NEDERLAND EN DE OORLOG NEDERLANDSCHE VLIEGTUIGEN BESCHOTEN. Gistermorgen te ongeveer 11.15 uur zijn Nederlandsche, langs de grens patrouilleerende vliegtuigen, uit de richting Emden door luchtdoelgeschut beschoten. Dit geschiedde, toen de vliegtuigen zich bevonden boven de plaatsen Weiwerd, Heveskes en Oterdum (Gr.) De vliegtuigen werden niet getroffen. Enkele projectielen ontploften boven Ne'derlandsch grondgebied. Naar wij vernemen zal te Berlijn worden geprotesteerd. --- WEER 100 MILLIOEN VOOR DEFENSIE GEVRAAGD. Mobilisatie kostte eerste maand méér dan een millioen per dag! Bij de Tweede Kamer is ingediend een Wetsontwerp tot verhooging van de Defeneiebegrooting voor 1939 met een buitengewoon crediet van honderd millioen guldon. In de toelichting wordt o.m. gezegd: Tijdens het aanhangig maken van het wetsontwerp tot verhooging van het achtste hoofdstuk der rijksbegrooting 1938 met een buitengewoon crediet van honderd millioen gulden, welk crediet op 30 Sept. 1938 werd toegestaan, kon er van een becijfering van de buitengewone uitgaven, die het gevolg zouden zijn van den plotseling ontstanen toestand, geen sprake zijn. Zooals reeds werd medegedeeld, is het mogelijk gebleken de uitgaven in September 1938 tot een bedrag van ongeveer f 8 millioen te beperken. Het restant ad f 97 millioen werd bij K- B. van 24 Juni 1939 toegevoegd Aan de defensiebegrooting 1939. Inmiddels staan den minister van Defensie meerdere gegevens ten dienste om althans eenigormate den omvang te kunnen overzien van de geldelijke gevolgen der in lApril j.L genomen bijzondere maatregelen. De uitgaven, gedaan on nog te doen door de verschillende onderdeelen, belast met de kust- en grensbeveiliging zullen einde September 1939 een bedrag van rond f 21 millioen beloopen. Hierboven komen nog de uitgaven, welke een gevolg zijn van de rechtstreeks door den minister en zijn ambtsvoorganger gegeven opdrachten, zooals de bouw van kazematten en verdere veldversterkingen, noodzakelijke verbeteringen van de kustverdediging, aanschaffing van intendancegoederen, van grondmijnen on dieptebommen, enz. Deze uitgaven bedroegen op 24 Augustus 1939 (tijdstip van uitzending ,van het telegram „vóórmobilisatie") rond f 24 millioen. Op dat tijdstip was derhalve van het buiïengewone crediet nog ongeveer f 52 millioen beschikbaar. De geldelijke gevolgen van het afkondigen van de vóórmobilisatie en van de algemeene mobilisatie zijn nog niet in hun vollen Omvang to overzien. Wel kan worden gezegd, dat ten behoeve van het op voet van oorlog brengen en van de legering en de verpleging van de verschillende onderdeelen van de gemobiliseerde weermacht voor We eerste 30 dagen gerekend wordt op een totaal bedrag aan uitgaven van ongeveer I 37 millioen. Dit bedrag moet worden vermeerderd met de benoodigde bedragen voor de vorming van noodzakelijke voorraden en de kosten, welke overigens uit don gemobiliseerden toestand voortvloeien, doch welke bedragen thans nog niet onder cijfers zijn to brengen. Het lijdt echter geen twijfel, dat de hierboven genoemde f 52 millioen binnen korten tijd zullen zijn verbruikt. Derhalve zijn de ministers van Defensie on van Financiën van oordeel, dat thans het tijdstip is aangebroken voor de indiening van een wetsontwerp tot verhooging van het buitengewoon crediet met een bedrag van wederom f 100 millioen. --- HUWELIJK EN KOSTWINNERSVERGOEDING. Niet onder alle omstandigheden vergoeding. De