder kan begrijpen dat dit doelwit, vanaf 5000 M. of hooger ge zien, maar zeer klein is. Daarbij komt nog, dat de richter zeer aanzienlijke correcties, in zijn berekeningen moet aanbrengen. --- Verschillende afwijkingen. Daar is eerstens de correctie, die het dubbele effect van de wind moet compenseeren te weten: het effect van de wind op vliegtuig en dat op de bommen tijdens haar val. Bovendien ontstaan er oncorrigeerbare storingen en wel door het feit, dat de wind in de verschillende luchtlagen waardoor de bom valt, niet dezelfde sterkte en niet dezelfde richting beeft. De richter kent alleen de windsnelheid die op de hoogte heerscht, waar hij de bom loslaat. Dan zijn er voorts nog afwijkingen, die veroorzaakt worden door de niet momentcel-nauwkeurig te cor rigeeren hoek, waaronder het vliegtuig dj delings of volgens zijn lengte-as in de lucht ligt, op het oogenblik van het loslaten der bom. En verder moeten er nog correcties gemaakt worden om het effect van de verplaatsing van het aan te vallen schip, gedurende de val der bom, te compenseeren. De lichter moet de richting, die het schip volgt, precies nagaan en rekening houden met de mogelijkheden, die het schip heeft om door handige manoeuvres de bom te ontwijken --- Artillerie beter dan bommen. Als we het bommenwerpen op een go isoleerd schip met het schieten er op door de artillerie vergelijken, zien we, dat het eer* ste veel minder eenvoudig is dan het twee de. De bomrichter kan niet, zooals de arlillerist, zijn schieten regelen door het doel te „omlijsten" met projectielen. Hij heeft niet, zooals de artillerist, de mogelijkheid regelmatig met salvo's te schieten en zoo gauw de juiste afstand er richting door een rakend salvo gevonden is, zijn schietschijf te bedelven onder massale lawines van projectielen. Een schip loopt dan ook veel meer gevaar vernield te worden door artillerie, die urenlang kan blijven doorwerken — dan door de snel voorbijgaande aanvallen van escadrilles bommenwerpers — zelfs als het die aanvallen niet door zijn afweer kan stuiten. Het bommenwerpen van het vliegtuig kan gelijk gesteld worden met het schieten van het slagschip, dat slechts één salvo op zijn doel kan afgeven. En gelijk ieder weet is het eerste salvo altijd óf te ver, óf te kort, óf niet juist in richting. Proefnemingen op stilliggende, uit de sterkte afgevoerde oude slagschepen toonen aan, dat de resultaten van het werpen van af een hoogte van boven 5000 M. uiterst gering zijn. In oorlogstijd moet men tevens rekening houden met de psychologische uitwerking van het afweervuur op den bomrichter; die resultaten worden dan nog geringer hoe koelbloedig de richter ook is. Niet ieder is een von Richthofen, een von Bölke, een Nungesser, een Guynemer of een Fonck met stalen zenuwen en bliksemsnelle reflexen. Dergelijke glorierijke paladijnen van de lucht met haast duivelachtige zelfbeheersching zijn uiterst zeldzaam. --- OVER OUDE NEDERZETTINGEN En zoo zijn we dan weer eens bij Piter Mudstra op bezoek geweest. Weet U nog wie Piter Mudstra is? Dat is de man, die fossielen verzamelt, daer in de Suameerderheide en die daar zooveel van heeft, dat hij er een groote kast en een bedstede mee vulde. Een verzameling fossielen, die tot de beste van het land behoort I En het typische van dit geval was dan wel, dat Mudstra dit alles zonder eenige andere voorlichting dan een enkel boekje bijelkaar wiet te krijgen en van alle de juiste naam weet en tal van bizonderheden. Maar daar willen wij het nu eens niet over hebben. Want behalve fossielen vindt Mudsira wel meer eigenaardigheden in den grond. Wij bedoelen hiermede de bekende vuursteentjes, die hier in den omtrek liggen en die gemaakt zijn door menschen die hier duizenden jaren terug hun nederzettingen hadden. Met „hier" bedoelen wij dan de streek tusschen Eestrum. Suameer en Drogeham, kortom de diluviale zandgronden om en nabij de Bergumermeer, welke voorhistorische bewoning kort geleden aan slechts enkele onderzoekers-liefhebbers bekend was. Mudetra, die in den omtrek van zijn dorp alles en alles met zijn foesielenzoekerij goed heeft nagezocht, weet daar ook wel dergelijke nederzettingen en daarom zijn we eens naar hem toegegaan om met hem deze vindplaatsen eens te bezoeken. De baas is net thuis; hij is in de werkverschaffing te Wijnjeterp en dat is nog al een flink eindje van Suameer af, dan nog warm eten en zoo is het al bij zevenen als we op pad gaan. „Mar ja, jonge, det treft nou wol hwet min. mar ik moat joun ek noch oan 't tusearte sykjen. Hwent wy moatte nou oan 't ynlizzen hè, en ik haw it de frou iderkear al ünthytten en den wier der wer hwet oare, mar nou moatte wy hast wol oan 'e gong." „Nou den dogge wy det aenet, ju." Hier gaat hij mee aceoord, maar voor wii op stap gaan noodigt hij: „Nou moat jo earet myn léste stientsjes ris sjon. Hwent ik haw der wer sokke moaijen bykrige, it is in pracht! En wij bewonderen de laatste aanwinsten van Mudstra, een zee-egel, die nog prachtig los-vast in een groote steen vast zit en nog enkele andere vondsten en hooren de verhalen hoe en waar hij „eroan elagge" is. Dan op weg, een klein eindje fietsen en dan wijst hij mij op een zandhoogte vlak bij den weg, een woest stukje grond nog, een drie meter boven het maaiveld en aan alle kanten afgegraven. „Hjir ha wy se wol toun " Hier staan wij dus bij de reaten van een oude nederzetting, waar dus duizenden en duizenden jaren terug menschen op gewoond hebben. En wat zijn dat nu voor dingen die zij hier nalieten en waardoor wij een — beperkt — inzicht kregen in wat zij deden om im hun levensonderhoud te voorzien? „Fen allerhanne meekee, beiteltsjes, skrabbers en pylkspitskes haw ik hjir foun. Gjin greate stikken, allegearre lytegüd. Mar ik haw gjin aerdichheit oan sök spil, ik eammelje allinne fossilen en for in wike ef hwet haw ik alles hwet ik fen dit spil hie oan in aammler hjir yn de streek forkocht. Mar nou scil ik jo wize hwêr't jo det spil eykje moatte. Sjoch. dy boppeste sanlaech, dêr fyn jo neat yn. Mar den krij jo it skiersan en dêr sitte se yn. Ha jo net in mes yn 'e büse?" Jammer genoeg zijn we beiden zonder mee en het „skiersan" ie tamelijk hard en laai zich met een sleutel, die we dan maar gebruiken, slecht losmaken. „Jammer, jammer," zegt Mudstra. „Nou, den moatt' wy ris yn it ófgroeven san eykie, faeks sitte dêr noch hwet stikjes yn." En ja, daar doen wij toch nog eenige vondsten, zij het dan ook van niet groote beteekenis: twee pijlspitsjee en een paar echrabbers, waarvan één zeer goed geretoucheerd; toch voor een kwartiertje zoeken wel aardig. „Ho komt it, det dy skiersanlaech al sa utgroeven is?" vraag ik, want aan alle kanten is deze laag alleen uitgegraven, zoodat de bovenste zandlaag er als 't ware overheen uitsteekt. „Ja, jo moatte net miene det Jo de ienichete binne dy't hjir komt! Fen 't sinrmer ie hjir noch in mynhear üt de stêd west en do ha wy hjir in hiele dei oan 't eykjen west. Mar do hie 'k de skeppe by my ejuch. Mar nou ecil ik jo nochris in oar plakje ejen litte." We rijden een vijfhonderd meter verder den weg langs, dan slaan we een zijwegje in en: „Sjuch, dêr hawwe jo nou krekt deselde groun as det fen eakrekt mar dan folie greater." Inderdaad, de overeenkomst met de zandhoop, die we zooeven hebben nagezocht, is treffend. Dit zijn de weinige overgebleven plekjes in den omtrek waar de grond er nog precies zoo heen ligt als in den oertijd, een terrein vol „hulten en bulten" en dat alleen maar gebruikt wordt om er zand te graven. Maar hier is nog wel een aardig stukje overgebleven van een naar ruwe schatting tachtig bij veertig meter en zoo onegaal als men het zich maar denken kan. „Hjir haw ik se ek wol foun," zegt Mudstra, „mar hwet wol it aparte fen dit etikje ie, det hjir nei it sizzen yet in tumulus wêze moat. Én ik ecil jo fortelle hwa my det fordütst hat. Fen 't wmter kaem der in eekere mynhear by mv, dy moas hjir for eaken wêze, mar hy frege my eft lk hjtrre yn de krite ek noch hwel bisundere dingen .for him wiste, hwent hv koe mei de wichelroede rinne en den woe hv det wolris neigean. Do ekeat my daedlik dit 1 stikje yn 't sm, hwent hjir hawwe se wol mear nei dy alde grêven eocht. Jo kin it hiir sels noch wol sjen, hjir en dêr ha se hwet sjedden ütdold om de grounsoarte to ündersykjen. Det do binne wy hjir hinne eet en hv hat dit hiele stik Öfroun, iderkear mar hm en wer oant forfelens ta. En op 't lést hie der hwet, do sloech de roede daliks nei underen ta. Wy scille der efkes hinne gean hwent de tusearte wirdt joun dochs neat mear " We loepen het veld door naar een kleine hoogte, die midden in het veldje ligt en die een regelmatige elipsvorm heeft. „Hjir wier it," zegt Mudstra. „Hjir is der fen alle kanten op yn roun en iderkear sloech de roede nei Ünderen ta. Det nei 't him tochte moast hjir in tumulue, in grêfhichte wêze. Mar ja, mei wissiohheid is it net to sizzen fensels." We beschouwen het kampje land nu eens wat nauwkeuriger. Dünen noemt men zulk land hier en zoo is de vorm ook. Eén hoogte steekt er wel zeer