regeeringspersdienst meldt: Vele gemobiliseerden schijnen in de meenmg te verkeeren, dat, indien zij gaan trouwen, dit feit voldoende is om erop te mogen rekenen, dat de echtgenOote kostwinnersvergoeding zal ontvangen. Dit is echter niet het geval. Om voor kostwinnersvergoeding in aanmerking te komen, moet in ieder geval vaststaan, dat er door het verblijf in werkelijken dienst van den dienstplichtige inkomsten aan het gezin onttrokken worden en wel in die mate, dat er voor het onderhoud van de echtgenoote niet voldoende overblijft. Ook moet o.a blijken, dat ïij niet van andere zijde voldoende inkom«ten geniet. Al is het niet uitgesloten, dat de echtgenoote van den dag van het huwelijk af in het genot van kostwinnersvergoeding kan worden gesteld, moet men niet aannemen, dat dit onder alle omstandigheden zal geschieden. Ter voorkoming van teleurstelling zal men goed doen hiermede rekening te houden. --- HUWENDE MILICIENS EN KOSTWINNERSVERGOEDING. Volgens Het Volk heeft de afdeeling kostwiinnerevergoeding van het departement van Defensie haar gedachten laten gaan over een mogelijke uitsluiting van kostwinnersvergoeding voor de dienstplichtigen, die na een bepaalden datum — bij geruchte noemt men 1 November a.s. — in het huwelijk zouden treden. In een Maandag ten departemente gehouden bespreking is evenwel nog géén beslissing, in welken zin ook, genomen. --- DE NEDERLANDSCHE VEREENIGING VOOR LUCHTBESCHERMING EN HET DISTRIBUTIEVRAAGSTUK. De stichting „LUBEMA” in het leven gereepen. Tot voor kort beschikte de Ned. Vereeniging voor Luchtbescherming niet over een speciale organisatie, die de distributie van luchtbescherminge-materialen ter hand kon nemen. De wenschelijkheid van een dergelijke distributie bleek echter gedurende den laatsten tijd steeds meer en het is daarom, dat de stichting „Lubema'' in het leven is geroepen, die, onder leiding en controle van de Ned. Ver. voor Luchtbescherming het distributievraagstuk ter hand zal nemen. Het kantoor der stichting is gevestigd te e-Gravenhage, Nassau Ouwerkerkstr. 3, tel. 776446. De Lubema zal zorg dragen voor een snelle en rechtvaardige distributie, in de eerste plaats onder de leden der vereeniging. Hiertoe worden de afdeelingen der Ned. Ver. voor Luchtbescherming in het distributie-systeem ingeschakeld. De Lubema wil echter meer. Zij zal bemiddelend optreden tusschen verkooper en kooper van luchtbeechermings-artikelen en -materialen, waar zulks gewenecht blijkt. Onder de huidige omstandigheden zal deze werkzaamheid er toe kunnen bijdragen, dat artikelen van Nederlandsch fabrikaat hun weg in ons land zullen vinden. Niettemin kan elk artikel dat, wat kwaliteit en prijs betreft, aan de te stellen eischen voldoet, door bemiddeling van de Lubema aan de leden der Ned. Ver. voor Luchtbescherming, en eventueel ook aan niet-leden, worden aangeboden. Door deze regeling wordt bereikt, dat de materialen, waarover beschikt kan worden, op een billijke wijze worden verspreid. Voorts kan de Lubema invloed uitoefenen op kwaliteit en prijs. Ongewenschte prijsopdrijving en den verkoop van minderwaardige materialen zal zij dikwerf kunnen voorkomen. De voordcelen, die eventueel door de stichting zullen worden verkregen, zijn bestemd voor het vormen van eenige fcndsen, die dringend noodig zijn, o.a. voor het gratis verstrekken van materialen aan on- en minvermogenden en tot het ondersteunen van noodlijdende afdeelingen der Ned. Ver. voor Luchtbescherming. --- 1400 LITER PETROLEUM GEHAMSTERD. De Crisis-opsporingsdienst heeft, in samenwerking met de gemeentepolitie van Baflo (Gr.), bij eenige inwoners van deze plaats een hoeveelheid van 1400 liter gehamsterde petroleum in beslag genomen. --- OVERTREDING PRIJSOPDRIJVING- EN HAMSTERWET. Tegen grossier één jaar gevangenisstraf geëischt. De Officier van Justitie bij de rechtbank te Roermond eischte gisteren tegen een grossier in aardappelen uit Venlo één jaar gevangenisstraf wegens overtreding van de prijsopdrijvings- en hamsterwet. De grossier had einde Augustus zeer veel Bintjes, die hij kort tevoren nog voor f 2.80 per 100 kg. had verkocht aan een kleinhandelaar te koop aangeboden voor f 3.50 per 100 kg., terwijl deze kooper soortgelijke aardappelen bij een grossier, die over het algemeen duurder was dan verdachte met f 3 «on betalen. Verd. verweerde zich met de mededeeling, dat hij aanvankelijk geen aardappels had willen verkoopen, omdat hij wilde afwachten, wat de marktprijs zou doen. Naar aanleiding hiervan merkte de Officier van Justitie op, dat deze man gevaarlijk is voor de volksgemeenschap, omdat hij het meest noodzakelijke volksvoedsel wilde achterhouden. Er is hier een grove misdaad gepleegd tegenover de volksgemeenschap en de zware eisch zal een voorbeeld dienen te zijn voor andeie grossiers. De uitspraak is bepaald op 31 Oct. --- WERKLOOSHEID NA EEN MAAND OORLOG. De stijging van de werkeloosheid eedert begin September bleef nog binnen de perken volgens de gegevens van het Centraal bureau voor de statistiek. Op 30 Sept. j.l. waren bij de organen der openbare arbeidsbemiddeling ingeschreven 267.769 werkzoekenden (249.067 mannen en 18.702 vrouwen). Hiervan waren 203.498 (190.484 mannen en 13.014 vrouwen) werkloos. In de week van 25 t.m. 30 Sept. waren bij gesubsidieerde vereenigingen met werkloozenkas aangesloten 588.350 personen, waaronder 75.744 landarbeiders. Van de 512.606 verzekerden buiten de landarbeiders was het werkloosheidspercentage 18.0 (in de vorige verelagweek van 4 t.m. 9 September 1939 wae dit percentage 17.4) In de overeenkomstige verslagweek van September was het werkloosheidspercentage in de laatste jaren als volgt (in het tijdvak van Mei tot en met November worden bij de berekening van de percentages de landarbeiders buiten beschouwing gelaten): 1982 26.7; 1933 24.1; 1934 25.6; 1935 30.2; 1936 30.7; 1937 23.5; 1938 21.9; 1939 18.0. --- Frysk Forskaet Mobilisaesje-brief. Byssé en dün. 11. It kaem oer riskerij to praet en alles hwet dêr mei gear hinget. Soks leit alhiel yn 'e reden, hwent wy sitte op 't lest oan sé, nou? De iene mocht graech bakte bot, in twadden naem seane ekylfisk for kar, wylst se in tredden straffe koenen mei süre hearring, nei't er sei. Der wier ek ien, dy't garnalen neamde en do die it bliken, det der ftnderekate by uzes wiemen, dy't noch nea garnalen preaun hienen. Soks wier to folie for Miedema, det is de „wirker" fen üs ploech, in Fries earne üt de Süd-Easthoeke. „Noait gjin garnalen hawn, jonges? Den stean ik der jimm' boarch foar, det wy moarn garnalen op 'e tafel ha stille. Ik kin wol in net knie by ien fen 'e boargers hjir, joun daelk scil 'k in hflntejettel fol fange". D«r wiemen gün, dy't biswieren seagen. mar Miedema lake der om. Hy meat de folie goed» eigenskippen fen de bistkes breed üt, howol se woenen goed birêdden wirde, ecoenen cc goed wêze —, mar soks