boven uit, maar is al bijna geheel yergraven. Ook op deze booste sloeg de wichelroede naar beneden en wel precies bij het afgegraven stuk. „En it is wol typisk," zegt Mudstra, „mar krekt dêr haw ik noch al hwet fen dy wirktüchjes foun. En foar in jier ef hwet is hjir noch in stiennen bile foun, in flinke greaten ien, mar dv hat de dokter krige." # De dokter, daar wordt dokter Siebensa van Opeinde mee bedoeld, een zeer bekend oudheidkundige in deze streken. En hjir binne ek wol leaden kügels foun. fen dy dikke leaden lyk as hja dy earen vn de musketten brükten. Det hwet der allegearre net bard is op dit kampke lan " Ja, wel een eigenaardig hoekje hier en wel geschikt om de nieuwsgierigheid op te wekken wat er zich misschien al niet onder deze hoogten verborgen ligt, die hier nu zoo vredig midden in een weiland liggen. Vooral nu, nu de zon aan het ondergaan is en de lagere gedeelten al vol schaduw zijn, terwijl de hooge kammen nog hel verlicht zijn door de laatste zonnestralen, waant men zich geheel op één dier plaatsen te zijn die de eerste bewoners van ons land tot woonplaats kozen. Onweerstaanbaar dringt de gedachte zich naar voren dat hier iets wezen moet. dat deze hoogten geheimen verborgen houden en krijgt men lust om deze te onderzoeken. Maar Mudstra maakt met een zeer practische opmerking over het late uur en de mogelijkheid van nog een partijtje „tusearte" te plukken een einde aan onze fantastische droomen. Een kwartiertje later staan wij al tusschen de stokken en plukken met ijver slaboontjes. maar met de mond en het hoofd vol van ..it nyegjirrige kampke lan" en vastbesloten om hier eens een nader onderzoek naar in te stellen. Waarvan wij den lezer verslag zullen doen. I Goutum. L. B. --- Massale aanval is onbegonnen werk. Nadat de luchtvaart bemerkt had dat de aanval vanuit de lucht op geïsoleerde sche pen een fiasco werd, stelde ze haar hoop op de aanval vanaf groote hoogte op groepe 1 schepen, die in fprmatie varen of op de reede of in een wijde baai voor anker liggen Hierbij leek ze veel op den onhandigen jager, die onverwacht een koppel patrijzen opschrikt en, inplaats van op één er van te mikken, in het wilde weg op de geheele koppel schiet, hetgeen de beste manier is om er geen een te raken. Het succes der bestrooiing «n schepen 'n formatie is zeer gering. Om bijv. de reede van Toulon, deze betrekkelijk kleine marine basis van 50 km.2 oppervlakte met een vol doende dichtheid te bestrooien, moet mea een minimum van 3600 ton bommen wer pen. Het is onmogelijk om in de beschik bare tijd (want zeestrijdkrachten blijven nooit lang op dezelfde ankerplaats) de 10.000 lichte bommenwerpers of wel de 2400 zware bombardementsvliegtuigen die hiervoor noodig zijn, te verzamelen. --- De bomaanval in duikvlucht. Na deze verschillende fiasco's van d<3 bomaanval tijdens de horizontale vlucht, heeft de luchtvaart een origineele aan valswijze gevonden: de bomaanval in duikvlucht. De groote specialist op dit gebied de Fransche Commandant (Capitaine de Corvette) Serre kenmerkt deze aanvalswijze als volgt: „Een licht vliegtuig, met een bom bewapend, richt zich verticaal op het doel en duikt hier regelrecht op. Het vliegtuig en de bom doorloopen gedurende eenige tijd dezelfde weg Als de richting van het vliegtuig, verkregen door zijdelingsche en hoogstesturen, juist geacht wordt, wordt de bom losgelaten; alte noodige correcties zijn door schatting verricht geworden. Voorts deelde deze officier ons mede: De resultaten van meer dan 300 bombardementen, die ik op deze wijze uitvoerde, waarbij de bom tusschen 1500 en ICOO M. losgelaten werd. zijn dat we aan dit soort werpen een nauwkeurigheid hebben kunnen geven, welke overeenkomt met die welke bereikt wordt bij het werpen door de zware bombardements vliegtuigen op 3000 M. als deze laatste geperfectionneerde richtinstrumenten» gebruiken." Deze aanvalswijze bezit evenwel groote bezwaren. Ten eerste eischt ze vliegers met buitengewone technische en physiologische eigenschappen; de zeer plotselinge verschillen in luchtdruk kunnen normale menschen ernstig ongesteld maken. Ten tweede berooft men zich van een allereerst element van vernieling: de initiale snelheid der bom. De initiale snelheid, gevoegd bij de versnelling door de zwaartekracht, van af bijv 3000 M., geeft altijd een veel groo tere eindsnelheid dan de eindsnelheid der bom, die in duikvlucht op bijv. 1000 M. losgelaten is. En tenslotte het derde groote bezwaar: voor de bomaanval in duikvlucht kan men slechts lichte