koenen wy gerest oan him oerlitle; det wier him wol tabitroud. Ho giet soks, de iene makket de oare ornaris oanstüsen en wy allegearre, howol de iene mear as de oare, hiene gfine forwachting fen dit nij avenlür. Dy jouns, foart nei brea-iten, de 6inne wier al gans oan 't sakjen en de sé wier frijhwet oerstjör. wier Miedema klear ta de undernimming. liy etie yn 'I swimpak, in ünbidich great net yn 'e han, det er wierliken los krige hie. Hy poende in twadden o;m. dy't hiis'. safolle moed net hie ta dit wyld aventOr yn 'e rüzige joun, mar dy hie de middeia syn tawird jown en hy koe him der nou min wer fua* wei wine. Etkes letter eetten se oer 't forlitten etran, Miedema foarop mei it net, in tred as fjouwer der efter de twadde man mei de hantsjettel. Miedema bitocht him net, mar batste sa troch de ekomjende weagen, efter it great trijehoekige net. De oare wachte op it strfln, wylst er op 'e omkearde hantsjettel eitten gyng, op 'e earste fangst. Fol forwachting sieten se elk oan In kant fen 't net, om allee üt to si ik jen hwet der oanbrocht wier. Lykwols twisken san en wier sieten oars net as in stikmannich kwallen en gans krabben, mar net in inkelde garnael. Miedema achte soks lykwohs licht: „Dy komme noch wol, wachtsje mar!" en hy die in nije raem yn 'e oanröljende weagen. De sinne wier al ünder dot cc thü6 kamen, lykwols sünder garnalen. „Né", sei Miedema op üs freegjen, „wy hlene mar in stikmannich en dy ha wy oan dy ljue jown ten 't net; dy ecoenen se opfoerje oan 'e binnen, mar moarn geane wy wer en den komme wy mei mear thüs...." Lykwols it moat noch en sadwaende wachtsje wy noch altyd op üs garnalenl K. W. --- De doomny's en Fryslân. Under lieding fen hjar foareitter, ds. .1. Kalma, fen Hegebeintum, hat de FriJsinnige Doomnyerounte in gearkomste yn 11 Mienskipshüs to Huzum halden. It wird wier earst oan ds. L. Bonga, fen Ljouwert, dy't in koarte ynlieding hiildd • oer: „Frysk preekjen — foar en tsjin". Va in tige düdlike ütifineetting liet eprekker ütknmme, det der forekil is twisken :t preekjen yn 't Frysk buten FryslAii en yn Fryslan. Buten Fryelan giet de ütnoeging meaelal üt fen in Selekip, net fen in tsjerkerie: M<=m wol jerne ris de memmetael hearre yn ln wijingefolle efear. It ie faek mear in Dj. hoefte oan 'e tael as oan 'e godetsjinst. Dêr stekt in gefaer yn, hwent yn 'e tejerke gi/t it net om it earste, mar om it léste. Lykwols kin men it ek ejen ac in ünderdiel fen 'e eindingetaek, hwertroch de preker it Evangeelje bringe kin oan ljue, dy't it oars net hearre. Vn Fryshtn leit de eaek oars. Hjir komt de godstejinstige side nei foaren. Oan 't nou ta sit der for eommige ljue in etikje seneaesje yn: it frjemde, it üngewoane. Det foroaret allinken. Men is ienkear wend dei alle bütengewoane mominten yn it minekelibben mei de Hollaneke tael ynlaet ef biekreaun wirde: Tink mar oan 'e ekoalle, de troudei, de tael fen folie doktere en notarissen. Derby, it deftige wol de Fries wol oan; by sjucht it as heecb en great. As der den ek yn 't Frysk preke wirdl, moat de tael biskaefd wêze en foldwaen oan hege easken. En hjir komt de eprekker oan it tredde punt: It fait de doomny net ta, him-yn det Frysk to uterjen. Hy tinkt theologyek yn it Hollanek, hy lést gewoanlik Hollaneke boeken en hy wit: de tael moat oars wêze ac it Frysk sa troch 'en dei. Doehg mei dy tael net ütgean boppe it bigryp fen 'e harkers. It moat sa wêze, det dizze ljue nei twa trije