vliegtuigen gebruiken, die om in volle zee te kunnen optrede,:), wegens hun geringe actieradius, het vliegtuigmoaderschip als basis dienen te hebben, hetgeen hun rol bizonder beperkt. --- Verrassing het voornaamste voordeel. De verrassing is het grootste voordeel van deze aanval. Vanaf het oogenblik, dat het duikvliegtuig op 1500 M. de geheel verticale stand aanneemt, tot het oogenblik, waarop de bom het dek raakt verloopen ongeveer 15 seconden. In 15 seconden kan een kruiser, die 30 mij', per uur vaart, geen ontwijkingsmanoeuvre uitvoeren. De bommen, die in duikvlucht geworpen worden, zijn vooral gevaarlijk voor kruisers, die een geringe horizontale bescherming hebben. Bij de „Deutschland" bedraagt de totale dikte dei pantserdekken slechts 60 mm., bij de „Leipzig" 30 mm, bij de „Southampton' 51 mm. en bij de „Gallisonnière" 68 mm- Inderdaad zou een aanval in duikvlucht deze kruisers buiten gevecht kunnen stellen. Heel anders staat het met de slagschepen. De „Dunkerque" heeft een totale horizontale pantsoring van 175 mm. en is dus veilig voor de zwaarste bommen (die van 2000 kg.) En de duikbommenwerper kan alleen maar een bom van ten hoogste 400 kg. meenemen. Ook de moderne z.g-„zware kruisers" (met artillerie van 203 mm. kaliber) hebben niets te duchten van de bomaanval in duikvlucht, daar een totale horizontale bescherming van 100 mm. beschut tegen bommen van spo kg. Tot slot wijzen we nog op de fundamenteele paradox van de ten aanval bestemde marineluchtvaart: het vliegtuigmoederschip dat met duikbommenwerpers bewapend, de eenige mogelijkheid biedt van een geslaagde aanval op horizontaal onvoldoende beschermde kruisers, vormt het schoonst denkbare doel voor vijandelijke bommenwerpers. --- Gemengd Nieuws. De honderdduizend. Het vonnis in een duistere zaak Gisteren heeft de Utrecbteche rechtbank uitspraak gedaan in de zaak tegen den 53--jairigen loterij-kantoorhouder P. S. te Soest, die op een van de door hem geëxploiteerde kassen, waaraan zijn cliëntten dleelnamen, de honderdduizend in de staatsloterij won. Terstond na de uitkeering van het bedrag volgden groote moeilijkheden, waarbij tenslotte een faillissementsaanvrage deze vrij duistere affaire in handen van de justitie bracht. Reeds in Mei j.l. werd deze zaak voor de rechtbank te Utrecht behandeldi, doch veertien dagen geleden stond de kantoorhouder opnieuw terecht, verdacht van diefstal van een bedrag groot f 4000, dat hij aan het faiil- Mesement ten gunste van de bij hem in dienstbetrekking zijnde mevr. H. zou hebben onttrokken. Tijdens het verhoor door den rechtercommissaris zou verdachte dezen diefstal hebben toegegeven. De officier van justitie eischte tegen den kantoorhouder een gevangenisstraf van vijf jaar. "De rechtbank veroordeelde thans den man tot een gevangenlsstiral van twee jaar en zes maanden, met aftrek van voorarrest. --- Het ongeluk op Houtens onbewaakten overweg. Tegen chauffeur twee weken gevangenisstraf geëischt. Zooals men zich zal herinneren, lieten op 11 Aug. op den onbewaakten overweg in den Poeldijk onder Houten (Utr.) vier mannen bij een ongeluk het leven. Drie broers, die per vrachtauto den overweg passeerden, werden door een dieseltrein gegrepen en gedood. Een vierde inzittende, neef van de andere slachtoffers, is nog denzelfden dag overleden. De 32-jarige fruitkoopman C. G. R., te Benschop, die den vrachtauto bestuurd had en nog juist aan het gevaar wist te ontsnappen, is gistermiddag voor de Utrechtsche rechtbank verschenen wegens het veroorzaken van zwaar lichamelijk letsel door schuld. Hij werd verantwoordelijk gesteld voor het gebeurde. Verd. zeide, dat de ruiten van de cabine beslagen waren geweest, maar hij had ze afgeveegd. Ook had hij niet zitten praten, zoodat hij geen verklaring voor het ongeluk kon geven. Een spoorwegarbeider, als getuige gehoord, vertelde, dat hij den trein duidelijk een signaal had hooren geven. Toen get. den trein hoorde naderen, liep hij de lijn op en zag op hetzelfde oogenblik dat een vrachtauto den overweg naderde. De bestuurder reed zeer langzaam. De arbeider hief zijn hand op om een teeken te geven, dat de chauffeur moest stoppen. Aangezien de auto zoo langzaam reed, dacht get., dat zijn teeken gezien was, maar tot zijn schrik reed de wagen door. Toen hoorde get. een vreeselijken slag en het ongeluk was gebeurd. De officier nam in zijn requisitoir aan, dat verd. wel in gesprek zal zijn geweest met de drie andere personen in de cabine. Er is dus niet voldoende opgelet. De officier eisehte een gevangenisstraf van twee weken. --- Cyaankalivergiftiging. Gistermiddag was in de chemische' wasscherij van de firma Stegehuis de 19-jarige mej. C. Jansen bezig met het ontvlekken van een stof. Zij gebruikte daarvoor cyaankali, het aangewezen middel om zoogenaamde oxydeervlekken te behandelen.- Zij maakte een oplossing daartoe en waarschijnlijk zijn daarbij eenige korrels van het gevaarlijke goedje in aanraking gekomen met haar handen. Zij heeft toen wellicht later met haar hand langs haar mond gestreken, zoodat zij iets van het vergiftige zuur naar binnen heeft gekregen. Direct daarop werd het meisje onwel en na eenige aanvallen van hevige braakneigingen is zij overleden. --- Verkeersongevallen Juli 1939. De door het Centraal Bureau voor de Statistiek verzamelde gegevens betreffende het aantal verkeersslachtoffers vertoonen over de eerste 7 maanden het volgende beeld, schrijft de K.N.A.C. Tusschen haakjes de o\ereenkomstige cijfers voor het voorafgaande jaar personen gedood ernstig gewond Januari 42 (52) 326 (306) Februari 46 (39) 314 (287) Maart 43 (42) 361 (331) April 58 (69) 413 (348) Mei 65 (49) 500 (387) Juni 77 (66) 452 (384) Juli 54 (71) 461 (401) Niettegenstaande blijkens de verkeerstellingen van den Rijkswaterstaat op 12 verschillende punten het verkeer op werkdagen in Juli 1939 drukker was dan in Juli 1938 was het aantal gedoode slachtoffers in Juli van dit jaar beduidend lager dan vorig jaar. --- Berichten uit Stad en Dorp. Aanleg weg Heerenreen—Sewei. HEERENVEEN, 4 Oct. De Staatscourant van Dinsdag 3 October bevat het Kon. Besluit van den 23 Sept. tot aanwijzing van de perceelen, welke voor aanleg van het wegvak Heeren veen— Séwei van weg no. 43, Rijkswegenplan 1938, in de gemeenten Haskerland en onteigend zullen moeten worden. --- Wijziging jaarmarkt te Drachten. LEEUWARDEN. Door den gemeenteraad van Smallingerland is 5 Sept. j.l. besloten om de jaarmarkt te Drachten, welke gehouden wordt op den laatsten Woensdag in Mei, op te heffen en aldaar een jaarmarkt voor alle veesoorten in te stellen, weike gehouden zal worden op den eersten Donderdag in April. Van eventueele bezwaren tegen deze wijziging verzoeken Ged. Staten mededeeling te willen doen vóór 7 October a.s. --- Keuring Texelschapen Stamboek. SNEEK, 3 Oct. Heden werd op de Veemarkt alhier een keuring gehouden voor het Texelschapen-Stamboek, waarvoor dieren werden ingezonden door de volgende eigenaren-fokkers: G. Th. Alberda, IJsbrechtum, S. v. d. Wier Alberda, Goënga, wed. .1.v Anema, IJsbrechtum, Jan I. Bóersma, Friens, S. J. Boersma, Friens, S. C. Boersma, Koudum. B. A. Bokma, Wommels, .1. H. Bootsma, Nijland, H. O Draayer, Molkwerum, F. P. de Haan, Woudsend, P. J. Haven, Idskenhuizen, wed. L. •S. Hilarides, Pingjum, S. L. Hilarides, Arum, J. Tj. de Jong, Joure, A. Kooistra, Winsum, S. C. Kramer, Molkwerum, W. Landman, Kolderwolde, O. S. Miedema, Koudum, E. H. Oenema, Delfstrahuizen, Tj. H. Pasma, Tjerkwerd, W. Tijsma, Workum, P. Wesselius, Molkwerum en M. Winia, Follega. In totaal werden aangevoerd 115 jonge dieren en 15 oudere rammen, waarvan 54 in het stamboek werden ongenomen. De keuringscommissie voor oudere rammen, bestaande uit de heeren IJ. F. Velde te Ureterp en D. J. Boersma te Jelsum, kende de volgende bekroningen toe: Ie pr. j. H. Bootsma, Nijland; 2e pr. S. v. d. Wier Alberda, Goënga; 2e pr. wed. J. Anema, IJsbrechtum; 2e pr. H. C. Draayer, Molkwerum', 3e pr. S. C. Boersma, Koudum; 3e pr. p. J. Haven, Idskenhuizen; Eerv. vermelding E. H. Oenema, Delfstrahuizen en J. Tj. de Jong, Joure. --- Vrijz. kerkkoor opgericht. SURHUISTERVEEN, 3 Oct. Van vrijzinnige zijde is alhier opgericht een kerkkoor met aanvankelijk 40 leden. Als directeur is benoemd de heer Koopmans te Boerakker, terwijl als bestuursleden zijn gekozen ds. Haseioop, Ned. Herv. pred., G. Biesman, mej. Brands mej. Sinksma en mej. Helfrich. --- Werkverschaffing stopgezet. MARUM De werkverschaffing in deze gemeente is gesloten, wat in de laatste jaren nimmer is voorgevallen. Dit is thans mogelijk, doordat vele arbeiders bij den aardappeloogst in verschillende plaatsen tewerk zijn gesteld. --- BEROOVING. Twee verdachten te Groningen aangehouden. LEEUWARDEN. Vrijdagavond j.l. deed een buitenman bij de politie aangifte, dat hij in een woning, in bet centrum der stad, was beroofd van ongeveer f 350. Dienzelfden avond is een gehuwde vrouw, die in dat perceel woont, aangehouden. Uit het onderzoek bleek, dat een man en een vrouw uit Groningen, die in gezelschap van den benadeelde