einnen forjitte, det der yn it FryeU spritsen wirdt Al sjucht sprekker biewieren yn in trochdriuwen fen eommige ljue om eafolle müglik Frysk to preekjen — wy hawwe ek rekkening to halden mei de net-Friezen — hy scil trochgean mei it to dwaen. Njunkenlylsen scil it better wirde, mar wy hawwe as taek, de Fryske tejerke dêr for ré lo meltejen. Der ie gfine praet oer dizze ynlieding, hwerby de fraech oppere waerd: Ie it ek m plicht fen üs doomnys om yn 't Frysk to preekjen. Utpraet wier men' lang net. Men fielde wol, det alles noch to foile yn it btejin stiet. De tiid liet gjin diekueje ta oer de twadde koarte ynlieding ten 'e middei, hweryn de. C. P. Hoekema, fen Hallurn, it hie oer: „De Fryske doomny yn it Fryske doarp'' Sprekker frege: Hwa is de Fryske doomny? Net de doomny yn Fryelan mar hy, dy't opgroeid is yn in Frysk doarp, in Fryske sfear. dy't him „thü=s"-fielt yn Fryshui en wit: hjir kin ik mysels wêze. Syn gemeinteleden roppe him net allegearre it wolkom ta yn 't Frysk. Hja forwünderje hjar earst wol efkes oer it Frysk praten fen 'e nije doomny, mar it went gau lt forbrekt dy ófetan twieken doomny leden (doarpsgenoaten), dy't folie doomny s (ek Friezen) holde ef ekeppe troch D«p '? praten> wykt hja Frysk kinne. ™tli rye*e doomny praet syn memmetael £m™ »lty.d' bihalve Sneine op 'e stoel, by éefnlfn ■'T ef 'raechlearen. Vn 'e léste knm JL19 deu for<>aring, mar yn it algemien £5 t' S?* raar * bytoje foar. Mar oare Finten LW ,mcl de oansteande doarpekerte on hole-n)', de J°ngerein, yn 'e tsj^r- Hbïen°bPliuwtbhTkFrfh- E* y" U in I FneB en iePent bygelyke '\ iS hft fn Griene Krüs ef Nut yn 'oel^ja^n'mo'at^ulr,'6 " k prate wol oer hiiw a* rÜkt wlrde ac me" doomny, dy't Frvsk E," den *" d° merkbite, del hytest s?f' val ridlik Sau ter by syn ledeVkom' to °«t harren eafolete mak Hkl f°-en dII--Zen sjucht sprekker in^Uoartel!6- --- Overtreding Leerplichtwet. „'t Is zoo hoogst noodig, dat het weinige onderwijs, dat de kinderen nog op school krijgen, dat ze dat geregeld volgen", zei de Kantonrechter mr. dr. N. Hofstee vanmorgen tegen den boerenarbeider Tjeerd H. te Kimewerd, die weigert zn dochtertje naar school te 6turen. Deze ie het daar wel mep eens, maar verzucht: „Ik ben weduwnaar, meneer en kan niet een huishoudster betalen, ik moet het meisje wel houden om de huishouding te doen". „Onverschillig" had het schoolhoofd in zijn rapport verdachle's houding gekwalificeerd en dit is een reden voor den Ambtenaar O.M. om nu f 4 boete subs. 4 dagen hechtenis te requireeren. H. is daarover nogal gepiqueerd en begrijpt niet, hoe het schoolhoofd dat kan zeggen. „Omdat je weigert overleg met hem te Plegen, dat zal de reden zijn", zegt de Kantonrechter. Z.E.A. wil het nog eens met een lichte boete probeeren. Wee echter, wanneer verdachte weer voor dit feit voor de groene tafel komt. f 2 boete eubs. 2 dagen hechtenis is het vonnis. --- DE MOEILIJKHEDEN IN HET BOUWBEDRIJF. Door de tijdsomstandigheden zijn moeilijkheden ontstaan in de bouwbedrijven. Verschillende architecten zijn reeds zonder werk. Kunnen nu, zoo werd aan de radio-contrölecommissie gevraagd, maatregelen getroffen worden om aan deze moeilijkheden tegemoet te komen? Het antwoord hierop luidt in het kort ale volgt: Omdat het bouwbedrijf zoon groot aantal menschen betreft, is het zeker noodig, dat er maatregelen genomen worden om het op gang te houden. Middelen zullen moeten worden beraamd om het risico — dat ongetwijfeld voor een opdrachtgever thans bestaat — voor alle betrokken personen zoo gering mogelijk te doen zyn en zoo billijk mogelijk te verdeelen. De regeering heeft maatregelen genomen om prijeverhooging tegen te gaan. In het algemeen kan als advies worden gegeven: voorgenomen bouwwerken, zoo daarvan de bouw binnen afzienbaren tijd in ieder geval noodzakelijk moet worden geacht, zoo spoedig mogelijk te doen uitvoeren. Naar mag worden aangenomen zal uitstel leiden tot duurderen bouw. De particuliere organen in het bouwbedrijf zullen zooveel mogelijk in het belang van hen, die werkzaam zijn in het bouwbedrijf, de opdrachtgevers moeten doordringen van de wenschelijkheid geen noodzakelijke bouwwerken uit te stellen. Zij dienen hiermede ook het maatschappelijk belang. Bovendien is het niet uitgesloten, dat zich door het sta'biliseeren van den toestand een reactie zal doen gevoelen, waarbij eenmaal voorgenomen bouwwerken toch zullen moeten worden uitgevoerd. --- Omdat het zoo koud was. Omdat het zoo koud was, had de expediteur Tjalling K. te Westhem het «at, dat ontstaan was door het breken van het portierraam van de cabine van zijn vrachtauto met aanhangwagen, maar met een plank dichtgeslopt. Zeer verstandig met het oog op zijn gezondheid, maar zeer onverstandig met het oog op de bepalingen van 't Motoren Rijwielreglement. De wet houdt er nu eenmaal geen rekening mee, of chauffeurs het eoms ook koud kunnen hebben, maar eischt een vrij uitzicht. De controleerende marechaussee liet hem dan ook op den Afsluitdijk etoppen en maakte proces-verbaal tegen hem op en tevens voor 't achterlicht, dat niet bleek te branden en den onverlichten en dus onwettigen toestand, waarin het nummerbord zich bleek te bevinden. Dit alles was oorzaak, dat de Ambtenaar O.M. vanmorgen drie geldboeten van f 3 subs. 3 maal drie dagen hechtenis tegen K.. die ook nog een getuige a décharge heeft meegebracht, requireert. De Kantonrechter maakt er drie boeten elk van f 2 of 3 maal 2 dagen hecht, van. --- Overige vonnissen. Overtreding Leerplichtwet: Thijs V. te Bolsward f 3 of 3 d. Overtreding Jatfhtwet: Ulbe Sljtze B. te Makkum f 5 of 5 d. met verb. verkl. van het geweer. Met paard in gestrekte galop door Workum rijden: Jurjen R. te Workum f 8 of 8 d. Nummer met letter aan auto niet verlicht hebben: Jurjen R. te Franeker f 2 of 2 d. Rijden met auto zonder deugdelijke remmen: Durk V. te Pingjum f 15 of 10 d. Paard zoodanig vervoeren, dat daardoor de veiligheid van het verkeer tn gevaar wordt gebracht: Jacob R. te Sneek f 3 of 3 dagen. Links fietsen: Siebe de B. te Goënga f 2 of 2 d. Langs spoorweg fietsen: Johannes van der O. te Nijhuizum f 3 of 3 d. Op verboden weggedeelte fietsen: Johannes van der G. te Nijhuizum f 3 of 3 d. Op verboden weggedeelte fietsen: Jan V. aan scheepsboord f 2 of 2 d. Zonder achterlicht fietsen en op daartoe gedaa-n bevel nie4: stoppen: Geert de W te Oranjewoud f 1 of 1 week tuchtsch. en f 4 of 1 week tuchtsch. Zonder rem fietsen: Anna R. te Witmarsum f 2 of 1 week tuchtsch. Zonder voor- en achterlicht: Ulbe de V. te Oosterend, Wiggen A. te Hindeloopen, leder 2 m. f 1,50 at 2 m. 1 d. Zonder voorlicht fietsen: Luit K. te Frlens £2 of 2 d.; Johannes B. te Bolsward f 1,50 of 1 dag. Zonder achterlicht fietsen: Hendrik R. te Tjalhuizum f 2 of 2 d. Op spoorweg loopen: Otte de V. t« Warns f 2 of 2 d. Openbare dronkenschap: Uiltje Rein N. te Bolsward f 10