waren geweest, 's avonds weer per motorrijwiel naar Groningen waren vertrokken. Op verzoek van den commissaris van politie heeft de politie te Groningen deze beide personen aangehouden en naar hier overgebracht. De politie heeft den echtgenoot van de vrouw, in wier woning de berooving was gepleegd, gearresteerd. De buit, die door de roovers was verdeeld, heeft men vrijwel geheel kunnen opsporen. In de waning der Groningsche vrouw werd onder een matras een doosje met 26 bankbiljetten van tien gulden gevonden. --- Vrouwenvereeniging opgericht. WIEUWERD—BRITSWERD, 2 Oct Naar aanleiding van het verzoek van den Burgemeester van Baarderadeel, om kleediimgpitnkke.n voor de militairen te breien, werd hedenavond te Britswerd een vergadering belegd van belangsteEende dames. Het resultaat hiervan was, dat alle aanwezigen zich terstond voor het goede doel beschikbaar stelden. In de dorpen, zal een lijst worden gepresenteerd om de benoodigde gelden te verkrijgen, terwijl tevens gepoogd zal worden meerdere breistere te vinden. Daar hier reeds langs behoefte aan een Vrouwenvereniging werd eevoeld, meende men, dat nu termen aanwezig waren, dlie op te richten. Staande de vergadering traden 1.5 leden toe. Als bestuursleden werden verkozen de diames: Paulides—De Vries, pres., Wiersma—Meintema, eeer.esse, Wiersma—v. d. Goot, penn.esse. --- Raad Hem. Oldenh. en N.w. 3 Oct. Inhuldiging en Installatie van burgemeester Reitsma. Reeds vroeg in den morgen bleek het, dat men den nieuw benoemden burgemeester een blijde inkomste wenschte te bezorgen. Van de torens en openbare gebouwen, alsmede van vele particuliere huizen wapperde de driekleur, terwijl in verschillende dorpen doeken met opschriften werden aangebracht. Om ongeveer tien uur arriveerden burgemeester en mevrouw Reitsma aan de grens der gemeente te Elahuizen, waar op dat oogenblik het college van burgemeester en wethouders, een deputatie uit den gemeenteraad en een commissie uit de burgerij reeds ter begroeting aanwezig waren. Het oudste lid van den raad, de heer S. P. B. Mart e n s te Oudega, sprak een welkomstwoord en zeide, dat de benoeming hier gunstig is ontvangen. Uw ervaring in gemeentezaken en het gehoren en getogen zijn op het platteland geven ons de gegronde verwachting, dat het U niet moeilijk zal vallen, de bevolking in haar geheel, niet alleen als burgemeester, maar ook als burgervader, te begrijpen en U daarbij aan te passen. Het is de wensch van den raad met U in goede harmonie samen te werken, en ik ben er van overtuigd, dat U zult kunnen rekenen on alle mogelijke medewerking, want wij allen wenschen bet U mogelijk te maken een goed Burgemeester voor onze gemeente te zijn. Moge Uw komen hier in deze gemeente ons allen tot rijken zegen zijn, en het U en Uw echtgenoote gegeven zijn hier een lange reeks van jaren te zamen en gelukkig te kunnen wonen. Vervolgens sprak de woordvoerder van de commissie uit de burgerij, de heer P. J. de Jong nog een welkomstwoord. Beide toespraken werden door den burgemeester beantwoord. Aan mevrouw Reitsma werden bloemen aangeboden door twee schoolmeisjes uit Nijega, t.w. Janke Doorenspeet en Sietske van der Gaast. --- Tocht door de gemeente. Hierna begon de tocht door de gemeente van den burgemeester en mevrouw, vergezeld door de verschillende vertegenwoordigers. Eerst werd stil gehouden bij de Bijzondere school te Nijega. De leerlingen van deze school zongen den nieuwen burgemeester twee -coupletten van het Wilhelmus toe. Voorts werden het plaatselijk commissielid, het hoofd der school en het schoolbestuur aan den burgemeester voorgesteld. Van Nijega ging de tooht naar Oudega. Ook hiei stonden bij de Bijzondere school de leerlingen opgesteld, die „It F-ysk Folksliet" zongen, begeleid door de muziek vereeniging „De Woudklank". In Hemelum zongen de leerlingen van de Bijzondere school begeleid door de muziekvereeniging „Hallelujah" en „De Bazuin" een speciaal voor deze gelegenheid vervaardigd welkomstlied. Vervolgens ging de tocht over het mooie hoog van Hemelum naar Warns en Molkwerum, in welke plaatsen ook weer de leerlingen der scholen den burgemeester weikomstliederen toezongen. In Warns begeleid door het muziekkorps „Harmonie. Een en ander bracht in de verschillende dorpen veel volk op de been. Ongeveer halfeen arriveerde de stoet te Koudum. Bij den ingang van het dorp plaatste het muziekcorps „Richard Holl" zich aan het hoofd van den stoet. Langs de Nieuwe Straat, openbare lagere school, lokaal Christelijke belangen, ging onder een nabij dit lokaal geplaatste eereboog door naar het gemeentehuis, waar de kinderen van de beide scholen reeds opgesteld stonden Hier werden den burgemeester en mevrouw ontvangen door wethouder Smits. Nadat door de leerlingen Kcorie Visser en Aaltje Martens aan mevrouw Reitsma bloemen waren aangeboden, sprak wethouder Smits ongeveer het volgende: Na een rondgang door de gemeente, welke na eenige oogenblikken Uw gemeente zal rijn, zijt gij thans aangekomen voor het huis der gemeente. Het huis der gemeente is het centrum der gemeentehuis-houding. Hier klopt het gemeentehart, hier worden de plannen ontworpen en verder uitgewerkt, plannen, welke zoon groote en vérstrekkende beteekenis kunnen hebben. U, mijnheer Reitsma. bent straks als burgemeester in dat werk nummer één. Daartoe bijgestaan door Uw ambtenaren zult U hier Uw werkkracht en arbeidslust, waarvan wij veel verwachten, kunnen ontplooien. Wij hebben gegronde hoop, dat U de belangen van de gemeente Hemelumer Olde- Phaert en Noordwolde ook zul» kunnen behartigen. U bent immers geboren in den Zuidwesthoek en opgegroeid op het platteland, en dit waarborgt ons, dat U de belangen van een plattelandsbevolking practisch kent. Uw loopbaan geeft ons de overtuiging, dat U ook met de iftterne zaken van de gemeentehuiehouding volkomen vetrouwd zijt. Niet alleen onze gemeenschappelijke, maar ook onze individueele belangen — welke dikwijls van zeer uiteenloopenden aard kunnen zijn — vertrouwen wij U van harte toe. Ik hoop, dat wij ook hier in niet teleur gesteld zullen worden. Het is mijn oprechte wensch, dat de eerste «•hreden in ons raadshuis het begin moge zijn van een lange reeks van jaren, waarin U hier werkzaam zult zijn tot meerderen bloei van deze gemeente en tot heil harer ingezetenen. Spr. hoopte op een goede verhouding en verwelkomde voorts 'mevr. Reitsma, die in de vorige gemeente veel sociaal werk heeft verricht. Ik hoop, dat U ook hier zult doen wat Uw hand vindt om te doen, aldus spr. Op de raadszaal werden vervolgens de raadsleden aan burgemeester en mevrouw Reitsma voorgesteld. Hierna verschenen dezen op het balcon van het gemeentehuis, waarop de kinderen een welkomstlied zongen. --- Raadsvergadering. Om half drie opende de loco-burgemeester, de heer R. A. de Vries, op de gebruikelijke wijze de officieele raadsvergadering, die tevens door familieleden van den burgemeester, door burgemeester en wethouders, alsmede nog eenige andere personen uit Oegstgeest werd bijgewoond. Verder waren aanwezig de burgemeesters uit omliggende gemeenten en onderscheidene andere autoriteiten en personen en het personeel der gemeente. Nadat de secretaris het schrijven had voorgelezen, waarbij de benoeming, van den heer Reitsma ais burgemeester dezer gemeente werd medegedeeld, verzocht de loco-burgemeester de beide jongste raadsleden en den secretaris den heer en mevrouw Reitsma binnen te geleiden. Zoodra deze hun plaatsen hadden ingenomen sprak de loco-burgemeester, de heer R. A. de Vries zijn --- installatierede. Spr. zeide, dat hij eerst wat gereserveerd was geweest, toen de benoeming afkwam, omdat hij den nieuw benoemden burgemeester in het geheel niet kende. Toen echter verschillende ingezetenen, die de school- en dienstplichtjarea met U hebben doorgemaakt, mij wisten te vertellen, dat U geboren en opgegroeid zijt te midden van de weidsohe weiden lan->s de mooie meren van onzen Frieschen Zuidwesthoek, kortom, dat U in hart en nieren een Fries is, heb ik, als rasechte Fries, Uw terugtrek naar ons mooie Friesche land kunnen begrijpen. Dit geeft een gevoel van saamhoorigheid en doet ons plattelanders altijd bijzonder goed. Het is mede hierom, dat ik tl met volle vrijmoedigheid durf mede te deelen, dat wij Uw komst alhier met vertrouwen tegemoet zien. Onder bijzondere, zeer bijzondere omstandigheden doet U Uw intrede als burgemeester van deze gemeente. Tijdsomstandigheden waarin wij naar mijn meening schouder aan schouder hebben te staan, om de moeilijkheden te kunnen trotseeren. Het verheugt mij daarom, dat wij in U een burgemeester mogen begroeten, die bezield is met de nationale gedachte van heel het land en heel het volk . Dit geeft gegronde hoop, dat TJ een burgemeester wilt zijn voor alle ingeze-' tenen, ongeacht welke rang, stand of overtuiging zij ook bezitten. Onze gemeente is in zorg, moet voor het sluitend maken van haar begrooting naast het heffen van de maximum aantallen opcenten en het opvoeren van de andere belastingen tot het uiterste, nog een bijdrage van het Rijk vragen. Gelukkig nog geen belastingbijdrage of rijksonderstand. dank zij de grootst mogelijke zuinigheid, welke hier altijd is betracht. Niettemin zijn wij aan verschillende voorschriften gebonden en hebben wij verschillende aanwijzingen te volgen. Dit zal U zeker niet moeilijk vallen. Een hinderlijke en veel omstreden tolheffing zullen wij gaarne zoo spoedig mogelijk zien verdwijnen. Aan U de taak om dit mede te helpen bevorderen. De bijzondere tijdsomstandigheden, die wij thans meemaken, zullen weldra verschillende voorzieningen van U vragen. Wij hopen echter, dat U dit niet zal ontmoedigen, maar dat U moedig en met vertrouwen Uw werkkring alhier zult aanvaarden, onder biddend opzien tot Hem, uit Wien. tot Wien, en door Wien alle dingen zijn. Èn wanneer U zoo Uw taak wilt aanvaarden, dan.aal God, de Heere, het U ook zeker doen gelukt ken. Spr. richtte zich tot mevr. Reitsma, onder aanbieding van een mand bloemen en droeg tenslotte aan den nieuwen burgemeester over, als teeken zijner waardigheid, den ambtsketen en den voorzittershamer. Tenslotte dankte spr. alle ambtenaren der gemeente voor den ondervonden steun en medewerking gedurende de algelóopen drie maanden, in het bijzonder den Secretaris. --- Burgemeester Reitsme spreekt. Burgemeester Reitsma, hierna het woord verkrijgende, dankte allereerst H.M. de Koningin voor zijn benoeming in dit gewichtige en belangrijke ambt en verder den minieter van Binnenlandsche Zaken en den Commissaris der Koningin in de provincie Friesland voor de aanbeveling tot benoeming. Onwillekeurig komt men bij het aanvaarden van het burgemeestersambt onder den druk van het belangrijke der gebeurtenis. Dit klemt te meer nu de aanvaarding plaats vindt onder zulke buitengewoon ernstige omstandigheden. Over ons werelddeel is een oorlog losgebroken en wordt het ons om ons eigen dierbaar vaderland niet menigmaal bang te moede? Onder deze omstandigheden beteekent het burgemeesterschap het dragen van groote verantwoordelijkheid en het is te begrijpen, dat ik thans voor u sta, diep doordrongen van de zware taak, die op mijn schouders is gelegd. De gemeente Hemelumer Oldephaert en Noordwolde zal ongetwijfeld veel vragen en kan ook veel vragen Het is mij bekend, dat zij op uitnemende wijze is bestuurd door mijn ambtsvoorganger den heer Krol, thane burgemeester van Vriezenveen. Veel heeft hu gedaan voor Hemelumer Oldephaert en Noordwolde en ik acht mij gelukkig hem als burgemeester in deze gemeente te mogen opvolgen. Spr. richtte hartelijke woorden tot den loco-burgemeester, den anderen wethouder en den raad. Spreker deed een beroep op het vertrouwen en de medewerking van den raad. Ale voorzitter van het orgaan, dat aan het hoofd der gemeente staat, zal tusschen hem en de leden van dat orgaan een goede verstandhouding moeten heerscben, zullen zij eendrachtelijk en eensgezind de gemeente kunnen besturen. Beide moeten bezield zijn met de beste voornemens. Hetgeen samenbindt worde bevorderd, alles dat verdeelt uitgesloten. Vooral in dezen zorgelijken tijd is 't eendrachtelijk samenwerken meer dan geboden. Voor het algemeen belang moet allee wijken. Partijbelang dient ter zijde gesteld. Dit geldt inzonderheid voor een burgemeester. Dient in normale tijden een burgemeester boven de partijen te staan, in dezen abnormalen tijd klemt dit des te meer. En wanneer van een burgemeester dan toch het ontwikkelen van een programma wordt verwacht, laat het dan dit zijn, dat hij zal trachten steeds ieder naar recht en billijkheid en zonder aanzien des persoons rechtvaardig te behandelen. Ik hoop in staat te mogen worden gesteld alles te doen wat noodig is om u in uw verwachtingen niet teleur te stellen. Doch uw steun heb ik daarbij noodig. Wij hebben denzolfden eed of belofte afgelegd en daarbij gezworen getrouwheid aan de Grondwet en de wetten des Rijks en dat wij de belangen der gemeente met al ons vermogen zullen voorstaan en bevorderen. Laat deze eed of belofte ons- steeds voor oogen staan bij het volbrengen van de ons opgelegde taak. Spr. richtte zich vervolgens tot het ambtenarencorps, den secretaris en het secretariepersoneel, den gemeente-ontvanger en de gemeentepolitie. Spr. eindigde met een oproep aan raad en gemeentenaren tot eendrachtelijke samenwerking en het geheel wijdert uwer krachten aan den bloei der gemeente Hemelumer 01--lephaert en Noordwolde Moge de almachtige God ons werk zegenen. En hiermede aanvaard ik het voorzitterschap vin den raad der gemeente Hemelumer Oldephaert en Noordwolde. ---